Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÊ CÔNG CỘNG NGƯYỄN VĂN TUYỂN MÔ TẢ TÌNH HÌNH CHẤN THƯƠNG DAN ĐÊN TỮ VONG VÀ ĐÁNH GIÁ GÁNH NẶNG TỬ VONG DO CHÂN THƯƠNG TẠI HUYỆN GIA LÂM - HÀ NỘI TRONG 3 NĂM 1998 - 2000 LUẬN VĂN THẠC sĩ Y TẾ CÔNG CỘNG MÃ SỐ: Hưởng dẫn khoa học Tiến sỹ Nguyễn Hoàng Long HÀ NỘI - 2001 LỜI CÁM ƠN Thành thật biết ơn Tiên sỹ Nguyễn Hoàng Long, người thày đã tận tình hướng dẫn trong quá trình thiết kế nghiên cứu và hoàn thành luận ván. Chán thành cám ơn Ban giám hiệu nhà trường, các thày cồ giáo phòng điều phối thực địa, các giám sát viên của nhà trường trong suốt quá trình nghiên cứu đã cho tói những ý kiến dóng góp quý báu. Chân thành cám ơn các thày cô giáo phòng đào tạo nghiên cứu khoa học, các thày cô giáo trong các bộ môn của nhà trường đã thường xuyên quan tám tạo điểu kiện giúp đỡ. Xin chán thành cám ơn ban giám đốc trung tám y tê huyện Gia Làm, các cán bộ đội vệ sình phòng dịch đã tạo điêu kiện cho tôi trong quá trình làm việc tại thực địa.
Xin cảm ơn sự cộng tác nhiệt tình giúp đỡ của UBND, trạm y tê 35 xã và thị trân trong toàn huyện Gia Lâm trong quá trình thu thập số liệu, đã góp phần quan trọng cho việc hoàn thành luận ván. Cám ơn các đồng nghiệp đã luôn hợp tác, hỗ trợ, đóng góp ý kiến trong suốt thời gian học tập nghiên cứu. Xin thành thật cám on. NHŨNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VÃN CBQLYT Cán bộ quản lý y tế CT: Chân thương GT: Giao thông TB Ti ling bình TCYTTG: Tổ chức y tế thế giới 1L Tỷ lệ TNGT Tai nạn giao thông TTYT: Trung tâm y tế TV Tử vong IBM) uỷ ban nhân dân YPLL: Years of Potential Life Lost YTCCĩ Y tế công cộng MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỂ.
1 MỤC TIÊU NGHIÊN cúu. 4 Mục tiêu chung. 4 Mục tiêu cụ thể. Chấn thương vấn đề y tê' công cộng mang tính toàn cầu.
Tình hình chung. Hâu quả chấn thương. Quan niệm và dịch tễ học chấn thương. Vấn đề phòng ngừa và kiểm soát chấn thương.
Cấc cách phòng ngừa chấn thương. Ý nghĩa của việc lồng ghép trong công tác phòng ngừa châh thương. Tinh hình chấn thương tại Việt Nam. Một số đặc điểm huyện Gia Lâm.
Đôi tượng và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả hồi cứu. Kết quâ nghiên cứu.
Thông tin về tử vong tại Gia Lâm Hà Nội qua 3 năm 1998- 2000. Đánh giá gánh nặng tử vong qua số năm sống tiềm tàng bị mất. Những thông tin về chấn thương gây tử vong tại huyện Gia Lâm 3 năm 1998-2000. Gánh nặng bệnh tật do chấn thương gây tử vong tai huyên Gia Lâm trong 3 năm 1998-2000.
58 TÀI LIỆU THAM KHẨO.62 PHỤ LỤC 63 Phụ lục 1. Bảng hỏi các nguyên nhân gây chán Thương dẫn đến tử vong. Danh sách tử vong do chân thương tại huyện Gia Lâm- Hà Nội, 1998-2000. 69 PHỤ LỤC CÁC BẢNG Bảng 1.
Tỷ lệ tử vong ước tính toàn cầu do chấn thương và ngộ độc. Thống kê tình hình tai nạn giao thông 1997-1999. Phân bố lao động theo thành phần kinh tế tại Gia Lâm. Cơ cấu dân số theo độ tuổi tại Gia Lâm.
Tử vong chung và tử vong do chấn thương tại Gia Lâm trong 3 nãm 1998-2000. Tử vong do chấn thương theo độ tuổi và giới, 1998-2000. Mô hình tử vong do chấn thương theo nhóm tuổi (%) 1998-2000. Mô hình chấn thương theo giới , 1998-2000.
Tử vong theo nghề nghiệp. Tử vong phân theo trình độ học vấn. Loại hình tử vong. Tử vong liên quan đến giao thông.
Loại xe gắn máy gây chấn thương dẫn đến tử vong. Phương tiện gây chấn thương cho người đi xe gắn máy. Loại phương tiên gây tử vong cho người đi bộ. Địa điểm xảy ra chấn thương.
Tử vong tại các nguồn nước (chết đuối). Hoạt động khi xảy ra chấn thương. Bộ phận tổn thương khi châh thương xảy ra. Phân bố chi phí chung.
Chi phí cho nằm viện theo mức chi. Phân bô số năm sống tiềm tàng bị mất trong toàn huyện theo giới 3 năm 1998-2000. Phân bố số năm sống tiềm tàng bị mất theo nhóm tuổi và giới của các trường hợp tử vong do chấn thương trong 3 năm 1998-2000. Gánh nặng bệnh tật phân theo nguyên nhân chấn thương gây tử vong trong 3 năm 1998-2000.
YPLL phan theo nguyên nhân chấn thương gây tử vong và giới tính của cả 3 năm 1998-2000. Tỷ lệ YPLL theo nhóm tuổi và nguyên nhân châh thương gây tử vong .50 PHỤ LỤC CÁC BIỂU ĐỔ Biểu đồ 1. Các sự kiện chấn thương và cơ hội để kiểm soát chấn thương. Tình hình tai nạn giao thông 3 năm 1997- 1999.
Tử vong do chấn thương trong tổng số tử vong tại huyện Gia Lâm 1998-2000. Tử vong do chấn thương theo tuổi và giới. Phân bố tử vong do chấn thương theo nguyên nhân. Châh thương theo giới, 1998- 2000.
Thời gian xảy ra tử vong. Loại đường xảy ra chấn thương gây tử vong. Xu hướng tử vong do chấn thương theo độ tuổi và giới dựa vào tỷ lệ 1 ĐẶT VÂN ĐỂ Chấn thương đã được công nhận là một vấn đề y tế công cộng quan trọng ở các nước đang phát triển. Theo tổ chức y tế thế giới (TCYTTG), thống kê trong những năm gần đây ở những nước đang phát triển cho thấy tỷ lệ các bệnh truyền nhiễm có xu hướng thuyên giảm nhưng tỷ lệ chấn thương có xu hướng tăng lên.
Chấn thương cũng đang là vấn để y tế công cộng quan trọng ở Việt Nam. Chấn thương là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đẩu tại bệnh viện [2]. Chấn thương giao thông, lao động, sinh hoạt, trong nhà trường, bạo lực xã hội, thảm họa thiên tai. đang là vấn đề nhức nhối cho toàn xã hội, đặc biệt chấn thương giao thông đang là vấn đề hết sức bức xúc và nóng bỏng.
Tính từ năm 1990, sau 9 năm, chấn thương giao thông đã tăng lên 339% số vụ, số người chết đã tăng 282%, số người bị thương tăng 464%, tiling bình mỗi ngày có 30 người chết và 60 người bị thương, chưa kể đến hàng ngàn phương tiện bị phá huỷ [7]. Chấn thương trong lao động ngày càng gia tăng. Nãm 1998 tổng số chấn thương do lao động tăng 1,4 lần, số người chết và bị thương tăng 1,5 lần so với năm 1997. Bên cạnh đó, chấn thương trong sinh hoạt, trong nhà trường và các tệ nạn xã hội cũng không ngừng tăng lên [35].
Gia Lâm là một huyện ngoại thành Hà Nội có mật độ dân số khá cao, dân số toàn huyện là 343.100 người với 31 xã và 4 thị trấn, thành phần dân cư đa dạng và phức tạp. Gia Lâm là đầu mối giao thông quan trọng, cửa ngõ giao thông giữa thú đô Hà Nội với các tinh phía Bắc, có đủ các loại hình giao thông như đường bộ, đường thuỷ, đường không, có trên 200 nhà máy xí nghiệp lớn nhỏ là các cơ sở liên doanh trong và ngoài nước thu hút một lượng lớn lao động đủ các ngành nghề. Với đặc điểm phát triển kinh tế đa dạng, đồng thời các loại chấn thương giao thông, chấn thương lao động, ngộ độc, tự tử, tệ nạn xâ hội, phim ảnh bạo lực, khiêu dâm, cờ bạc, ma tuý ngày càng gia tăng. Theo 2 báo cáo của trung tâm ỵ tế (TTYT) huyện Gia Lâm, chấn thương là nguyên nhân đứng hàng thứ 2 trong các trường hợp nhập viện mà chủ yếu do tai nạn giao thông, đánh nhau, ngộ độc, tự tử.Tỷ lệ tử vong và tàn tật do chấn thương rất cao, hơn nữa gặp chủ yếu ở người trẻ trong độ tuổi lao động, vì vậy nó đã trở thành vấn đề nổi côm khiến nhiều người quan tâm, lo lắng.
Tuy chấn thương và tử vong do chấn thương đã được chính quyền và người dân quan tâm lo lắng, nhưng cho tới nay hầu như chưa có nghiên cứu nào phân tích nguyên nhân gây ra chấn thương dẫn đến tử vong và đánh giá gánh nặng do chấn thương tại huyện Gia Lâm. Hơn nữa, hiện nay việc đánh giá gánh nặng bệnh tật và tử vong là một yêu cầu cấp thiết giúp cho việc phát hiện các vấn đề sức khoẻ trong cộng đổng. Các kết quả thu được sẽ đóng góp quan trọng trong việc đề ra các chính sách can thiệp thích hợp nhằm giải quyết những vấn đề đặt ra. Hiện nay có nhiều phương pháp đã được sử dụng để đánh giá gánh nặng bệnh tật của cộng đổng, trong đó có hai phương pháp quan trọng là DALY (Diasability adjusted Life years - Số năm cuộc sống được điều chỉnh theo mức độ tàn tật) và phương pháp YPLL (Years of Potential Life Lost - Số năm sống tiềm tàng bị mất).
Phương pháp DALY hiện nay đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước để lựa chọn ưu tiên các vấn đề y tế và cho phép đánh giá toàn bộ gánh nặng bệnh tật của cộng đồng, dù bệnh đó gây chết (làm mất toàn bộ số năm cuộc sống) hay gây tàn tật (làm mất một phần số năm cuộc sống). Tuy nhiên vi ệc đánh giá gánh nặng bệnh tật theo phương pháp DALY đòi hỏi phải nghiên cứu kéo dài và tốn kém. Phương pháp số năm sống tiềm tàng bị mất (YPLL) cho phép đánh giá gánh nặng bệnh tật của các bệnh gây tử vong. Việc đo lường số năm sống tiềm tàng bị mất dựa theo một lập luận đơn giản là nếu một người không mắc bệnh thì người đó sẽ sống đến tu ổi th ọ trung bình của dân số, nếu người đó chết tại một lứa tuổi nào đó thì số năm sống bị mất bằng hy vọng sống khi sinh trừ đi tuổi lúc chết.
Phương pháp số năm sống tiềm tàng bị mất cho phép tính tổng số 3 nãm sống bị mất của một nhóm người hay số năm sống bịmất do từng bệnh cự thể. Một ưu điểm chính của phương pháp này là nó có thể được thực hiện bằng cách theo dõi tỷ suất tử vong do các loại bệnh tật khác nhau trong một quân thể nhất định. Điều này có thể thực hiện tương đối nhanh chóng và ít tốn kém ở các nước có hệ thống đăng ký các trường hợp tử vong, ví dụ như Việt Nam. Phương pháp đo lường gánh nặng bệnh tật bằng số năm sống tiềm tàng b ị m ất cho một cách nhìn toàn diện về tất cả các loại bệnh tật trong cộng đồng.