Đặt vấn đề Rừng là nguồn tài nguyên vô cùng phong phú và quý giá của quốc gia. Rừng có tác động to lớn trong việc bảo vệ môi trường, bảo vệ tự nhiên, giữ nguồn nước, phục vụ cho nhu cầu sống của con người, cung cấp sản phẩm và nguyên liệu. Rừng có vai trò điều tiết chủ yếu nhất là cân bằng thành phần khí quyển, rừng có tác dụng nuôi dưỡng nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, góp phần phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng. Bởi vậy, rừng là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá và tiềm năng to lớn lâu dài đặc biệt.
Hiện nay diện tích rừng ngày càng bị thu hẹp, độ che phủ của rừng không ngừng bị giảm sút trong khoảng thời gian từ 1943 đến nay. Còn rất nhiều đất trống đồi núi trọc, tỷ lệ che phủ còn rất hạn chế. Nhận thức được tầm quan trọng của rừng và thực trạng suy thoái tài nguyên rừng. Chính phủ đã nhanh chóng ban hành các chính sách, áp dụng đồng bộ các giải pháp, đầu tư lớn nhiều chương trình, dự án nhằm nâng cao độ che phủ rừng, góp phần cải thiện thêm môi trường, nâng cao mức sống và ý thức của người dân.
Những năm gần đây, với đường lối đổi mới và sự quan tâm của Đảng nhiều chương trình trồng rừng với nguồn vốn trong và ngoài nước đã được triển khai và thực hiện. Với mục tiêu là hỗ trợ người dân trồng rừng trên đất lâm nghiệp được giao. Quá trình thực hiện ngoài thực tiễn có đặc điểm đa dạng và điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, nhân văn của mỗi vùng triển khai khác nhau nên việc triển khai thực hiện dự án cũng gặp nhiều khó khăn, thuận lợi riêng, chính vì vậy tác động của dự án tới từng địa phương cũng có sự khác biệt. 2 Với xã Long Đống thuộc huyện Bắc Sơn tỉnh Lạng Sơn một xã vùng cao, vùng xa, có diện tích đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong tổng diện tích đất rừng tự nhiên của xã.
Với thực tế đó, tiến hành điều tra, đánh giá các tác dộng của dự án là rất cần thiết, làm cơ sở để đưa ra các giải pháp hữu hiệu khắc phục những khó khăn hiện tại của dự án đồng thời là cơ sở đề xuất các giải pháp nhằm góp phần thúc đẩy pháp triển lâm nghiệp, nông thôn miền núi. Vì vậy tôi xin thực hiện đề tài “Đánh giá tác động dự án trồng rừng tại xã Long Đống, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài - Đánh giá được hiệu quả của dự án trồng rừng về các mặt kinh tế, xã hội và môi trường. - Trên cơ sở nghiên cứu những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện dự án đồng thời đưa ra đề xuất một số giải pháp để phục vụ dự án trồng rừng khác trên địa bàn xã Long Đống, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn.Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong khoa học - Khóa luận thực hiện giúp sinh viên kiểm chứng lại những kiến thức lý thuyết đã học và biết vận dụng những kiến thức đó vào thực tế công việc. - Qua điều tra đánh giá hiệu quả của dự án nắm bắt được tình hình thực tế về công tác quản lý và thực hiện một dự án từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực phù hợp với từng thôn và từng khu vực điều kiện cụ thể để thực hiện dự án tiếp theo thành công hơn. - Kết quả đề tài bổ sung cơ sở dữ liệu cho công tác quản lý và thực hiện dự án trồng rừng có hiệu quả. - Giúp cho sinh viên nắm bắt được các phương pháp trong điều tra thu thập các số liệu và tài liệu có sẵn.
Ý nghĩa trong thực tiễn Đánh giá hiệu quả của dự án trồng rừng sẽ biết được tác động và ảnh hưởng khác nhau của dự án tới kinh tế, xã hội và môi trường của địa phương. Để từ đó có những đề xuất phát huy hiệu quả của dự án và định hướng cho các chương trình dự án tiếp theo là việc làm cần thiết nhằm phát huy thế mạnh của địa phương và nâng cao đời sống của người dân, góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2.
Khái niệm dự án Theo đại từ điển của bách khoa toàn thư, “Dự án - project” [3] là “điều người ta có ý định muốn làm” và được sắp đặt theo kế hoạch để chuyển động ý đồ hay ý tưởng thành quá trình hành động. Khái niệm này để thể hiện sự gắn kết giữ tư duy và hành động để thể hiện mỗi quan hệ giữ ước mơ và thực hiện thông qua các hoạt động được sắp xếp có kế hoạch. Dự án là một ý tưởng được xác định để dẫn tới một tổ hợp các hoạt động theo mỗi chuỗi liên kết nhằm: (1) Đáp ứng một mong muốn đã đề ra; (2) Chịu ràng buộc bởi kỳ hạn và nguồn lực; (3) Thực hiện trong một bối cảnh để chắc chắn đạt được mục tiêu đề ra. Trong lý thuyết cũng như thực tiễn quản lý kinh tế, hiện nay còn nhiều tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về dự án.
Tuy nhiên các khái niệm về dự án ngày càng được bổ sung và hoàn thiện. - Dự án là những hoạt động và sự đầu tư được hoạch định trước, tại một điểm nhất định trong một khuôn khổ thời gian nhất định. - Ở dạng sơ đẳng nhất: Dự án có thể coi là một sáng kiến, đưa ra một cách hoàn toàn chủ động nhằm đáp ứng một nhu cầu trong một tình huống nhất định. Ví dụ: “Đó là một ý kiến hay nếu ta giải quyết vấn đề đó bằng cách”.
Theo Cleland và King [12] (1975): Dự án là sự kết hợp giữa các yếu tố nhân lực và tài lực trong một thời gian nhất định để đạt được mục tiêu định trước. Theo Lynsquie [15]: Dự án là tổng thể các giải pháp nhằm sử dụng các nguồn tài nguyên hữu hạn vốn có, nhằm đem lại lợi ích cho xã hội càng nhiều càng tốt. 5 Clipdad cho rằng [9] (1976): Dự án là tập hợp các hoạt động để giải quyết một vấn đề hay hoàn thiện một trạng thái cụ thể trong thời gian xác định. Theo WB [10] (1980): Dự án là tổng thể những chính sách, hoạt động và chi phí liên quan tới nhau, được thiết kế nhằm đạt được những mục tiêu nhất định trong một khoảng thời gian nhất định.
David Jary và Julia July [4] cũng đã đưa ra định nghĩa về dự án như sau: Như kế hoạch của địa phương được thiết kế với mục đích hỗ trợ và phát triển cộng đồng. Theo định nghĩa này, dự án được hiểu là một kế hoạch can thiệp có mục tiêu, nội dung, thời gian, nhân lực và tài chính cụ thể là sự hợp tác của các lực lượng xã hội bên ngoài và bên trong cộng đồng. Với cách hiểu này, thước đó sự thành công của dự án không chỉ là hoàn thành các hoạt động của dự án có tính kỹ thuật mà góp phần vào quá trình chuyển biến xã hội tại cộng đồng. Trong tác phẩm ‘‘Phát triển cộng đồng’’ của tác giả Nguyễn Thị Oanh đã đưa ra hai định nghĩa về dự án như sau [19]: ‘‘Dự án là sự can thiệt một cách có kế hoạch nhằm đạt được một hay một số mục tiêu hoàn thành những chỉ báo thực hiện đã định trước tại một địa bàn và một khoảng thời gian nhất định, có huy động sự tham gia thực sự của những tác nhân và tổ chức cụ thể”.
‘‘Dự án là một tổng thể có quy hoạch những hoạt động (công việc) nhằm đạt một số mục tiêu cụ thể trong 1 khoảng thời gian và trong khuôn khổ chi phí nhất định”. Theo Tô Duy Hợp và Lương Hồng Quang, dự án được hiểu như một kế hoạch can thiệt để giúp cộng đồng dân cư hoặc cá nhân cải thiện điều kiện sống trên địa bàn nhất định. Hội thảo PIMES về chương trình phòng ngừa thảm họa đã đưa ra hai khái niệm về dự án: 6 ‘‘Dự án là một quá trình gồm các hoạt động đã được lập kế hoạch nhằm đạt được những thay đổi mong muốn hoặc đạt được một mục tiêu cụ thể nào đó”. ‘‘Dự án là một quá trình phát triển có kế hoạch, được thiết kế nhằm đạt được mục tiêu cụ thể với khoản chi phí xác định trong một thời gian nhất định”.
Theo bài giảng ‘‘Quản lý dự án lâm nghiệp xã hội’’ của trung tâm lâm nghiệp xã hội, để nhìn nhận dự án một cách đầy đủ nhất phải đứng trên nhiều khía cạnh khách nhau: Quản lý, ý thức, kế hoạch và nội dung. Về hình thức: dự án là một tập tài liệu trình bày chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí dưới dạng một bản kế hoạch để đạt được những kết quả thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai. Về quản lý: Dự án là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn vật tư lao động để tạo ra các kết quả kinh tế, tài chính xã hội, môi trường trong tương lai. Về kế hoạch dự án là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết để đầu tư sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội làm tiền đề trong các quyết định đầu tư và tài trợ, dự án đầu tư là một hoạt động riêng lẻ, nhỏ nhất trong công tác kế hoạch nền kinh tế.
Về nội dung: Dự án được coi là tập hợp các hoạt động có liên quan đến nhau, được kế hoạch hóa nhằm đạt được các mục tiêu đã định bằng việc tạo ra các kết quả cụ thể trong một thời gian nhất định thông qua việc sử dụng hợp lý các nguồn lực xác định. Mặc dù có sự khác nhau về các định nghĩa dự án, nhưng các tác giả đều thống nhất cho rằng: Mục tiêu của dự án tạo ra sự thay đổi trong nhận thức và hoạt động, thay đổi điều kiện sống của cộng đồng trên cả ba mặt kinh tế - xã hội và môi trường. Là chuỗi những hoạt động có liên quan lẫn nhau được lập ra nhằm đạt được một hoặc nhiều mục tiêu cụ thể với các nguồn lực nhất định trong một thời hạn cụ thể. Đánh giá tác động dự án và đánh giá hiệu quả của dự án - Khái niệm: + Tác động: Là toàn bộ những gì mà một dự án tạo ra nhằm phục vụ bối cảnh của người nhận thức, tác động có thể dự kiến trước hoặc ngoài dự kiến.