Luận văn thạc sĩ đánh giá sự tích lũy một số kim loại nặng hg pb cd trong hàu saccostrea sp và trầm tích mặt ở vùng biển ven bờ tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá sự tích lũy một số kim loại nặng hg pb cd trong hàu saccostrea sp và trầm tích mặt ở vùng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Lê Chinh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Hải Lê
• Trường học: Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá sự tích lũy một số kim loại nặng (Hg, Pb, Cd) trong Hàu (Saccostrea sp.) và trầm tích mặt ở vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Bình Định
• 1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.3. Điều kiện kinh tế- xã hội
• 1.4. Tổng quan về kim loại nặng
• 1.5. Tổng quan về loài Hàu (Saccostrea sp.)
• 1.6. Tổng quan các nghiên cứu tích lũy kim loại nặng trong trầm tích và trong động vật hai mảnh vỏ
• 1.6.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm lấy mẫu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
• 2.4.2. Phương pháp kế thừa
• 2.4.3. Phương pháp thống kê
• 2.4.4. Phương pháp thực nghiệm
• 2.4.4.1. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu
• 2.4.4.2. Phương pháp xử lý mẫu
• 2.4.4.2.1. Phương pháp xử lý mẫu sinh vật (hàu)
• 2.4.4.2.2. Phương pháp xử lý mẫu trầm tích
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả xác định nồng độ kim loại trong mẫu trầm tích
• 3.2. Nồng độ của kim loại nặng trong mẫu sinh vật
• 3.3. Đánh giá khả năng tích lũy kim loại nặng trong trầm tích
• 3.4. Luận giải nguyên nhân gây ô nhiễm Hg, Pb, Cd
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung

Đề tài "Đánh giá tích lũy kim loại nặng trong hàu Saccostrea sp tại Bình Định" tập trung vào việc xác định hàm lượng kim loại nặng như Hg, Pb, Cd trong hàu và trầm tích mặt tại vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định. Khu vực này có sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế và du lịch, nhưng cũng đối mặt với nguy cơ ô nhiễm môi trường biển do các hoạt động công nghiệp. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp đánh giá chất lượng môi trường mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an toàn thực phẩm.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu về kim loại nặng trong hàu Saccostrea sp. là cần thiết để hiểu rõ hơn về mức độ ô nhiễm môi trường biển tại Bình Định. Hàu là một trong những loại thực phẩm phổ biến và có giá trị dinh dưỡng cao, do đó, việc xác định hàm lượng kim loại nặng trong hàu sẽ giúp đánh giá an toàn thực phẩm và nguy cơ sức khỏe cho người tiêu dùng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các kim loại nặng như Hg, Pb, Cd có thể gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng cho con người. Do đó, việc đánh giá sự tích lũy của chúng trong hàu không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao.

II. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để thu thập và phân tích dữ liệu. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp được áp dụng để tổng hợp các tài liệu liên quan đến kim loại nặng và hàu Saccostrea sp.. Phương pháp thực nghiệm được sử dụng để lấy mẫu và phân tích hàm lượng kim loại nặng trong hàu và trầm tích. Các mẫu được lấy từ 10 vị trí khác nhau trong vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định, đảm bảo tính đại diện cho khu vực nghiên cứu. Sau khi thu thập mẫu, các mẫu hàu và trầm tích được xử lý bằng phương pháp vô cơ hóa để xác định hàm lượng kim loại nặng bằng thiết bị phổ hấp thụ nguyên tử.

2.1. Quy trình lấy mẫu

Mẫu được lấy tại các vị trí cách bờ không quá 3 hải lý, nơi có sự tác động của các hoạt động dân sinh và công nghiệp. Mẫu trầm tích được lấy từ độ sâu 0-15 cm, trong khi mẫu hàu cũng được thu đồng thời. Quy trình này đảm bảo rằng các mẫu phản ánh chính xác tình trạng ô nhiễm của khu vực. Việc lựa chọn địa điểm lấy mẫu dựa trên các tiêu chí như mức độ ô nhiễm tiềm tàng và sự hiện diện của các nguồn thải kim loại nặng.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng kim loại nặng trong trầm tích và hàu tại vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định chủ yếu nằm trong giới hạn cho phép theo quy định. Tuy nhiên, một số vị trí, đặc biệt là xã Tam Quan, có hàm lượng kim loại nặng vượt quá giới hạn cho phép. Hàm lượng Hg và Cd trong hàu cũng cho thấy một số mẫu vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt là cadimi tại vị trí Trung Lương. Điều này cho thấy sự cần thiết phải theo dõi và quản lý chất lượng môi trường biển tại khu vực này.

3.1. Đánh giá khả năng tích lũy

Khả năng tích lũy kim loại nặng trong hàu Saccostrea sp. được đánh giá thông qua hệ số tích tụ sinh học. Kết quả cho thấy hàu có khả năng tích lũy một số kim loại nặng, phản ánh mức độ ô nhiễm của môi trường nước nơi chúng sinh sống. Việc này không chỉ giúp xác định mức độ ô nhiễm mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và bảo vệ môi trường biển tại Bình Định.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hàu Saccostrea sp. tại vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định có khả năng tích lũy kim loại nặng, điều này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Cần có các biện pháp quản lý và bảo vệ môi trường biển hiệu quả hơn để giảm thiểu ô nhiễm. Đồng thời, việc tiếp tục nghiên cứu về chất lượng môi trường biển và an toàn thực phẩm là rất cần thiết để đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng.

4.1. Đề xuất giải pháp

Đề xuất các giải pháp như tăng cường giám sát chất lượng nước biển, kiểm soát nguồn thải từ các hoạt động công nghiệp và nâng cao nhận thức cộng đồng về ô nhiễm môi trường. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ môi trường biển và đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định, thuộc duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam, có chiều dài bờ biển trên 130 km với nhiều vũng vịnh và bãi tắm đẹp, là nơi sinh sống và phát triển của nhiều loài thủy sản có giá trị kinh tế cao, trong đó có loài hàu (Saccostrea sp.). Trong những năm gần đây, sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là các ngành công nghiệp khai thác mỏ, chế biến thực phẩm và du lịch, đã làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường biển, đặc biệt là ô nhiễm kim loại nặng như thủy ngân (Hg), chì (Pb) và cadimi (Cd). Các kim loại này có tính độc cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái biển.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá hàm lượng và khả năng tích lũy của một số kim loại nặng (Hg, Pb, Cd) trong hàu (Saccostrea sp.) và trầm tích mặt tại vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2018, tại 10 vị trí lấy mẫu đại diện cho các khu vực chịu tác động khác nhau như khu công nghiệp, làng nghề, cảng cá và khu vực nền. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp xác định mức độ ô nhiễm kim loại nặng trong môi trường biển mà còn cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp quản lý và bảo vệ môi trường biển tại địa phương.

Việc đánh giá sự tích lũy kim loại nặng trong hàu và trầm tích mặt có ý nghĩa quan trọng trong việc giám sát chất lượng môi trường biển, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và sức khỏe cộng đồng, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và phát triển bền vững vùng ven biển Bình Định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về tích tụ sinh học và tích tụ địa hóa của kim loại nặng trong môi trường biển. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết tích tụ sinh học (Bioaccumulation Theory): Mô tả quá trình các sinh vật thủy sinh, đặc biệt là động vật hai mảnh vỏ như hàu, hấp thụ và tích lũy các kim loại nặng từ môi trường nước và thức ăn. Hàu có khả năng tích tụ kim loại nặng cao do đặc điểm sinh học như đời sống ít di chuyển, ăn lọc mùn bã hữu cơ và sinh vật phù du.

• Mô hình tích tụ địa hóa (Geochemical Accumulation Model): Giải thích sự phân bố và tích tụ kim loại nặng trong trầm tích mặt biển, dựa trên các dạng tồn tại của kim loại (dạng trao đổi, liên kết với cacbonat, Fe-Mn oxit, hợp chất hữu cơ và cặn dư) và ảnh hưởng của các hoạt động nhân sinh.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Hệ số tích tụ sinh học trầm tích (BSAF): Tỷ lệ giữa hàm lượng kim loại trong sinh vật và trong trầm tích, dùng để đánh giá khả năng tích tụ của sinh vật.

• Chỉ số tích lũy địa chất (Igeo): Đánh giá mức độ ô nhiễm kim loại nặng trong trầm tích so với mức nền tự nhiên.

• Giới hạn cho phép QCVN 43:2012/BTNMT và QCVN 8-2:2011/BYT: Tiêu chuẩn quốc gia về hàm lượng kim loại nặng trong trầm tích và thủy sản.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý môi trường và kết quả nghiên cứu trước đây, kết hợp với dữ liệu thực nghiệm thu thập tại 10 vị trí vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định.

• Phương pháp lấy mẫu: Mẫu trầm tích mặt được lấy ở độ sâu 0-15 cm vào lúc thủy triều rút, mẫu hàu được thu thập đồng thời tại cùng vị trí. Các điểm lấy mẫu cách bờ không quá 3 hải lý (khoảng 5,5 km), bao gồm các khu vực chịu tác động của dân sinh, công nghiệp, làng nghề và cảng biển.

• Phương pháp xử lý mẫu: Mẫu hàu và trầm tích được xử lý bằng phương pháp vô cơ hóa mẫu ướt sử dụng axit HNO3 đặc và H2O2 30%, sau đó phân tích hàm lượng kim loại nặng bằng thiết bị phổ hấp thụ nguyên tử có ngọn lửa (F-AAS).

• Phương pháp phân tích: Sử dụng các chỉ số Igeo và BSAF để đánh giá mức độ ô nhiễm và khả năng tích tụ kim loại nặng. Phân tích thống kê mô tả và so sánh với các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2018, bao gồm các bước thu thập mẫu, xử lý mẫu, phân tích dữ liệu và báo cáo kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hàm lượng kim loại nặng trong trầm tích mặt:

   • Hàm lượng Hg, Pb, Cd trong trầm tích mặt vùng biển ven bờ Bình Định chủ yếu nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 43:2012/BTNMT.
   • Tại vị trí xã Tam Quan, hàm lượng Cd vượt ngưỡng PEL (0,034 mg/kg khô) theo hướng dẫn chất lượng trầm tích của Canada (2002), cho thấy nguy cơ ô nhiễm cục bộ.
   • So sánh với các vùng biển khác, hàm lượng kim loại nặng trong trầm tích Bình Định thấp hơn, phản ánh mức độ ô nhiễm tương đối thấp.

2. Hàm lượng kim loại nặng trong hàu (Saccostrea sp.):

   • Hàm lượng Hg và Cd trong hàu tại hầu hết các điểm lấy mẫu đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 8-2:2011/BYT.
   • Tuy nhiên, hàm lượng Cd tại điểm Trung Lương vượt ngưỡng cho phép (0,34 mg/kg ướt).
   • Đáng chú ý, hàm lượng Pb trong hàu tại tất cả các điểm đều vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt tại xã Mỹ An và Trung Lương gần gấp đôi giới hạn, cho thấy nguy cơ ô nhiễm chì cao.

3. Khả năng tích tụ kim loại nặng:

   • Chỉ số tích tụ địa hóa (Igeo) và hệ số tích tụ sinh học trầm tích (BSAF) cho thấy sự tích lũy rõ rệt của Hg, Pb, Cd trong trầm tích và hàu.
   • Nguyên nhân chính được xác định là do các hoạt động công nghiệp, làng nghề, nuôi trồng thủy sản và giao thông thủy tại vùng ven biển.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mặc dù hàm lượng kim loại nặng trong trầm tích mặt vùng biển ven bờ Bình Định chủ yếu nằm trong giới hạn cho phép, nhưng sự vượt ngưỡng Cd tại một số điểm và đặc biệt là Pb trong hàu cho thấy có sự tích tụ kim loại nặng đáng kể trong sinh vật. Điều này phản ánh tác động của các nguồn thải nhân sinh như nước thải công nghiệp, làng nghề chế biến thủy sản, nuôi trồng thủy sản và hoạt động cảng biển.

So với các nghiên cứu tại các vùng biển khác trong nước và quốc tế, mức độ ô nhiễm kim loại nặng tại Bình Định tương đối thấp nhưng vẫn cần được giám sát chặt chẽ do tính chất tích tụ lâu dài và nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng thủy sản. Việc sử dụng hàu làm sinh vật chỉ thị ô nhiễm kim loại nặng là phù hợp do đặc điểm sinh học và khả năng tích tụ cao của loài này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hàm lượng kim loại nặng tại các điểm lấy mẫu và bảng tổng hợp chỉ số Igeo, BSAF để minh họa mức độ ô nhiễm và tích tụ. Kết quả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát nguồn thải và quản lý môi trường biển ven bờ nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản và sức khỏe cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và kiểm soát nguồn thải:

   • Thực hiện kiểm tra định kỳ chất lượng nước thải từ các khu công nghiệp, làng nghề chế biến thủy sản và nuôi trồng thủy sản trong vùng ven biển.
   • Mục tiêu giảm hàm lượng Pb, Cd, Hg trong nước thải xuống dưới ngưỡng cho phép trong vòng 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các cơ quan chức năng địa phương.

2. Xây dựng hệ thống xử lý nước thải hiệu quả:

   • Đầu tư và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tại các cơ sở chế biến thủy sản và nuôi trồng thủy sản, đảm bảo đạt tiêu chuẩn môi trường trước khi xả thải ra biển.
   • Thời gian hoàn thành: 1-3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Doanh nghiệp, hợp tác xã nuôi trồng thủy sản, chính quyền địa phương hỗ trợ kỹ thuật.

3. Phát triển chương trình giám sát sinh vật chỉ thị:

   • Sử dụng hàu (Saccostrea sp.) làm sinh vật chỉ thị để theo dõi mức độ ô nhiễm kim loại nặng định kỳ hàng năm.
   • Mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu về ô nhiễm kim loại nặng trong sinh vật biển.
   • Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu, trường đại học, Sở Tài nguyên và Môi trường.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng:

   • Tổ chức các chương trình giáo dục, tuyên truyền về tác hại của ô nhiễm kim loại nặng và cách bảo vệ môi trường biển cho người dân, đặc biệt là các hộ nuôi trồng thủy sản và làng nghề.
   • Thời gian triển khai liên tục.
   • Chủ thể thực hiện: UBND các xã, phường, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý môi trường và chính quyền địa phương:

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu khoa học để xây dựng chính sách quản lý và kiểm soát ô nhiễm kim loại nặng tại vùng biển ven bờ Bình Định.
   • Use case: Thiết lập chương trình giám sát môi trường biển và quy hoạch phát triển bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành khoa học môi trường:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, xử lý mẫu và phân tích kim loại nặng trong sinh vật và trầm tích biển.
   • Use case: Phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến ô nhiễm kim loại nặng và sinh vật chỉ thị.

3. Người nuôi trồng thủy sản và làng nghề chế biến thủy sản:

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động của ô nhiễm kim loại nặng đến sản phẩm thủy sản và sức khỏe người tiêu dùng.
   • Use case: Áp dụng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao chất lượng sản phẩm.

4. Cơ quan quản lý an toàn thực phẩm và y tế công cộng:

   • Lợi ích: Đánh giá nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng trong thủy sản, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
   • Use case: Xây dựng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và hướng dẫn tiêu thụ thủy sản an toàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn hàu (Saccostrea sp.) làm đối tượng nghiên cứu?
   Hàu có khả năng tích tụ kim loại nặng cao do đặc điểm sinh học như ăn lọc và đời sống ít di chuyển, phản ánh chính xác mức độ ô nhiễm môi trường nước biển. Đây cũng là loài thủy sản phổ biến và có giá trị kinh tế tại vùng biển ven bờ Bình Định.

2. Hàm lượng kim loại nặng vượt ngưỡng có ảnh hưởng gì đến sức khỏe con người?
   Kim loại nặng như Pb, Cd, Hg có tính độc cao, tích tụ lâu dài trong cơ thể có thể gây các bệnh về thần kinh, thận, ung thư và ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ, đặc biệt nguy hiểm với trẻ em và phụ nữ mang thai.

3. Phương pháp phân tích kim loại nặng trong mẫu được thực hiện như thế nào?
   Mẫu hàu và trầm tích được xử lý bằng phương pháp vô cơ hóa mẫu ướt sử dụng axit HNO3 đặc và H2O2, sau đó phân tích bằng phổ hấp thụ nguyên tử có ngọn lửa (F-AAS), đảm bảo độ chính xác và độ nhạy cao.

4. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này cho các vùng biển khác không?
   Kết quả có thể tham khảo và áp dụng cho các vùng biển ven bờ có điều kiện tương tự, tuy nhiên cần điều chỉnh theo đặc điểm địa phương và nguồn thải cụ thể để đảm bảo tính chính xác.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm ô nhiễm kim loại nặng tại vùng biển ven bờ?
   Tăng cường xử lý nước thải công nghiệp và làng nghề, giám sát định kỳ môi trường, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển hệ thống sinh vật chỉ thị là các giải pháp hiệu quả, cần phối hợp đồng bộ giữa các bên liên quan.

Kết luận

• Đã xác định được hàm lượng kim loại nặng Hg, Pb, Cd trong hàu (Saccostrea sp.) và trầm tích mặt vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định, với một số điểm vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt là Pb trong hàu.
• Kết quả chỉ số tích tụ địa hóa (Igeo) và hệ số tích tụ sinh học (BSAF) cho thấy sự tích lũy kim loại nặng có liên quan đến các hoạt động nhân sinh như công nghiệp, làng nghề và giao thông thủy.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để giám sát ô nhiễm kim loại nặng và đề xuất các giải pháp quản lý môi trường biển hiệu quả.
• Khuyến nghị tăng cường kiểm soát nguồn thải, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải và phát triển chương trình giám sát sinh vật chỉ thị.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng phạm vi nghiên cứu, theo dõi dài hạn và áp dụng kết quả vào quản lý môi trường biển bền vững.

Hành động ngay: Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp kiểm soát ô nhiễm để bảo vệ môi trường biển và sức khỏe cộng đồng tại Bình Định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bình Định là tỉnh thuộc vùng duyên hải Nam Trung bộ Việt Nam, với khí hậu nhiệt đới gió mùa. Bình Định có bờ biển dài trên 130 km, nhiều vũng vịnh với những bãi tắm đẹp và danh lam thắng cảnh biển hài hòa, hấp dẫn nhƣ: Tam Quan, Tân Thanh, Vĩnh Hội, Trung Lƣơng, Hải Giang, Đảo Yến, đầm Thị Nại – Bán đảo Phƣơng Mai, Ghềnh Ráng, Quy Hòa, Hầm Hô, Hồ Núi Một, Núi Bà - Hòn Vọng Phu, suối khoáng nóng Hội Vân, đầm Trà Ổ… Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế xã hội- du lịch, tỉnh Bình Định đang ngày càng trở thành điểm đến thƣờng xuyên hơn của khách du lịch cũng nhƣ là điểm đầu tƣ đáng kể của các ngành công nghiệp sản xuất. Các ngành công nghiệp biển nhƣ khai thác mỏ, chế biến thực phẩm là những nguồn phát thải kim loại nặng chủ yếu vào nƣớc biển gây nguy cơ ô nhiễm môi trƣờng tại vùng này.

Tại nƣớc ta, các loài động vật hai mảnh vỏ đƣợc xem nhƣ là một trong những loại thực phẩm thiết yếu, đƣợc ƣa chuộng, đồng thời cũng mang lại nhiều lợi ích kinh tế. Nhờ khả năng tích tụ sinh học đi kèm với đời sống ít di chuyển, ăn lọc mùn bã hữu cơ, sinh vật phù du,. nên hàm lƣợng các chất ô nhiễm tích lũy trong sinh vật thƣờng phản ánh chất lƣợng môi trƣờng chúng sinh sống, do đó thông qua việc đánh giá sự tích lũy kim loại nặng trong các loài động vật hai mảnh vỏ vừa để xác định đƣợc mức độ ô nhiễm trong môi trƣờng nƣớc chúng sinh sống, vừa để xác định đƣợc các nguồn gây ô nhiễm nguồn nƣớc từ nồng độ các kim loại nặng có trong chúng. Ngoài ra, thông qua việc xác định đƣợc nguồn cũng nhƣ mức độ ô nhiễm, chúng ta có thể đề xuất đƣợc các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm cũng nhƣ đƣa ra các cách quản lý môi trƣờng thích hợp.

Hàu (Saccostrea sp.) là một loài động vật hai mảnh vỏ, đƣợc sử dụng phổ biến để chế biến thức ăn hay dùng trong một số ngành công nghiệp dƣợc phẩm do giá trị dinh dƣỡng cao. Loài động vật này thƣờng sinh sống ở các vùng biển ven bờ, đặc biệt xuất hiện nhiều ở vùng biển ven bờ Bình Định. Luan van 2 Các kim loại nặng (KLN) (trọng lƣợng riêng lớn hơn 5 g/cm3 ) thƣờng độc tính cao và nguy hại đến sức khỏe con ngƣời và sinh vật. Trong đó, các kim loại chì (Pb), thủy ngân (Hg), cadimi (Cd) và asen (As) đƣợc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xác định là bốn trong mƣời chất ô nhiễm phổ biến ảnh hƣởng đến sức khỏe cộng đồng.

Từ những năm 1950 đến 1980, các bệnh lý và rối loạn sức khỏe nghiêm trọng gây nên bởi các kim loại trên đã đƣợc phát hiện tại nhiều nơi trên thế giới, điển hình nhƣ bệnh Itai-itai do nhiễm độc cadimi tại quận Toyama, Nhật Bản vào những năm 1950, hoặc tại Iraq vào những năm 1970, hơn 10000 ngƣời nhiễm độc và sau đó hàng ngàn ngƣời chết do sử dụng lƣơng thực nhiễm Hg. Vùng biển ven bờ là vùng vịnh, cảng và những nơi cách bờ trong vòng 03 hải lý (khoảng 5,5 km). Khu vực ven biển là nơi có mức độ đa dạng sinh học cao và mang lại những nguồn lợi thủy sản cho con ngƣời. Tuy nhiên đây cũng là khu vực có nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng cao bởi những đặc điểm thủy động lực học và thƣờng tiếp nhận các chất thải từ các hoạt động sinh hoạt và sản xuất của con ngƣời, ….

Khu vực vùng biển ven bờ Bình Định những năm trở lại đây ngày càng phát triển về du lịch, công nghiệp, kinh tế. Tuy nhiên, hiện tại chƣa có đề tài nào nghiên cứu về môi trƣởng nƣớc biển Bình Định, do đó việc thực hiền đề tài nghiên cứu rất có ý nghĩa lúc này. Vì vậy, với mục đích đánh giá hàm lƣợng một số kim loại nặng có trong nƣớc biển ven bờ và tích tụ trong động vật thủy sinh, việc thực hiện đề tài:“Đánh giá sự tích lũy một số kim loại nặng (Hg, Pb, Cd) trong Hàu (Saccostrea sp.) và trầm tích mặt ở vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định” là rất cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định hàm lƣợng của một số kim loại nặng (Hg, Pb, Cd) trong Hàu (Saccostrea sp.) ở vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định.

- Xác định hàm lƣợng của một số kim loại nặng trong trầm tích mặt ở vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định. Luan van 3 - Đánh giá khả năng tích lũy của một số kim loại nặng (Hg, Pb, Cd) trong trầm tích ở vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định. - Luận giải nguyên nhân gây ô nhiễm Hg, Pb, Cd ỏ vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định. Nội dung nghiên cứu - Tổng hợp và phân tích tài liệu tổng quan về các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu.

- Thiết kế sơ đồ lấy mẫu, thu thập mẫu, xử lý mẫu và xác định hàm lƣợng kim loại nặng (Hg, Pb, Cd) trong cơ chất Hàu (Saccostrea sp.) và trầm tích mặt ở vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định. - Đánh giá hàm lƣợng kim loại nặng (Hg, Pb, Cd) trong Hàu (Saccostrea sp.) và trầm tích mặt ở vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định. - Đánh giá đƣợc khả năng tích lũy của các kim loại nặng (Hg, Pb, Cd) trong trầm tích mặt ở vùng biển ven bờ tỉnh Bình Định. Luan van 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.

Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Bình Định 1. Điều kiện tự nhiên 1. Vị trí địa lý Bình Định là một tỉnh thuộc duyên hải Nam Trung Bộ, phía bắc giáp tỉnh Quảng Ngãi, phía nam giáp tỉnh Phú Yên, phía tây giáp tỉnh Gia Lai, phía đông giáp Biển Đông với đƣờng bờ biển thuộc đất liền dài 134 km. Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 6024,43 km2.

- Cực Bắc: 14042' 10" độ vĩ bắc, 108055' 42" độ kinh đông. - Cực Nam: 13030' 10" độ vĩ bắc, 108054' 00" độ kinh đông. - Cực Đông: 13036' 33" độ vĩ bắc, 109022' 00" độ kinh đông. - Cực Tây: 14025' 00" độ vĩ bắc, 108037' 30" độ kinh đông[1].

Toàn tỉnh có 11 đơn vị hành chính cấp huyện thị thành phố bao gồm: thành phố Quy Nhơn, thị xã An Nhơn và 9 huyện gồm có 3 huyện miền núi (An Lão, Vân Canh, Vĩnh Thạnh); 2 huyện trung du (Tây Sơn, Hoài Ân) 3 huyện vùng đồng bằng (Hoài Nhơn, Phù Cát, Tuy Phƣớc) và 159 đơn vị hành chính cấp xã, phƣờng, thị trấn [1]. Đặc điểm địa hình Địa hình Bình Định nghiêng dần từ Tây sang Đông, có thể phân thành 4 dạng chính nhƣ sau: - Vùng núi cao và trung bình: Vùng này nằm về phía Tây chiếm 70% diện tích của tỉnh (4235,4 km2). Cao từ 500 đến 700 m độ dốc trên 250 kéo dài theo chiều Bắc Nam qua các huyện Hoài Ân, An Lão, Vĩnh Thạnh và Vân Canh. Vùng Hoài Ân, Vân Canh có dãy núi cao trên 1000 m.

Địa hình vùng này phân cách mạnh, sông suối có độ dốc lớn, lớp phủ thực vật trung bình. Độ cao dƣới 100 m, độ dốc từ (100150), lớp phủ thực vật kém. Luan van 5 Hình 1. Bản đồ địa chính tỉnh Bình Định - Vùng đồng bằng ven biển: Chiếm 15% diện tích khoảng (907,6 km2), nhỏ hẹp theo chiều hạ lƣu các sông và bị chia cắt thành nhiều mảnh nhỏ.

Độ cao biến đổi từ 23 m đến 2030 m, xen giữa đồng bằng gò đồi. Đây là khu vực sản xuất nông nghiệp chính của tỉnh. Địa hình nghiêng nên rất dễ bị rửa trôi và bạc màu. - Vùng cồn cát ven biển: Đây là khu vực bao gồm các cồn cát, đụn cát tạo thành 1 dày hẹp chạy dọc ven biển.

Khu vực này có khả năng trồng rừng phòng hộ ven biển kết hợp với trồng cây lâu năm chiếm 5% diện tích khoảng 302,5 km2. Đặc điểm khí tượng - Lượng mưa Tổng lƣợng mƣa hằng năm tỉnh Bình Định khá lớn, trung bình vào khoảng 1600-3000 mm là tỉnh có tổng lƣợng mƣa năm lớn nhất khu vực duyên hải Nam Trung Bộ. Theo không gian, lƣợng mƣa năm tăng dần từ Đông sang Tây (tức là từ đồng bằng ven biển lên vùng núi) và giảm dần từ Bắc vào Nam. Cụ thể, Vùng núi Vĩnh Sơn và vùng núi phía bắc tỉnh có lƣợng mƣa năm lớn nhất của tỉnh với lƣợng mƣa từ 2300-3000 mm.

Trung tâm mƣa lớn của tỉnh là vùng núi cao và thung lũng An Hòa gần trung tâm mƣa Ba Tơ (tỉnh Quảng Ngãi) có lƣợng mƣa năm 3030 mm. Vùng mƣa lớn thứ hai là vùng núi Vĩnh Kim thuộc trung lƣu sông Kôn, huyện miền núi Vân Canh thƣợng nguồn sông Hà Thanh và các huyện đồng bằng, ven biển phía bắc tỉnh lƣợng mƣa năm trung bình từ 2000 – 2200 mm. Vùng đồng bằng ven biển phía nam tỉnh, huyện Tây Sơn, phía đông huyện Vĩnh Thạnh và lƣu vực hạ lƣu sông Kôn lƣợng mƣa trung bình năm đạt từ 1600-1900 mm. Trong đó vùng mƣa ít nhất là khu vực Tân An, huyện Tuy Phƣớc với lƣợng mƣa năm trên dƣới 1600 mm.

Theo thời gian, lƣợng mƣa cả năm phân bố rất không đồng đều, trung bình khoảng 70 - 75% lƣợng mƣa năm tập trung vào 4 tháng cuối năm, đặc biệt tháng X và XI có tổng lƣợng mƣa thƣờng chiếm khoảng 50% lƣợng mƣa cả năm. Ngƣợc lại trong suốt 08 tháng mùa khô, từ tháng I - VIII, tổng lƣợng mƣa thƣờng chỉ bằng khoảng 25 - 30% lƣợng mƣa cả năm. Lƣợng mƣa trung bình các tháng trong năm từ 2010 - 2014 thể hiện trong bảng 1. Luan van 7 Bảng 1.

Lƣợng mƣa trung bình các tháng trong năm 2005 - 2016 (mm) Tháng/Năm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm 2005 3,3 12,2 136,0 19,9 49,0 27,0 13,3 20,4 363,4 914,6 487,7 592,1 2638,9 2010 110,4 - 6,4 9,1 54,9 54,2 125,9 140,3 105,6 539,6 1511,2 27,3 2684,9 2011 24,0 10,7 71,0 5,0 64,5 14,8 84,8 36,6 266,1 448,2 359,1 140,1 1524,9 2012 104,4 40,1 17,4 170,8 9,7 51,2 114,2 103,2 378,4 177,4 229,2 87,1 1483,0 2013 118,9 70,0 22,1 38,9 255,6 40,7 207,9 100,5 182,6 428,6 426,5 13 1905,3 2014 20,9 0,8 18,8 7,4 15,1 4,4 46,7 157,3 147,7 433,2 242,8 267,6 1363 2015 63,5 16,9 67,7 36,2 4,5 17,7 51,8 85,2 77,7 140,5 540,5 249,2 1351,4 2016 55,6 34,7 5,1 - 41,1 47,7 4,7 183,4 192,4 385,9 762,8 804,9 2518,3 Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Bình Định năm 2016 Luan van 8 1. Đặc điểm thủy văn Bình Định có khá nhiều sông, đáng kể nhất là 4 hệ thống sông lớn: Sông Lại Giang, sông La Tinh, sông Kôn và sông Hà Thanh. Trong đó sông Kôn và sông Lại Giang có vai trò quan trọng.