Luận văn đánh giá tổng hợp tài nguyên tự nhiên môi trường kt xh định hướng phát triển bền vững khu vực biên giới từ thanh hóa đến kon tum

Luận văn đánh giá tổng hợp tài nguyên, môi trường, kinh tế - xã hội, định hướng phát triển bền vững khu vực biên giới từ Thanh Hóa đến Kon Tum.

• Tác giả: Lê Huy Cường
• Người hướng dẫn: GS. Trần Nghi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Tự nhiên
• Đề tài: Đánh giá tổng hợp tài nguyên, điều kiện tự nhiên, môi trường, kinh tế - xã hội nhằm định hướng phát triển bền vững khu vực biên giới phía Tây từ Thanh Hóa đến Kon Tum
• Loại tài liệu: đề tài độc lập cấp nhà nước
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài nguyên tự nhiên và môi trường KT XH

Khu vực biên giới từ Thanh Hóa đến Kon Tum là một vùng địa lý đặc biệt, nơi hội tụ nhiều tài nguyên tự nhiên và hệ sinh thái đa dạng. Vùng này có vai trò quan trọng trong việc kết nối giữa dải đất ven biển miền Trung với cao nguyên Trung và Hạ Lào. Đánh giá tổng hợp về tài nguyên và môi trường KT-XH là cần thiết để định hướng phát triển bền vững. Các yếu tố như địa hình, khí hậu, và tài nguyên thiên nhiên đã tạo nên sự đa dạng sinh học cao, với nhiều loài động thực vật đặc hữu. Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo sự bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế xã hội hài hòa.

1.1. Đặc điểm địa lý và khí hậu

Khu vực nghiên cứu nằm dọc theo dãy Trường Sơn, với địa hình núi trung bình đến cao. Khí hậu phân hóa rõ rệt giữa miền Bắc và miền Nam, tạo nên sự đa dạng về hệ sinh thái. Các hệ thống sông ngòi ngắn và dốc, gây ra hiện tượng xói mòn mạnh. Điều này ảnh hưởng đến quỹ đất dành cho nông nghiệp, đòi hỏi các giải pháp quản lý tài nguyên hiệu quả.

1.2. Tài nguyên thiên nhiên

Vùng biên giới này sở hữu nhiều tài nguyên thiên nhiên như đất, nước, rừng, và khoáng sản. Tài nguyên đất chủ yếu là đất đỏ vàng, phù hợp cho trồng cây dài ngày như cà phê và cao su. Tài nguyên nước bao gồm nước mặt và nước ngầm, với tiềm năng thủy điện lớn. Tuy nhiên, việc khai thác cần cân nhắc đến bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

II. Hiện trạng kinh tế xã hội

Khu vực biên giới từ Thanh Hóa đến Kon Tum có nền kinh tế xã hội chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp. Tuy nhiên, sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa miền xuôi và miền ngược vẫn còn lớn. Các cộng đồng dân tộc ít người đang đối mặt với nhiều thách thức về xóa đói giảm nghèo và nâng cao dân trí. Việc quy hoạch vùng và chính sách phát triển cần tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng để thu hẹp khoảng cách này.

2.1. Cơ cấu kinh tế

Nền kinh tế của khu vực chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp, với các sản phẩm chính như cà phê, cao su, và gỗ. Du lịch cũng là một ngành tiềm năng, đặc biệt là các điểm du lịch sinh thái và văn hóa như Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế cần đi đôi với bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Vấn đề xã hội

Các cộng đồng dân tộc ít người trong khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức về giáo dục, y tế, và cơ sở hạ tầng. Việc nâng cao dân trí và đào tạo nghề là cần thiết để giúp họ tham gia vào quá trình phát triển kinh tế xã hội. Các chính sách hỗ trợ cần tập trung vào việc xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững.

III. Định hướng phát triển bền vững

Để đạt được phát triển bền vững, khu vực biên giới từ Thanh Hóa đến Kon Tum cần áp dụng các mô hình kinh tế sinh thái và quy hoạch vùng hiệu quả. Việc khai thác hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường là hai yếu tố then chốt. Các giải pháp cần tập trung vào việc quản lý tài nguyên bền vững, phát triển cơ sở hạ tầng, và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Quy hoạch và chính sách

Các chính sách phát triển cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Việc quy hoạch vùng cần đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các mô hình kinh tế sinh thái như nông lâm kết hợp và du lịch sinh thái cần được khuyến khích.

3.2. Giải pháp bảo vệ môi trường

Việc bảo vệ môi trường cần được ưu tiên thông qua các biện pháp như quản lý rừng bền vững, kiểm soát xói mòn đất, và bảo tồn đa dạng sinh học. Các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cũng cần được triển khai rộng rãi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§¹i häc Quèc gia Hµ Néi Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn B¸o c¸o tæng kÕt §Ò tµi §¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa t©y tõ thanh Hãa ®Õn Kon Tum M· sè: §Ò tµi ®éc lËp cÊp nhµ n−íc KHCN 2001-2003 Thñ tr−ëng c¬ quan chñ tr× Chñ nhiÖm ®Ò tµi HiÖu tr−ëng GS. TrÇn Nghi Hµ Néi, 2004 §¹i häc Quèc gia Hµ Néi Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn §Ò tµi ®éc lËp cÊp Nhµ n−íc §¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa T©y tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum Chñ nhiÖm ®Ò tµi: GS. TrÇn Nghi Phã chñ nhiÖm ®Ò tµi: PGS. NguyÔn Hoµn PGS.

Tr−¬ng Quang H¶i Th− ký ®Ò tµi: TS. NguyÔn V¨n V−îng TS. §Æng Mai Nh÷ng ng−êi thùc hiÖn KS. Lª Huy C−êng, PGS.

TrÇn TrÝ Dâi, TS. TrÇn Kim §Ønh, Ths. NguyÔn Thu Hµ, TS. §Ëu HiÓn, TS.

NguyÔn Cao HuÇn, TS. NguyÔn H÷u Kh¶i, Ths. NguyÔn Thanh Lan, TS. Hoµng Träng LËp, PGS.

Ph¹m Trung L−¬ng, TS. Chu V¨n Ngîi, CN. Ph¹m §øc Quang, Ths. Vò Xu©n Thanh, Ths.

§inh Xu©n Thµnh, PGS. Mai Träng Th«ng, Ths. NguyÔn Minh ThuyÕt, TS. NguyÔn V¨n Toµn, PGS.

NguyÔn Ngäc Tr−êng, KS. §Æng Trung Tó, PGS. NguyÔn V¨n TuÇn Hµ Néi, 2004 §¹i häc Quèc gia Hµ Néi Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn tãm t¾t B¸o c¸o §Ò tµi §¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa t©y tõ thanh Hãa ®Õn Kon Tum M· sè: §Ò tµi ®éc lËp cÊp nhµ n−íc KHCN 2001-2003 Thñ tr−ëng c¬ quan chñ tr× Chñ nhiÖm ®Ò tµi HiÖu tr−ëng GS. TrÇn Nghi Hµ Néi, 2004 §¹i häc Quèc gia Hµ Néi Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn §Ò tµi ®éc lËp cÊp Nhµ n−íc §¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa T©y tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum Chñ nhiÖm ®Ò tµi: GS.

TrÇn Nghi Phã chñ nhiÖm ®Ò tµi: PGS. NguyÔn Hoµn PGS. Tr−¬ng Quang H¶i Th− ký ®Ò tµi: TS. NguyÔn V¨n V−îng TS.

§Æng Mai Nh÷ng ng−êi thùc hiÖn KS. Lª Huy C−êng, PGS. TrÇn TrÝ Dâi, TS. TrÇn Kim §Ønh, Ths.

NguyÔn Thu Hµ, TS. §Ëu HiÓn, TS. NguyÔn Cao HuÇn, TS. NguyÔn H÷u Kh¶i, Ths.

NguyÔn Thanh Lan, TS. Hoµng Träng LËp, PGS. Ph¹m Trung L−¬ng, TS. Chu V¨n Ngîi, CN.

Ph¹m §øc Quang, Ths. Vò Xu©n Thanh, Ths. §inh Xu©n Thµnh, PGS. Mai Träng Th«ng, Ths.

NguyÔn Minh ThuyÕt, TS. NguyÔn V¨n Toµn, PGS. NguyÔn Ngäc Tr−êng, KS. §Æng Trung Tó, PGS.

NguyÔn V¨n TuÇn Hµ Néi, 2004 Më ®Çu Theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng vµ quy ho¹ch m«i tr−êng, ViÖt Nam ®ang ®øng tr−íc nh÷ng thö th¸ch lín. Mét ®Êt n−íc nghÌo, ®iÓm xuÊt ph¸t qu¸ thÊp, l¹i bÞ hai cuéc chiÕn tranh tµn ph¸, nÒn kinh tÕ vµ m«i tr−êng ®· ®Æt ra hµng lo¹t vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt. Tuy nhiªn, nÕu qu¸ véi vµng trong viÖc ¸p dông c¸c gi¶i ph¸p chÝnh s¸ch ®Çu t−, ®æi míi mµ thiÕu quy ho¹ch kinh tÕ - x· héi vµ m«i tr−êng theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng trªn c¬ së nghiªn cøu mét c¸ch khoa häc vµ hÖ thèng th× tÊt yÕu sÏ dÉn ®Õn nh÷ng hËu qu¶ ®¸ng tiÕc. HËu qu¶ ®ã lµ cã thÓ cã lîi kinh tÕ tr−íc m¾t nh−ng sÏ cã h¹i l©u dµi, nÒn kinh tÕ sÏ suy tho¸i khi ph¸t triÓn qu¸ ng−ìng chÞu ®ùng cña m«i tr−êng.

NhËn thøc cña chñ nhiÖm ®Ò tµi nµy lµ ph¶i lÊy quan ®iÓm tiÕp cËn hÖ thèng lµm t− t−ëng chñ ®¹o ®Ó gi¶i quyÕt c¸c mèi quan hÖ nh©n qu¶ tõ c¸c hÖ thèng tù nhiªn kinh tÕ - x· héi cÊp thÊp vµ liªn kÕt c¸c hÖ thèng ®ã víi nhau t¹o thµnh mét hÖ thèng tæng hßa cÊp cao h¬n, bÒn v÷ng tr−íc m¾t vµ cµng bÒn v÷ng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn l©u dµi. V× vËy, ®Ó cã c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ m« h×nh ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña n−íc ta nãi chung vµ vïng nói biªn giíi ViÖt - Lµo nãi riªng, Bé Khoa häc C«ng nghÖ ®· phª duyÖt ®Ò tµi ®éc lËp cÊp Nhµ n−íc: “§¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa t©y tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum”, theo quyÕt ®Þnh sè 1583/Q§ - BKHCNMT vµ giao cho Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi lµ c¬ quan thùc hiÖn, GS. TS TrÇn Nghi lµm chñ nhiÖm. Môc tiªu cña ®Ò tµi − §¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn, tµi nguyªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi, nh÷ng mÆt m¹nh ®óng h−íng vµ nh÷ng tån t¹i theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng.

− X©y dùng luËn cø khoa häc vµ ®Ò xuÊt m« h×nh quy ho¹ch ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng c¸c huyÖn biªn giíi tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum lÊy hai huyÖn H−íng Hãa vµ Kú S¬n lµm träng ®iÓm. C¸c môc tiªu cô thÓ − §Þnh h−íng khai th¸c hîp lý vµ t¸i t¹o nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ nguån nh©n lùc trong ®Þa bµn c¸c huyÖn biªn giíi nh»m môc tiªu xãa ®ãi gi¶m nghÌo ®èi víi c¸c d©n téc Ýt ng−êi vïng s©u vïng xa. 1 − Tõng b−íc n©ng cao d©n trÝ, rót ng¾n kho¶ng c¸ch chªnh lÖch vÒ tr×nh ®é v¨n hãa, khoa häc kü thuËt, kinh tÕ x· héi vµ c¬ së h¹ tÇng gi÷a miÒn xu«i vµ miÒn ng−îc. − C¸c céng ®ång ng−êi d©n téc miÒn nói ®−îc ®µo t¹o ®Ó tõng b−íc trë thµnh nh÷ng céng ®ång d©n téc mí,i v¨n minh cã n¨ng lùc lµm chñ ®Êt rõng theo m« h×nh kinh tÕ sinh th¸i bÒn v÷ng.

− §Ò xuÊt c¸c m« h×nh kinh tÕ - sinh th¸i vµ c¸c gi¶i ph¸t ph¸t triÓn bÒn v÷ng − Thµnh lËp b¶n ®å quy ho¹ch ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng tû lÖ 1/250.000 ®èi víi toµn vïng nghiªn cøu vµ tû lÖ 1/50.000 ®èi víi 2 huyÖn Kú S¬n vµ H−íng Hãa. Ph¹m vi nghiªn cøu Theo ®Þa giíi hiÖn nay, ®Þa bµn nghiªn cøu bao gåm 27 huyÖn biªn giíi thuéc 8 tØnh: TØnh Thanh Hãa bao gåm 5 huyÖn: M−êng L¸t, Quan Hãa, Quan S¬n, Lang Ch¸nh, Th−êng Xu©n. TØnh NghÖ An bao gåm 6 huyÖn: QuÕ Phong, Kú S¬n, T−¬ng D−¬ng, Con Cu«ng, Anh S¬n, Thanh Ch−¬ng. TØnh Hµ TÜnh bao gåm 3 huyÖn: H−¬ng S¬n, Vò Quang, H−¬ng Khª.

TØnh Qu¶ng B×nh bao gåm 5 huyÖn: Tuyªn Hãa, Minh Hãa, Bè Tr¹ch, Qu¶ng Ninh, LÖ Thñy. TØnh Qu¶ng TrÞ bao gåm 2 huyÖn: H−íng Hãa, §a Kr«ng. TØnh Thõa Thiªn HuÕ bao gåm 1 huyÖn: A L−íi TØnh Qu¶ng Nam bao gåm 2 huyÖn: Hiªn (HuyÖn Hiªn ®· ®−îc t¸ch thµnh hai huyÖn T©y Giang vµ §«ng Giang theo nghÞ ®Þnh 72/2003/N§-CP ngµy 20 th¸ng 6 n¨m 2003 cña chÝnh phñ) vµ Nam Giang. TØnh Kon Tum bao gåm 3 huyÖn: §ak Glei, Ngäc Håi, Sa ThÇy.

C¸c c¬ quan phèi hîp thùc hiÖn ®Ò tµi − Tr−êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n − ViÖn Kinh tÕ Sinh th¸i 2 − ViÖn Quy ho¹ch vµ ThiÕt kÕ N«ng nghiÖp − ViÖn Nghiªn cøu Ph¸t triÓn Du lÞch − ViÖn ChiÕn l−îc Ph¸t triÓn, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− − ViÖn §Þa lý, ViÖn Khoa häc vµ C«ng nghÖ ViÖt Nam − ViÖn §Þa chÊt, ViÖn Khoa häc vµ C«ng nghÖ ViÖt Nam − Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam − Liªn ®oµn §Þa chÊt Thñy v¨n vµ §Þa chÊt C«ng tr×nh MiÒn B¾c − Ban Biªn giíi ChÝnh phñ, Bé Ngo¹i giao − ViÖn KhÝ t−îng - Thñy v¨n, Trung t©m KhÝ t−îng Thñy v¨n − Së Khoa häc C«ng nghÖ, Së N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n, Së Tµi nguyªn M«i tr−êng cña c¸c tØnh. − Uû ban Nh©n d©n c¸c huyÖn biªn giíi tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum. Néi dung nghiªn cøu §©y lµ ®Ò tµi mang tÝnh tæng hîp cao nªn nguån tµi liÖu cÇn thiÕt ®−îc thu thËp ph¶i ®Çy ®ñ, phong phó vµ ®a d¹ng, bao gåm c¸c d¹ng tµi nguyªn vµ m«i tr−êng tù nhiªn ®¬n tÝnh vµ c¸c sè liÖu vÒ kinh tÕ x· héi, d©n c− vµ d©n téc. V× vËy, trong qu¸ tr×nh thu thËp sè liÖu, tËp thÓ t¸c gi¶ ®· tiÕn hµnh theo c¸c chuyªn ®Ò vµ nhãm chuyªn ®Ò sau ®©y: a.

Nhãm chuyªn ®Ò vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, tµi nguyªn vµ m«i tr−êng, bao gåm: − Tµi nguyªn ®Êt − Tµi nguyªn n−íc − Tµi nguyªn rõng − Tµi nguyªn ®Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n, du lÞch b. Nhãm chuyªn ®Ò vÒ kinh tÕ x· héi : − Tµi liÖu vÒ d©n c−, d©n téc, t«n gi¸o, v¨n hãa vµ lÞch sö − C¸c sè liÖu vÒ c¬ cÊu c¸c ngµnh nghÒ, c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp, giao th«ng vËn t¶i, ®Çu t− vµ x©y dùng, th−¬ng 3 m¹i, cöa khÈu, b−u ®iÖn, c¸c dÞch vô kinh tÕ theo tõng huyÖn trong 10 n¨m trë l¹i ®©y. C¸c tµi liÖu vÒ tµi nguyªn du lÞch : + C¸c ®iÓm du lÞch: V−ên Quèc gia, c¸c di s¶n v¨n hãa thÕ giíi (Th¸nh ®Þa Mü S¬n, cè ®« HuÕ), di s¶n thiªn nhiªn thÕ giíi Phong Nha - KÎ Bµng vµ c¸c di tÝch v¨n hãa lÞch sö ®−îc xÕp h¹ng. C¸c tµi liÖu vÒ biªn giíi: Täa ®é mèc Quèc gia, ranh giíi ®−êng biªn giíi ViÖt Nam - Lµo.

B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi ®−îc biªn tËp trªn c¬ së 13 chuyªn ®Ò do c¸c chuyªn gia ®¶m nhiÖm. C¸c chuyªn ®Ò lµ c¬ së khoa häc ®Ó tËp thÓ t¸c gi¶ bæ sung vµ x©y dùng thµnh mét b¸o c¸o tæng hîp hoµn chØnh víi néi dung gåm 364 trang phÇn lêi, 43 h×nh vÏ, 11 b¶n ®å, 60 b¶ng, biÓu vµ 177 tµi liÖu tham kh¶o ®−îc bè côc thµnh 6 ch−¬ng, kh«ng kÓ më ®Çu, kÕt luËn. VÞ trÝ ®Þa lý vµ ®iÒu kiÖn tù nhiªn Ch−¬ng 2. §¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng tµi nguyªn thiªn nhiªn Ch−¬ng 3.

§¸nh gi¸ tæng hîp kinh tÕ - x· héi Ch−¬ng 4. C¬ së lý luËn vÒ ph¸t triÒn bÒn v÷ng Ch−¬ng 5. §Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng Ch−¬ng 6. C¸c gi¶i ph¸p nh»m ph¸t triÓn bÒn v÷ng 5.

KÕt qu¶ ®ãng gãp cña ®Ò tµi VÒ khoa häc §· ¸p dông thµnh c«ng ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn hÖ thèng vµo ®¸nh gi¸ hÖ phøc t¹p gåm c¸c yÕu tè tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ-x· héi. §· x©y dùng ®−îc luËn cø khoa häc nh»m môc tiªu ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng trong ®iÒu kiÖn ®Æc thï miÒn nói biªn giíi ViÖt nam. §¸nh gi¸ ®−îc thÕ m¹nh còng nh− c¸c mÆt h¹n chÕ vÒ tµi nguyªn nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ-x· héi cña khu vùc biªn giíi phÝa t©y tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum.