HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN HẢI YẾN BƯỚC ĐẦU ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ TỔ HỢP LÚA LAI SIÊU CAO SẢN TẠI BA VÙNG SINH THÁI CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số : 60.10 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Trí Hoàn NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả nghiên cứu của tôi dưới sự chỉ dẫn của Thầy hướng dẫn, Ban Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển lúa lai, Bộ Môn chọn tạo giống, số liệu trong luận văn hoàn toàn trung thực và chưa được sử dụng trong bảo vệ một học vị nào. Mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận văn này đã được cảm ơn. Các thông tin trích dẫn trong luận văn đều ghi rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Hải Yến i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn, tôi luôn nhận được sự quan tâm và giúp đỡ của các cơ quan, thầy cô, bạn bè đồng nghiệp và gia đình. Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc nhất tới PGS. Nguyễn Trí Hoàn đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám Đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Lúa lai và tập thể cán bộ Bộ môn Chọn tạo giống đã luôn giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Tập thể cán bộ Trại giống lúa Hòa Xuân - Thành phố Ban Mê Thuột, Đắc Lắc; Phòng Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Văn Chấn - Yên Bái đã giúp tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài tại địa phương. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành, sâu sắc tới Ban lãnh đạo Viện Nghiên cứu Ngô, Phòng Khoa học và Hợp tác Quốc tế, Ban Giám đốc Trung Tâm Nghiên cứu và phát triển sản phẩm Nông nghiệp Công nghệ cao và Bộ Môn Nghiên cứu Cây Thực Phẩm - Viện Nghiên cứu Ngô đã luôn luôn ủng hộ, tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Ban Đào tạo Sau đại học - Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Namđã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập, nghiên cứu và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn tất các thủ tục bảo vệ luận văn. Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới bạn bè, đồng nghiệp và gia đình luôn động viên, chia sẻ và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Hải Yến ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. iv Danh mục bảng.
vi Danh mục hình, biểu đồ. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết.
Mục tiêu của đề tài. Yêu cầu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận văn. Ý nghĩa khoa học.
Ý nghĩa thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu của đề tài. Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học cho khai thác ưu thế lai khác loài.
Sự biểu hiện ưu thế lai ở lúa. Gen tương hợp rộng với khai thác tổ hợp Indica/Japonica trong lúa lai siêu cao sản. Tình hình nghiên cứu và phát triển lúa lai trên thế giới. Quá trình nghiên cứu và phát triển lúa lai ở Trung Quốc.
Quá trình nghiên cứu phát triển lúa lai ở một số nước khác. Những thành tựu và chiến lược về lúa lai siêu cao sản trên thế giới. Những thành tựu về lúa lai siêu cao sản trên thế giới. Chiến lược chọn tạo giống lúa lai siêu năng suất của Trung Quốc trong những năm qua.
Những nghiên cứu mới về phân bón và thâm canh cho lúa lai siêu cao sản. Nghiên cứu phát triển lúa lai và lúa lai siêu cao sản tại Việt Nam. Quá trình nghiên cứu và phát triển lúa lai đại trà ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu về kỹ thuật sản xuất hạt giống lúa lai F1 và sản xuất hạt giống bố mẹ trong nước.
Tình hình nghiên cứu và phát triển lúa lai siêu cao sản ở Việt Nam. Mô hình cho chọn tạo lúa lai siêu cao sản ở Việt Nam. Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Các chỉ tiêu theo dõi, đánh giá.
Phương pháp phân tích số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Sinh trưởng, phát triển và năng suất của các tổ hợp lúa lai siêu cao sản vụ xuân và vụ mùa năm 2015. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các tổ hợp lai.
Số lá trên thân chính của các tổ hợp lai nghiên cứu. Chiều cao cây của các tổ hợp lai nghiên cứu. Một số đặc điểm sinh trưởng phát triển khác của các tổ hợp lai trong vụ Xuân và Mùa năm 2015. Mức độ nhiễm sâu bệnh của các tổ hợp lai.
Chiều dài bông của các tổ hợp lai. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai. Chất lượng gạo của các tổ hợp lai. Độ ổn định của một số tổ hợp lúa lai siêu cao sản triển vọng.
Độ ổn định một số yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai nghiên cứu, giống đối chứng qua 2 vụ và 3 vùng thử. Độ ổn định năng suất của các tổ hợp lai nghiên cứu, giống đối chứng qua 2 vụ và 3 vùng thử. Kết luận và kiến nghị. 71 Danh mục công trình công bố liên quan đến đề tài Tài liệu tham khảo Phụ lục iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng việt BNN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn CMS (ký hiệu là dòng A) – Bất dục đực tế bào chất – Cytoplasmic male sterility cs Cộng sự CV Coefficients of Variation - Hệ số biến động FAOSTAT Food and Agriculture Organization Corporate Statistical Database – Cơ sở dữ liệu thống kê của tổ chức lương thực và nông nghiệp thế giới IRRI International Rice Research Institute.
Viện nghiên cứu lúa Quốc tế TGMS Themosensitive Genic Male Sterility Bất dục đực nhân nhạy cảm với nhiệt độ TGST Thời gian sinh trưởng WC Tương hợp rộng – Wide compatibility v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Đặc trưng hình thái và sinh lý tổng quát của ba nhóm giống lúa. Diện tích và năng suất lúa thuần và lúa lai của một số nước trồng lúa ở Châu Á trong năm 2012. Diện tích và năng suất sản xuất lúa lai đại trà tại Việt Nam từ 2000 - 2015.
Diện tích và năng suất sản xuất hạt giống lúa lai F1 ở Việt Nam từ 2000 - 2014. Một số đặc tính cơ bản của các tổ hợp lúa lai có mẹ mang gen WC (Vụ xuân 2008 – An Khánh – Hoài Đức – Hà Nội). Danh sách một số tổ hợp lúa lai siêu cao sản tham gia thí nghiệm. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các tổ hợp lai tham gia thí nghiệm vụ Xuân và Mùa năm 2015.
Số lá trên thân chính của các tổ hợp lai nghiên cứu vụ Xuân và vụ Mùa năm 2015. Chiều cao cây cuối cùng của các tổ hợp lai nghiên cứu vụ Xuân và vụ Mùa năm 2015. Một số đặc điểm về độ thoát cổ bông, độ cứng cây và độ tàn lá của các tổ hợp lúa lai siêu cao sản. Dạng hình chấp nhận của các tổ hợp lúa lai siêu cao sản trong vụ Xuân và vụ Mùa 2015.
Đánh giá mức độ sâu hại của của một số loại sâu hại chính trong vụ Xuân và vụ Mùa 2015. Đánh giá mức độ bệnh hại của các tổ hợp lai trong vụ Xuân và vụ Mùa 2015. Đánh giá chiều dài bông của các tổ hợp lúa lai siêu cao sản vụ Mùa 2015. Một số yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai trong vụ Xuân và Mùa năm 2015.
Một số yếu tố cấu thành năng suất của tổ hợp lai trong vụ Xuân và vụ Mùa năm 2015. Năng suất của các tổ hợp lai tham gia thí nghiệm vụ Xuân và Mùa năm 2015. Tỷ lệ năng suất thực thu vượt đối chứng của các tổ hợp lai tham gia thí nghiệm vụ Xuân và Mùa năm 2015. Kết quả phân tích chất lượng gạo (tại vùng Đồng bằng sông Hồng - vụ Xuân năm 2015).
Chỉ tiêu chất lượng gạo của một số tổ hợp lúa lai 2 dòng khảo nghiệm vụ Xuân 2016. Đánh giá chất lượng cơm của một số tổ hợp lúa lai 2 dòng khảo nghiệm vụ Xuân 2016. Đánh giá độ ổn định của số bông/m2 qua các vùng trong vụ Xuân và Mùa năm 2015. Đánh giá độ ổn định của số hạt chắc/bông qua các vùng trong vụ Xuân và Mùa năm 2015.
Đánh giá độ ổn định năng suất thực thu của các tổ hợp lai qua các vùng trong vụ Xuân và Mùa năm 2015. Đặc điểm của các tổ hợp lai có triển vọng trong vụ Xuân và vụ Mùa 2015. 70 DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình 2. Mô hình cây lúa lý tưởng.
Năng suất thực thu của các tổ hợp lai trong vụ Xuân 2015. Năng suất thực thu của các tổ hợp lai trong vụ Mùa năm 2015. 60 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Hải Yến Tên Luận văn: Bước đầu đánh giá một số tổ hợp lúa lai siêu cao sản tại 3 vùng sinh thái của Việt Nam Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Tên cơ sở đào tạo: Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu và yêu cầu nghiên cứu: - Mục đích Đánh giá khả năng thích ứng và mức độ ổn địnhcủa một số tổ hợp lúa lai định hướng siêu cao sản ở Việt Nam. Bước đầu xác định được 1 hoặc 2 tổ hợp lúa lai siêu cao sản có năng suất đạt 9-11 tấn/ha trong vụ Xuân, thích ứng với một số vùng sinh thái ở Việt Nam.
- Yêu cầu Đánh giá được một số đặc điểm nông sinh học, đặc điểm hình thái, mức độ nhiễm sâu bệnh, năng suất, chất lượng và độ ổn định của một số tổ hợp lúa lai định hướng siêu cao sản trên ba vùng sinh thái của Việt Nam.