Luận Văn Thạc Sĩ: Đánh Giá Yếu Tố Môi Trường Trong Quy Hoạch Sử Dụng Đất Thành Phố Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Thái Nguyên, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Dung
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Yếu Tố Môi Trường Trong Quy Hoạch Sử Dụng Đất Tại Thành Phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất
• 1.1.1. Đất và sử dụng đất
• 1.1.2. Cơ sở khoa học của quy hoạch sử dụng đất
• 1.1.3. Yêu cầu bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất
• 1.1.3.1. Yêu cầu khách quan
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quy hoạch sử dụng đất và yếu tố môi trường

Quy hoạch sử dụng đất là quá trình phân bổ và quản lý đất đai nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Tại thành phố Thái Nguyên, quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm 2020 đã được xây dựng với mục tiêu phát triển bền vững. Yếu tố môi trường được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển và bảo vệ môi trường. Các yếu tố như tác động môi trường, bảo vệ môi trường, và phân tích môi trường được tích hợp vào quy hoạch để giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất.

1.1. Cơ sở khoa học của quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất dựa trên cơ sở khoa học về tài nguyên đất, điều kiện tự nhiên, và kinh tế - xã hội. Tại thành phố Thái Nguyên, quy hoạch được thực hiện nhằm đảm bảo sử dụng đất hiệu quả, tiết kiệm và bền vững. Các yếu tố như đất đai, nước, và không khí được đánh giá để xác định mức độ ảnh hưởng đến môi trường. Quy hoạch cũng bao gồm các biện pháp bảo vệ môi trường và quản lý môi trường để giảm thiểu tác động tiêu cực.

1.2. Yêu cầu bảo vệ môi trường trong quy hoạch

Bảo vệ môi trường là yêu cầu quan trọng trong quy hoạch sử dụng đất. Tại thành phố Thái Nguyên, các yếu tố môi trường được đánh giá thông qua phân tích môi trường và đánh giá tác động môi trường. Các biện pháp như trồng rừng, xây dựng hồ chứa nước, và quản lý chất thải được đề xuất để cải thiện môi trường. Quy hoạch cũng xem xét các yếu tố đa dạng sinh học và phát triển bền vững để đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

II. Đánh giá yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất tại Thái Nguyên

Đánh giá yếu tố môi trường là quá trình xác định và phân tích các tác động môi trường trong quy hoạch sử dụng đất. Tại thành phố Thái Nguyên, các yếu tố như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước, và suy thoái đất được đánh giá để xác định mức độ ảnh hưởng. Các biện pháp kiểm soát môi trường và giải pháp bảo vệ môi trường được đề xuất để giảm thiểu tác động tiêu cực. Quy hoạch cũng xem xét các yếu tố phát triển đô thị và quy hoạch không gian để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác động môi trường từ quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Thái Nguyên đã gây ra một số tác động môi trường như ô nhiễm không khí từ các khu công nghiệp, ô nhiễm nước từ chất thải sinh hoạt, và suy thoái đất do khai thác quá mức. Các yếu tố này được đánh giá thông qua phân tích môi trường và đánh giá tác động môi trường. Các biện pháp kiểm soát môi trường và giải pháp bảo vệ môi trường được đề xuất để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.2. Giải pháp bảo vệ môi trường trong quy hoạch

Để bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất, thành phố Thái Nguyên đã đề xuất các giải pháp như trồng rừng, xây dựng hồ chứa nước, và quản lý chất thải. Các biện pháp này nhằm cải thiện chất lượng môi trường và giảm thiểu tác động tiêu cực từ quy hoạch. Quy hoạch cũng xem xét các yếu tố đa dạng sinh học và phát triển bền vững để đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

III. Phát triển bền vững và quản lý môi trường

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Thái Nguyên. Quy hoạch được thực hiện nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các yếu tố như quản lý môi trường, bảo vệ môi trường, và phân tích môi trường được tích hợp vào quy hoạch để giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất. Quy hoạch cũng xem xét các yếu tố đa dạng sinh học và phát triển bền vững để đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

3.1. Quản lý môi trường trong quy hoạch

Quản lý môi trường là quá trình kiểm soát và giám sát các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất. Tại thành phố Thái Nguyên, quản lý môi trường được thực hiện thông qua phân tích môi trường và đánh giá tác động môi trường. Các biện pháp kiểm soát môi trường và giải pháp bảo vệ môi trường được đề xuất để giảm thiểu tác động tiêu cực. Quy hoạch cũng xem xét các yếu tố đa dạng sinh học và phát triển bền vững để đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

3.2. Phát triển bền vững và quy hoạch không gian

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Thái Nguyên. Quy hoạch được thực hiện nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các yếu tố như quản lý môi trường, bảo vệ môi trường, và phân tích môi trường được tích hợp vào quy hoạch để giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất. Quy hoạch cũng xem xét các yếu tố đa dạng sinh học và phát triển bền vững để đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quy hoạch sử dụng đất là một trong những công cụ quan trọng nhằm quản lý và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên đất, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tại Việt Nam, đặc biệt là các đô thị đang phát triển như thành phố Thái Nguyên, việc lồng ghép các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất trở nên cấp thiết nhằm hạn chế các tác động tiêu cực đến tài nguyên đất và môi trường sống. Thành phố Thái Nguyên, với diện tích tự nhiên khoảng 18.630 ha và dân số trên 314.000 người, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của tỉnh Thái Nguyên và vùng Đông Bắc, có tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 14,6%/năm giai đoạn 2008-2012. Nhu cầu sử dụng đất tăng cao trong bối cảnh đô thị hóa nhanh đòi hỏi quy hoạch sử dụng đất phải đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá các yếu tố môi trường cần kiểm soát trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm 2020, từ đó đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thành phố Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ tháng 7/2013 đến tháng 6/2014, với trọng tâm là các yếu tố môi trường bị tác động bởi quy hoạch sử dụng đất và các biện pháp kiểm soát nhằm phát triển bền vững. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung cơ sở lý luận về sử dụng đất bền vững và ý nghĩa thực tiễn trong việc hỗ trợ công tác lập, thẩm định quy hoạch sử dụng đất tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về quy hoạch sử dụng đất và bảo vệ môi trường, trong đó có:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Được định nghĩa bởi Ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED) là phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Lý thuyết này nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội.

• Mô hình lồng ghép yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất: Theo đó, các yếu tố môi trường như đất, nước, không khí, đa dạng sinh học phải được tích hợp ngay từ khâu xây dựng ý tưởng, thẩm định và phê duyệt quy hoạch nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và tăng cường bảo vệ tài nguyên.

• Khái niệm sử dụng đất bền vững: Theo Smith và Dumanski (1993), sử dụng đất bền vững phải đảm bảo duy trì hoặc nâng cao năng suất, giảm rủi ro, bảo vệ tiềm năng tài nguyên thiên nhiên, khả thi về kinh tế và được xã hội chấp nhận.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: sử dụng đất, quy hoạch sử dụng đất, đánh giá môi trường chiến lược, bảo vệ môi trường đất, xói mòn đất, đa dạng sinh học, phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp các tài liệu liên quan đến điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất và môi trường từ các cơ quan như UBND thành phố Thái Nguyên, Sở Tài nguyên và Môi trường, các báo cáo thống kê và quy hoạch.

• Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu sơ cấp: Thực hiện khảo sát hiện trạng sử dụng đất và môi trường qua 150 phiếu điều tra ngẫu nhiên tại các hộ gia đình, lãnh đạo phường, xã trên địa bàn thành phố.

• Phân tích dữ liệu: Áp dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích định lượng bằng phần mềm Excel để xử lý, tổng hợp và đánh giá các chỉ tiêu môi trường và sử dụng đất.

• Phương pháp chuyên gia: Thu thập ý kiến chuyên gia thông qua báo cáo chuyên đề và tham vấn các cán bộ chuyên môn tại các phòng ban liên quan nhằm hoàn thiện nội dung nghiên cứu.

• Phương pháp kế thừa, chọn lọc: Sử dụng các kết quả nghiên cứu, kiểm kê đất đai, quan trắc môi trường và các tài liệu khoa học có liên quan để làm cơ sở cho phân tích và đánh giá.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 7/2013 đến tháng 6/2014, tập trung vào phân tích các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm 2020 của thành phố Thái Nguyên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội của thành phố Thái Nguyên: Thành phố có diện tích tự nhiên khoảng 18.630 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm khoảng 64,6%, đất phi nông nghiệp chiếm 33,9%. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2008-2012 đạt 14,6%/năm, GDP năm 2012 ước đạt 12.543 tỷ đồng, trong đó ngành công nghiệp - xây dựng chiếm 48,13%, dịch vụ 47,55%, nông nghiệp 4%. Dân số năm 2012 là 314.143 người, tốc độ tăng dân số tự nhiên 2,08%/năm.

2. Phương án quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011-2015: Diện tích đất nông nghiệp được quy hoạch khoảng 12.036 ha, trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm 3.965 ha, đất rừng phòng hộ 984 ha, đất rừng sản xuất 1.840 ha. Đất phi nông nghiệp chiếm khoảng 6.324 ha, bao gồm đất xây dựng trụ sở cơ quan, đất quốc phòng, đất khu công nghiệp, đất cơ sở sản xuất kinh doanh, đất nghĩa trang, đất có mặt nước chuyên dùng và đất phát triển hạ tầng.

3. Các yếu tố môi trường bị tác động trong quy hoạch sử dụng đất: Quy hoạch sử dụng đất đã tác động đến các yếu tố môi trường như chất lượng đất, nước, không khí và đa dạng sinh học. Ví dụ, đất trồng cây lâu năm và đất rừng sản xuất có nguy cơ bị suy thoái do chuyển đổi mục đích sử dụng đất và khai thác quá mức. Chất lượng không khí tại các khu công nghiệp và khu dân cư có dấu hiệu ô nhiễm bụi và khí thải công nghiệp. Lượng nước mặt và nước ngầm bị ảnh hưởng bởi hoạt động xây dựng và phát triển hạ tầng.

4. Thực trạng bảo vệ môi trường trong quy hoạch: Mặc dù có các quy định về bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất, nhưng việc lồng ghép các yếu tố môi trường còn hạn chế, chưa đồng bộ và chưa được thực hiện triệt để. Việc đánh giá môi trường chiến lược chưa được áp dụng đầy đủ ở cấp huyện, xã. Các chỉ tiêu môi trường như tỷ lệ che phủ rừng, tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải chưa đạt kế hoạch đề ra (ví dụ tỷ lệ che phủ rừng đạt 40% so với kế hoạch 42-43%).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy hoạch sử dụng đất thành phố Thái Nguyên đã có những bước tiến trong việc phân bổ đất cho các mục đích phát triển kinh tế - xã hội, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những thách thức trong việc bảo vệ môi trường. Việc chuyển đổi đất rừng và đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp nếu không được kiểm soát chặt chẽ sẽ dẫn đến suy thoái đất, mất đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc lồng ghép yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất cần được thực hiện từ giai đoạn xây dựng ý tưởng quy hoạch, không chỉ đánh giá tác động sau khi quy hoạch hoàn thành.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện cơ cấu sử dụng đất theo năm, tỷ lệ che phủ rừng, mức độ ô nhiễm không khí và nước tại các khu vực khác nhau của thành phố. Bảng tổng hợp các chỉ tiêu môi trường và mức độ đạt được so với kế hoạch cũng giúp minh họa rõ nét hơn về thực trạng bảo vệ môi trường trong quy hoạch.

Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường như tăng cường trồng rừng, sử dụng mô hình nông lâm kết hợp, kiểm soát chất thải công nghiệp và sinh hoạt là cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức và năng lực quản lý của các cơ quan chức năng và cộng đồng dân cư trong việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường lồng ghép yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất: Cần áp dụng đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) ngay từ giai đoạn xây dựng ý tưởng và phương án quy hoạch, đặc biệt ở cấp huyện và xã. Mục tiêu là giảm thiểu tác động tiêu cực đến đất đai, nước và không khí trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý tài nguyên và môi trường phối hợp với địa phương.

2. Phát triển mô hình nông lâm kết hợp và bảo vệ đất dốc: Khuyến khích áp dụng các mô hình canh tác bền vững trên đất dốc, tăng độ che phủ rừng lên trên 40%, giảm xói mòn đất xuống dưới 5 tấn/ha/năm trong giai đoạn 2015-2020. Chủ thể thực hiện là các hộ nông dân, tổ chức nông nghiệp và chính quyền địa phương.

3. Kiểm soát và xử lý chất thải công nghiệp, sinh hoạt: Xây dựng và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn tại các khu công nghiệp và khu dân cư, đảm bảo tỷ lệ thu gom và xử lý đạt trên 80% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là các doanh nghiệp, chính quyền thành phố và các đơn vị môi trường.

4. Nâng cao năng lực quản lý và nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về bảo vệ môi trường và sử dụng đất bền vững cho cán bộ quản lý và người dân, nhằm tăng cường sự tham gia và giám sát xã hội trong quy hoạch sử dụng đất. Thời gian thực hiện liên tục trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Giúp xây dựng chính sách, quy định và hướng dẫn kỹ thuật trong công tác quy hoạch sử dụng đất và bảo vệ môi trường.

2. Các nhà quy hoạch đô thị và phát triển vùng: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để tích hợp yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất, nâng cao chất lượng quy hoạch.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về môi trường và phát triển bền vững: Là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo và giảng dạy về quản lý tài nguyên đất và bảo vệ môi trường.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường trong sử dụng đất, từ đó tham gia tích cực vào quá trình giám sát và thực hiện quy hoạch.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phải lồng ghép yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất?
   Lồng ghép yếu tố môi trường giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài nguyên đất, nước, không khí và đa dạng sinh học, đồng thời đảm bảo phát triển bền vững. Ví dụ, việc bảo vệ rừng phòng hộ trong quy hoạch giúp hạn chế xói mòn đất và ngập lụt.

2. Các yếu tố môi trường nào cần được kiểm soát trong quy hoạch sử dụng đất?
   Bao gồm chất lượng đất, nước mặt và nước ngầm, không khí, đa dạng sinh học, độ che phủ rừng, và các chỉ tiêu ô nhiễm như bụi, khí thải công nghiệp. Ví dụ, tỷ lệ che phủ rừng cần duy trì trên 40% để bảo vệ đất và nguồn nước.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp, khảo sát thực địa với 150 phiếu điều tra, phân tích thống kê bằng Excel và tham vấn chuyên gia để đảm bảo tính chính xác và thực tiễn.

4. Tác động tiêu cực của quy hoạch sử dụng đất không hợp lý là gì?
   Có thể gây suy thoái đất, ô nhiễm môi trường, mất đa dạng sinh học, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và làm giảm hiệu quả kinh tế xã hội. Ví dụ, chuyển đổi đất rừng sang đất công nghiệp không kiểm soát có thể làm tăng xói mòn và ô nhiễm nước.

5. Giải pháp nào hiệu quả để bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất?
   Áp dụng đánh giá môi trường chiến lược, phát triển mô hình nông lâm kết hợp, kiểm soát chất thải, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường quản lý nhà nước. Các giải pháp này đã được chứng minh giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên đất hiệu quả.

Kết luận

• Đã đánh giá chi tiết các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm 2020, nhận diện các tác động tích cực và tiêu cực.
• Phương án quy hoạch đã phân bổ hợp lý đất nông nghiệp và phi nông nghiệp, nhưng cần tăng cường bảo vệ môi trường để phát triển bền vững.
• Các chỉ tiêu môi trường như tỷ lệ che phủ rừng, xử lý chất thải chưa đạt kế hoạch, đòi hỏi giải pháp kiểm soát chặt chẽ hơn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm lồng ghép yếu tố môi trường trong quy hoạch, phát triển mô hình sử dụng đất bền vững và nâng cao năng lực quản lý.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, nhà quy hoạch, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng dân cư tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên đất và bảo vệ môi trường.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và chuyên sâu về đánh giá tác động môi trường trong quy hoạch sử dụng đất tại các địa phương khác. Đề nghị các cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị nhằm đảm bảo phát triển bền vững cho thành phố Thái Nguyên và vùng Đông Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất 1. Đất và sử dụng đất Đất là một hệ thống phức tạp bao gồm phần vô cơ, hữu cơ, sinh vật, nước, khí và sự vận động liên tục từ bản thân nó cũng như tác động to lớn của con người. Vận động của con người là sự phát triển.

Sự phát triển gắn liền với ô nhiễm và suy thoái môi trường đất [10]. Đất không đơn giản chỉ là lớp vỏ bề mặt của thạch quyển mà nó là sản phẩm của quá trình phong hoá lý hoá học tầng đá mẹ và sự chuyển hoá, nhào trộn của các chất khoáng và chất hữu cơ. Đất được hình thành với sự tham gia của các loài sinh vật. Sự phong hoá vật lý và hoá học giải phóng các chất khoáng từ đá mẹ, đồng thời xảy ra trong quá trình phân huỷ các sản phẩm của thực vật và sinh vật đất.

Đất có vai trò quan trọng trong phân bố sinh thái của sinh vật. Đất ở các vùng, các đới khác nhau có những đặc điểm và tính chất khác nhau về độ dày tầng đất, độ thoáng khí, độ chua, lượng nước, hàm lượng các chất khoáng,. Đất cũng là môi trường sống thuận lợi đối với đa số các loài sinh vật. Cảnh quan không có đất là cảnh quan không có sự sống [1].

Sử dụng đất (Land Use): Bao gồm toàn bộ các hoạt động can thiệp của con người đối với tài nguyên đất đai tự nhiên. Sử dụng đất là quá trình thực hiện các hoạt động kinh tế, xã hội, sản xuất, an ninh, quốc phòng,… theo các định hướng quy hoạch sử dụng đất hoặc tự phát diễn ra trên một khu vực hoặc vùng lãnh thổ và có liên quan tới các biện pháp chính sau: - Khai thác (khai thác quặng mỏ, khai thác đá, khai thác rừng tự nhiên,…). - Xây dựng (khu dân cư, đường xá giao thông và các công trình dân sinh khu đô thị, công nghiệp,…) và phân bố lại dân cư. Như vậy, sử dụng đất là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người - đất trong tổ hợp với các nguồn tài nguyên khác và môi trường.

Căn cứ vào n 5 nhu cầu của thị trường sẽ phát hiện, quyết định phương hướng chung và mục tiêu sử dụng hợp lý nhất tài nguyên đất đai, phát huy tối đa công dụng của đất đai nhằm đạt tới lợi ích sinh thái, kinh tế - xã hội cao nhất. Mục đích của sử dụng đất là làm thế nào để nguồn tư liệu có hạn này đem lại hiệu quả kinh tế, hiệu quả sinh thái, hiệu quả xã hội cao nhất, đảm bảo được lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài. Hiệu quả kinh tế được biểu hiện ở quan hệ so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra. Một phương án hay, một giải pháp quản lý, giải pháp kỹ thuật có hiệu quả kinh tế cao phải đạt được tương quan tối ưu giữa kết quả đem lại và chi phí đầu tư.

Tiêu chuẩn của hiệu quả kinh tế sử dụng đất là mức tăng thêm của các kết quả sản xuất và mức tiết kiệm chi phí lao động xã hội. Hiệu quả kinh tế thể hiện bằng giá trị tổng thu nhập, tổng sản phẩm, lợi nhuận. Hiệu quả xã hội là mối tương quan so sánh giữa kết quả xã hội (kết quả xét về mặt xã hội) và tổng chi phí bỏ ra. Các chỉ tiêu hiệu quả xã hội thể hiện mức thu hút lao động, mức độ sử dụng lao động, tạo việc làm, tăng thu nhập, trình độ dân trí, trình độ hiểu biết khoa học.

Hiệu quả môi trường sinh thái thể hiện qua các chỉ tiêu: tỷ lệ diện tích đất đai được bảo vệ và cải tạo, bị ô nhiễm hay thoái hóa, mức độ bảo vệ môi trường sinh thái trong vùng (đất - nước - không khí, động, thực vật); sự thích hợp với môi trường đất khi thay đổi kiểu sử dụng đất. Cơ sở khoa học của quy hoạch sử dụng đất Quy hoạch sử dụng đất (Land Use Planning) là một hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của Nhà nước về tổ chức sử dụng đất đai đầy đủ và hợp lý có hiệu quả cao thông qua việc phân phối và tái phân phối quỹ đất của quốc gia, tổ chức sử dụng đất như một tư liệu sản xuất cùng với các tư liệu sản xuất khác gắn liền với đất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất và bảo vệ môi trường [17]. Theo Tổ chức Nông nghiệp và lương thực thế giới FAO (1993) “Quy hoạch sử dụng đất là sự đánh giá có hệ thống về tiềm năng tài nguyên đất và nước, về các mô hình sử dụng đất trong các điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội khác nhau nhằm mục đích lựa chọn và thông qua các phương thức sử dụng đất mang lại nhiều lợi ích nhất cho người sử dụng mà không phá hủy tài nguyên và môi trường, đồng thời đề xuất lựa chọn và thực hiện các biện pháp thích hợp nhất để thực hiện việc sử dụng đất như vậy”. n 6 Mục đích chung của quy hoạch sử dụng đất theo lãnh thổ hành chính là đáp ứng nhu cầu đất đai một cách tiết kiệm, khoa học, hợp lý và có hiệu quả.

Quy hoạch sử dụng đất là việc xác định, phân bổ hợp lý quỹ đất cho các mục đích sử dụng như đất nông nghiệp, lâm nghiệp, xây dựng, giao thông, thủy lợi, đất cho phát triển khoa học kỹ thuật, văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao, quốc phòng, an ninh, đất ở đô thị, nông thôn,… theo mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của vùng và của quốc gia. Quy hoạch sử dụng đất thực hiện chức năng phân phối và tái phân phối quỹ đất nhằm đáp ứng nhu cầu về đất sử dụng cho các ngành, các đơn vị sử dụng đất. Nó là công cụ hữu hiệu của Nhà nước để điều chỉnh mối quan hệ đất đai, thiết lập thể chế quản lý sử dụng tài nguyên đất, góp phần ổn định phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững. Việc quy hoạch sử dụng đất bền vững cần được coi trọng đúng mức, trong đó nhất thiết phải lồng ghép yếu tố bảo vệ môi trường.

Kết hợp yếu tố môi trường vào trong quy hoạch tổng thể và quy hoạch sử dụng đất là một vấn đề còn rất mới mẻ ở Việt Nam, đến nay chưa có nhiều các công trình nghiên cứu về lĩnh vực này. Yêu cầu bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất Để thấy được một cách đầy đủ những yêu cầu về môi trường trong quy hoạch sử dụng đất chúng ta xem xét mối quan hệ này ở cả hai khía cạnh: yêu cầu khách quan và yêu cầu chủ quan - do tính pháp lý mang lại. Yêu cầu khách quan Xét về mặt khái niệm, môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật, cụ thể gồm các thành phần như đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác [13]. Môi trường là tập hợp tất cả các điều kiện và hiện tượng bên ngoài tác động lên cá thể.

Khí quyển, thuỷ quyển, thạch quyển tồn tại trước khi sự sống xuất hiện trên hành tinh chúng ta, nhưng chỉ khi các cơ thể sống xuất hiện mới gọi chúng là môi trường. Có nghĩa là chỉ có cơ thể sống mới có môi trường [13] Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp; phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; n 7 khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển bền vững. Trạng thái hoặc tình trạng môi trường của một khu vực hoặc quốc gia chính là trạng thái chủ yếu của môi trường trên hai phương diện: tình trạng vật lý - sinh học và tình trạng kinh tế - xã hội. Môi trường luôn có một trạng thái nào đó và không hoàn toàn ổn định dưới tác động của tự nhiên và hoạt động sản xuất.

Các hoạt động của tự nhiên và con người tạo ra áp lực làm thay đổi trạng thái môi trường. Đất đai, bao gồm cả nguồn nước, sinh vật và hệ sinh thái là các thành phần quan trọng của môi trường, mối quan hệ này là tồn tại khách quan, tự nhiên và gắn bó hữu cơ, không thể tách rời. Đối tượng của quy hoạch sử dụng đất bao gồm toàn bộ đất đai, trong đó đất đai được hiểu với nghĩa rộng, bao hàm một thửa đất đơn thuần, bên cạnh đó là những mối quan hệ hữu cơ như: - Điều kiện tự nhiên: vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, thuỷ văn,. - Các nguồn tài nguyên gắn với đất: thổ nhưỡng, nước ngầm, nước mặt, khoáng sản, rừng, biển và đặc biệt là tài nguyên nhân văn.

- Môi trường và cảnh quan: môi trường đất, môi trường nước và đặc điểm cảnh quan, các hệ sinh thái. - Các đặc điểm kinh tế - xã hội và đặc điểm sử dụng đất. Quy hoạch sử dụng đất là hoạt động điều tra, nghiên cứu, đánh giá tổng hợp toàn bộ các đối tượng trên để rút ra những nhận xét, đánh giá mang tính quy luật khách quan của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tiềm năng của các nguồn tài nguyên gắn với đất phục vụ cho công tác hoạch định phương án khai thác sử dụng đất trong tương lai phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và bền vững. Quy hoạch sử dụng đất cũng bao gồm những hoạt động mang tính dự báo, bố trí quỹ đất cho các nhu cầu trong tương lai, kể cả các nhu cầu cho hoạt động phòng ngừa, ứng phó với những rủi ro, sự cố môi trường trong tương lai (trồng rừng chắn sóng, chắn cát, xây dựng đê, kè, đập,.); những hoạt động nhằm cải thiện, giữ môi n 8 trường trong lành (trồng cây, trồng rừng, xây dựng hồ chứa nước,.); sử dụng tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ đa dạng sinh học (quy hoạch bảo vệ các khu vực khoáng sản, các khu rừng đặc dụng, vườn quốc gia,.