Luận văn đánh giá tổng hợp tài nguyên tự nhiên môi trường kt xh định hướng phát triển bền vững khu vực biên giới từ thanh hóa đến kon tum

Luận văn đánh giá tổng hợp tài nguyên, môi trường, kinh tế - xã hội, định hướng phát triển bền vững khu vực biên giới từ Thanh Hóa đến Kon Tum.

• Tác giả: Lê Huy Cường
• Người hướng dẫn: GS. Trần Nghi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Tự nhiên
• Đề tài: Đánh giá tổng hợp tài nguyên, điều kiện tự nhiên, môi trường, kinh tế - xã hội nhằm định hướng phát triển bền vững khu vực biên giới phía Tây từ Thanh Hóa đến Kon Tum
• Loại tài liệu: đề tài độc lập cấp nhà nước
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 2. Chương 2: Đánh giá hiện trạng tài nguyên thiên nhiên
• 2.1. Tài nguyên đất
• 2.2. Tài nguyên nước
• 2.2.1. Tài nguyên nước mặt
• 2.2.2. Tài nguyên nước dưới đất
• 3. Chương 3: Đánh giá tổng hợp kinh tế - xã hội
• 4. Chương 4: Cơ sở lý luận về phát triển bền vững
• 5. Chương 5: Định hướng phát triển bền vững
• 6. Chương 6: Các giải pháp nhằm phát triển bền vững
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài nguyên tự nhiên và môi trường KT XH

Khu vực biên giới từ Thanh Hóa đến Kon Tum là một vùng địa lý đặc biệt, nơi hội tụ nhiều tài nguyên tự nhiên và hệ sinh thái đa dạng. Vùng này có vai trò quan trọng trong việc kết nối giữa dải đất ven biển miền Trung với cao nguyên Trung và Hạ Lào. Đánh giá tổng hợp về tài nguyên và môi trường KT-XH là cần thiết để định hướng phát triển bền vững. Các yếu tố như địa hình, khí hậu, và tài nguyên thiên nhiên đã tạo nên sự đa dạng sinh học cao, với nhiều loài động thực vật đặc hữu. Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo sự bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế xã hội hài hòa.

1.1. Đặc điểm địa lý và khí hậu

Khu vực nghiên cứu nằm dọc theo dãy Trường Sơn, với địa hình núi trung bình đến cao. Khí hậu phân hóa rõ rệt giữa miền Bắc và miền Nam, tạo nên sự đa dạng về hệ sinh thái. Các hệ thống sông ngòi ngắn và dốc, gây ra hiện tượng xói mòn mạnh. Điều này ảnh hưởng đến quỹ đất dành cho nông nghiệp, đòi hỏi các giải pháp quản lý tài nguyên hiệu quả.

1.2. Tài nguyên thiên nhiên

Vùng biên giới này sở hữu nhiều tài nguyên thiên nhiên như đất, nước, rừng, và khoáng sản. Tài nguyên đất chủ yếu là đất đỏ vàng, phù hợp cho trồng cây dài ngày như cà phê và cao su. Tài nguyên nước bao gồm nước mặt và nước ngầm, với tiềm năng thủy điện lớn. Tuy nhiên, việc khai thác cần cân nhắc đến bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

II. Hiện trạng kinh tế xã hội

Khu vực biên giới từ Thanh Hóa đến Kon Tum có nền kinh tế xã hội chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp. Tuy nhiên, sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa miền xuôi và miền ngược vẫn còn lớn. Các cộng đồng dân tộc ít người đang đối mặt với nhiều thách thức về xóa đói giảm nghèo và nâng cao dân trí. Việc quy hoạch vùng và chính sách phát triển cần tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng để thu hẹp khoảng cách này.

2.1. Cơ cấu kinh tế

Nền kinh tế của khu vực chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp, với các sản phẩm chính như cà phê, cao su, và gỗ. Du lịch cũng là một ngành tiềm năng, đặc biệt là các điểm du lịch sinh thái và văn hóa như Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế cần đi đôi với bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Vấn đề xã hội

Các cộng đồng dân tộc ít người trong khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức về giáo dục, y tế, và cơ sở hạ tầng. Việc nâng cao dân trí và đào tạo nghề là cần thiết để giúp họ tham gia vào quá trình phát triển kinh tế xã hội. Các chính sách hỗ trợ cần tập trung vào việc xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững.

III. Định hướng phát triển bền vững

Để đạt được phát triển bền vững, khu vực biên giới từ Thanh Hóa đến Kon Tum cần áp dụng các mô hình kinh tế sinh thái và quy hoạch vùng hiệu quả. Việc khai thác hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường là hai yếu tố then chốt. Các giải pháp cần tập trung vào việc quản lý tài nguyên bền vững, phát triển cơ sở hạ tầng, và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Quy hoạch và chính sách

Các chính sách phát triển cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Việc quy hoạch vùng cần đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các mô hình kinh tế sinh thái như nông lâm kết hợp và du lịch sinh thái cần được khuyến khích.

3.2. Giải pháp bảo vệ môi trường

Việc bảo vệ môi trường cần được ưu tiên thông qua các biện pháp như quản lý rừng bền vững, kiểm soát xói mòn đất, và bảo tồn đa dạng sinh học. Các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cũng cần được triển khai rộng rãi.

Nội dung chính

Đánh Giá Tổng Hợp Tài Nguyên Tự Nhiên, Môi Trường và Kinh Tế - Xã Hội: Luận Cứ Khoa Học Cho Phát Triển Bền Vững Vùng Biên Giới Phía Tây (Thanh Hóa – Kon Tum)

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính: Làm thế nào để giải quyết hài hòa mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển kinh tế - xóa đói giảm nghèo vùng biên giới với việc bảo tồn hệ sinh thái, bảo vệ môi trường và giữ vững an ninh quốc phòng dọc dải biên giới phía Tây từ Thanh Hóa đến Kon Tum?
• Phương pháp tiếp cận: Nghiên cứu vận dụng phương pháp tiếp cận hệ thống (System Approach) kết hợp tư duy hộp đen (Black Box), tích hợp liên ngành 13 chuyên đề chuyên sâu (địa chất, thổ nhưỡng, thủy văn, lâm nghiệp, sinh thái nhân văn, kinh tế học) và ứng dụng kỹ thuật thành lập bản đồ quy hoạch ở tỷ lệ 1/250.000 cho toàn vùng và 1/50.000 cho hai huyện trọng điểm Kỳ Sơn và Hướng Hóa.
• Phát hiện cốt lõi: Nghiên cứu phân tích hiện trạng tài nguyên trên 27 huyện biên giới thuộc 8 tỉnh: xác định 11 nhóm đất chính với 92,5% diện tích là đất đồi núi dốc; độ che phủ rừng bình quân đạt 56,1% nhưng phân bố mất cân đối nghiêm trọng (từ 23,5% tại Hướng Hóa đến 73% tại Minh Hóa); hạ tầng và chất lượng cuộc sống của cộng đồng 16 dân tộc thiểu số còn nhiều hạn chế, tỷ lệ hộ nghèo vùng cao có nơi vượt 40%.
• Ý nghĩa thực tiễn: Công trình xác lập hệ thống tiêu chí định lượng về phát triển bền vững đặc thù cho vùng núi cao, đề xuất quy hoạch nâng độ che phủ rừng mục tiêu lên 75,29%, đồng thời cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ hồ sơ công nhận Di sản Thiên nhiên Thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Dải biên giới phía Tây từ Thanh Hóa đến Kon Tum kéo dài dọc sườn Đông dãy Trường Sơn, giữ vị thế là vùng đệm chuyển tiếp sinh thái và địa chính trị chiến lược giữa Việt Nam với Lào và Campuchia. Đây không chỉ là nơi bắt nguồn của 7 hệ thống sông huyết mạch đổ ra Biển Đông mà còn đóng vai trò “mái nhà sinh thái” bảo vệ toàn bộ dải đồng bằng duyên hải miền Trung trước thiên tai bão lũ.

Tuy nhiên, trong suốt nhiều thập kỷ sau chiến tranh, khu vực này chịu áp lực kép: xuất phát điểm kinh tế thấp, tập quán canh tác du canh du cư lạc hậu gây suy thoái rừng, trong khi các chính sách đầu tư phát triển nếu thiếu quy hoạch đồng bộ dễ dẫn tới việc khai thác tài nguyên quá ngưỡng chịu đựng sinh thái. Sự thiếu vắng một cơ sở dữ liệu tích hợp đa ngành quy mô liên tỉnh đã tạo ra khoảng trống lớn trong công tác hoạch định chính sách vĩ mô.

       MÂU THUẪN NỘI TẠI CẦN GIẢI QUYẾT

Tính cấp bách của đề tài độc lập cấp Nhà nước (Mã số KHCN 2001-2003) do GS. Trần Nghi và tập thể nhà khoa học Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội) chủ trì nằm ở việc xác lập hệ luận cứ khoa học tổng hợp đầu tiên cho khu vực. Bằng cách nhìn nhận tự nhiên - kinh tế - xã hội như một thể thống nhất hữu cơ, nghiên cứu cung cấp cơ sở để cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế trước mắt và an ninh sinh thái lâu dài.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Đề tài áp dụng khung phương pháp luận hiện đại nhằm xử lý hệ thống thông tin phức hợp trên một không gian địa lý rộng lớn bao gồm 27 huyện biên giới:

                  KHUNG PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU

• Thiết kế nghiên cứu liên ngành: Toàn bộ công trình được tổ chức thành 13 nhóm chuyên đề độc lập nhưng đồng quy, khảo sát từ điều kiện địa chất - tân kiến tạo, thổ nhưỡng, khí tượng - thủy văn, tài nguyên rừng, khoáng sản, đến nhân khẩu học, mạng lưới y tế - giáo dục và cấu trúc kinh tế nông thôn.
• Phương pháp tiếp cận hệ thống và mô hình hộp đen: Đánh giá các phân hệ tự nhiên và nhân văn dưới dạng các hợp phần tương tác động. Tư duy hộp đen giúp định lượng dòng "đầu vào" (vốn đầu tư, chính sách, nguồn lực tự nhiên) và "đầu ra" (tăng trưởng GDP, ổn định xã hội, biến động thảm phủ) nhằm xác định ngưỡng suy thoái môi trường.
• Kỹ thuật thu thập và xử lý dữ liệu: Kết hợp chuỗi số liệu thống kê liên tục 10 năm tại 27 huyện, đo đạc bổ sung thực địa, kiểm kê rừng theo dữ liệu ngành lâm nghiệp năm 2000, cùng điều tra xã hội học trên địa bàn cư trú của hơn 16 dân tộc thuộc 3 ngữ hệ (Nam Á, Thái - Kadai, H'Mông - Dao).
• Độ tin cậy và kiểm chuẩn: Kết quả nghiên cứu được kiểm chuẩn qua nhiều vòng hội thảo khoa học liên ngành với sự tham gia của các viện đầu mối (Viện Địa lý, Viện Địa chất, Viện Quy hoạch Nông nghiệp, Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch) và cơ quan quản lý tại 8 tỉnh nghiên cứu.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu làm sáng tỏ 4 nhóm phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

1. Phân hóa thổ nhưỡng và giới hạn nghiêm trọng của quỹ đất nông nghiệp

Toàn vùng có tổng diện tích tự nhiên hơn 3,67 triệu ha với 11 nhóm đất chính, trong đó đất đỏ vàng chiếm ưu thế tuyệt đối (71,91%). Tuy nhiên, đất đồi núi chiếm tới 92,5%, và diện tích đất có độ dốc trên 25° chiếm tới 69% (khoảng 2,82 triệu ha). Ngược lại, đất bằng chỉ chiếm 4,5%, trong đó hơn 41,6% diện tích đất bằng bị nhiễm phèn, cát biển hoặc sình lầy cần cải tạo. Điều này khẳng định vùng biên giới phía Tây tuyệt đối không có lợi thế canh tác lúa nước quy mô lớn; việc mở rộng đất lúa nương trên sườn dốc là nguyên nhân trực tiếp gây xói mòn và suy thoái đất trầm trọng.

2. Độ che phủ rừng biến động lớn và nghịch lý bảo tồn

Độ che phủ rừng toàn vùng đạt trung bình 56,1% với hệ thực vật phong phú (1.438 loài thực vật bậc cao, 60 loài trong Sách Đỏ) và hệ động vật giàu bậc nhất Việt Nam. Dẫu vậy, sự chênh lệch giữa các địa bàn là rất lớn: trong khi Minh Hóa (73,0%) và Bố Trạch (71,8%) giữ được tán che tốt, thì Kỳ Sơn chỉ đạt 29,3% và Hướng Hóa chỉ đạt 23,5%. Sự suy giảm chất lượng rừng đầu nguồn cùng cấu trúc địa hình dốc đã làm gia tăng mạnh lưu tốc dòng chảy mặt, gây hiện tượng lũ ống, lũ quét và trượt lở đất tàn phá vùng hạ du miền Trung.

BIẾN THIÊN ĐỘ CHE PHỦ RỪNG TẠI CÁC ĐỊA BÀN TRỌNG ĐIỂM
Minh Hóa (Quảng Bình)   ████████████████████ 73.0%
Đắk Glei (Kon Tum)      ███████████████████▍ 72.6%
Trung bình toàn vùng    ███████████████▎     56.1%
Kỳ Sơn (Nghệ An)        ████████             29.3%
Hướng Hóa (Quảng Trị)   ██████▍              23.5%

3. Cấu trúc kinh tế nông nghiệp đơn điệu và phân tầng mức sống

Nông - lâm nghiệp chiếm trên 60% tổng cơ cấu GDP toàn vùng, trong khi công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chỉ đạt xấp xỉ 10%. Đời sống dân sinh đối mặt nhiều thách thức: tỷ lệ nghèo đói tại Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên giai đoạn khảo sát duy trì mức cao (trên 40%); chênh lệch thu nhập giữa nhóm cao nhất và thấp nhất lên tới 7 - 12,9 lần; mạng lưới y tế thiếu hụt nhân lực trình độ cao (toàn vùng chỉ đạt 2,41 bác sĩ/vạn dân, cá biệt Kỳ Sơn chỉ có 0,17 bác sĩ/vạn dân).

4. Triển vọng khoáng sản hạn chế và tiềm năng du lịch - thương mại vượt trội

Khoáng sản phân tán, quy mô vừa và nhỏ (chủ yếu là vật liệu xây dựng, điểm quặng kim loại phân tán). Khai thác vàng sa khoáng tự phát mang lại hiệu quả kinh tế thấp nhưng phá hủy nghiêm trọng cảnh quan và nguồn nước. Ngược lại, lợi thế bền vững lớn nhất của dải Trường Sơn là du lịch sinh thái - di sản và thương mại cửa khẩu nhờ hành lang đường Hồ Chí Minh và các cửa khẩu quốc tế nối sang Lào.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Về mặt lý luận: Hoàn thiện khung lý luận về mô hình kinh tế - sinh thái cho vùng núi dốc nhiệt đới gió mùa. Xác lập bộ tiêu chí phát triển bền vững 3 trụ cột (Kinh tế - Xã hội - Môi trường) gồm 8 nhóm chỉ số giám sát chi tiết (từ thảm phủ, dòng chảy, hóa chất nông nghiệp đến thể chế chính sách).
• Về mặt phương pháp: Thiết lập quy trình tích hợp dữ liệu GIS đa ngành để xây dựng bản đồ định hướng sử dụng đất và phân vùng phát triển bền vững ở tỷ lệ 1/250.000 toàn vùng và 1/50.000 cấp huyện.
• Đóng góp thực tiễn và chính sách:
  • Xác lập mục tiêu đưa độ che phủ rừng trung bình toàn dải biên giới lên mức 75,29% thông qua phân định cụ thể 3 loại rừng (đặc dụng, phòng hộ rất xung yếu, sản xuất).
  • Đề xuất 5 mô hình phát triển trọng điểm: Quản lý lâm nghiệp cộng đồng; Nông lâm kết hợp thích ứng đất dốc; Vùng đệm vườn quốc gia; Du lịch sinh thái - lịch sử Trường Sơn; Kinh tế thương mại cửa khẩu.
  • Cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ xây dựng và bảo vệ thành công hồ sơ Di sản Thiên nhiên Thế giới cho Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

• Cơ quan hoạch định chính sách & Chính quyền địa phương: UBND 8 tỉnh và 27 huyện biên giới sử dụng bản đồ quy hoạch và hệ tiêu chuẩn làm căn cứ giao đất khoán rừng, lập kế hoạch đầu tư công cơ sở hạ tầng (giao thông, trạm xá, điện lưới).
• Nhà nghiên cứu Địa lý, Môi trường & Quy hoạch: Cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu nền phong phú về thổ nhưỡng, tai biến địa chất, đa dạng sinh học và nhân văn vùng Bắc Trường Sơn.
• Các tổ chức phát triển & NGO: Sử dụng các chỉ số điều tra xã hội học và mô hình nông lâm kết hợp để thiết kế các dự án sinh kế giảm nghèo bền vững dựa vào cộng đồng bản địa.
• Doanh nghiệp Lâm nghiệp, Nông nghiệp công nghệ cao & Du lịch: Nắm bắt định hướng phân vùng chức năng kinh tế, khai thác tiềm năng cây công nghiệp lâu năm (cà phê, cao su, chè, quế) và các tour tuyến du lịch sinh thái dọc đường Hồ Chí Minh.

---

FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện mang tính cảnh báo lớn nhất của nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu chỉ ra quỹ đất canh tác nông nghiệp bằng phẳng chỉ chiếm 4,5% diện tích tự nhiên, trong khi đất dốc trên 25° chiếm gần 70%. Canh tác nương rẫy truyền thống đã đẩy tốc độ xói mòn lên mức báo động, trực tiếp gây ra lũ quét, lũ bùn đá đe dọa vùng hạ du duyên hải miền Trung.

2. Phương pháp luận của đề tài có điểm gì đột phá?

Đề tài áp dụng phương pháp tiếp cận hệ thống liên ngành (kết hợp 13 nhóm chuyên môn) và tư duy "hộp đen", đánh giá cân bằng dòng vật chất - năng lượng giữa tăng trưởng kinh tế và sức tải của môi trường, thay vì tiếp cận kinh tế đơn ngành truyền thống.

3. Các phát hiện và mô hình có thể tổng quát hóa cho vùng khác không?

Khung tiêu chí và mô hình kinh tế - sinh thái hoàn toàn có thể áp dụng cho các vùng miền núi biên giới khác tại Tây Bắc hoặc Tây Nguyên có cùng đặc tính địa hình chia cắt mạnh và đa sắc tộc.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần triển khai là gì?

Cần chi tiết hóa bản đồ quy hoạch sử dụng đất tỷ lệ 1/50.000 cho toàn bộ 25 huyện còn lại (ngoài 2 huyện trọng điểm Kỳ Sơn và Hướng Hóa) và xây dựng các trạm quan trắc tự động về tai biến sạt lở, trượt lở đất.

5. Những ứng dụng thực tiễn nổi bật nhất sau nghiên cứu là gì?

Bàn giao bản đồ quy hoạch đất lâm nghiệp định hướng che phủ 75,29% cho các địa phương, chuyển giao các gói kỹ thuật nông lâm kết hợp trên đất dốc và đóng góp hồ sơ di sản quốc tế cho Phong Nha – Kẻ Bàng.

---

Kết luận (150 từ)

Báo cáo tổng kết đề tài khoa học cấp Nhà nước do GS. Trần Nghi chủ nhiệm là một công trình khoa học đồ sộ, đặt nền tảng phương pháp luận và thực tiễn vững chắc cho chiến lược phát triển dải biên giới phía Tây miền Trung. Bằng cách định lượng hóa các mối quan hệ phức tạp giữa tự nhiên, kinh tế và con người, nghiên cứu đã chứng minh rằng bảo vệ rừng và khôi phục thảm phủ chính là "chìa khóa vàng" bảo đảm an ninh sinh thái lẫn thịnh vượng kinh tế.

Quy hoạch không gian khoa học, chuyển dịch từ khai thác tài nguyên thô sang kinh tế sinh thái và nâng cao dân trí bản địa chính là kim chỉ nam để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững cho vùng biên cương của Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§¹i häc Quèc gia Hµ Néi Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn B¸o c¸o tæng kÕt §Ò tµi §¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa t©y tõ thanh Hãa ®Õn Kon Tum M· sè: §Ò tµi ®éc lËp cÊp nhµ n−íc KHCN 2001-2003 Thñ tr−ëng c¬ quan chñ tr× Chñ nhiÖm ®Ò tµi HiÖu tr−ëng GS. TrÇn Nghi Hµ Néi, 2004 §¹i häc Quèc gia Hµ Néi Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn §Ò tµi ®éc lËp cÊp Nhµ n−íc §¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa T©y tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum Chñ nhiÖm ®Ò tµi: GS. TrÇn Nghi Phã chñ nhiÖm ®Ò tµi: PGS. NguyÔn Hoµn PGS.

Tr−¬ng Quang H¶i Th− ký ®Ò tµi: TS. NguyÔn V¨n V−îng TS. §Æng Mai Nh÷ng ng−êi thùc hiÖn KS. Lª Huy C−êng, PGS.

TrÇn TrÝ Dâi, TS. TrÇn Kim §Ønh, Ths. NguyÔn Thu Hµ, TS. §Ëu HiÓn, TS.

NguyÔn Cao HuÇn, TS. NguyÔn H÷u Kh¶i, Ths. NguyÔn Thanh Lan, TS. Hoµng Träng LËp, PGS.

Ph¹m Trung L−¬ng, TS. Chu V¨n Ngîi, CN. Ph¹m §øc Quang, Ths. Vò Xu©n Thanh, Ths.

§inh Xu©n Thµnh, PGS. Mai Träng Th«ng, Ths. NguyÔn Minh ThuyÕt, TS. NguyÔn V¨n Toµn, PGS.

NguyÔn Ngäc Tr−êng, KS. §Æng Trung Tó, PGS. NguyÔn V¨n TuÇn Hµ Néi, 2004 §¹i häc Quèc gia Hµ Néi Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn tãm t¾t B¸o c¸o §Ò tµi §¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa t©y tõ thanh Hãa ®Õn Kon Tum M· sè: §Ò tµi ®éc lËp cÊp nhµ n−íc KHCN 2001-2003 Thñ tr−ëng c¬ quan chñ tr× Chñ nhiÖm ®Ò tµi HiÖu tr−ëng GS. TrÇn Nghi Hµ Néi, 2004 §¹i häc Quèc gia Hµ Néi Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn §Ò tµi ®éc lËp cÊp Nhµ n−íc §¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa T©y tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum Chñ nhiÖm ®Ò tµi: GS.

TrÇn Nghi Phã chñ nhiÖm ®Ò tµi: PGS. NguyÔn Hoµn PGS. Tr−¬ng Quang H¶i Th− ký ®Ò tµi: TS. NguyÔn V¨n V−îng TS.

§Æng Mai Nh÷ng ng−êi thùc hiÖn KS. Lª Huy C−êng, PGS. TrÇn TrÝ Dâi, TS. TrÇn Kim §Ønh, Ths.

NguyÔn Thu Hµ, TS. §Ëu HiÓn, TS. NguyÔn Cao HuÇn, TS. NguyÔn H÷u Kh¶i, Ths.

NguyÔn Thanh Lan, TS. Hoµng Träng LËp, PGS. Ph¹m Trung L−¬ng, TS. Chu V¨n Ngîi, CN.

Ph¹m §øc Quang, Ths. Vò Xu©n Thanh, Ths. §inh Xu©n Thµnh, PGS. Mai Träng Th«ng, Ths.

NguyÔn Minh ThuyÕt, TS. NguyÔn V¨n Toµn, PGS. NguyÔn Ngäc Tr−êng, KS. §Æng Trung Tó, PGS.

NguyÔn V¨n TuÇn Hµ Néi, 2004 Më ®Çu Theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng vµ quy ho¹ch m«i tr−êng, ViÖt Nam ®ang ®øng tr−íc nh÷ng thö th¸ch lín. Mét ®Êt n−íc nghÌo, ®iÓm xuÊt ph¸t qu¸ thÊp, l¹i bÞ hai cuéc chiÕn tranh tµn ph¸, nÒn kinh tÕ vµ m«i tr−êng ®· ®Æt ra hµng lo¹t vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt. Tuy nhiªn, nÕu qu¸ véi vµng trong viÖc ¸p dông c¸c gi¶i ph¸p chÝnh s¸ch ®Çu t−, ®æi míi mµ thiÕu quy ho¹ch kinh tÕ - x· héi vµ m«i tr−êng theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng trªn c¬ së nghiªn cøu mét c¸ch khoa häc vµ hÖ thèng th× tÊt yÕu sÏ dÉn ®Õn nh÷ng hËu qu¶ ®¸ng tiÕc. HËu qu¶ ®ã lµ cã thÓ cã lîi kinh tÕ tr−íc m¾t nh−ng sÏ cã h¹i l©u dµi, nÒn kinh tÕ sÏ suy tho¸i khi ph¸t triÓn qu¸ ng−ìng chÞu ®ùng cña m«i tr−êng.

NhËn thøc cña chñ nhiÖm ®Ò tµi nµy lµ ph¶i lÊy quan ®iÓm tiÕp cËn hÖ thèng lµm t− t−ëng chñ ®¹o ®Ó gi¶i quyÕt c¸c mèi quan hÖ nh©n qu¶ tõ c¸c hÖ thèng tù nhiªn kinh tÕ - x· héi cÊp thÊp vµ liªn kÕt c¸c hÖ thèng ®ã víi nhau t¹o thµnh mét hÖ thèng tæng hßa cÊp cao h¬n, bÒn v÷ng tr−íc m¾t vµ cµng bÒn v÷ng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn l©u dµi. V× vËy, ®Ó cã c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ m« h×nh ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña n−íc ta nãi chung vµ vïng nói biªn giíi ViÖt - Lµo nãi riªng, Bé Khoa häc C«ng nghÖ ®· phª duyÖt ®Ò tµi ®éc lËp cÊp Nhµ n−íc: “§¸nh gi¸ tæng hîp tµi nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng khu vùc biªn giíi phÝa t©y tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum”, theo quyÕt ®Þnh sè 1583/Q§ - BKHCNMT vµ giao cho Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi lµ c¬ quan thùc hiÖn, GS. TS TrÇn Nghi lµm chñ nhiÖm. Môc tiªu cña ®Ò tµi − §¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn, tµi nguyªn, m«i tr−êng, kinh tÕ - x· héi, nh÷ng mÆt m¹nh ®óng h−íng vµ nh÷ng tån t¹i theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng.

− X©y dùng luËn cø khoa häc vµ ®Ò xuÊt m« h×nh quy ho¹ch ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng c¸c huyÖn biªn giíi tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum lÊy hai huyÖn H−íng Hãa vµ Kú S¬n lµm träng ®iÓm. C¸c môc tiªu cô thÓ − §Þnh h−íng khai th¸c hîp lý vµ t¸i t¹o nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ nguån nh©n lùc trong ®Þa bµn c¸c huyÖn biªn giíi nh»m môc tiªu xãa ®ãi gi¶m nghÌo ®èi víi c¸c d©n téc Ýt ng−êi vïng s©u vïng xa. 1 − Tõng b−íc n©ng cao d©n trÝ, rót ng¾n kho¶ng c¸ch chªnh lÖch vÒ tr×nh ®é v¨n hãa, khoa häc kü thuËt, kinh tÕ x· héi vµ c¬ së h¹ tÇng gi÷a miÒn xu«i vµ miÒn ng−îc. − C¸c céng ®ång ng−êi d©n téc miÒn nói ®−îc ®µo t¹o ®Ó tõng b−íc trë thµnh nh÷ng céng ®ång d©n téc mí,i v¨n minh cã n¨ng lùc lµm chñ ®Êt rõng theo m« h×nh kinh tÕ sinh th¸i bÒn v÷ng.

− §Ò xuÊt c¸c m« h×nh kinh tÕ - sinh th¸i vµ c¸c gi¶i ph¸t ph¸t triÓn bÒn v÷ng − Thµnh lËp b¶n ®å quy ho¹ch ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng tû lÖ 1/250.000 ®èi víi toµn vïng nghiªn cøu vµ tû lÖ 1/50.000 ®èi víi 2 huyÖn Kú S¬n vµ H−íng Hãa. Ph¹m vi nghiªn cøu Theo ®Þa giíi hiÖn nay, ®Þa bµn nghiªn cøu bao gåm 27 huyÖn biªn giíi thuéc 8 tØnh: TØnh Thanh Hãa bao gåm 5 huyÖn: M−êng L¸t, Quan Hãa, Quan S¬n, Lang Ch¸nh, Th−êng Xu©n. TØnh NghÖ An bao gåm 6 huyÖn: QuÕ Phong, Kú S¬n, T−¬ng D−¬ng, Con Cu«ng, Anh S¬n, Thanh Ch−¬ng. TØnh Hµ TÜnh bao gåm 3 huyÖn: H−¬ng S¬n, Vò Quang, H−¬ng Khª.

TØnh Qu¶ng B×nh bao gåm 5 huyÖn: Tuyªn Hãa, Minh Hãa, Bè Tr¹ch, Qu¶ng Ninh, LÖ Thñy. TØnh Qu¶ng TrÞ bao gåm 2 huyÖn: H−íng Hãa, §a Kr«ng. TØnh Thõa Thiªn HuÕ bao gåm 1 huyÖn: A L−íi TØnh Qu¶ng Nam bao gåm 2 huyÖn: Hiªn (HuyÖn Hiªn ®· ®−îc t¸ch thµnh hai huyÖn T©y Giang vµ §«ng Giang theo nghÞ ®Þnh 72/2003/N§-CP ngµy 20 th¸ng 6 n¨m 2003 cña chÝnh phñ) vµ Nam Giang. TØnh Kon Tum bao gåm 3 huyÖn: §ak Glei, Ngäc Håi, Sa ThÇy.

C¸c c¬ quan phèi hîp thùc hiÖn ®Ò tµi − Tr−êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n − ViÖn Kinh tÕ Sinh th¸i 2 − ViÖn Quy ho¹ch vµ ThiÕt kÕ N«ng nghiÖp − ViÖn Nghiªn cøu Ph¸t triÓn Du lÞch − ViÖn ChiÕn l−îc Ph¸t triÓn, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− − ViÖn §Þa lý, ViÖn Khoa häc vµ C«ng nghÖ ViÖt Nam − ViÖn §Þa chÊt, ViÖn Khoa häc vµ C«ng nghÖ ViÖt Nam − Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam − Liªn ®oµn §Þa chÊt Thñy v¨n vµ §Þa chÊt C«ng tr×nh MiÒn B¾c − Ban Biªn giíi ChÝnh phñ, Bé Ngo¹i giao − ViÖn KhÝ t−îng - Thñy v¨n, Trung t©m KhÝ t−îng Thñy v¨n − Së Khoa häc C«ng nghÖ, Së N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n, Së Tµi nguyªn M«i tr−êng cña c¸c tØnh. − Uû ban Nh©n d©n c¸c huyÖn biªn giíi tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum. Néi dung nghiªn cøu §©y lµ ®Ò tµi mang tÝnh tæng hîp cao nªn nguån tµi liÖu cÇn thiÕt ®−îc thu thËp ph¶i ®Çy ®ñ, phong phó vµ ®a d¹ng, bao gåm c¸c d¹ng tµi nguyªn vµ m«i tr−êng tù nhiªn ®¬n tÝnh vµ c¸c sè liÖu vÒ kinh tÕ x· héi, d©n c− vµ d©n téc. V× vËy, trong qu¸ tr×nh thu thËp sè liÖu, tËp thÓ t¸c gi¶ ®· tiÕn hµnh theo c¸c chuyªn ®Ò vµ nhãm chuyªn ®Ò sau ®©y: a.

Nhãm chuyªn ®Ò vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, tµi nguyªn vµ m«i tr−êng, bao gåm: − Tµi nguyªn ®Êt − Tµi nguyªn n−íc − Tµi nguyªn rõng − Tµi nguyªn ®Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n, du lÞch b. Nhãm chuyªn ®Ò vÒ kinh tÕ x· héi : − Tµi liÖu vÒ d©n c−, d©n téc, t«n gi¸o, v¨n hãa vµ lÞch sö − C¸c sè liÖu vÒ c¬ cÊu c¸c ngµnh nghÒ, c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp, giao th«ng vËn t¶i, ®Çu t− vµ x©y dùng, th−¬ng 3 m¹i, cöa khÈu, b−u ®iÖn, c¸c dÞch vô kinh tÕ theo tõng huyÖn trong 10 n¨m trë l¹i ®©y. C¸c tµi liÖu vÒ tµi nguyªn du lÞch : + C¸c ®iÓm du lÞch: V−ên Quèc gia, c¸c di s¶n v¨n hãa thÕ giíi (Th¸nh ®Þa Mü S¬n, cè ®« HuÕ), di s¶n thiªn nhiªn thÕ giíi Phong Nha - KÎ Bµng vµ c¸c di tÝch v¨n hãa lÞch sö ®−îc xÕp h¹ng. C¸c tµi liÖu vÒ biªn giíi: Täa ®é mèc Quèc gia, ranh giíi ®−êng biªn giíi ViÖt Nam - Lµo.

B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi ®−îc biªn tËp trªn c¬ së 13 chuyªn ®Ò do c¸c chuyªn gia ®¶m nhiÖm. C¸c chuyªn ®Ò lµ c¬ së khoa häc ®Ó tËp thÓ t¸c gi¶ bæ sung vµ x©y dùng thµnh mét b¸o c¸o tæng hîp hoµn chØnh víi néi dung gåm 364 trang phÇn lêi, 43 h×nh vÏ, 11 b¶n ®å, 60 b¶ng, biÓu vµ 177 tµi liÖu tham kh¶o ®−îc bè côc thµnh 6 ch−¬ng, kh«ng kÓ më ®Çu, kÕt luËn. VÞ trÝ ®Þa lý vµ ®iÒu kiÖn tù nhiªn Ch−¬ng 2. §¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng tµi nguyªn thiªn nhiªn Ch−¬ng 3.

§¸nh gi¸ tæng hîp kinh tÕ - x· héi Ch−¬ng 4. C¬ së lý luËn vÒ ph¸t triÒn bÒn v÷ng Ch−¬ng 5. §Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng Ch−¬ng 6. C¸c gi¶i ph¸p nh»m ph¸t triÓn bÒn v÷ng 5.

KÕt qu¶ ®ãng gãp cña ®Ò tµi VÒ khoa häc §· ¸p dông thµnh c«ng ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn hÖ thèng vµo ®¸nh gi¸ hÖ phøc t¹p gåm c¸c yÕu tè tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ-x· héi. §· x©y dùng ®−îc luËn cø khoa häc nh»m môc tiªu ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng trong ®iÒu kiÖn ®Æc thï miÒn nói biªn giíi ViÖt nam. §¸nh gi¸ ®−îc thÕ m¹nh còng nh− c¸c mÆt h¹n chÕ vÒ tµi nguyªn nguyªn, ®iÒu kiÖn tù nhiªn, m«i tr−êng, kinh tÕ-x· héi cña khu vùc biªn giíi phÝa t©y tõ Thanh Hãa ®Õn Kon Tum.