Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng tồn dư các hợp chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ trong môi trường đất ở một số kho chứa hóa chất bảo vệ thực vật tại địa bàn huyện diễn châu tỉnh nghệ an

Luận văn thạc sĩ đánh giá tình trạng tồn dư hợp chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ trong đất tại kho chứa hóa chất bảo vệ thực vật ở Diễn Châu, Nghệ An.

• Tác giả: Trần Thị Vinh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Thiện
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng tồn dư các hợp chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ trong môi trường đất ở 1 số kho chứa hóa chất bảo vệ thực vật tại địa bàn huyện Diễn Châu tỉnh Nghệ An và đề xuất biện pháp xử lý
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Hóa chất bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp và các vấn đề môi trường
• 1.2. Vị trí và vai trò của hóa chất bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp
• 1.3. Phân loại hóa chất bảo vệ thực vật
• 1.4. Quản lý nhà nước đối với hoá chất bảo vệ thực vật
• 1.5. Tác động của hoá chất bảo vệ thực vật đến môi trường và sức khoẻ con người
• 1.6. Độc tính của một số hoá chất hoá chất bảo vệ thực vật điển hình
• 1.7. Tình hình chung về ô nhiễm môi trường do hóa chất bảo vệ thực vật tồn lưu tại Việt Nam và trên địa bàn tỉnh Nghệ An
• 1.7.1. Tình hình về ô nhiễm do hóa chất bảo vệ thực vật tồn lưu tại Việt Nam
• 1.7.2. Tình hình chung về chất hoá chất bảo vệ thực vật tồn lưu trên địa bàn tỉnh Nghệ An
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp thu thập, tổng hợp và phân tích tài liệu, số liệu
• 2.5. Phương pháp phát phiếu điều tra, phỏng vấn trực tiếp lãnh đạo và người dân
• 2.6. Phương pháp khảo sát thực địa, lấy mẫu và phân tích mẫu đất
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Tình hình kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Các vấn đề môi trường
• 3.2. Đặc điểm hiện trạng một số khu vực kho chứa hóa chất BVTV tại huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An
• 3.2.1. Đặc điểm hiện trạng kho thuốc BVTV tại xóm 6 - xã Diễn Thành, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An
• 3.2.2. Đặc điểm hiện trạng kho thuốc bảo vệ thực vật tại xóm 1 HTX Tây Thọ – xã Diễn Thọ, huyện Diễn Châu
• 3.2.3. Đặc điểm hiện trạng kho thuốc bảo vệ thực vật xóm 2, xã Diễn Nguyên, huyện Diễn Châu
• 3.3. Đánh giá hiện trạng tồn lưu nhóm Clo hữu cơ và nhóm Photpho hữu cơ trong môi trường đất một số khu vực kho chứa hóa chất bảo vệ thực vật tại huyện Diễn Châu
• 3.3.1. Đánh giá hiện trạng tồn lưu nhóm clo hữu cơ và nhóm photpho hữu cơ trong môi trường đất tại kho thuốc bảo vệ thực vật tại xóm 6 - xã Diễn Thành, huyện Diễn Châu
• 3.3.2. Đánh giá hiện trạng tồn lưu nhóm Clo hữu cơ và nhóm photpho hữu cơ trong môi trường đất tại kho thuốc BVTV xóm 1, HTX Tây Thọ, xã Diễn Thọ, huyện Diễn Châu
• 3.3.3. Đánh giá hiện trạng tồn lưu nhóm Clo hữu cơ và nhóm photpho hữu cơ trong môi trường đất tại kho thuốc bảo vệ thực vật xóm 2, xã Diễn Nguyên, huyện Diễn Châu
• 3.4. Đề xuất giải pháp xử lý đối với kho thuốc bảo vệ thực vật tại xóm 6, xã Diễn Thành, huyện Diễn Châu (khu vực có nồng độ ô nhiễm cao nhất cần phải xử lý)
• 3.4.1. Địa điểm thực hiện. Xác định khối lượng hoá chất tồn lưu
• 3.4.2. Lựa chọn phương pháp xử lý
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiện trạng tồn dư hợp chất clo và photpho trong đất

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng tồn dư các hợp chất clo và photpho trong môi trường đất tại huyện Diễn Châu, Nghệ An. Các hợp chất clo như DDT, Aldrin, và Lindan đã được sử dụng rộng rãi trong nông nghiệp, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Theo kết quả khảo sát, hàm lượng các hợp chất clo trong đất tại các kho chứa hóa chất bảo vệ thực vật vượt quá mức cho phép, gây ảnh hưởng đến sinh thái đất và sức khỏe cộng đồng. Việc đánh giá này không chỉ giúp xác định mức độ ô nhiễm mà còn cung cấp cơ sở cho các biện pháp xử lý hiệu quả.

1.1. Tình hình ô nhiễm do hợp chất clo

Tình hình ô nhiễm do hợp chất clo tại Diễn Châu cho thấy sự tồn dư cao của các chất độc hại. Các mẫu đất được lấy từ ba kho chứa hóa chất cho thấy nồng độ DDT và Lindan vượt quá quy chuẩn cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đất mà còn tác động tiêu cực đến sinh thái đất và sức khỏe con người. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng hợp chất clo có khả năng tích lũy trong chuỗi thức ăn, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng. Việc kiểm tra và đánh giá định kỳ là cần thiết để theo dõi tình trạng ô nhiễm và đề xuất các biện pháp khắc phục kịp thời.

1.2. Tác động của hợp chất photpho

Các hợp chất photpho như Parathion và Phosphamidon cũng được phát hiện với nồng độ cao trong đất tại Diễn Châu. Những hợp chất photpho này có khả năng gây độc cho sinh vật và ảnh hưởng đến sinh thái đất. Nghiên cứu cho thấy rằng nồng độ hợp chất photpho trong đất có thể dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học và làm giảm khả năng phục hồi của hệ sinh thái. Việc sử dụng hợp chất photpho trong nông nghiệp cần được quản lý chặt chẽ để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các biện pháp xử lý ô nhiễm cần được đề xuất dựa trên kết quả đánh giá hiện trạng và các nghiên cứu trước đó.

II. Phân tích và đánh giá tác động môi trường

Phân tích tác động của hợp chất clo và photpho đến môi trường đất là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Các hợp chất hóa học độc hại này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đất mà còn tác động đến sức khỏe của con người và động vật. Việc tồn dư các hợp chất clo và photpho trong đất có thể dẫn đến sự suy giảm chất lượng đất, làm giảm năng suất cây trồng và ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hợp chất hóa học độc hại này có thể gây ra các bệnh lý nghiêm trọng cho con người, đặc biệt là các bệnh liên quan đến hệ thần kinh và nội tiết.

2.1. Tác động đến sức khỏe con người

Các hợp chất clo và photpho có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho con người. Nghiên cứu cho thấy rằng việc tiếp xúc với các hợp chất hóa học độc hại này có thể dẫn đến các bệnh lý như ung thư, rối loạn nội tiết và các vấn đề về sinh sản. Đặc biệt, trẻ em và phụ nữ mang thai là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Việc đánh giá tác động của các hợp chất hóa học độc hại này đến sức khỏe cộng đồng là rất cần thiết để có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Tác động đến hệ sinh thái

Sự tồn dư của hợp chất clo và photpho trong đất không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến sinh thái đất. Các hợp chất hóa học độc hại này có thể làm giảm đa dạng sinh học, ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài thực vật và động vật trong hệ sinh thái. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự suy giảm đa dạng sinh học có thể dẫn đến sự mất cân bằng trong hệ sinh thái, làm giảm khả năng phục hồi của đất và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Việc bảo vệ và phục hồi sinh thái đất là rất quan trọng để đảm bảo sự bền vững của môi trường.

III. Đề xuất biện pháp xử lý ô nhiễm

Dựa trên kết quả đánh giá hiện trạng và tác động của hợp chất clo và photpho, nghiên cứu đề xuất một số biện pháp xử lý ô nhiễm hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm việc áp dụng công nghệ sinh học để phân hủy các hợp chất hóa học độc hại, cải tạo đất và sử dụng các phương pháp tự nhiên để phục hồi sinh thái đất. Ngoài ra, cần có các chính sách quản lý chặt chẽ hơn đối với việc sử dụng hợp chất clo và photpho trong nông nghiệp để giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

3.1. Công nghệ sinh học trong xử lý ô nhiễm

Công nghệ sinh học có thể được áp dụng để phân hủy các hợp chất hóa học độc hại trong đất. Việc sử dụng vi sinh vật để xử lý ô nhiễm đã được chứng minh là hiệu quả trong nhiều nghiên cứu. Các vi sinh vật có khả năng phân hủy các hợp chất clo và photpho thành các sản phẩm không độc hại, giúp cải thiện chất lượng đất và phục hồi sinh thái đất. Việc áp dụng công nghệ sinh học không chỉ giúp xử lý ô nhiễm mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

3.2. Chính sách quản lý và giáo dục cộng đồng

Cần có các chính sách quản lý chặt chẽ hơn đối với việc sử dụng hợp chất clo và photpho trong nông nghiệp. Việc giáo dục cộng đồng về tác hại của các hợp chất hóa học độc hại cũng rất quan trọng. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho nông dân về việc sử dụng an toàn hóa chất bảo vệ thực vật sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Đồng thời, cần có các biện pháp khuyến khích sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và sinh thái đất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường do tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) là một trong những thách thức nghiêm trọng tại Việt Nam, đặc biệt tại các kho chứa hóa chất cũ. Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường, tính đến năm 2009, trên toàn quốc có 1.153 điểm ô nhiễm do hóa chất BVTV tồn lưu, trong đó có 289 kho lưu giữ và 864 khu vực ô nhiễm tại 38 tỉnh, thành phố. Tỉnh Nghệ An là một trong những địa phương có số lượng kho chứa hóa chất tồn lưu lớn nhất với 913 điểm, trong đó huyện Diễn Châu chịu ảnh hưởng nặng nề với nhiều kho chứa hóa chất BVTV tồn lưu, gây ô nhiễm môi trường đất và đe dọa sức khỏe cộng đồng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá hiện trạng tồn dư các hợp chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ trong môi trường đất tại một số kho chứa hóa chất BVTV ở huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, đồng thời đề xuất các biện pháp xử lý phù hợp. Nghiên cứu tập trung vào ba kho thuốc BVTV tại xóm 6 xã Diễn Thành, xóm 1 HTX Tây Thọ xã Diễn Thọ và xóm 2 xã Diễn Nguyên, với phạm vi khảo sát từ tháng 9 năm 2014. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý ô nhiễm tồn lưu hóa chất BVTV, bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân địa phương, đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách xử lý ô nhiễm tại các khu vực tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV tồn lưu, tập trung vào hai nhóm hóa chất chính: clo hữu cơ và photpho hữu cơ. Các khái niệm chính bao gồm:

• Hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV): Các hợp chất độc hại được sử dụng để phòng trừ sâu bệnh, cỏ dại, nhưng có thể tồn lưu lâu dài trong môi trường.
• Tồn dư hóa chất BVTV: Lượng hóa chất còn lại trong đất, nước sau khi sử dụng, có thể gây ô nhiễm và ảnh hưởng đến sức khỏe.
• Độc tính cấp và mãn tính: Tác động ngắn hạn và dài hạn của hóa chất BVTV đối với sinh vật và con người.
• Phân tích dư lượng hóa chất: Phương pháp xác định nồng độ các hợp chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ trong mẫu đất.
• Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia: Tiêu chuẩn QCVN 15:2008/BTNMT và QCVN 54:2013/BVMT về giới hạn dư lượng hóa chất BVTV trong đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, lấy mẫu và phân tích mẫu đất, cùng với điều tra, phỏng vấn người dân và cán bộ quản lý địa phương.

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu chuyên ngành, báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND tỉnh Nghệ An, số liệu khảo sát thực địa tại 3 kho thuốc BVTV ở huyện Diễn Châu.
• Phương pháp lấy mẫu: Lấy mẫu đất theo tiêu chuẩn TCVN 7538-1:2005 và 7538-1:2006, tại các vị trí kho và khu vực xung quanh, với độ sâu 0,5 m và 1 m, tổng cộng 60 mẫu.
• Phân tích mẫu: Xác định dư lượng các hợp chất clo hữu cơ (DDT, Lindane, Aldrin, Endrin, Chlordane) và photpho hữu cơ (Metyl parathion, Phosphamidon) bằng thiết bị hiện đại tại Trung tâm Công nghệ xử lý môi trường.
• Phương pháp điều tra: Phát phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp 60 người dân, cán bộ xã, huyện để thu thập thông tin về nhận thức, lịch sử sử dụng đất và ảnh hưởng sức khỏe.
• Timeline nghiên cứu: Khảo sát và lấy mẫu thực địa từ ngày 08 đến 18 tháng 9 năm 2014; phân tích mẫu và tổng hợp kết quả trong cùng năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ ô nhiễm hóa chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ trong đất:
   Tại kho thuốc BVTV xóm 6, xã Diễn Thành, nồng độ DDT và Aldrin vượt quy chuẩn quốc gia QCVN 15:2008/BTNMT từ 2 đến 5 lần ở tầng đất 0,5 m và 1 m. Tương tự, tại kho xóm 1 HTX Tây Thọ, nồng độ Lindane và Endrin cũng vượt mức cho phép khoảng 1,5 đến 3 lần. Nồng độ photpho hữu cơ như Metyl parathion và Phosphamidon tại các kho này cũng ghi nhận vượt ngưỡng từ 1,2 đến 2 lần.

2. Phân bố ô nhiễm theo vị trí và độ sâu:
   Mức độ ô nhiễm tập trung cao nhất tại nền kho và khu vực chôn lấp hóa chất, giảm dần theo khoảng cách và độ sâu. Tại các vị trí cách nền kho 1-2 m, nồng độ hóa chất giảm khoảng 30-50% so với vị trí trung tâm. Ở độ sâu 1 m, nồng độ hóa chất giảm trung bình 20% so với tầng 0,5 m.

3. Nhận thức và ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng:
   Qua 60 phiếu điều tra, khoảng 70% người dân nhận thức được mức độ nguy hiểm của hóa chất BVTV tồn lưu nhưng chỉ 40% áp dụng biện pháp phòng tránh khi tiếp xúc. Có 25% người dân báo cáo các triệu chứng liên quan đến phơi nhiễm hóa chất như đau đầu, mệt mỏi, dị ứng da, đặc biệt là nhóm lao động trực tiếp tại các kho.

4. Tình trạng quản lý và sử dụng đất:
   Nhiều kho thuốc BVTV cũ đã được chuyển đổi mục đích sử dụng thành nhà ở, trường học, trụ sở xã, gây nguy cơ tiếp xúc hóa chất tồn lưu cho cộng đồng dân cư. Khoảng 53 kho tại Nghệ An đã được cải tạo như vậy, trong đó có 6 kho tại huyện Diễn Châu.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích cho thấy ô nhiễm tồn lưu các hợp chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ tại các kho thuốc BVTV ở huyện Diễn Châu vượt mức quy chuẩn quốc gia, tương tự với các nghiên cứu tại các tỉnh phía Bắc và miền Nam Việt Nam. Nguyên nhân chính là do các kho thuốc được xây dựng từ những năm 1980 trở về trước, không có biện pháp ngăn ngừa ô nhiễm, cùng với việc chôn lấp hóa chất không đúng quy trình.

Sự phân bố ô nhiễm giảm dần theo khoảng cách và độ sâu phù hợp với mô hình lan truyền hóa chất trong đất, cho thấy khả năng phát tán ô nhiễm ra khu vực xung quanh và tầng nước ngầm là hiện hữu. Điều này đặt ra nguy cơ lâu dài đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng, nhất là khi nhiều khu vực đã được chuyển đổi mục đích sử dụng.

Nhận thức hạn chế và thiếu biện pháp phòng tránh của người dân làm tăng nguy cơ phơi nhiễm hóa chất độc hại. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, việc xử lý ô nhiễm tồn lưu hóa chất BVTV cần kết hợp các biện pháp hóa học, sinh học và quản lý đất đai chặt chẽ để giảm thiểu tác động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến thiên nồng độ các hợp chất theo vị trí và độ sâu, bảng so sánh mức độ vượt ngưỡng quy chuẩn, cũng như sơ đồ phân bố các kho và khu vực ô nhiễm để minh họa phạm vi ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai xử lý ô nhiễm tại các kho thuốc BVTV cũ:
   Áp dụng phương pháp xử lý hóa học như phương pháp Fenton kết hợp xử lý vi sinh để giảm nồng độ hóa chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ trong đất. Mục tiêu giảm nồng độ xuống dưới ngưỡng QCVN trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nghệ An phối hợp với các đơn vị chuyên môn.

2. Cô lập và giám sát khu vực ô nhiễm:
   Thiết lập hàng rào bảo vệ, hạn chế tiếp xúc và sử dụng đất tại các khu vực ô nhiễm nghiêm trọng, đồng thời lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường đất và nước ngầm định kỳ hàng quý. Chủ thể: UBND huyện Diễn Châu và Chi cục Bảo vệ môi trường.

3. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng:
   Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo về tác hại của hóa chất BVTV tồn lưu và biện pháp phòng tránh cho người dân, đặc biệt là nhóm lao động trực tiếp. Mục tiêu đạt 90% người dân trong vùng nghiên cứu hiểu và áp dụng biện pháp an toàn trong 1 năm. Chủ thể: Phòng Nông nghiệp, Trung tâm Y tế huyện.

4. Quản lý và quy hoạch sử dụng đất:
   Rà soát, kiểm tra và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất tại các khu vực kho thuốc BVTV cũ, tránh chuyển đổi mục đích sử dụng không phù hợp, đặc biệt là xây dựng trường học, nhà ở trên đất ô nhiễm. Chủ thể: UBND tỉnh Nghệ An phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý môi trường và nông nghiệp:
   Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ thực vật, UBND các huyện có kho thuốc BVTV tồn lưu có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch xử lý ô nhiễm và quản lý đất đai hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Môi trường:
   Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm, phương pháp phân tích và đánh giá ô nhiễm tồn lưu hóa chất BVTV, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về ô nhiễm môi trường đất.

3. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ:
   Người dân sống gần các kho thuốc BVTV và các tổ chức bảo vệ môi trường có thể hiểu rõ hơn về mức độ ô nhiễm và các biện pháp phòng tránh, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe.

4. Doanh nghiệp xử lý môi trường:
   Các công ty chuyên về xử lý ô nhiễm môi trường có thể áp dụng các phương pháp xử lý được đề xuất trong luận văn để triển khai các dự án xử lý ô nhiễm hóa chất BVTV tồn lưu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hóa chất BVTV tồn lưu lại gây ô nhiễm lâu dài trong đất?
   Hóa chất BVTV như DDT, Aldrin thuộc nhóm clo hữu cơ có tính bền vững cao, khó phân hủy sinh học và hóa học, tồn tại trong đất hàng chục năm, tích tụ trong sinh vật và gây ô nhiễm kéo dài.

2. Các hợp chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ khác nhau như thế nào về độc tính và tồn lưu?
   Clo hữu cơ có độc tính mãn tính cao và tồn lưu lâu dài, trong khi photpho hữu cơ phân hủy nhanh hơn nhưng độc tính cấp tính cao, gây nguy hiểm ngay khi tiếp xúc.

3. Phương pháp lấy mẫu đất được thực hiện như thế nào để đảm bảo độ tin cậy?
   Mẫu đất được lấy theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7538-1, tại các vị trí đại diện, với độ sâu 0,5 m và 1 m, sử dụng thiết bị chuyên dụng, đảm bảo tính đại diện và tránh nhiễm chéo.

4. Biện pháp xử lý ô nhiễm hóa chất BVTV tồn lưu hiệu quả nhất hiện nay là gì?
   Kết hợp phương pháp hóa học (như Fenton) và vi sinh để phân hủy hóa chất, đồng thời cô lập khu vực ô nhiễm và giám sát môi trường liên tục để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

5. Người dân sống gần kho thuốc BVTV tồn lưu cần làm gì để bảo vệ sức khỏe?
   Người dân nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với đất và nước tại khu vực ô nhiễm, sử dụng thiết bị bảo hộ khi làm việc, tham gia các chương trình tuyên truyền và báo cáo kịp thời các dấu hiệu bất thường về sức khỏe.

Kết luận

• Đánh giá hiện trạng tồn dư các hợp chất clo hữu cơ và photpho hữu cơ tại các kho thuốc BVTV ở huyện Diễn Châu cho thấy mức độ ô nhiễm vượt quy chuẩn quốc gia từ 1,2 đến 5 lần.
• Ô nhiễm tập trung chủ yếu tại nền kho và khu vực chôn lấp, có khả năng lan truyền ra môi trường xung quanh và tầng nước ngầm.
• Nhận thức của người dân về nguy cơ ô nhiễm còn hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
• Cần triển khai các biện pháp xử lý ô nhiễm kết hợp hóa học và vi sinh, đồng thời tăng cường quản lý đất đai và tuyên truyền nâng cao nhận thức.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý và cộng đồng trong việc xử lý ô nhiễm tồn lưu hóa chất BVTV, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân.

Các cơ quan chức năng cần phối hợp triển khai ngay các giải pháp xử lý và giám sát môi trường, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá ô nhiễm tại các khu vực khác trong tỉnh Nghệ An và toàn quốc. Đề nghị các tổ chức, cá nhân quan tâm liên hệ để nhận bản đầy đủ nghiên cứu và tham gia các chương trình bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Hóa chất bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp và các vấn đề môi trường 1. Vị trí và vai trò của hóa chất bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp Sử dụng hóa chất BVTV trong nông nghiệp là một trong những biện pháp phòng trừ dịch hại cây trồng, đồng thời là biện pháp chủ đạo, quan trọng nhất, có tính quyết định trong việc đẩy lùi dịch hại trên cây trồng ở các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Theo đánh giá của FAO (1989) mỗi năm nền nông nghiệp của thế giới thiệt hại khoảng 75 tỷ đôla Mỹ do sâu bệnh và cỏ dại.

Ở Liên Bang Nga mức độ thiệt hại mùa màng do sâu bệnh và cỏ dại ước tính khoảng 71,3 triệu tấn ngũ cốc, trong đó thiệt hại do bệnh khoảng 45,1%; cỏ dại – 31,4% và sâu hại – 23,5%. Chính vì vậy, vấn đề bảo vệ thực vật có vị trí và vai trò rất quan trọng trong nền sản xuất nông nghiệp, vì việc bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh và diệt trừ cỏ dại sẽ tạo điều kiện để hình thành năng suất cao cho các cây trồng. Nước ta là một nước nông nghiệp nhiệt đới, chịu ảnh hưởng của gió mùa, khí hậu ven biển và là nước có nền nông nghiệp rất đa dạng về cơ cấu cây trồng, giống, nhiều chế độ luân canh, xen canh, gối vụ, nhiều mùa vụ, với những phương thức canh tác khác nhau. Nhiều biến động xảy ra do khí hậu, thời tiết dẫn đến biến động trong các hệ sinh thái nông nghiệp, đặc biệt là các quần thể sinh vật hại, nấm gây bệnh cho cây trồng.

Vì vậy, người nông dân luôn phải ứng phó với những khó khăn không những về biến đổi thời tiết, khí hậu mà còn phải bảo vệ cây trồng, mùa màng khỏi bị dịch bệnh, sâu hại, cỏ dại và chuột phá hoại. Vai trò của công tác BVTV, trong đó hóa chất BVTV là công cụ, phương tiện quan trọng đắc lực của nông dân 4 z Trần Thị Vinh Cao học Môi trường K20 nhằm đảm bảo được năng suất cao, mùa màng bội thu, tránh được sâu hại phá hoại mùa màng [4]. Phân loại hóa chất bảo vệ thực vật Thuốc BVTV hay hóa chất BVTV là những hợp chất độc nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp hóa học được dùng để phòng chống, diệt trừ, xua đuổi hoặc giảm nhẹ do dịch hại gây ra cho cây trồng. Có nhiều cách để phân loại hóa chất BVTV, một số cách phổ biến như sau: a.

Theo đối tượng phòng trừ - Thuốc trừ sâu: là những thuốc phòng trừ các loại côn trùng gây hại cây trồng, nông sản, gia súc, con người. - Thuốc trừ bệnh: là những thuốc phòng trừ các loài vi sinh vật gây bệnh cho cây (nấm, vi khuẩn, tuyến trùng). - Thuốc trừ cỏ: là những thuốc phòng trừ các loài thực vật, rong, tảo, mọc lẫn với cây trồng, làm cản trở đến sinh trưởng cây trồng. - Thuốc trừ chuột: là những thuốc dùng phòng trừ chuột và các loại gậm nhấm khác.

- Thuốc trừ nhện: là những thuốc chuyên dùng phòng trừ các loài nhện hại cây trồng. Ngoài ra còn có các loại thuốc trừ tuyến trùng, thuốc trừ ốc sên, thuốc điều tiết sinh trưởng cây trồng (còn gọi là thuốc kích thích sinh trưởng),… b. Phân loại theo gốc hóa học - Nhóm Clo hữu cơ: trong thành phần hóa học có chất Clo (Cl). Nhóm này có độ độc cấp tính thấp nhưng tồn lưu lâu trong cơ thể người, động vật và môi trường, gây độc mãn tính nên nhiều sản phẩm đã bị hạn chế và cấm sử dụng.

Các chất điển hình là DDT, Aldin, Lindan, Endrin, Chlordane, Thiordan, Heptaclor,. 5 z Trần Thị Vinh Cao học Môi trường K20 - Nhóm Photpho hữu cơ: là những hợp chất hữu cơ có chứa liên kết cacbon- phospho. Nhóm này có thời gian bán phân hủy trong môi trường tự nhiên nhanh hơn nhóm clo hữu cơ. Các chất điển hình là Parathion, Phosphamidon, Vôfatốc, dichloro diphenyl vinyl phosphat.

- Nhóm Carbamate: là dẫn xuất của axit Carbamat, hóa chất thuộc nhóm này thường ít bền vững trong môi trường tự nhiên nhưng lại có độc tính rất cao với người và độc vật. Thuộc nhóm này gồm có Padan, Furadan, Bassa,. - Nhóm Pyrethroide (Cúc tổng hợp): là nhóm thuốc tổng hợp dựa vào cấu tạo chất Pyrethrin có trong hoa của cây Cúc sát trùng. Hoạt chất này có tác dụng nhanh, phân hủy dễ dàng, ít gây độc cho người và gia súc.

Các chất điển hình như: Sherpa, Permethrin, Cypermethrin. - Nhóm thuốc chứa các kim loại nặng (KLN): Các hợp chất hữu cơ được gắn thêm các KLN vào. Nhóm này tác động trực tiếp vào hệ thành kinh hoặc ngấm vào màng tế bào làm tế bào ngừng hoạt động. Khi phân giải, các KLN lại được giải phóng và lại một lần nữa gây độc, tiêu diệt tiếp cô trùng vừa được phục hồi.

- Nhóm thuốc trừ sâu sinh học: thường tập trung ở ba nhóm vi khuẩn, vi nấm, virus,. điển hình là Bacillus Thuringensic (BT) [1]. Theo độ bền của thuốc đối với khả năng phân hủy - Rất bền (thời gian phân hủy thành các hợp phần không độc >2 năm); - Bền (6 tháng đến 24 tháng); - Tương đối bền (<6 tháng); - Ít bền (thời gian phân hủy dưới 1 tháng). - Bền nhất là nhóm clo hữu cơ.

Phân loại HCBVTV theo nhóm độc 6 z Trần Thị Vinh Cao học Môi trường K20 Bảng 1. Phân loại hóa chất nông nghiệp theo độ độc hại của WHO[1] Độc cấp tính bằng LD50 (chuột Phân Ký hiệu mức nhà) mg/kg nhóm Biểu tượng độ độc trên Qua miệng Qua da mức độ nhóm độc nhãn thuốc Thể Thể Thể độc Thể rắn lỏng rắn lỏng Chữ “Cực độc” Đầu lâu xương Ia màu đen trên chéo đen trên nền 5 20 10 40 Cực độc vạch đỏ trắng Chữ “Rất độc” Đầu lâu xương Ib 20 - 10 – màu đen trên chéo đen trên nền 5 - 50 40 -400 Rất độc 200 100 vạch đỏ trắng Chữ “Có hại” II Chữ thập đen trên 200 - 100 – 400 - màu đen trên 50 -500 Độc vừa nền trắng 2000 1000 4000 vạch vàng Chữ “Chú ý” IIIa Chữ thập đen trên 500 - 2000 - màu đen trên 1000 4000 Độc nhẹ nền trắng 2000 3000 vạch xanh IIIb Không Vạch màu xanh >2000 >3000 gây độc lá cây cấp khi Theo phân loại độ độc của WHO (bảng 1.1), thuốc BVTV được phân loại thành 5 nhóm độc khác nhau là nhóm độc Ia (rất độc), Ib (độc cao), II (độc trung bình), III (ít độc) và IV (rất ít độc). 7 z Trần Thị Vinh Cao học Môi trường K20 Bảng 1. Phân chia nhóm độc của Việt Nam [1] Độc tính LD50 qua Phân nhóm và ký hiệu Biểu tượng miệng (mg/kg) Thể rắn Thể lỏng I - “Rất độc” (chữ đen, vạch Đầu lâu xương chéo (đen <50 <200 màu đỏ) trên nền trắng) II - “Độc cao” (chữ đen, Chữ thập đen trên nền trắng 200 - 50 – 500 vạch vàng) 2000 III - “Cẩn thận” (chữ đen, Vạch đen không liên tục trên >500 >2000 vạch màu xanh nước biển) nền trắng Ở nước ta, tạm thời theo cách phân nhóm độc của WHO và lấy căn cứ chính là liều LD50 qua miệng (chuột), phân chia thành 3 nhóm độc là nhóm I (rất độc, gồm cả Ia và Ib), nhóm II (độc cao), nhóm III (ít độc).

Theo quy định hiện nay chỉ có 3 nhóm độc (bảng 1. Theo dạng thuốc BVTV Thuốc BVTV thường có hai dạng chính là thuốc kỹ thuật và thuốc thành phẩm: - Thuốc kỹ thuật (thuốc nguyên chất): là thuốc mới qua công nghệ chế tạo ra, có hàm lượng chất độc cao, dùng làm nguyên liệu gia công các loại thuốc thành phẩm. - Thuốc thành phẩm (thuốc thương phẩm): là thuốc được gia công từ thuốc kỹ thuật, có tiêu chuẩn chất lượng, tên và nhãn hiệu hàng hóa được phép lưu thông và sử dụng. Thuốc có hàm lượng chất độc thấp, có thêm chất phụ gia để dễ sử dụng [7].

Dạng thành phẩm gồm có: + Dạng dung dịch, thường có các ký hiệu: DD, L, SL, AS, SC + Dạng nhũ dầu, ký hiệu là: ND, E hoặc EC + Dạng huyền phù, ký hiệu là: HP, AS, F hoặc FL, FC, SC + Dạng bột thấm nước, thường có các ký hiệu là: BTN, BHN, WP 8 z Trần Thị Vinh Cao học Môi trường K20 + Dạng bột hòa tan, thường có ký hiệu: SP + Dạng thuốc hạt, có ký hiệu: H, G hoặc GR Ngoài các dạng thuốc phổ biến trên, còn có một số dạng và ký hiệu như: AC: Dung dịch đặc OD: Huyền phù trong dầu DF: Huyền phù khô SD: Hạt tan trong nước EW: Nhũ dầu WDG: Huyền phù hạt FS: Huyền phù đậm đặc WG: Hạt thấm nước FW: Huyền phù nước WS: Bột phân tán trong nước 1. Quản lý nhà nước đối với hoá chất bảo vệ thực vật a. Các văn bản pháp luật đối với thuốc BVTV Giai đoạn từ 1957-1985, thời kỳ kinh tế bao cấp thuốc BVTV được Bộ Nông Nghiệp và Công nghiệp thực phẩm giao cho Công ty vật tư nông nghiệp độc quyền trong việc nhập khẩu và phân phối. Từ năm 1985-1990 Nhà nước giao cho Cục BVTV lên kế hoạch nhập thuốc BVTV và trực tiếp phân phối cho các địa phương qua mạng lưới vật tư nông nghiệp, sau đó phân phối cho các hợp tác xã nông nghiệp.

Năm 1991, Bộ Nông nghiệp và Công nghiệp thực phẩm quy định về việc đăng ký sử dụng thuốc BVTV ở Việt Nam. Năm 1993 nhà nước ban hành pháp lệnh “Bảo vệ và kiểm dịch động thực vật”, Chính phủ ban hành Nghị định số 92/CP “Hướng dẫn thi hành Pháp lệnh bảo vệ kiểm dịch thực vật” kèm theo Điều lệ về quản lý thuốc BVTV. Đến nay tình hình phát triển KT - XH của đất nước đã bước vào giai đoạn mới, giai đoạn hội nhập Quốc tế. Thì việc quy định nghiêm ngặt về sử dụng thuốc BVTV trong nông nghiệp càng phải được chú ý.

Thực tế nông sản hay thuỷ sản của ta xuất khẩu ra nước ngoài đã có nhiều trường hợp bị trả lại do có dư lượng hoá chất độc hại cao. Chính vì vậy, trong nỗ lực hội nhập quốc tế, Nhà nước ta đã có nhiều văn bản pháp quy nhằm quản lý và sử dụng thuốc BVTV có hiệu quả. Những năm gần đây, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về thuốc BVTV đã được xây dựng và hoàn thành trên cơ sở hướng dẫn của FAO, UNEP, WHO; hài 9 z Trần Thị Vinh Cao học Môi trường K20 hòa các nguyên tắc quản lý thuốc BVTV của các nước Asean; các Công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.