Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lý luận của đề tài Thành phố Hạ Long được xây dựng và phát triển trên nền thị xã Hồng Gai, hình thành do công nghiệp khai thác than là chủ yếu. Trong quá trình phát triển đến nay Thành phố đã thực sự thay đổi về chất, từ một Thành phố than đã trở thành Thành phố Du lịch, Công nghiệp, Cảng biển và Thương mại của vùng Đông Bắc Tổ quốc.
Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long cùng với giá trị đa dạng sinh thái đã khẳng định vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ, mang lại cho Thành phố nguồn lợi nhuận lớn về Du lịch, đồng thời tạo ra một thách thức không nhỏ về bảo vệ môi trường tự nhiên.29] Đất đai là tiền đề cho mọi hoạt động phát triển kinh tế xã hội và đời sống Nhân dân, đảm bảo quốc phòng an ninh. Vì vậy việc khai thác sử dụng đất phải luôn phù hợp quy hoạch và gắn liền với định hướng phát triển kinh tế xã hội của Thành phố, phát huy được nguồn lực, lợi thế của các địa phương trên cơ sở, điều kiện cụ thể của đất đai, đồng thời phải phù hợp với chiến lược phát triển chung của Tỉnh. Xuất phát từ những yêu cầu trên, quan điểm sử dụng đất đai của Thành phố như sau: - Khai thác triệt để quỹ đất hiện có, sử dụng đất đai hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả cao, đặc biệt tập trung khai thác quỹ đất chưa sử dụng, xây dựng đô thị gắn liền với phát triển các khu Du lịch sinh thái đảm bảo nguyên tắc sử dụng đất đúng mục đích, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội. - Dành quỹ đất thỏa đáng, đúng vị trí cần thiết để xây dựng và phát triển các khu đô thị, khu công nghiệp, khu chế xuất, du lịch, dịch vụ, để sử dụng có hiệu quả cơ sở hạ tầng kỹ thuật như giao thông, điện nước và các n 5 công trình phúc lợi xã hội.
Phát triển công nghiệp trên cơ sở gắn kết sự hình thành và phát triển các đô thị mới, các vùng kinh tế tập chung tạo thành sự liên kết hài hòa giữa công nghiệp với nông nghiệp giữa khu vực nội thị với khu vực ngoại thị, giữa sản xuất với thị trường tiêu thụ. - Quy hoạch bố trí lại các khu đô thị, khu dân cư nông thôn hiện có, nâng cấp, xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xứng đáng với nhu cầu phát triển của Thành phố đô thị loại I, dành quỹ đất quy hoạch khu tái định cư đáp ứng nhu cầu ăn ở sinh hoạt của nhân dân khi trưng dụng đất cho các dự án phát triển. Chấm dứt tình trạng giao đất dân cư manh mún, không phù hợp quy hoạch. - Duy trì và bảo vệ quỹ đất nông nghiệp hợp lý, xây dựng bố trí sử dụng theo hướng phân vùng chuyên canh, tập trung sản xuất hàng hóa, gắn liền với thị trường và công nghiệp chế biến.
Chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất hợp lý. - Quản lý, bảo vệ chăm sóc vốn tài nguyên rừng, bảo tồn tài nguyên biển hiện có. Tích cực khai thác đất chưa sử dụng để tái tạo, trồng rừng mới, tăng độ che phủ của rừng. Bảo vệ môi trường sinh thái bền vững, bảo vệ nguồn nước, Di sản Thiên nhiên Thế giới và các Di tích, lịch sử văn hóa khác.
- Khai thác sử dụng đất đai cần phải coi trọng mục tiêu Quốc phòng - an ninh. Dành phần đất đúng vị trí, địa điểm, thuận lợi đủ diện tích cho các lực lượng vũ trang, Bộ đội biên phòng, Công an sử dụng vào mục đích an ninh quốc gia theo quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.75] Do đặc thù riêng của Thành phố, đất đai để sản xuất cây hằng năm không nhiều, tập trung chủ yếu ở ba phường Đại Yên, Việt Hưng và Hà Phong, để đảm bảo cho sự phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khả năng đất cho sản xuất nông nghiệp sẽ giảm đi để xây dựng đô thị, khu tái định cư, các công trình công nghiệp, dịch vụ, cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Vì vậy hướng sử dụng đất nông nghiệp của Thành phố đến năm 2020 là: - Tiếp tục chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, nâng cao hiệu quả khai thác đất nông nghiệp, chuyển một phần diện tích đất trồng lúa kém hiệu n 6 quả sang trồng rau, quả, hoa tươi phục vụ tiêu dùng của Thành phố. Tăng cường chương trình nuôi trồng thủy sản và đánh bắt xa bờ, thâm canh tăng vụ, nâng cao hệ số sử dụng đất.
Lúa là loại cây lương thực có vị trí đặc biệt quan trọng, hướng phát triển chủ yếu giai đoạn 20 năm tới là tập trung thâm canh cao độ diện tích cây lương thực hiện có, đầu tư thâm canh tăng vụ, nâng cao hệ số quay vòng sử dụng đất lên 2,5 lần/năm. Chuyển đổi diện tích đất trồng lúa sang trồng hoa, rau là cần thiết, trong thời gian tới. Ổn định diện tích trồng lúa khoảng 250 - 300 ha. Hạ Long có điều kiện về đất đai và khí hậu thuận lợi để phát triển trồng cây ăn quả.
Diện tích trồng cây lâu năm chủ yếu là các loại cây trồng ăn quả như cây na, vải, nhãn, hồng, bưởi…Định hướng đến năm 2020 diện tích đất trồng cây lâu năm trong giai đoạn 20 năm tới khoảng 250 - 300 ha. Sử dụng hợp lý đất đồi núi chưa sử dụng, có khả năng để trồng rừng, đầu tư xây dựng vườn rừng, trại rừng theo phương thức Nông - Lâm kết hợp, tăng cường bảo vệ vốn rừng hiện có. Thực hiện tốt dự án trồng rừng phòng hộ theo Quyết định 661/TTg của Chính phủ, dự án Việt - Nhật trồng rừng bảo vệ môi trường, giảm thiểu khí CO2, dự án trồng rừng phòng hộ ven biển ở các bãi triều ven biển và dự án hoàn nguyên môi trường, trồng mới những khu vực hết thời hạn khai thác than trên địa bàn Thành phố. Định hướng giai đoạn 20 năm tới sẽ đưa 1.000 ha đất trống vào trồng rừng đưa diện tích đất có rừng nên trên 7.
Phát triển đa dạng các hình thức chăn nuôi thủy sản, khai thác các khu vực đất ven biển để quy hoạch vùng nuôi trồng thủy sản, phát triển chăn nuôi một số loại thủy sản phù hợp với các điều kiện của Thành phố. Định hướng giai đoạn 20 năm tới đất nuôi trồng thuỷ sản sẽ vào khoảng 400 - 500 ha.76] Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay Thành phố đang trong quá trình đô thị hoá, nhiều diện tích đất nông nghiệp trồng cây hằng năm xen kẹp trong các n 7 khu dân cư, ven các tuyến đường liên Phường, tình trạng lấn chiếm mở rộng diện tích đất ở, chuyển mục đích trái phép thường xuyên diễn ra. Diện tích đất trồng cây lâu năm trong các khu dân cư, đất lâm nghiệp ven các tuyến đường Quốc lộ bị đào bới nham nhở tạo mặt bằng xây dựng các công trình kinh doanh, xây dựng nhà ở không phù hợp với quy hoạch, tình trạng khai thác than trái phép diễn ra thường xuyên, khi mà công tác quản lý Nhà nước về đất đai ở các Phương còn chưa được kiểm soát chặt chẽ; chính sách pháp luật về đất đai có nhiều điểm còn bất cập, chồng chéo, thiếu đồng bộ; việc phát hiện, xử lý các vi phạm về đất đai nhiều trường hợp còn chậm, thiếu cương quyết, thậm chí vi phạm pháp luật về đất đai còn có dấu hiệu hình sự; công tác phổ biến, tuyên truyền chính sách, pháp luật về đất đai trong nhân dân ở nhiều Phường trong Thành phố chưa được làm tốt, ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng đất chưa nghiệm…thì vi phạm hành chính trong quản lý sử dụng đất đai nói chung và vi phạm hành chính trong sử dụng đất nông nghiệp nói riêng trên địa bàn Thành phố Hạ Long đã, đang và sẽ tiếp tục xảy ra. Để từng bước hạn chế tiến tới đẩy lùi tình trạng này, góp phần đưa công tác quản lý, sử dụng đất đai đi vào nề nếp, tuân thủ các quy định của pháp luật thì việc “Đánh giá thực trạng vi phạm hành chính trong sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” là vấn đề rất cần được nghiên cứu.
Cơ sở thực tiễn của đề tài Trong quá trình sử dụng đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nói chung và thành phố Hạ Long nói riêng tình trạng tự ý chuyển đổi sang sử dụng vào các mục đích khác như: Làm nhà ở, xây dựng các công trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, khai thác than trái phép, đào ao thả cá trên đất chuyên trồng lúa, chuyển nhượng đất trái phép…chưa được địa phương phát hiện và xử lý kịp thời, đúng pháp luật đã gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý đất đai sau này, làm mất công bằng trong sử dụng đất đai, có nhiều trường hợp là nguyên nhân gây lên tình trạng tranh chấp, khiếu kiện về đất đai, làm mất ổn định tình hình an ninh chính trị và trật tự an n 8 toàn xã hội tại cơ sở. Vì vậy việc nghiên cứu “Đánh giá thực trạng vi phạm hành chính trong sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” từ đó đề xuất các giải pháp góp phần hạn chế, tiến tới đẩy lùi tình trạng vi phạm pháp luật về đất đai trong sử dụng đất nông nghiệp là hết sức cần thiết và cấp bách.