Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong canh tác nông nghiệp, các đối tượng sinh vật gây hại như sâu bệnh, cỏ dại và chuột là mối đe dọa thường trực đối với năng suất và phẩm chất nông sản. Theo số liệu được tác giả viện dẫn, tổn thất do sinh vật gây hại gây ra trên đồng ruộng có thể làm suy giảm từ 20% đến 25%, thậm chí lên đến 50% tổng sản lượng mùa vụ. Mặc dù thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) hóa học đóng vai trò ngăn chặn dịch hại nhanh chóng, việc lạm dụng hoạt chất hóa học đã dẫn đến nhiều hệ lụy sinh thái nghiêm trọng: phá vỡ cân bằng quần thể sinh vật, tiêu diệt các loài thiên địch có ích, tích lũy độc chất trong chuỗi thức ăn, làm ô nhiễm các tầng đất, nguồn nước mặt, nước ngầm và để lại dư lượng độc hại trên nông sản tiêu dùng.
Israel là quốc gia có phần lớn diện tích là sa mạc và núi đá nhưng sở hữu nền nông nghiệp công nghệ cao hàng đầu thế giới. Tại thung lũng Arava thuộc miền Nam Israel, điều kiện tự nhiên vô cùng khắc nghiệt nhưng đã được cải tạo thành vùng sản xuất nông nghiệp xuất khẩu trọng điểm. Theo số liệu thống kê đến tháng 6/2011 được đề tài trích dẫn, toàn vùng Arava có 3.050 nhân khẩu với 700 hộ gia đình, trong đó có 500 hộ trực tiếp sản xuất nông nghiệp trên tổng diện tích canh tác khoảng 3.200 dunam. Cơ cấu cây trồng tại đây gồm 82% diện tích trồng rau, 15% cây ăn trái và 3% trồng hoa. Trong đó, ớt ngọt (ớt chuông) là cây trồng chủ lực, chiếm 50% diện tích toàn vùng và chiếm 60% diện tích rau canh tác. Để giải quyết áp lực dịch hại mà không làm gia tăng dư lượng hóa chất trên nông sản xuất khẩu, việc áp dụng biện pháp sinh học sử dụng thiên địch kết hợp hệ thống tưới nhỏ giọt đã trở thành giải pháp cốt lõi.
Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài khóa luận tốt nghiệp đại học ngành Khoa học Môi trường của tác giả Lưu Sùng Khoa, thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Huệ tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (khóa học 2013 – 2017), tập trung nghiên cứu mô hình kiểm soát sinh học tại địa bàn thực tập thực tế.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm 3 nội dung:
- Đánh giá tác động của thiên địch trong giảm thiểu sử dụng thuốc BVTV tại farm ớt ngọt 66 Paran Arava Israel.
- Đánh giá hiệu quả của việc sử dụng thiên địch trong giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
- Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong nông nghiệp tại Việt Nam.
Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu:
- Đánh giá đúng và chính xác thực trạng sử dụng thiên địch và hiệu quả của chúng tại farm ớt ngọt Paran Arava Israel.
- Thu thập thông tin và số liệu đảm bảo tính chính xác, trung thực và khách quan.
- Đề xuất các giải pháp và kiến nghị có tính khả thi thực tế, phù hợp với điều kiện canh tác tại Việt Nam.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Các loài thiên địch được sử dụng trong phòng trừ sâu bệnh hại trên cây ớt ngọt.
- Phạm vi không gian: Farm canh tác ớt ngọt số 66 của chủ nông trại Yuval Kelem tại Moshav Paran, vùng Arava, Israel (quy mô 60 dunam nhà lưới chuyên canh ớt xuất khẩu).
- Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành thu thập số liệu và khảo sát thực địa từ ngày 10/8/2016 đến ngày 10/5/2017.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Đề tài xây dựng trên hệ thống lý thuyết về sinh thái thái học nông nghiệp, động thái quần thể côn trùng và độc học môi trường:
- Khái niệm thiên địch: Sinh vật tự nhiên không gây hại cho cây trồng, có khả năng ức chế hoặc tiêu diệt sinh vật gây hại thông qua các phương thức: bắt mồi ăn thịt (nhện bắt mồi, bọ rùa, bọ xít...), ký sinh (các loài ong ký sinh trứng, sâu non, nhộng) và vi sinh vật gây bệnh (nấm, vi khuẩn, virus diệt sâu).
- Thuốc BVTV và dư lượng: Bản chất hóa học, cơ chế tác động và khái niệm giới hạn dư lượng tối đa (MRL - Maximum Residue Limit). Chu trình lan truyền thuốc BVTV trong hệ sinh thái gồm quá trình bốc hơi, lắng đọng không khí, rửa trôi bề mặt và thấm sâu vào tầng nước ngầm.
- Tiêu chuẩn và khung phân loại: Phân loại độc tính cấp tính theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) dựa trên chỉ số $LD_{50}$ (mg/kg thể trọng chuột) qua đường miệng và qua da; phân loại nhóm thuốc trừ sâu khó phân hủy (POPs) theo Công ước quốc tế và quy định loại trừ Methyl Bromide theo Nghị định thư Montreal; khung Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) theo định nghĩa của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).
Hệ thống phương pháp nghiên cứu được triển khai bao gồm:
- Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Kế thừa dữ liệu khí tượng thủy văn vùng Arava từ hệ thống trạm quan trắc địa phương; dữ liệu thống kê từ Cục Thống kê Trung ương Israel, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các nghiên cứu khoa học chuyên ngành về độc tính hóa chất BVTV.
- Phương pháp khảo sát hiện trường: Quan sát trực tiếp quy trình lưu trữ, vận chuyển, phóng thích thiên địch và kiểm soát sâu hại trong 60 dunam nhà lưới tại Farm 66; phỏng vấn bán cấu trúc đối với chủ nông trại Yuval Kelem và đội ngũ công nhân làm việc lâu năm về tập quán canh tác, lịch trình can thiệp sinh học và tần suất sử dụng thuốc hóa học.
- Phương pháp thống kê: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel và Microsoft Word để làm sạch số liệu, tính toán các đại lượng đặc trưng, lập bảng ma trận so sánh và biểu diễn tương quan số liệu qua đồ thị.
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích các mối quan hệ nhân quả giữa yếu tố vi khí hậu (nhiệt độ, ẩm độ) với hoạt lực của thiên địch; tổng hợp các kết quả thực tế để xây dựng luận cứ so sánh giữa biện pháp sinh học và hóa học.
- Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến chuyên môn của cán bộ hướng dẫn ThS. Nguyễn Thị Huệ, các chuyên gia nông nghiệp tại Trung tâm Đào tạo Quốc tế AICAT (Arava International Center for Agriculture Training) và người trực tiếp quản trị nông trại tại Moshav Paran.
Nội dung chính theo từng chương
Bố cục khóa luận được cấu trúc thành 5 phần chính theo quy chuẩn học thuật của Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên:
Phần 1: Mở đầu
Trình bày tính cấp thiết của việc tìm kiếm giải pháp thay thế hóa chất BVTV trong nông nghiệp hiện đại; giới thiệu khái quát bài học kinh nghiệm về nông nghiệp công nghệ cao của Israel tại vùng sa mạc Arava; xác lập mục tiêu, yêu cầu, phạm vi và ý nghĩa khoa học cũng như thực tiễn của đề tài.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
Hệ thống hóa cơ sở khoa học về thiên địch, vai trò sinh thái của thiên địch trong hệ sinh thái đồng ruộng và các nghiên cứu điển hình về tỷ lệ ký sinh tự nhiên. Phân tích chi tiết các dạng bào chế thuốc BVTV (EC/ND, WP/BTN, DP, G/H), phân loại thuốc theo chức năng sinh thái, nhóm tổng hợp và thời gian phân hủy sinh học trong đất.
Đặc biệt, chương này nêu bật bức tranh sử dụng thuốc BVTV tại Israel: Theo dữ liệu từ Cơ quan Thống kê Trung ương Israel, năm 2010 nước này sử dụng trung bình 3,2 tấn hoạt chất trên 1.000 dunam đất nông nghiệp. Khảo sát cho thấy Israel sử dụng trên 3,5 tấn thuốc trừ sâu/km², cao gấp 88 lần so với quốc gia sử dụng thấp nhất trong khối OECD là Thụy Điển (40 kg/km²), và cao hơn Nhật Bản (1,5 tấn/km²). Toàn quốc có 386 hoạt chất được phép lưu hành trong nông nghiệp với khoảng 670 hỗn hợp thương mại, trong đó 130 hoạt chất chưa có quy định mức MRL.
| Chỉ tiêu so sánh |
Israel |
Nhật Bản |
Thụy Điển |
| Lượng thuốc BVTV trên diện tích (tấn/km²) |
> 3,50 |
1,50 |
0,04 |
| Lượng thuốc BVTV trên dân số (tấn/nghìn dân) |
0,98 |
4,95 |
0,11 |
Nguồn: Tổng hợp từ số liệu OECD và Cục Thống kê Israel trích dẫn trong khóa luận
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Quy định rõ đối tượng khảo sát là các loài thiên địch trên cây ớt ngọt tại Farm 66, Moshav Paran từ tháng 8/2016 đến tháng 5/2017. Thiết lập hệ thống 5 phương pháp nghiên cứu công cụ: thu thập thứ cấp, khảo sát thực địa, thống kê toán học, phân tích tổng hợp và tham vấn chuyên gia.
Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Đây là nội dung trọng tâm của khóa luận, gồm 4 cụm kết quả lớn:
- Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu: Phân tích khí hậu sa mạc Moshav Paran với lượng mưa bình quân chỉ 30 mm/năm; nhiệt độ mùa hè thường xuyên vượt ngưỡng 40°C (tháng 8 nóng nhất lên tới 46°C), nhiệt độ mùa đông trung bình 10°C (tháng 1 lạnh nhất xuống tới -2°C), nhiệt độ trung bình năm đạt 24,1°C. Toàn moshav có 435 dân (2015), canh tác 3.200 dunam đất, trong đó ớt ngọt chiếm 2.000 dunam. Farm 66 canh tác 60 dunam nhà lưới xuất khẩu với 8-10 lao động (5 công nhân cơ hữu, 3-5 thực tập sinh).
- Xác định thành phần sâu bệnh và thiên địch trên ớt ngọt: Nhận diện 6 loại dịch hại chính và phân tích chi tiết hình thái, cơ chế tấn công của 3 loài thiên địch chủ lực được cung ứng từ cơ sở sản xuất côn trùng sinh học tại Kibbutz Sde Eliyahu (quy mô hơn 35.000 m²).
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng và mô hình IPM phối hợp: Đánh giá định lượng tác động của nhiệt độ, độ ẩm (ngưỡng tối ưu 60-80%), tồn dư hóa chất và biến đổi khí hậu đến tỷ lệ sống của thiên địch. Trình bày quy trình tích hợp các biện pháp: sử dụng giống sạch bệnh, che phủ đất bằng màng phủ sinh học, khử trùng đất bằng năng lượng mặt trời (solarization), bẫy pheromone giới tính, bẫy dính, kỹ thuật côn trùng vô trùng (SIT), chất điều hòa sinh trưởng côn trùng (IGRs) và sử dụng ong thụ phấn tự nhiên (ong mật vào mùa hè, ong bướm vào mùa đông).
- Đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp cho Việt Nam: Khẳng định việc chuyển đổi sang thiên địch giúp loại bỏ nguy cơ nhiễm độc nghề nghiệp cho công nhân, không phát sinh dư lượng trên nông sản, bảo vệ tài nguyên đất - nước và giải quyết triệt để vấn đề kháng thuốc của dịch hại. Đề xuất 3 nhóm giải pháp triển khai tại Việt Nam (quản lý nhà nước, kỹ thuật IPM, giáo dục tuyên truyền).
Phần 5: Kết luận và kiến nghị
Tóm lược các phát hiện cốt lõi về hiệu quả của thiên địch tại Farm 66 và đưa ra các kiến nghị mang tính chuyển giao kỹ thuật cho ngành bảo vệ thực vật Việt Nam.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã ghi nhận và lượng hóa hệ thống sinh vật hại chính trên cây ớt ngọt (Capsicum annuum) tại Farm 66 Moshav Paran thông qua danh mục 6 đối tượng:
| STT |
Tên sâu bệnh hại |
Tên khoa học |
Triệu chứng và bộ phận gây hại chính |
| 1 |
Nhện hại |
Tetranychus urticae |
Lá xuất hiện đốm vàng, biến màu và rụng; phát triển mạnh khi khô bụi hoặc thay đổi ẩm độ. |
| 2 |
Vi khuẩn |
Xanthomonas vesicatoria |
Vết thương ngấm nước hóa nâu trên mặt dưới lá, thân và quả; làm biến dạng quả non. |
| 3 |
Côn trùng cánh bướm |
Spodoptera exigua |
Ấu trùng ăn lá tạo lỗ khuyết, đục rỗng mô lá và để lại vết thương khô trên quả; cụm trứng 50-150 quả/lá. |
| 4 |
Rệp hại |
Myzus persicae |
Chích hút nhựa làm xoăn lá, cành còi cọc; tiết dịch ngọt tạo điều kiện cho nấm muội đen phát triển. |
| 5 |
Mọt hạt |
Anthonomus eugenii |
Ấu trùng ăn trong chồi và nụ hoa làm rụng hoa, rụng quả non; quả già bị biến màu. |
| 6 |
Bọ trĩ |
Frankliniella occidentalis, Thrips tabaci |
Chích hút ngọn non làm lá biến dạng màu bạc, truyền virus gây bệnh héo đốm cà chua (TSWV). |
Nguồn: Tổng hợp từ số liệu điều tra thực địa năm 2016 trích dẫn trong khóa luận
Khóa luận xác định quy cách thương phẩm và cơ chế triệt tiêu dịch hại của 3 loài thiên địch chính được ứng dụng thành công tại nông trại:
| Loài thiên địch |
Phân loại & Nguồn gốc |
Đối tượng kiểm soát |
Quy cách thương phẩm & Cơ chế tác động |
| Ong ký sinh (Aphidius colemani) |
Họ Braconidae; nguồn gốc Bắc Mỹ, phổ biến Địa Trung Hải |
Rệp xanh (Myzus persicae), rệp bông (Aphis gossypii) |
Đóng lọ thông khí 100, 200 hoặc 500 cá thể trộn mùn cưa mịn (tối thiểu 50% con cái). Ong cái đẻ trứng vào cơ thể rệp non (200-400 trứng/chu kỳ sống); ấu trùng ong phát triển làm chết vật chủ. Dải nhiệt độ hoạt động: 20-30°C (ngừng hoạt động dưới 15°C). |
| Nhện săn mồi (Phytoseiulus persimilis) |
Nhện ăn thịt chuyên biệt; nguồn gốc Nam Mỹ |
Nhện đỏ hại lá (T. urticae, T. cinnabarinus) |
Đóng chai 100 cc chứa tối thiểu 2.000 cá thể trên chất mang vermiculite; bảo quản lạnh 8-10°C, sử dụng trong 24 giờ. Thả rải trên tán lá hoặc treo hộp phân phối; nhện săn tìm và hút cạn dịch cơ thể nhện hại. Ngừng hoạt động dưới 10°C. |
| Bọ xít ăn thịt (Orius laevigatus) |
Họ Anthocoridae; bản địa vùng Địa Trung Hải |
Bọ trĩ hoa phương Tây, rầy mềm, bọ phấn, nhện |
Đóng chai 100 cc chứa 1.000 cá thể (trên 80% trưởng thành) trộn vermiculite. Dùng chân trước kẹp giữ con mồi và dùng vòi chích hút sạch dịch lỏng bên trong. Có khả năng ăn phấn hoa nên được thả phòng ngừa trước khi ớt trổ hoa. Hoạt động tối ưu ở 21-27°C, ẩm độ > 60%. |
Nguồn: Tổng hợp từ các chương mục kết quả nghiên cứu của đề tài
Về mặt đóng góp thực tiễn, tác giả đã chỉ rõ các ưu thế vượt trội khi thay thế thuốc BVTV hóa học bằng thiên địch tại Farm 66:
- An toàn lao động: Loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào đồ bảo hộ kín và mặt nạ phòng độc chuyên dụng; công nhân giải phóng thiên địch trực tiếp bằng trang phục lao động thường ngày mà không đối mặt nguy cơ ngộ độc cấp tính qua da hoặc đường hô hấp.
- Bảo vệ môi trường và người tiêu dùng: Không tạo ra chu trình lắng đọng hóa chất vào đất và tầng ngậm nước; đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về MRL của thị trường nông sản xuất khẩu; cho phép duy trì việc thả thiên địch ngay trong giai đoạn thu hoạch mà không cần thời gian cách ly.
- Hạn chế áp lực kháng thuốc: Cơ chế bắt mồi cơ học và ký sinh tự nhiên không tạo điều kiện cho sâu hại hình thành đột biến kháng hóa chất như đối với các hoạt chất thuốc trừ sâu tổng hợp.
Từ mô hình Israel, tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp ứng dụng cho Việt Nam:
- Giải pháp quản lý nhà nước: Rà soát, thắt chặt danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng; từng bước cấm các hoạt chất có độ độc cao và thời gian bán hủy dài trong đất; ban hành quy chuẩn kiểm định chất lượng các chế phẩm sinh học và thiên địch thương phẩm.
- Giải pháp kỹ thuật IPM: Đẩy mạnh ứng dụng IPM trên các cây trồng có giá trị kinh tế cao; xây dựng các cơ sở nhân nuôi thiên địch tập trung; kết hợp các biện pháp canh tác như luân canh, che phủ nilong diệt mầm bệnh bằng bức xạ mặt trời và sử dụng bẫy sinh học.
- Giải pháp tuyên truyền, giáo dục: Tập huấn chuyển giao kỹ thuật nhận biết thiên địch và kỹ thuật bảo tồn sinh thái cho nông dân; thay đổi tập quán lạm dụng thuốc hóa học theo lịch cố định sang kiểm tra ngưỡng gây hại thực tế.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Khóa luận phản ánh một số hạn chế nội tại được tác giả nhìn nhận:
- Quy mô và tính đại diện: Nghiên cứu thực hiện đơn lẻ tại một trang trại (Farm 66) trong phạm vi một vụ canh tác (từ tháng 8/2016 đến tháng 5/2017) tại Moshav Paran, chưa đối chứng chéo với các điều kiện nhà lưới ở các moshav khác có độ cao và vi khí hậu khác nhau trong thung lũng Arava.
- Độ sâu nghiên cứu về biến đổi khí hậu: Các đánh giá về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH) đối với tập tính qua đông, thời gian ngừng phát triển (diapause) và sự biến động thế hệ của thiên địch mới dừng ở mức độ tổng quan lý thuyết, chưa có số liệu quan trắc dài hạn nhiều năm tại hiện trường.
- Dữ liệu thực nghiệm so sánh: Do hạn chế về thời gian thực tập và nguồn lực, các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật chi tiết như tương quan chi phí đầu tư giữa mua thiên địch thương phẩm so với chi phí mua hóa chất BVTV trên cùng một đơn vị diện tích chưa được tác giả lượng hóa thành bảng cân đối tài chính độc lập.
Hướng nghiên cứu mở rộng được gợi mở:
- Đánh giá khả năng thích nghi và nhân nuôi các loài thiên địch tương đồng (Orius spp., Phytoseiulus spp.) trong điều kiện nhà màng, nhà kính nhiệt đới nóng ẩm tại Việt Nam (như khu vực Lâm Đồng, vùng rau an toàn ven đô).
- Nghiên cứu xây dựng quy trình bảo quản lạnh và chuỗi cung ứng (cold chain) từ các phòng nhân nuôi công nghiệp đến tay hộ nông dân để duy trì tỷ lệ sống của thiên địch thương phẩm.
Giá trị tham khảo
Báo cáo khóa luận cung cấp nguồn tư liệu chuyên khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:
- Sinh viên và học viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Nông học, Bảo vệ thực vật: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tế về mô hình nông nghiệp sinh thái sa mạc; phương pháp khảo sát và nhận diện các loài sâu bệnh đặc thù trên cây ớt chuông cùng cơ chế sinh học của thiên địch.
- Kỹ sư nông nghiệp và chủ trang trại canh tác nhà màng/nhà lưới: Tham khảo chi tiết quy cách đóng gói thương phẩm, mật độ thả, điều kiện nhiệt độ - ẩm độ giới hạn của từng loài thiên địch (Aphidius colemani, Phytoseiulus persimilis, Orius laevigatus) để tối ưu hóa hiệu quả thả côn trùng có ích.
- Sinh viên tham gia các chương trình thực tập sinh nông nghiệp quốc tế (như AICAT, Ramat Negev): Nắm bắt trước bức tranh tổng quan về điều kiện vi khí hậu, phương thức tổ chức lao động tại các moshav thuộc vùng sa mạc Arava và công nghệ quản lý dịch hại tổng hợp tiên tiến của Israel.
Phần có giá trị tham khảo cao nhất trong văn bản là Mục 4.3 (Thành phần thiên địch và phương thức tiêu diệt dịch bệnh hại) và Mục 4.5 (Các biện pháp kết hợp IPM), nơi trình bày các kỹ thuật phóng thích thiên địch cụ thể gắn liền với môi trường canh tác công nghệ cao.
Câu hỏi thường gặp
1. Ba loài thiên địch chủ lực được sử dụng tại Farm 66 Paran Arava là những loài nào và đối tượng tiêu diệt của chúng là gì?
Ba loài thiên địch chính gồm: (1) Ong ký sinh Aphidius colemani chuyên tiêu diệt rệp muội (Myzus persicae, Aphis gossypii); (2) Nhện săn mồi Phytoseiulus persimilis chuyên tiêu diệt các loài nhện hại lá (Tetranychus urticae, Tetranychus cinnabarinus); (3) Bọ xít ăn thịt Orius laevigatus chuyên kiểm soát bọ trĩ (Frankliniella occidentalis), rầy mềm và trứng sâu bướm.
2. Nguồn cung cấp các loại thiên địch thương phẩm cho Farm 66 được tổ chức như thế nào và quy cách đóng gói ra sao?
Nguồn thiên địch được sản xuất công nghiệp tại một nhà máy rộng hơn 35.000 m² thuộc Kibbutz Sde Eliyahu ở đông bắc Israel. Quy cách đóng gói cụ thể: Ong ký sinh được đóng lọ thông khí 100 - 500 cá thể ấu trùng trộn mùn cưa mịn; Nhện săn mồi đóng chai 100 cc chứa tối thiểu 2.000 con trong chất mang vermiculite (vận chuyển bảo quản lạnh ở 8-10°C); Bọ xít Orius laevigatus đóng chai 100 cc chứa 1.000 cá thể (trên 80% trưởng thành) trộn trong vermiculite.
3. Điều kiện nhiệt độ và độ ẩm ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động của các loài thiên địch tại nông trại?
Nhiệt độ và độ ẩm chi phối trực tiếp đến vòng đời và tỷ lệ sống của thiên địch. Ong ký sinh Aphidius tối ưu ở 20-30°C và ngừng hoạt động dưới 15°C; nhện săn mồi Phytoseiulus persimilis ngừng hoạt động dưới 10°C; bọ xít Orius laevigatus hoạt động mạnh ở 21-27°C và yêu cầu độ ẩm trên 60%. Khoảng ẩm độ phù hợp chung cho các loài thiên địch này dao động từ 60% đến 80%.
4. Tại sao loài bọ xít ăn thịt Orius laevigatus có thể được thả vào vườn ớt ngay cả khi chưa xuất hiện sâu hại?
Do đặc tính sinh học của chi Orius là loài ăn tạp: ngoài việc săn bắt con mồi sống (bọ trĩ, rệp, nhện), chúng có thể ăn phấn hoa của cây ớt để duy trì số lượng cá thể. Vì vậy, người trồng có thể thả Orius laevigatus để phòng ngừa dịch hại ngay từ thời kỳ cây bắt đầu ra đợt hoa đầu tiên.
5. Ngoài thiên địch diệt sâu bệnh, nông trại còn sử dụng biện pháp sinh học nào để hỗ trợ quá trình đậu quả của cây ớt ngọt?
Nông trại sử dụng côn trùng thụ phấn tự nhiên nhằm giảm thiểu việc phun các loại hóa chất đậu hoa và đậu quả: vào mùa hè farm sử dụng ong mật, vào mùa đông sử dụng ong bướm (bumblebee) để thực hiện quá trình thụ phấn trong nhà lưới.
Kết luận
Khóa luận của tác giả Lưu Sùng Khoa đã phản ánh chân thực và chi tiết quy trình ứng dụng thiên địch thương phẩm tại Farm ớt ngọt số 66, Moshav Paran, vùng sa mạc Arava của Israel. Công trình đã làm rõ đặc tính sinh học, phương thức tiêu diệt dịch hại và quy cách sử dụng của 3 loài thiên địch chính (Aphidius colemani, Phytoseiulus persimilis, Orius laevigatus) trong hệ sinh thái nhà lưới khép kín. Các phát hiện thực địa khẳng định giải pháp kiểm soát sinh học kết hợp đồng bộ trong khung quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) giúp bảo vệ tối đa năng suất ớt xuất khẩu, loại bỏ nguy cơ ngộ độc hóa chất cho người lao động và bảo tồn môi trường đất - nước sa mạc. Đây là tư liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho tiến trình chuyển giao các biện pháp bảo vệ thực vật sinh thái tại Việt Nam.
