Đánh giá tác động của thiên tai khí tượng thủy văn trong bối cảnh biến đổi khí hậu đến các vùng dân cư trên đất ngập nước ven biển huyện cần giờ thành phố hồ chí minh và đề xuất các giải pháp ứng phó

Nghiên cứu tác động của thiên tai khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu đến Cần Giờ, TP.HCM. Đề xuất các giải pháp ứng phó hiệu quả cho vùng đất ngập nước ven biển.

• Tác giả: Trần Nhân Nghĩa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Ngọc Anh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Thủy văn học
• Đề tài: Đánh giá tác động của thiên tai khí tượng thủy văn trong bối cảnh biến đổi khí hậu đến các vùng dân cư trên đất ngập nước ven biển huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất các giải pháp ứng phó
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN TRONG BỐI CẢNH BĐKH
• 1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Địa hình, địa mạo, thổ nhưỡng
• 1.1.1.3. Khí hậu
• 1.1.1.4. Thủy văn
• 1.1.2. Kinh tế - xã hội
• 1.2. Tổng quan về đánh giá thiên tai khí tượng thủy văn
• 1.2.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.2.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.2.3. Tổng quan tình hình thiên tai tại khu vực nghiên cứu
• 1.2.4. Hiện trạng các công trình phòng chống thiên tai trên địa bàn huyện Cần Giờ
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG THIÊN TAI KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ
• 2.1. Các khái niệm sử dụng trong luận văn
• 2.2. Hiện trạng thiên tai huyện Cần Giờ
• 2.3. Phương pháp đánh giá
• 2.3.1. Cách tiếp cận
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN CÁC VÙNG DÂN CƯ TRÊN ĐẤT NGẬP NƯỚC VEN BIỂN HUYỆN CẦN GIỜ, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Đánh giá tác động của các loại hình thiên tai đến khu vực nghiên cứu trong điều kiện hiện trạng và trong điều kiện biến đổi khí hậu
• 3.1.1. Nước dâng do bão
• 3.1.2. Sạt lở bờ sông, bờ biển
• 3.1.3. Xâm nhập mặn
• 3.2. Đề xuất các giải pháp ứng phó và giảm thiểu tác động của thiên tai khí tượng thủy văn trên địa bàn huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2.1. Nhóm giải pháp đầu tư, nâng cấp công trình phòng chống thiên tai
• 3.2.2. Nhóm giải pháp kế hoạch, đề án, phương án ứng phó thiên tai
• 3.2.3. Nhóm giải pháp nâng cao năng lực ứng phó thiên tai
• 3.2.4. Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức, khả năng chống chịu, thích ứng thiên tai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Độ mặn các tháng mùa khô tại trạm Lý Nhân 2015 - 2021
• PHỤ LỤC 2: Bảng tổng hợp công trình phòng chống sạt lở, ngập lụt 2014 - 2021
• PHỤ LỤC 3: Đề xuất mới các công trình thủy lợi, phòng chống sạt lở tại huyện Cần Giờ
• PHỤ LỤC 4: Các bản đồ ngập lụt nước dâng do bão theo quỹ đạo 1 và quỹ đạo 3
• PHỤ LỤC 5: Các bản đồ độ sâu ngập do triều huyện Cần Giờ theo các kịch bản RCP4
• PHỤ LỤC 6: Các vị trí sạt lở tại huyện Cần Giờ (số 1, 2, 3 và 7)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đánh Giá Tác Động Thiên Tai Khí Tượng ở Cần Giờ

Biến đổi khí hậu là thách thức toàn cầu, tác động mạnh mẽ đến Việt Nam. Các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng, gây thiệt hại lớn. Cần Giờ, huyện ven biển duy nhất của TP.HCM, đặc biệt dễ bị tổn thương. Với hơn 20km bờ biển và diện tích rừng ngập mặn lớn, Cần Giờ đối mặt với nguy cơ ngập lụt, xâm nhập mặn, và sạt lở bờ biển. Địa hình thấp, hệ thống sông ngòi chằng chịt càng làm gia tăng rủi ro. Nghiên cứu này tập trung đánh giá tác động của thiên tai khí tượng thủy văn trong bối cảnh biến đổi khí hậu đến Cần Giờ. Mục tiêu là đề xuất giải pháp ứng phó hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại cho cộng đồng và hệ sinh thái. Các cơn bão lớn như Linda (1997) và Durian (2006) đã gây ra những tổn thất nặng nề. Việc nghiên cứu và đánh giá chi tiết là cần thiết để xây dựng một Cần Giờ an toàn và phát triển bền vững.

1.1. Vị Trí Địa Lý Cần Giờ Điểm Yếu và Thuận Lợi

Cần Giờ nằm ở vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ ra biển Đông của TP.HCM, vừa giáp ranh với nhiều tỉnh thành quan trọng. Vị trí này mang lại lợi thế về kinh tế và quốc phòng. Tuy nhiên, với địa hình thấp và hệ thống sông ngòi dày đặc, Cần Giờ dễ bị ảnh hưởng bởi nước biển dâng, bão, và áp thấp nhiệt đới. Huyện bao gồm 6 xã và 1 thị trấn, trong đó có nhiều xã nghèo, làm gia tăng tính dễ bị tổn thương trước thiên tai.

1.2. Địa Hình và Thổ Nhưỡng Cần Giờ Khó Khăn và Cơ Hội

Địa hình Cần Giờ chủ yếu là đồng bằng thấp ven biển, bị chia cắt bởi nhiều sông rạch. Phần lớn diện tích là đất phèn và mặn, thích hợp cho phát triển rừng ngập mặn và nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, điều này cũng gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và xây dựng cơ sở hạ tầng. Hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển và giảm thiểu tác động của thiên tai.

II. Thách Thức Tác Động Khí Tượng Thủy Văn và Biến Đổi Khí Hậu

Cần Giờ đối mặt với nhiều thách thức do tác động của khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu. Nhiệt độ tăng, lượng mưa thay đổi thất thường, và mực nước biển dâng cao đe dọa trực tiếp đến đời sống và sinh kế của người dân. Xâm nhập mặn ảnh hưởng đến nguồn nước ngọt và sản xuất nông nghiệp. Sạt lở bờ sông, bờ biển gây mất đất và nhà cửa. Các kịch bản biến đổi khí hậu cho thấy tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn trong tương lai. Cần có các giải pháp hiệu quả để thích ứng biến đổi khí hậu và giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

2.1. Hiện Trạng Thiên Tai Bão Lũ Lụt và Xâm Nhập Mặn ở Cần Giờ

Cần Giờ thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, áp thấp nhiệt đới, và nước dâng do bão. Lũ lụt xảy ra vào mùa mưa, gây ngập úng và thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp. Xâm nhập mặn là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt vào mùa khô. Các số liệu thống kê cho thấy tần suất và cường độ của các hiện tượng thiên tai đang gia tăng.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu Nước Biển Dâng và Kịch Bản Tương Lai cho Cần Giờ

Nước biển dâng là một trong những tác động nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu đối với Cần Giờ. Các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau cho thấy mực nước biển có thể tăng đáng kể trong những thập kỷ tới. Điều này sẽ làm gia tăng nguy cơ ngập lụt, xâm nhập mặn, và sạt lở bờ biển. Cần có các biện pháp ứng phó chủ động để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.3. Tác Động Kinh Tế Xã Hội Ảnh Hưởng Đến Sinh Kế và Cộng Đồng

Thiên tai và biến đổi khí hậu ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế - xã hội của Cần Giờ. Sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản bị thiệt hại. Sinh kế cộng đồng bị ảnh hưởng. Cần có các giải pháp hỗ trợ người dân chuyển đổi sang các mô hình sinh kế bền vững, thích ứng với điều kiện mới.

III. Giải Pháp Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu Giảm Thiểu Rủi Ro Thiên Tai

Ứng phó với biến đổi khí hậu và giảm thiểu rủi ro thiên tai đòi hỏi một hệ thống giải pháp toàn diện. Các giải pháp cần tập trung vào cả biện pháp công trình và phi công trình. Nâng cấp và xây dựng mới các công trình phòng chống thiên tai là cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường năng lực ứng phó của cộng đồng và chính quyền địa phương. Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng là một phương pháp hiệu quả. Tăng cường tuyên truyền và nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai là rất quan trọng.

3.1. Công Trình Phòng Chống Thiên Tai Đê Điều và Hệ Thống Thoát Nước

Đầu tư vào các công trình phòng chống thiên tai là một giải pháp quan trọng. Cần nâng cấp và xây dựng mới các tuyến đê điều để bảo vệ bờ biển và khu dân cư. Xây dựng và cải tạo hệ thống thoát nước để giảm thiểu ngập lụt. Các công trình cần được thiết kế phù hợp với điều kiện địa hình và khí hậu của Cần Giờ.

3.2. Giải Pháp Phi Công Trình Quy Hoạch và Quản Lý Sử Dụng Đất

Quy hoạch sử dụng đất Cần Giờ cần xem xét đến các yếu tố biến đổi khí hậu và rủi ro thiên tai. Hạn chế xây dựng nhà ở và các công trình quan trọng ở các khu vực có nguy cơ cao. Phát triển các khu vực an toàn, thích ứng với nước biển dâng. Quản lý sử dụng đất hợp lý góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.

3.3. Nâng Cao Năng Lực Ứng Phó Cảnh Báo Sớm và Di Dời Dân Cư

Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả để thông báo kịp thời cho người dân về các nguy cơ thiên tai. Tổ chức diễn tập phòng chống thiên tai thường xuyên để nâng cao kỹ năng ứng phó. Chuẩn bị sẵn sàng các phương án di dời dân cư khi có thiên tai xảy ra. Tăng cường trang thiết bị và đào tạo lực lượng cứu hộ cứu nạn.

IV. Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Thiên Tai và Biến Đổi Khí Hậu

Nghiên cứu đánh giá tác động của thiên tai khí tượng thủy văn trong bối cảnh biến đổi khí hậu là cơ sở khoa học để xây dựng các giải pháp ứng phó hiệu quả. Nghiên cứu cần tập trung vào các loại hình thiên tai cụ thể, như bão, lũ lụt, xâm nhập mặn, và sạt lở bờ biển. Sử dụng các mô hình hóa tác động thiên tai để dự báo tình hình trong tương lai. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của các khu vực dân cư và hệ sinh thái.

4.1. Phương Pháp Đánh Giá Sử Dụng Mô Hình và Dữ Liệu

Sử dụng các mô hình toán học và thống kê để đánh giá tác động của thiên tai. Thu thập và phân tích dữ liệu về khí tượng thủy văn, địa hình, và kinh tế - xã hội. Áp dụng các phương pháp đánh giá rủi ro thiên tai tiên tiến. Xây dựng bản đồ nguy cơ thiên tai để hỗ trợ công tác quy hoạch và quản lý.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Xác Định Khu Vực Dễ Bị Tổn Thương

Kết quả nghiên cứu cho thấy các khu vực ven biển và vùng trũng thấp là những khu vực dễ bị tổn thương nhất trước thiên tai. Xâm nhập mặn ảnh hưởng nghiêm trọng đến các vùng sản xuất nông nghiệp. Sạt lở bờ biển đe dọa các khu dân cư ven sông. Cần có các giải pháp bảo vệ đặc biệt cho các khu vực này.

V. Phát Triển Bền Vững Du Lịch Sinh Thái Thích Ứng Biến Đổi Khí Hậu

Phát triển bền vững Cần Giờ cần gắn liền với các giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu. Du lịch sinh thái là một ngành kinh tế tiềm năng, có thể mang lại lợi ích cho cộng đồng và bảo vệ môi trường. Phát triển các mô hình du lịch sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu. Rừng ngập mặn Cần Giờ là một tài sản quý giá, cần được bảo vệ và phát huy giá trị.

5.1. Bảo Tồn Rừng Ngập Mặn Lá Chắn Xanh Chống Thiên Tai

Rừng ngập mặn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển, giảm thiểu sóng và gió, và hấp thụ CO2. Tăng cường công tác bảo tồn rừng ngập mặn. Trồng mới và phục hồi các khu rừng bị suy thoái. Quản lý chặt chẽ việc khai thác và sử dụng tài nguyên rừng.

5.2. Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tạo Sinh Kế Bền Vững

Du lịch sinh thái Cần Giờ có tiềm năng lớn, thu hút du khách trong và ngoài nước. Phát triển các sản phẩm du lịch thân thiện với môi trường. Tạo cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho cộng đồng địa phương. Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho du khách.

VI. Tương Lai Chính Sách Hợp Tác Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu tại CG

Ứng phó với biến đổi khí hậu và giảm nhẹ rủi ro thiên tai đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và xã hội. Cần có các chính sách ứng phó biến đổi khí hậu hiệu quả. Tăng cường hợp tác quốc tế và trong nước để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng. Đầu tư vào nghiên cứu khoa học và công nghệ để tìm kiếm các giải pháp sáng tạo.

6.1. Chính Sách Ứng Phó Khung Pháp Lý và Nguồn Lực

Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý về ứng phó biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai. Bố trí đủ nguồn lực để thực hiện các chương trình và dự án. Khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp và tổ chức xã hội.

6.2. Hợp Tác Quốc Tế Chia Sẻ Kinh Nghiệm và Công Nghệ

Tham gia các diễn đàn và chương trình hợp tác quốc tế về biến đổi khí hậu. Chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi các giải pháp hiệu quả từ các nước khác. Tiếp nhận công nghệ tiên tiến để ứng phó biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, các hiện tượng thiên tai khí tượng thủy văn ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và phát triển kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực ven biển huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh, với diện tích tự nhiên 70.445,34 ha và hơn 20 km bờ biển, các vùng dân cư trên đất ngập nước đang chịu tác động mạnh mẽ từ thiên tai như bão, nước dâng, sạt lở và xâm nhập mặn. Theo thống kê từ năm 2012 đến 2021, huyện Cần Giờ đã ghi nhận 31 vụ sạt lở, 2 cơn bão, 41 trận mưa lớn và 14 đợt giông lốc, gây thiệt hại về người và tài sản. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác động của các thiên tai khí tượng thủy văn trong bối cảnh biến đổi khí hậu đến các vùng dân cư trên đất ngập nước ven biển huyện Cần Giờ, đồng thời đề xuất các giải pháp ứng phó hiệu quả nhằm giảm thiểu thiệt hại và nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn huyện Cần Giờ, với dữ liệu thu thập từ các cơ quan khí tượng thủy văn, tài nguyên môi trường và các báo cáo thiệt hại thiên tai trong vòng 10 năm gần đây. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao an sinh xã hội tại khu vực ven biển dễ bị tổn thương này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết biến đổi khí hậu và tác động đến thiên tai khí tượng thủy văn: Giải thích sự gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng như bão, nước dâng, xâm nhập mặn do biến đổi khí hậu toàn cầu và khu vực.
• Mô hình đánh giá rủi ro thiên tai: Bao gồm các khái niệm về mức độ rủi ro, tính dễ tổn thương và khả năng chống chịu của cộng đồng dân cư ven biển.
• Khái niệm về đất ngập nước ven biển và hệ sinh thái rừng ngập mặn: Nhấn mạnh vai trò của rừng ngập mặn trong việc giảm thiểu tác động của thiên tai và bảo vệ bờ biển.
• Khái niệm về quản lý rủi ro thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu: Tập trung vào các giải pháp kỹ thuật và chính sách nhằm giảm thiểu thiệt hại và tăng cường khả năng ứng phó.

Các khái niệm chính bao gồm: thiên tai khí tượng thủy văn, biến đổi khí hậu, nước dâng do bão, sạt lở bờ biển, xâm nhập mặn, và hệ thống công trình phòng chống thiên tai.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu khí tượng thủy văn từ Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ, Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM; báo cáo thiệt hại thiên tai của Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn TP.HCM; dữ liệu xả lũ hồ Dầu Tiếng và Trị An; bản đồ và tài liệu kỹ thuật các công trình phòng chống thiên tai tại huyện Cần Giờ.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phân tích thống kê, tổng hợp số liệu thực địa, mô hình hóa GIS để bản đồ hóa các hiện tượng thiên tai và đánh giá mức độ tác động. Phân tích so sánh các kịch bản biến đổi khí hậu theo các quỹ đạo bão và cấp độ bão khác nhau.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Thu thập dữ liệu toàn diện trên địa bàn huyện Cần Giờ, tập trung vào các vùng dân cư ven biển và đất ngập nước có nguy cơ cao. Thực hiện khảo sát thực địa tại các vị trí sạt lở, khu dân cư bị ảnh hưởng và các công trình phòng chống thiên tai.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ giai đoạn 2012-2021, kết hợp các kịch bản dự báo đến năm 2050 và 2100 để đánh giá tác động dài hạn và đề xuất giải pháp ứng phó phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của bão và nước dâng: Hai cơn bão Pakhar (2012) và Usagi (2018) đổ bộ vào huyện Cần Giờ khi đã suy yếu, không gây hiện tượng nước dâng cao đáng kể. Tuy nhiên, bão đã làm chết 1 người, hư hỏng hoàn toàn 50 căn nhà, hư hỏng một phần 250 căn nhà và 57 trụ sở, ngã đổ 86 cây xanh và 7 cột điện, thiệt hại 10.941 tấn muối và 55 ha vườn xoài. Các kịch bản dự báo cho thấy nước dâng do bão có thể lên đến 3,32 m trong điều kiện triều cường cao và xả lũ hồ chứa, gây ngập lụt diện rộng.
2. Sạt lở bờ sông và bờ biển: Trong 10 năm qua, huyện ghi nhận 31 vụ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến khoảng 390 hộ dân tại 7 vị trí xung yếu. Mặc dù đã có các công trình kè bảo vệ dài 16 km, tình trạng sạt lở vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt tại các khu vực như Tắc Sông Chà, rạch Mốc Keo và sông Lòng Tàu.
3. Xâm nhập mặn: Độ mặn tại trạm Lý Nhân trên sông Soài Rạp trong mùa khô từ 2015 đến 2021 dao động từ 24‰ đến gần 30‰, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Tình trạng xâm nhập mặn có xu hướng gia tăng do mực nước biển dâng và giảm lưu lượng xả lũ từ thượng nguồn.
4. Triều cường và ngập lụt: Đỉnh triều tại trạm Phú An và Nhà Bè trong giai đoạn 2011-2021 liên tục vượt mức báo động III (1,60 m), với tần suất xuất hiện đỉnh triều cao tăng từ 94 lần (2006-2015) lên 151 lần (2017-2021). Triều cường kết hợp với xả lũ hồ chứa và nước dâng do bão làm gia tăng nguy cơ ngập lụt cục bộ tại các vùng dân cư ven sông.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tác động trên là sự gia tăng mực nước biển do biến đổi khí hậu, kết hợp với hoạt động xả lũ hồ chứa và các hiện tượng thiên tai khí tượng thủy văn ngày càng cực đoan. So với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, kết quả tại huyện Cần Giờ phù hợp với xu hướng gia tăng rủi ro thiên tai ven biển do biến đổi khí hậu. Việc sử dụng mô hình GIS để bản đồ hóa các vị trí sạt lở, vùng ngập lụt và khu dân cư dễ bị tổn thương giúp minh họa rõ ràng mức độ ảnh hưởng và hỗ trợ công tác quản lý. Tuy nhiên, các công trình phòng chống thiên tai hiện tại chưa đồng bộ và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu ứng phó trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp. Do đó, cần có các giải pháp kỹ thuật và chính sách đồng bộ nhằm nâng cao khả năng chống chịu và thích ứng của cộng đồng dân cư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp và mở rộng hệ thống công trình phòng chống thiên tai: Tăng cường đầu tư xây dựng kè biển, kè sông, hệ thống thoát nước và đê nước di động với mục tiêu giảm thiểu sạt lở và ngập lụt, hoàn thành trong vòng 5 năm tới, do UBND huyện phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn TP.HCM thực hiện.
2. Xây dựng kế hoạch ứng phó thiên tai chi tiết và kịch bản di dời dân: Thiết lập các phương án ứng phó theo từng cấp độ thiên tai, đặc biệt là nước dâng do bão và triều cường, đảm bảo an toàn cho ít nhất 90% dân cư vùng nguy cơ cao trong vòng 3 năm, do Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn huyện chủ trì.
3. Nâng cao năng lực và trang bị cho lực lượng ứng phó thiên tai: Tổ chức tập huấn, trang bị thiết bị cứu hộ, cứu nạn hiện đại, nâng cao khả năng phản ứng nhanh và hiệu quả, hoàn thành trong 2 năm, do các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện.
4. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chương trình giáo dục, truyền thông về biến đổi khí hậu, thiên tai và kỹ năng ứng phó cho người dân, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương, nhằm nâng cao khả năng chống chịu và thích ứng, thực hiện liên tục hàng năm, do UBND huyện và các tổ chức xã hội đảm nhiệm.
5. Phát triển hệ sinh thái rừng ngập mặn và bảo vệ môi trường: Khuyến khích trồng mới và bảo vệ rừng ngập mặn để giảm thiểu tác động của sóng gió và xâm nhập mặn, góp phần ổn định địa hình ven biển, thực hiện trong 5 năm, do Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các tổ chức bảo tồn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về phòng chống thiên tai và biến đổi khí hậu: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch ứng phó thiên tai phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro thiên tai.
2. Các nhà quy hoạch đô thị và phát triển hạ tầng: Áp dụng các bản đồ rủi ro, đánh giá tác động để thiết kế các công trình phòng chống thiên tai, quy hoạch phát triển bền vững vùng ven biển và đất ngập nước.
3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo trong lĩnh vực thủy văn, khí tượng và môi trường: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu và phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về tác động biến đổi khí hậu và thiên tai.
4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội tại huyện Cần Giờ: Nâng cao nhận thức về rủi ro thiên tai, kỹ năng ứng phó và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến thiên tai tại huyện Cần Giờ?
   Biến đổi khí hậu làm tăng mực nước biển, gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng như bão, triều cường, xâm nhập mặn và sạt lở, gây thiệt hại nghiêm trọng cho vùng ven biển Cần Giờ.

2. Các loại thiên tai khí tượng thủy văn nào tác động mạnh nhất đến vùng dân cư trên đất ngập nước ven biển?
   Nước dâng do bão, triều cường, sạt lở bờ sông và xâm nhập mặn là những loại thiên tai có tác động lớn nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sản xuất của người dân.

3. Hiện trạng công trình phòng chống thiên tai tại huyện Cần Giờ ra sao?
   Hiện có tuyến kè biển dài 16 km và 54 công trình phòng chống sạt lở, ngập lụt được đầu tư từ năm 2014 đến 2021, tuy nhiên vẫn chưa đồng bộ và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu ứng phó trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá tác động thiên tai?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp số liệu thực địa, phân tích thống kê, mô hình GIS để bản đồ hóa, kết hợp khảo sát thực địa và thảo luận nhóm với các cơ quan chuyên môn.

5. Giải pháp nào được đề xuất để giảm thiểu tác động thiên tai tại huyện Cần Giờ?
   Bao gồm nâng cấp công trình phòng chống thiên tai, xây dựng kế hoạch ứng phó chi tiết, nâng cao năng lực ứng phó, tăng cường tuyên truyền cộng đồng và phát triển hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Kết luận

• Biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thiên tai khí tượng thủy văn, đặc biệt là nước dâng do bão, triều cường, sạt lở và xâm nhập mặn tại huyện Cần Giờ.
• Các tác động thiên tai đã gây thiệt hại đáng kể về người, tài sản và sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến an sinh xã hội và phát triển kinh tế địa phương.
• Hệ thống công trình phòng chống thiên tai hiện có chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu ứng phó trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp đồng bộ về kỹ thuật, quản lý và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm giảm thiểu thiệt hại và tăng cường khả năng thích ứng.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, cập nhật dữ liệu và mô hình dự báo để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro thiên tai tại huyện Cần Giờ.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp ứng phó thiên tai, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững vùng ven biển Cần Giờ trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA THIÊN TAI KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN TRONG BỐI CẢNH BĐKH 1.1 Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội 1.1 Điều kiện tự nhiên 1.1 Vị trí địa lý Cần Giờ là huyện ven biển, nằm về phía Đông Nam thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm huyện là thị trấn Cần Thạnh, cách trung tâm Thành phố khoảng 50 km theo đường chim bay, chiều dài từ Bắc xuống Nam của huyện là 35 km, từ Đông sang Tây là 30 km. Huyện có khoảng 20 km bờ biển và các cửa sông lớn của các con sông Lòng Tàu, Cái Mép, Gò Gia, Thị Vải, Soài Rạp, Đồng Tranh. Vị trí của huyện Cần Giờ ở từ 106°46’12” đến 107°00’50” kinh độ Đông và từ 10°22’14” đến 10°40’00” vĩ độ Bắc (Hình 1.1 Vị trí địa lý huyện Cần Giờ 4 Huyện Cần Giờ có vị trí rất quan trọng về kinh tế, quốc phòng; là huyện ven biển và cửa ngõ hướng ra biển Đông của TP.HCM, giáp với huyện Nhơn Trạch, huyện Long Thành (tỉnh Đồng Nai), huyện Châu Thành, thị xã Bà Rịa, thành phố Vũng Tàu (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) về phía Đông và Đông Bắc; giáp với huyện Cần Đước, huyện Cần Giuộc (tỉnh Long An), huyện Gò Công Đông (tỉnh Tiền Giang) về phía Tây; giáp với huyện Nhà Bè (TP.HCM) về phía Tây Bắc và giáp với Biển Đông về phía Nam. Huyện Cần Giờ gồm 6 xã và 01 thị trấn, trong đó có 5 xã nghèo thuộc 20 xã nghèo của Thành phố Hồ Chí Minh.

Phía Bắc gồm 4 xã: Bình Khánh, An Thới Đông, Tam Thôn Hiệp và Lý Nhơn. Phía Nam gồm: thị trấn Cần Thạnh, xã Long Hoà và Thạnh An. Với vị trí như trên, huyện Cần Giờ có vị trí thuận lợi trong quan hệ đối ngoại và phát triển kinh tế, văn hoá với các tỉnh lân cận.2 Địa hình, địa mạo, thổ nhưỡng Địa hình huyện Cần Giờ tương đối bằng phẳng, phần lớn diện tích thuộc đồng bằng thấp ven biển và bị phân cắt nhiều với sông rạch chằng chịt. Diện tích mặt nước bằng 1/3 tổng diện tích tự nhiên.

Độ cao địa hình thay đổi không lớn, khoảng 0,2 - 0,5m đến 1,3 - 1,5m. Khu Tây - Bắc và Đông - Nam thuộc khu vực đang được đô thị hóa mạnh mẽ và cũng là khu vực nông nghiệp tốt nhất của địa bàn. Khu trung tâm, địa hình thấp nhất (0,2 - 0,5m đến 0,7 - 0,9m) là khu vực của rừng phòng hộ và nuôi trồng thủy sản. Do hoạt động của các sông lớn mang tính chất hướng tâm, dưới tác động của thuỷ triều đã tạo nên một vùng đầm lầy hình lòng chảo.

Theo bản đồ địa lý tỷ lệ 1/10.000 độ cao bình quân là 0,6 - 0,7m. Nơi cao nhất là núi Giồng Chùa (+10m), nơi thấp nhất nằm dưới mực nước biển -0,5m. Địa hình huyện Cần Giờ có thể được chia thành 5 dạng như sau: - Dạng không ngập: có cao trình từ 02 đến 10m, phân bố ở Giồng Chùa, xã Thạnh An, diện tích khoảng 50 ha, đây là điểm cao nhất của huyện không bị ngập triều. - Dạng ngập theo chu kỳ nhiều năm: dạng này có độ cao tứ 1,5 đến 2,0m phân bố chủ yếu ở phía Bắc huyện, tập trung ở xã Bình Khánh, một phần rìa phía Tây thuộc xã Lý Nhơn và phía Nam là các cồn cát.

Thị trấn Cần Thạnh, xã Long Hoà thường 5 ngập vào những năm có con nước lớn trong các tháng 9 và tháng 10, diện tích khoảng 9.600 ha, chiếm 13,8% tổng diện tích tự nhiên toàn huyện. - Dạng ngập theo chu kỳ năm: có độ cao từ 1,0 đến 1,5m, phân bố chủ yếu ở phía Bắc của huyện, chiếm phần lớn xã Bình Khánh, một phần phía Bắc xã Tam Thôn Hiệp, chạy dọc theo hướng phía Tây từ Bắc xuống Nam, chiếm phần lớn là xã Lý Nhơn, một số nằm ở thị trấn Cần Thạnh và xã Long Hòa. Tại đây vào những con nước lớn trong tháng 9, tháng 10 hàng năm, vùng này diện tích khoảng 15.000 ha, chiếm 21% diện tích toàn huyện. - Dạng ngập theo chu kỳ tháng: dạng này có độ cao từ 0,5 đến 1,0m phân bố đều trên địa bàn huyện, tập trung ở phần giữa huyện, chiếm phần lớn các xã An Thới Đông, Thạnh An, phía Nam xã Tam Thôn Hiệp, phía Đông xã Lý Nhơn và phía Cần Thạnh - Long Hòa.

Vùng này ngập ít nhất 2 lần trong tháng, vào các tháng nước lớn có thể ngập từ 05 đến 10 lần. Diện tích dạng địa hình này là 16.150 ha, chiếm 23,4% diện tích toàn huyện. - Dạng ngập theo chu kỳ ngày: có độ cao từ 0 đến 0,5m phân bố không liên tục, tập trung ở các khu vực giữa và kéo dài mở rộng về phía Đông Nam của huyện, thuộc các xã An Thới Đông, Tam Thôn Hiệp, Long Hòa và thị trấn Cần Thạnh. Vùng này hàng ngày bị ngập nước khi triều lên, diện tích trên 6.000 ha, chiếm 8,9% diện tích toàn huyện.

- Dạng bãi bồi ven biển và cửa sông: độ cao < 0,5m bị ngập nước hàng ngày khi triều lên, không có lớp phủ thực vật, diện tích không ổn định chịu tác động của sóng gió, diện tích khoảng 5.200 ha, chiếm 7,6% diện tích toàn huyện thuộc các khu vực ven biển Cần Thạnh, Long Hòa, Thạnh An. Tóm lại, địa hình Cần Giờ chiếm ưu thế với các dạng địa hình ngập theo chu kỳ tháng (23,4%), chu kỳ năm (21%), chu kỳ nhiều năm (13,8%). Trong khi đó dạng ngập theo chu kỳ ngày chỉ chiếm 8,9%, dạng bãi bồi ven sông và cửa sông chiếm 7,6% chứng tỏ địa hình ở đây có xu hướng bồi đắp, phát triển thành địa hình cao, ít ngập nước hơn là khuynh hướng bồi đắp lấn biển thành dạng ngập theo chu kỳ ngày. Đây là đặc điểm có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng các mô hình sản xuất ở huyện trong tương lai.

Tổng diện tích tự nhiên của Cần Giờ là 70.445,34 ha, chiếm khoảng 1/3 diện tích toàn thành phố, trong đó đất lâm nghiệp là 32.109 ha, bằng 46,45% diện tích toàn 6 huyện; đất sông, rạch là 22.850 ha, bằng 32% diện tích đất toàn huyện; trên 5.000 ha diện tích trồng lúa, cây ăn trái và làm muối. Ngoài ra, huyện Cần Giờ có bờ biển và hệ thống sông ngòi chằng chịt. Thổ nhưỡng của Cần Giờ là phèn và mặn, với vùng ngập mặn chiếm tới 56,7% diện tích toàn huyện tạo nên hệ sinh thái độc đáo, trong đó chủ yếu là cây đước, bần, mắm… Đặc điểm thổ nhưỡng trên làm cho huyện Cần Giờ không có lợi thế sản xuất nông nghiệp, nền đất yếu gây khó khăn cho xây dựng cơ sở hạ tầng. Phần lớn thổ nhưỡng huyện Cần Giờ thích hợp cho phát triển hệ sinh thái rừng ngập mặn, phát triển thủy sản, nghề muối.3 Khí hậu Huyện Cần Giờ có 2 mùa rõ rệt, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau.

Nhiệt độ tương đối cao và ổn định, trung bình khoảng 25°C đến 29°C, cao nhất là 38,2°C, thấp nhất là 14,4°C. Độ ẩm không khí nói chung cao hơn các nơi khác trong Thành phố từ 4-8%, ẩm nhất là tháng 9: 83%, khô nhất là tháng 4: 14%. Lượng mưa trung bình hàng năm từ 1.402mm, trong mùa mưa lượng mưa tháng thấp nhất khoảng 100mm, tháng nhiều nhất 240mm. Mùa mưa ở Cần Giờ thường bắt đầu muộn và kết thúc sớm hơn những nơi khác trong Thành phố, lượng mưa ở huyện giảm dần từ Bắc xuống Nam.

Mùa mưa hướng gió chính là Tây - Tây Nam, mùa khô hướng Bắc - Đông Bắc.4 Thủy văn Huyện Cần Giờ nằm trong vùng cửa sông rạch chằng chịt với mật độ dòng chảy cao nhất so với các nơi trong thành phố, trong đó Lòng Tàu và Soài Rạp là hai hệ thống sông chính chi phối toàn bộ thủy văn của hầu hết sông, kênh, rạch khác. Toàn bộ sông, rạch chịu ảnh hưởng của chế độ bán nhật triều không đều, số lần nhật triều trong tháng thay đổi không đáng kể, do đó rừng ngập mặn Cần Giờ cũng nằm trong vùng có chế độ bán nhật triều không đều. Trong ngày hai đỉnh triều thường xấp xỉ nhau, nhưng 02 chân triều lại chênh lệch nhau khá lớn. Độ mặn trên các sông, rạch của huyện biến đổi liên tục theo cả không gian và thời gian.

Cường độ mặn sông Lòng Tàu lớn hơn sông Soài Rạp. Độ mặn trung bình 18‰ thường xuyên xuất hiện ở Cần Giờ, cao nhất vào mùa khô khi triều cường xâm nhập sâu vào thượng nguồn.5 Rừng ngập mặn Cần Giờ Rừng ngập mặn Cần Giờ chiếm hơn 1/2 diện tích toàn huyện, là “lá phổi xanh” của Thành phố, có ý nghĩa quan trọng trong việc điều hòa khí hậu. Rừng có chức năng chính là phòng hộ nhưng đồng thời cũng mở ra những triển vọng to lớn về du lịch sinh thái. Năm 2001, rừng ngập mặn Cần Giờ được tổ chức UNESCO công nhận là “Khu dự trữ sinh quyển thế giới”.2 Rừng ngập mặn Cần Giờ Hệ thực vật vùng ngập mặn Cần Giờ chiếm đa số là cây đước, có nguồn gốc phát tán từ Indonesia và Malaysia; gồm nhiều kiểu phụ thổ nhưỡng nước mặn, nước lợ và phụ thứ sinh môi trường nhân tạo.

Thành phần các loại cây này tương đối đơn giản và có kích thước cá thể ở dạng trung bình. Hệ thực vật rừng tự nhiên khoảng 12.000 ha; hệ thực vật rừng trồng hơn 20. Hệ động vật rừng ngập mặn Cần Giờ có giá trị cao về mặt bảo tồn đa dạng sinh học với trên 200 loài động vật, trong đó có 11 loài bò sát có tên trong danh sách đỏ của nước ta. Cụ thể như sau: 125 loài thủy sinh, 55 loài động vật nổi, 55 loài động vật nổi đáy, 18 loài tôm, 60 loài cá.

Động vật trên cạn: 24 loài lưỡng cư bò sát, 10 loài thú, 22 loài chim (hạc cổ trắng, diệc xám, diệc lửa, khỉ, cò.2 Kinh tế - xã hội 1.1 Dân số Tổng số dân toàn huyện khoảng 80.000 người, phân bố không đều theo địa bàn hành chính xã, chủ yếu sống tập trung thành các cụm dân cư phân bố rải rác ven sông, ven biển và các trục đường giao thông trên toàn địa bàn. Nhóm xã có dân số cao là 8 Bình Khánh và An Thới Đông, nhóm có dân số trung bình là Cần Thạnh và Long Hòa, nhóm xã có dân số thấp là Lý Nhơn, Tam Thôn Hiệp và Thạnh An. Mật độ dân số trung bình toàn huyện là 105 người/km2, địa bàn hành chính xã, thị trấn có mật độ dân số cao nhất là thị trấn Cần Thạnh (469 người/km2), thấp nhất là xã Thạnh An (34 người/km2).