MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Kế hoạch sử dụng đất là thực hiện quy hoạch sử dụng đất đã được cấp có thẩm quyền xét duyệt. Việc tổ chức thực hiện kế hoạch sử dụng đất phụ thuộc vào các điều kiện khác nhau như sự phát triển kinh tế - xã hội, trình độ của người sử dụng đất, các chính sách chế độ của nhà nước ,… Do trong quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa dự báo được hết tốc độ phát triển kinh tế xã hội của địa phương, việc bố trí quỹ đất cho các thành phần kinh tế không sát với với nhu cầu thực tế, dẫn đến qúa trình thực hiện phải điều chỉnh bổ sung nhiều lần nhất là những địa phương không có điều kiện thuận lợi về giao thông, cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ,…. Là trung tâm kinh tế chính trị, văn hóa xã hội của tỉnh. Thành phố Thái Nguyên có nhu cầu sử dụng đất để phát triển các lĩnh vực, các ngành rất lớn.
Nên Thành phố Thái Nguyên đã tiến hành lập và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quy định sử dụng đất giai đoạn 2011-2020. Trong đó xác định rõ nhu cầu và kế hoạch sủ dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015). Để đánh giá việc thực hiện kế hoạch sử dụng đất thuộc giai đoạn đầu của kỳ quy hoạch sử dụng đất 2011- 2020, nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm cũng như những bất cập, hạn chế, những tồn tại của kế hoạch sử dụng đất đã lập giai đoạn 2011 – 2015 đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao tính khả thi của phương án quy hoạch sử dụng đất; khắc phục việc sử dụng đất bất hợp lý, tôi xin chọn đề tài nghiên cứu là: “Đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) Thành phố Thái Nguyên Tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) Thành phố Thái Nguyên Tỉnh Thái Nguyên; tìm ra những yếu tố tích cực, những hạn chế bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện kế hoạch.
- Đề xuất các giải pháp nhằm tổ chức thực hiện có hiệu quả phương án quy hoạch sử dụng đất. Đảm bảo hài hòa giữa các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế của thành phố. Yêu cầu - Nghiên cứu kết quả thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu 2011-2015 của quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011 – 2020; so sánh các chỉ tiêu đã thực hiện với chỉ tiêu kế hoạch sử dụng đất; - Các đánh giá, số liệu kết quả thực hiện các chỉ tiêu sử dụng đất có phạm vi nghiên cứu thuộc thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. - Số liệu thu thập được phải khách quan, trung thực và chính xác.
- Từ kết quả nghiên cứu phải đưa ra được những nguyên nhân của tồn tại, khó khăn và từ đó đưa ra những giải pháp khắc phục cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa khoa học của đề tài Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện công tác lập và thực hiện kế hoạch sử dụng đất cấp thành phố, cấp tỉnh. -Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Tìm hiểu, nắm vững được các kiến thức thực tế về luật đất đai nói chung và công tác thực hiện kế hoạch sử dụng đất nói riêng. Đề tài đi sâu phân tích , đánh giá việc thực hiện kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) của Thành phố Thái Nguyên.
Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của công tác lập và thực hiện kế hoạch sử dụng đất của Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài nghiên cứu 2. Khái niệm đất đai và chức năng của đất đai * Khái niệm về đất đai: Trong nền sản xuất, đất đai giữ vị trí đặc biệt quan trọng.
Đất đai là điều kiện vật chất mà mọi sản xuất và sinh hoạt đều cần tới. Đất đai là khởi điểm tiếp xúc và sử dụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại xuất hiện. Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần, tất cả các kỹ thuật vật chất và văn hóa khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản là sử dụng đất đai. Luật Đất đai hiện hành đã khẳng định “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công tình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng” [10].
Như vậy, đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất và hoạt động của con người. Nói cách khác, không có đất sẽ không có sản xuất cũng như không có sự tồn tại của chính con người. Do vậy, để có thể sử dụng đúng, hợp lý và có hiệu quả toàn bộ quỹ đất thì việc hiểu rõ khái niệm về đất đai là vô cùng cần thiết. Về mặt thuật ngữ khoa học “Đất” và “Đất đai” có sự phân biệt nhất định.
Theo các nhà khoa học thì “Đất” tương đương với từ “Soil” trong tiếng Anh, nó có nghĩa trùng với thổ hay thổ nhưỡng bao hàm ý nghĩa về tính chất của nó. Còn “Đất đai” tương đương với từ “Land” trong tiếng Anh, nó có nghĩa về phạm vi không gian của đất hay có thể hiểu là lãnh thổ. Giả thuyết Trái đất được hình thành như thế nào và có từ bao giờ cũng e 4 là vấn đề con người đã từng dày công nghiên cứu. Sự sống xuất hiện trên Trái đất và tác động vào nó là một quá trình tiến hóa không ngừng.
Theo nghĩa hẹp hơn, từ khi có sự xuất hiện của con người, con người cùng với sự tiến hóa của mình cũng không ngừng tác động vào đất (chủ yếu là lớp vỏ địa lý) và làm thay đổi nó một cách nhất định. Theo tiến trình này, con người cũng nhận thức về đất đai một cách đầy đủ hơn. Ví dụ: “Đất đai là một tổng thể vật chất gồm cả sự kết hợp giữa địa hình và không gian tự nhiên của thực thể vật chất đó”; hoặc: “Một vạt đất là một diện tích cụ thể của bề mặt Trái đất. Xét về mặt địa lý, có những đặc tính tương đối ổn định hoặc những tính chất biến đổi theo chu kỳ có thể dựa đoán được của sinh quyển theo chiều thẳng đứng phía trên và phía dưới của phần mặt đất này.
Nó bao gồm các đặc tính của phần không khí, thổ nhưỡng địa chất, thủy văn, cây cối, động vật sinh sống trên đó và tất cả các hoạt động trong quá khứ và hiện tại của con người ở chừng mực mà những đặc tính đó có ảnh hưởng tới sử dụng vạt đất này trước mắt và trong tương lai” .[7] Tuy nhiên, khái niệm đầy đủ và phổ biến nhất hiện nay về đất đai như sau: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm vá khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa” .[9] Như vậy, đất đai là một khoảng không gian có thời hạn theo chiều thẳng đứng (gồm khí hậu của bầu khí quyển, lớp đất phủ bề mặt, thảm động thực vật, nước mặt, nước ngầm và tài nguyên khoáng sản trong lòng đất) theo chiều ngang - trên mặt đất (là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình, thủy văn e 5 cùng nhiều thành phần khác) giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người *Chức năng của đất đai: Khái niệm về đất đai gắn liền với nhận thức con người về thế giới tự nhiên và sự nhận thức này không ngừng thay đổi theo thời gian. Hiện nay, con người đã thừa nhận đất đai đối với loài người có rất nhiều chức năng, trong đó có những chức năng cơ bản sau [15]: - Chức năng sản xuất: là cơ sở cho nhiều hệ thống phục vụ cuộc sống của con người, qua quá trình sản xuất, đất đai cung cấp lương thực, thực phẩm và rất nhiều sản phẩm khác cho con người sử dụng trực tiếp hay gián tiếp thông qua chăn nuôi và trồng trọt. - Chức năng môi trường sống: đất đai là cơ sở của mọi hình thái sinh vật sống trên lục địa thông qua việc cung cấp các môi trường sông cho sinh vật và gen di truyền để bào tồn nòi giống cho thực vật, động vật và các cơ thể sống cả trên và dưới mặt đất. - Chức năng cân bằng sinh thái: đất đai và việc sử dụng nó là nguồn và là tấm thảm xanh đã hình thành một thể cân bằng năng lượng trái đất thông qua việc phản xạ, hấp thụ và chuyển đổi năng lượng phóng xạ từ mặt trời và tuần hoàn khí quyền của địa cầu.
- Chức năng tàng trữ và cung cấp nguồn nước: đất đai là kho tàng lưu trữ nước mặt và nước ngầm vô tận, có tác động mạnh tới chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và có vai trò điều tiết nước rất to lớn. - Chức năng dự trữ: đất đai là kho tài nguyên khoáng sản cung cấp cho mọi nhu cầu sử dụng của con người. - Chức năng không gian sự sống: đất đai có chức năng tiếp thu, gạn lọc, là môi trường đệm và làm thay đổi hình thái, tính chất của các chất thải độc hại. e 6 - Chức năng bảo tồn, bào tàng lịch sử: Đất đai là trung gian để bảo vệ các chứng tích lịch sử, văn hóa của loài người, là nguồn thông tin về các điều kiện khí hậu, thời tiết và cả quá trình sử dụng đất trong quá khứ.
- Chức năng vật mang sự sống: đất đai cung cấp không gian cho sự chuyển vận của con người, cho đầu tư sản xuất và cho sự dịch chuyển của động vật. giữa các vùng khác nhau của hệ sinh thái tự nhiên.