Đánh Giá Tác Động Của Công Tác Khuyến Nông Đến Hoạt Động Sinh Kế Của Người Dân Tại Xã Cao Mã Pờ

Công tác khuyến nông đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy phát triển nông nghiệp và cải thiện sinh kế nông hộ… 84 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Tẩn Dâu Dìn
• Người hướng dẫn: Th.S. Dương Thị Thu Hoài
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khuyến nông
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Công Tác Khuyến Nông Đến Sinh Kế Tại Xã Cao Mã Pờ, Huyện Quản Bạ, Tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lí luận về khuyến nông
• 2.1.1. Khái niệm về khuyến nông
• 2.2. Vai trò của khuyến nông đối với phát triển nông thôn Việt Nam
• 2.3. Mục tiêu của khuyến nông (Nghị định 02/2010/NĐ-CP ngày 08/01/2010)
• 2.4. Nội dung của khuyến nông
• 2.4.1. Bồi dưỡng, tập huấn và đào tạo
• 2.4.2. Thông tin tuyên truyền
• 2.4.3. Trình diễn và nhân rộng mô hình
• 2.4.4. Tư vấn và dịch vụ khuyến nông
• 2.4.5. Hợp tác quốc tế về khuyến nông
• 2.5. Các nguyên tắc của khuyến nông
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.5.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.5.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.5.3. Phương pháp phân tích và xử lý thông tin
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn xã Cao Mã Pờ - huyện Quản Bạ - tỉnh Hà Giang
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.2. Thực trạng hoạt động khuyến nông của xã Cao Mã Pờ
• 4.2.1. Tập huấn kĩ thuật
• 4.2.2. Mô hình trình diễn
• 4.2.3. Chuyển giao các tiến bộ khoa học kĩ thuật
• 4.3. Tìm hiểu hoạt động sinh kế của các hộ điều tra
• 4.3.1. Hoạt động sản xuất nông nghiệp
• 4.3.2. Hoạt động lâm nghiệp
• 4.3.3. Các hoạt động sinh kế khác
• 4.4. Tác động của công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế theo đánh giá của người dân địa phương
• 4.4.1. Về hoạt động đào tạo, tập huấn khuyến nông
• 4.4.2. Về hoạt động xây dựng mô hình trình diễn
• 4.4.3. Về thông tin truyền thông
• 4.4.4. Về hoạt động dịch vụ khuyến nông
• 4.5. Một số kiến nghị của người dân đối với cán bộ khuyến nông và chính quyền địa phương
• 4.5.1. Kiến nghị đối với cán bộ khuyến nông
• 4.5.2. Kiến nghị của người dân đối với chính quyền địa phương
• 4.6. Những khó khăn, trở ngại trong hoạt động sinh kế của người dân và biện pháp giải quyết của khuyến nông
• 4.6.1. Những khó khăn và trở ngại trong hoạt động sinh kế của người dân
• 4.6.2. Đề xuất một số giải pháp giải quyết của khuyến nông
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Khuyến Nông Đến Sinh Kế Nông Hộ

Công tác khuyến nông đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy phát triển nông nghiệp và cải thiện sinh kế nông hộ, đặc biệt tại các vùng khó khăn như xã Cao Mã Pờ, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang. Hoạt động này không chỉ chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến mà còn cung cấp thông tin về thị trường, chính sách, giúp nông dân nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, hiệu quả của khuyến nông còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện tự nhiên, xã hội, trình độ dân trí và khả năng tiếp cận nguồn lực của người dân. Đánh giá đúng tác động của khuyến nông là cơ sở để xây dựng các chương trình, chính sách phù hợp, góp phần giảm nghèo bền vững và nâng cao đời sống nông dân.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò Của Khuyến Nông Hiện Nay

Khuyến nông là một hệ thống các biện pháp giáo dục không chính thức cho nông dân nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, xây dựng và phát triển nông thôn mới. Theo định nghĩa của Trung tâm khuyến nông khuyến lâm quốc gia (TTKNKLQG), khuyến nông là một quá trình, một dịch vụ thông tin nhằm truyền bá những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm tổ chức và quản lý sản xuất, những thông tin về thị trường giá cả, rèn luyện tay nghề cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết vấn đề của sản xuất, đời sống, của bản thân họ và cộng đồng, nhằm phát triển sản xuất, nâng cao dân trí, cải thiện đời sống và phát triển nông nghiệp nông thôn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Sinh Kế Bền Vững Trong Phát Triển Nông Thôn

Sinh kế bền vững là một khái niệm quan trọng trong phát triển nông thôn, đặc biệt ở các vùng miền núi như Hà Giang. Nó bao gồm các hoạt động, nguồn lực và khả năng mà một hộ gia đình sử dụng để kiếm sống và cải thiện đời sống. Sinh kế bền vững không chỉ tập trung vào thu nhập mà còn chú trọng đến khả năng chống chịu với các cú sốc, rủi ro và bảo vệ môi trường. Khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người dân xây dựng sinh kế bền vững thông qua việc cung cấp kiến thức, kỹ năng và công nghệ phù hợp.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Khuyến Nông Tại Xã Cao Mã Pờ

Mặc dù có vai trò quan trọng, công tác khuyến nông tại xã Cao Mã Pờ vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Địa hình hiểm trở, trình độ dân trí còn thấp, cơ sở hạ tầng yếu kém gây khó khăn cho việc tiếp cận thông tin và ứng dụng kỹ thuật canh tác mới. Bên cạnh đó, nguồn lực cho khuyến nông còn hạn chế, đội ngũ cán bộ khuyến nông còn thiếu và yếu về chuyên môn. Sự thay đổi của biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp, đòi hỏi khuyến nông phải có những giải pháp thích ứng kịp thời. Giải quyết những thách thức này là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả khuyến nông và cải thiện sinh kế cho người dân.

2.1. Rào Cản Về Địa Lý và Cơ Sở Hạ Tầng Nông Thôn

Địa hình đồi núi phức tạp, giao thông khó khăn là một trong những rào cản lớn nhất đối với khuyến nông tại Cao Mã Pờ. Việc vận chuyển vật tư nông nghiệp, tổ chức tập huấn, hội thảo trở nên tốn kém và mất thời gian. Cơ sở hạ tầng như hệ thống thủy lợi, điện, đường còn thiếu và xuống cấp, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Điều này đòi hỏi cần có sự đầu tư đồng bộ vào cơ sở hạ tầng để tạo điều kiện thuận lợi cho khuyến nông và phát triển nông nghiệp.

2.2. Hạn Chế Về Nguồn Lực và Năng Lực Cán Bộ Khuyến Nông

Nguồn lực tài chính cho khuyến nông tại Cao Mã Pờ còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các chương trình, dự án. Đội ngũ cán bộ khuyến nông còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng, đặc biệt là kiến thức về thị trường, chuỗi giá trị nông sản và kỹ năng truyền thông. Cần có chính sách đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ khuyến nông để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của phát triển nông nghiệp.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Khuyến Nông Đến Sinh Kế

Để đánh giá chính xác tác động của khuyến nông đến sinh kế tại Cao Mã Pờ, cần sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Khảo sát nông hộ là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về thu nhập, chi tiêu, hoạt động sản xuất và đánh giá của người dân về khuyến nông. Phỏng vấn sâu cán bộ, chuyên gia, lãnh đạo địa phương giúp hiểu rõ hơn về chính sách, chương trình khuyến nông và những khó khăn, thách thức trong quá trình triển khai. Phân tích định lượng và phân tích định tính được sử dụng để xử lý, phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận khách quan, khoa học.

3.1. Khảo Sát Nông Hộ Thu Thập Dữ Liệu Về Sinh Kế và Khuyến Nông

Khảo sát nông hộ là phương pháp chủ yếu để thu thập thông tin về sinh kế của người dân Cao Mã Pờ. Nội dung khảo sát bao gồm thông tin về nhân khẩu học, đất đai, cây trồng, vật nuôi, thu nhập, chi tiêu, tiếp cận dịch vụ khuyến nông, đánh giá về hiệu quả của các hoạt động khuyến nông. Mẫu khảo sát cần đại diện cho các nhóm dân cư khác nhau để đảm bảo tính khách quan và chính xác.

3.2. Phỏng Vấn Sâu Đánh Giá Quan Điểm Của Cán Bộ và Chuyên Gia

Phỏng vấn sâu cán bộ khuyến nông, lãnh đạo địa phương, chuyên gia nông nghiệp giúp thu thập thông tin về chính sách, chương trình khuyến nông, quy trình triển khai, những khó khăn, thách thức và giải pháp. Phỏng vấn sâu cũng giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh kinh tế - xã hội, văn hóa của Cao Mã Pờ và những yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.

3.3. Phân Tích Định Lượng và Định Tính Xử Lý và Giải Thích Dữ Liệu

Phân tích định lượng sử dụng các công cụ thống kê để xử lý dữ liệu thu thập được từ khảo sát nông hộ, như tính toán trung bình, tỷ lệ, so sánh các nhóm. Phân tích định tính sử dụng các phương pháp như phân tích nội dung, phân tích diễn ngôn để giải thích thông tin thu thập được từ phỏng vấn sâu, tài liệu và các nguồn khác. Kết hợp cả hai phương pháp giúp đưa ra kết luận toàn diện và sâu sắc về tác động của khuyến nông.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Khuyến Nông Đến Sinh Kế Tại Cao Mã Pờ

Nghiên cứu cho thấy khuyến nông có tác động tích cực đến sinh kế của người dân Cao Mã Pờ. Các hoạt động như tập huấn kỹ thuật canh tác, cung cấp giống mới, hỗ trợ phân bón giúp nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi, tăng thu nhập cho nông hộ. Tuy nhiên, tác động của khuyến nông còn hạn chế do nhiều yếu tố như trình độ dân trí thấp, thiếu vốn, khó khăn trong tiếp cận thị trường. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả khuyến nông và cải thiện sinh kế bền vững cho người dân.

4.1. Ảnh Hưởng Của Tập Huấn Kỹ Thuật Đến Năng Suất Cây Trồng

Các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác do khuyến nông tổ chức giúp người dân Cao Mã Pờ nắm vững kiến thức về sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, phòng trừ sâu bệnh. Điều này góp phần nâng cao năng suất cây trồng, giảm chi phí sản xuất và tăng thu nhập cho nông hộ. Tuy nhiên, cần có những hình thức tập huấn phù hợp với trình độ dân trí và điều kiện sản xuất của từng vùng.

4.2. Tác Động Của Cung Cấp Giống Mới Đến Thu Nhập Nông Hộ

Việc cung cấp giống mới năng suất cao, chất lượng tốt giúp người dân Cao Mã Pờ tăng thu nhập đáng kể. Các giống ngô, lúa mới có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn, cho năng suất cao hơn so với giống truyền thống. Tuy nhiên, cần đảm bảo nguồn cung cấp giống ổn định, chất lượng và giá cả hợp lý để người dân có thể tiếp cận dễ dàng.

4.3. Vai Trò Của Hỗ Trợ Phân Bón Trong Phát Triển Nông Nghiệp

Hỗ trợ phân bón giúp người dân Cao Mã Pờ cải thiện độ phì nhiêu của đất, tăng năng suất cây trồng. Tuy nhiên, cần hướng dẫn người dân sử dụng phân bón hợp lý, tránh lạm dụng gây ô nhiễm môi trường. Cần khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh để phát triển nông nghiệp bền vững.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Khuyến Nông Tại Xã Cao Mã Pờ

Để nâng cao hiệu quả khuyến nông và cải thiện sinh kế cho người dân Cao Mã Pờ, cần có những giải pháp đồng bộ. Tăng cường đầu tư cho khuyến nông, nâng cao năng lực cho cán bộ khuyến nông, đa dạng hóa các hình thức khuyến nông, phát triển chuỗi giá trị nông sản, hỗ trợ người dân tiếp cận thị trường là những giải pháp quan trọng. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến yếu tố văn hóa, xã hội, tạo sự đồng thuận và tham gia tích cực của người dân vào các hoạt động khuyến nông.

5.1. Tăng Cường Đầu Tư và Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Khuyến Nông

Tăng cường đầu tư cho khuyến nông là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động. Cần tăng kinh phí cho các chương trình, dự án khuyến nông, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị. Nâng cao năng lực cho cán bộ khuyến nông thông qua đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn về chuyên môn, kỹ năng truyền thông, quản lý dự án.

5.2. Đa Dạng Hóa Hình Thức Khuyến Nông và Phát Triển Chuỗi Giá Trị

Đa dạng hóa các hình thức khuyến nông để phù hợp với trình độ dân trí và điều kiện sản xuất của từng vùng. Sử dụng các phương tiện truyền thông như radio, truyền hình, internet để truyền tải thông tin. Phát triển chuỗi giá trị nông sản từ sản xuất đến tiêu thụ, giúp người dân tăng thu nhập và ổn định đầu ra.

5.3. Hỗ Trợ Tiếp Cận Thị Trường và Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững

Hỗ trợ người dân tiếp cận thị trường thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu. Khuyến khích phát triển nông nghiệp bền vững, sử dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Xây dựng các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao.

VI. Kết Luận và Khuyến Nghị Về Khuyến Nông Tại Cao Mã Pờ

Công tác khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện sinh kế cho người dân Cao Mã Pờ. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả khuyến nông, cần có những giải pháp đồng bộ về đầu tư, đào tạo, đa dạng hóa hình thức khuyến nông, phát triển chuỗi giá trị nông sản và hỗ trợ tiếp cận thị trường. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, sự tham gia tích cực của người dân để xây dựng nông thôn mới và phát triển nông nghiệp bền vững.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Bài Học Kinh Nghiệm

Nghiên cứu đã chỉ ra những tác động tích cực của khuyến nông đến sinh kế của người dân Cao Mã Pờ, đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế và thách thức. Bài học kinh nghiệm là cần có sự đầu tư đồng bộ, giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương và sự tham gia tích cực của người dân.

6.2. Khuyến Nghị Chính Sách và Giải Pháp Thực Tiễn

Khuyến nghị chính sách về tăng cường đầu tư cho khuyến nông, nâng cao năng lực cán bộ khuyến nông, hỗ trợ tiếp cận thị trường. Khuyến nghị giải pháp thực tiễn về đa dạng hóa hình thức khuyến nông, phát triển chuỗi giá trị nông sản, xây dựng các mô hình nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ thống khuyến nông nhà nước Việt Nam được thành lập chính thức theo Quyết định số 13/CP ngày 02/03/1993 của Thủ tướng Chính phủ, sau đó tiếp tục được kiện toàn qua Nghị định số 56/2005/NĐ-CP và Nghị định số 02/2010/NĐ-CP. Trong quá trình chuyển dịch nền kinh tế nông nghiệp từ cơ chế tập trung sang kinh tế thị trường định hướng hàng hóa, công tác khuyến nông giữ vai trò là cầu nối chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, cung cấp thông tin thị trường và hướng dẫn kinh nghiệm sản xuất, hỗ trợ nông dân giải quyết các trở ngại nội tại để nâng cao hiệu quả sinh kế.

Cao Mã Pờ là một xã biên giới vùng cao đặc biệt khó khăn của huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang. Nằm cách trung tâm huyện lỵ 28 km về phía Tây Bắc, địa bàn xã có địa hình núi cao chia cắt mạnh, độ dốc lớn (chủ yếu trên 25°), giao thông cách trở và trình độ dân trí còn nhiều hạn chế. Hoạt động sinh kế của đồng bào các dân tộc thiểu số tại đây phụ thuộc chủ yếu vào tự nhiên và sản xuất nông - lâm nghiệp truyền thống, thường xuyên chịu tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, rét đậm, rét hại, hạn hán và lũ quét. Nhằm phản ánh thực trạng tác động của các hoạt động dịch vụ công nông nghiệp lên đời sống kinh tế hộ gia đình vùng biên giới, tác giả Tẩn Dâu Dìn (chuyên ngành Khuyến nông, Khoa Kinh tế & PTNT, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên) đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Đánh giá tác động của công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế của người dân tại xã Cao Mã Pờ - huyện Quản Bạ - tỉnh Hà Giang".

Khóa luận xác định mục đích nghiên cứu là đánh giá tác động của công tác khuyến nông tới hoạt động sinh kế của người dân, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động khuyến nông và chiến lược sinh kế bền vững phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Tìm hiểu các hoạt động sinh kế chủ yếu của người dân địa phương.
2. Tìm hiểu hiệu quả của công tác khuyến nông tới các hoạt động sinh kế của người dân xã Cao Mã Pờ, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang.
3. Đánh giá kết quả hoạt động và tác động của khuyến nông tại xã Cao Mã Pờ đến sản xuất nông nghiệp của người dân trong những năm gần đây (giai đoạn 2012 – 2014).
4. Xác định những khó khăn và trở ngại trong hoạt động sinh kế của người dân.
5. Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh công tác khuyến nông ở địa phương.

Về phạm vi nghiên cứu, đề tài thực hiện điều tra thực địa tại 3 thôn (Cao Mã, Thèn Ván I, Vả Thàng I) thuộc xã Cao Mã Pờ; thời gian thực hiện nghiên cứu từ ngày 05/01/2015 đến ngày 05/05/2015. Chuỗi dữ liệu thứ cấp được sử dụng để đánh giá biến động sản xuất và khuyến nông nằm trong phạm vi 3 năm (2012 – 2014) kết hợp các quan trắc khí hậu năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng cơ sở lý luận dựa trên hai trục nội dung: lý luận về khuyến nông và khung sinh kế bền vững.

• Lý luận khuyến nông: Tác giả hệ thống hóa định nghĩa khuyến nông theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1987), Trung tâm Khuyến nông Khuyến lâm Quốc gia, cùng các văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định số 02/2010/NĐ-CP (ngày 08/01/2010), Quyết định số 1816/QĐ-TCCB (ngày 28/06/2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Hệ thống khuyến nông được phân tích toàn diện theo 4 nhóm nội dung: bồi dưỡng - tập huấn - đào tạo, thông tin tuyên truyền, trình diễn và nhân rộng mô hình, tư vấn và dịch vụ khuyến nông; vận hành qua 3 phương pháp tiếp cận: tiếp xúc cá nhân, tiếp xúc nhóm và thông tin đại chúng. Về mặt lịch sử, tác giả điểm lại các chính sách quản lý nông nghiệp Việt Nam như Chỉ thị 100-CT/TW (1981) và Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (1988).
• Khung phân tích sinh kế: Vận dụng Khung sinh kế bền vững của Bộ Phát triển Quốc tế Anh (DFID, 2003) và các quan điểm của Chambers & Conway (1992), Wallmann (1984), Báo cáo Brundtland (1987). Cấu trúc sinh kế được phân tích thông qua sự tương tác giữa 5 nguồn vốn sinh kế (vốn con người, vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn vật chất, vốn xã hội) với bối cảnh dễ bị tổn thương (thiên tai, dịch bệnh, thời tiết) và các thể chế, chính sách để định hình các chiến lược sinh kế của nông hộ nghèo.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa tiếp cận định tính và định lượng:

• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có điều kiện. Toàn xã có 8 thôn, tác giả lựa chọn 3 thôn đại diện cho các vùng địa hình khác nhau với tổng quy mô điều tra 45 hộ (15 hộ/thôn). Mẫu được phân tầng theo loại hình hộ gồm 35 hộ thuần nông và 10 hộ sản xuất hỗn hợp: thôn Cao Mã (13 hộ thuần nông, 2 hộ hỗn hợp), thôn Thèn Ván I (10 hộ thuần nông, 5 hộ hỗn hợp), thôn Vả Thàng I (12 hộ thuần nông, 3 hộ hỗn hợp).
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua bộ công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA), phỏng vấn bán cấu trúc và bảng hỏi nông hộ trực tiếp. Phiếu điều tra được thiết kế qua 3 bước: dự thảo nội dung, điều tra thử nghiệm tại địa bàn, chỉnh sửa và hoàn thiện mẫu phiếu chính thức.
  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội, báo cáo thống kê đất đai, dân số của UBND xã Cao Mã Pờ (giai đoạn 2012 – 2014); số liệu niên giám thống kê huyện Quản Bạ; tài liệu từ Trạm Khuyến nông huyện Quản Bạ; số liệu chuỗi quan trắc thời tiết của Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh Hà Giang.
• Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu: Xử lý dữ liệu định lượng trên phần mềm Microsoft Excel và công cụ Pivot Table để lập bảng thống kê mô tả; sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp so sánh số liệu liên tục giữa các năm (2012 – 2014) để phân tích mức độ tác động và tính biến động của các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp vùng biên giới; xác định 1 mục đích chung, 5 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu; nêu bật ý nghĩa lý luận và thực tiễn của việc đánh giá tác động khuyến nông đối với sinh kế hộ nghèo tại huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Khái quát cơ sở lý luận về khuyến nông, các nguyên tắc, hình thức đào tạo và phương pháp khuyến nông theo Nghị định 02/2010/NĐ-CP; tổng quan khung lý thuyết sinh kế bền vững của DFID và 5 nguồn vốn sinh kế. Điểm lược lịch sử phát triển khuyến nông trên thế giới (Pháp, Mỹ, Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc) và tiến trình phát triển khuyến nông Việt Nam từ thời phong kiến, thời kỳ khoán 100, khoán 10 đến khi thành lập hệ thống khuyến nông chính quy năm 1993.

Chương này mô tả sơ đồ cơ cấu tổ chức Trung tâm Khuyến nông tỉnh Hà Giang và Trạm Khuyến nông huyện Quản Bạ (gồm 1 Trưởng trạm, 1 Phó trạm, 4 nhân viên biên chế, 1 nhân viên hợp đồng, quản lý hệ thống khuyến nông viên cơ sở tại 12 xã và 1 thị trấn). Đồng thời, tác giả tổng thuật các nghiên cứu sinh kế trước đây trên địa bàn tỉnh Hà Giang liên quan đến rào cản tiếp cận vốn và mô hình giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng nghiên cứu là hoạt động khuyến nông và sinh kế của cư dân xã Cao Mã Pờ. Mô tả chi tiết phương pháp chọn mẫu phân tầng 45 hộ tại 3 thôn (Cao Mã, Thèn Ván I, Vả Thàng I); quy trình 3 bước lập phiếu điều tra nông hộ; phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc; nguồn thu thập số liệu thứ cấp; các kỹ thuật xử lý dữ liệu bằng bảng tính Excel, Pivot Table cùng phương pháp so sánh lịch sử.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, bao gồm các phát hiện và hệ thống số liệu cụ thể:

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu:

• Điều kiện tự nhiên: Xã có độ cao từ 1.000 – 2.000 m so với mực nước biển, địa hình núi đá dốc trên 25°. Khí hậu nhiệt đới gió mùa núi cao; năm 2015, nhiệt độ trung bình là 17,8°C (tháng 6 cao nhất đạt 32°C, tháng 12 thấp nhất xuống 3°C), độ ẩm trung bình 79,5%, lượng mưa bình quân 196,3 mm/tháng (tập trung từ tháng 6 đến tháng 10). Mạng lưới thủy văn chỉ có suối nhỏ Cao Mã, lưu lượng nước mùa khô rất cạn kiệt.
• Hiện trạng sử dụng đất đai năm 2014: Tổng diện tích tự nhiên là 3.705,94 ha. Trong đó: đất nông nghiệp chiếm 2.691,67 ha (72,64%); đất phi nông nghiệp 109,12 ha (2,94%); đất chưa sử dụng còn lớn với 905,15 ha (24,42%). Trong quỹ đất nông nghiệp, đất rừng phòng hộ chiếm ưu thế tuyệt đối với 2.028,50 ha, đất trồng cây hàng năm còn lại là 490,91 ha, đất trồng cây lâu năm 75,55 ha, đất rừng sản xuất 36,25 ha và đất lúa nương 17,07 ha.
• Dân số và lao động năm 2014: Toàn xã có 2.942 nhân khẩu với 472 hộ tại 8 thôn. Ba dân tộc cùng cư trú gồm Dao, H'Mông và Hoa Hán; trong đó dân tộc Dao chiếm đa số (62,65%). Dân số trong độ tuổi lao động là 2.315 người (78,7%), với 1.265 lao động làm nông - lâm nghiệp (54,64%), 830 lao động làm tiểu thủ công nghiệp - dịch vụ (35,85%); tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 9,5% (220 người).

Biến động sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2012 – 2014:

• Trồng trọt: Diện tích lúa tăng từ 45 ha (2012) lên 47 ha (2013, 2014), năng suất lúa tăng từ 50,7 tạ/ha lên 52,96 tạ/ha nhờ ứng dụng giống lúa lai Nhị ưu 838. Diện tích ngô dao động từ 418 ha (2012) lên 420 ha (2013) rồi giảm còn 410 ha (2014) do ảnh hưởng của lũ quét; năng suất duy trì ở mức 40,02 – 40,17 tạ/ha. Cây thảo quả duy trì diện tích lớn dưới tán rừng với 460 ha (2012, 2013) và tăng lên 468,4 ha (2014), sản lượng đạt từ 184 – 230 tấn. Cây đậu tương mở rộng diện tích từ 10 ha (2012) lên 43,9 ha (2014); khoai tây tăng từ 7 ha lên 20 ha (năng suất 10 – 12 tạ/ha).
• Chăn nuôi: Đàn lợn tăng trưởng mạnh từ 1.537 con (2012) lên 1.712 con (2013) và 1.922 con (2014). Đàn dê tăng trưởng đột biến từ 3 con (2012) lên 40 con (2014). Đàn ong phát triển từ 112 tổ lên 130 tổ. Tuy nhiên, đàn trâu giảm từ 150 con (2013) xuống 144 con (2014), đàn bò giảm từ 663 con xuống 644 con do dịch lở mồm long móng và đợt rét đậm đầu năm 2014 làm chết 19 con trâu và 6 con bò. Đàn ngựa giảm từ 6 con xuống 4 con do người dân chuyển sang dùng phương tiện cơ giới.
• Lâm nghiệp: Hoạt động trồng rừng tập trung vào 3 loài cây chính: thông (diện tích trồng tăng từ 11.000 m² năm 2012 lên 18.000 m² năm 2014), tống quán sủi (từ 13.000 m² lên 15.960 m²), sa mộc (từ 10.200 m² lên 13.000 m²); năm 2013 – 2014 đưa vào trồng thử nghiệm cây lát (590 – 640 m²).

Chỉ tiêu	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014
Tổng giá trị sản xuất nông nghiệp (triệu đồng)	24.388,92	26.512,37	29.160,60
- Tỷ trọng ngành Trồng trọt (%)	29,80	32,81	32,68
- Tỷ trọng ngành Chăn nuôi (%)	56,36	53,75	54,21
- Tỷ trọng Dịch vụ nông nghiệp (%)	1,16	1,62	1,98
Giá trị tuyệt đối Dịch vụ nông nghiệp (triệu đồng)	285,12	427,15	579,34

Thực trạng hoạt động khuyến nông: Trong 3 năm (2012 – 2014), Trạm Khuyến nông đã tổ chức 10 lớp tập huấn kỹ thuật cho 375 lượt nông dân; cung ứng 26 ấn phẩm thông tin tuyên truyền; tổ chức 16 buổi tư vấn dịch vụ; thực hiện 6 buổi chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và 3 chuyến tham quan học tập.

Năm	Tên mô hình trình diễn	Giống áp dụng	Quy mô	Số hộ tham gia	Kết quả kỹ thuật / kinh tế
2012	Trồng và chăm sóc ngô lai	NK54, NK4300	2 ha	20	Năng suất NK54 đạt 70 tạ/ha, NK4300 đạt 75 tạ/ha
2012	Chăn nuôi gà xương đen	Gà xương đen	360 m²	5	Gà đạt 2,5 - 3,5 kg/con, giá bán 120.000 đ/kg; mô hình hộ Tẩn Phủ Quẩy nhân lên trên 500 con
2013	Trồng cây ấu tẩu	Giống địa phương	2 ha	10	Tận dụng đất bỏ hoang sau thu hoạch, củ to, ít sâu bệnh
2013	Trồng cỏ voi	Giống địa phương	2 ha	10	Cỏ sinh trưởng nhanh, cung ứng thức ăn dự trữ mùa đông, nhiều hộ nhân rộng quy mô >2 ha/hộ
2014	Sản xuất cây giống thảo quả	Giống địa phương	0,1 ha	5	Tỷ lệ cây giống thích nghi tốt, chủ động nguồn cây con cho vùng trồng thảo quả dưới tán rừng
2014	Trồng cây khoai tây vụ đông	Giống địa phương	3 ha	20	Tận dụng đất ruộng bỏ ải trong mùa đông, năng suất củ ổn định

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra các kết quả định lượng cụ thể về tác động của công tác khuyến nông đối với nền kinh tế nông nghiệp xã Cao Mã Pờ:

• Thúc đẩy tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp toàn xã từ 24.388,92 triệu đồng (2012) lên 29.160,60 triệu đồng (2014); nâng tỷ trọng dịch vụ nông nghiệp từ 1,16% lên 1,98%.
• Chuyển giao thành công các giống cây trồng mới cho năng suất vượt trội: giống lúa lai Nhị ưu 838 giúp nâng năng suất lúa bình quân toàn xã lên 52,96 tạ/ha; giống ngô lai NK54 và NK4300 trong mô hình đạt năng suất từ 70 – 75 tạ/ha (gấp gần 1,8 lần năng suất ngô đại trà của địa phương là 40,02 tạ/ha).
• Thay đổi tập quán chăn thả tự nhiên sang có dự trữ thức ăn và phòng chống dịch bệnh thông qua mô hình trồng cỏ voi (trên 2 ha/hộ được nhân rộng) và kỹ thuật ủ chua thức ăn; mô hình chăn nuôi gà xương đen bản địa mang lại hiệu quả kinh tế cao (giá bán 120.000 đ/kg).
• Đa dạng hóa cơ cấu sinh kế thông qua việc tận dụng đất bỏ hoang sau vụ mùa để phát triển cây dược liệu bản địa (cây ấu tẩu) và khoai tây vụ đông; chủ động sản xuất giống cây thảo quả tại chỗ với quy mô vườn ươm 0,1 ha.

Các nhóm giải pháp và kiến nghị do tác giả đề xuất bao gồm:

1. Đối với cán bộ khuyến nông: Tăng cường số lượng cán bộ bám nắm cơ sở; đổi mới phương pháp tập huấn theo hướng "cầm tay chỉ việc", tăng cường trực quan bằng tiếng dân tộc thiểu số; mở rộng quy mô lớp tập huấn vượt qua giới hạn 35 – 40 người/lớp hiện nay; đẩy mạnh khuyến cáo phòng ngừa rủi ro lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ trong thâm canh ngô nương.
2. Đối với chính quyền địa phương: Xây dựng quy hoạch vùng sản xuất cây dược liệu (thảo quả, ấu tẩu) gắn với quản lý bảo vệ rừng bền vững; đầu tư nâng cấp hệ thống mương thủy lợi phục vụ tưới tiêu từ suối Cao Mã; tăng cường công tác thú y cơ sở, hỗ trợ tiêm phòng dịch lở mồm long móng và hướng dẫn chuồng trại tránh rét cho gia súc; thiết lập liên kết thị trường bao tiêu sản phẩm nông sản hàng hóa cho nông dân.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, công trình đã:

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chi tiết về điều kiện tự nhiên, quỹ đất, dân số lao động và biến động sản xuất nông nghiệp 3 năm liên tục tại một xã vùng biên đặc thù giáp Trung Quốc.
• Chỉ rõ những mặt hạn chế trong công tác khuyến nông tại chỗ: việc sử dụng các giống ngô lai nhập tiểu ngạch từ Trung Quốc chưa được kiểm chứng; tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp (9,5%); các mô hình trình diễn còn phụ thuộc vốn dự án và tỷ lệ hộ thụ hưởng trực tiếp trong mỗi mô hình còn ít.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu được tác giả ghi nhận:

• Quy mô điều tra hạn chế: Khảo sát nông hộ mới chỉ thực hiện trên 45 hộ tại 3/8 thôn của xã do địa hình phức tạp, giao thông đi lại giữa các bản vùng sâu gặp nhiều trở ngại và thời gian thực tập tốt nghiệp giới hạn trong 4 tháng (từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2015).
• Thời gian theo dõi mô hình: Các mô hình sinh kế mới như sản xuất giống thảo quả, cây ấu tẩu và khoai tây vụ đông mới triển khai trong năm 2013 – 2014, chưa có chuỗi dữ liệu hạch toán chi phí - lợi nhuận (doanh thu, chi phí biến đổi, lợi nhuận ròng) qua nhiều chu kỳ sản xuất để đánh giá tính bền vững tài chính dài hạn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung:

• Mở rộng phạm vi điều tra ngẫu nhiên trên toàn bộ 8 thôn của xã Cao Mã Pờ và các xã lân cận có điều kiện tự nhiên tương đồng thuộc huyện Quản Bạ.
• Thực hiện các phân tích kinh tế lượng chuyên sâu về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật của từng nhóm hộ dân tộc thiểu số (Dao, H'Mông, Hoa Hán).

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực đối với:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Khuyến nông, Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp khi tìm kiếm mẫu nghiên cứu thực tế về đánh giá hoạt động khuyến nông cơ sở tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Cán bộ kỹ thuật thuộc Trung tâm Khuyến nông các tỉnh miền núi phía Bắc và Trạm Khuyến nông huyện Quản Bạ trong việc tham khảo bộ số liệu hiện trạng cây trồng, vật nuôi và kinh nghiệm triển khai các mô hình ngô lai, cỏ voi, ấu tẩu, thảo quả.
• Phần đáng tham khảo nhất là phương pháp kết hợp công cụ PRA với bảng hỏi nông hộ phân tầng (thuần nông và hỗn hợp) cùng hệ thống bảng số liệu thống kê chi tiết cấp xã về giá trị sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2012 – 2014.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng cỡ mẫu điều tra bao nhiêu hộ và phân bổ tại các thôn như thế nào?
Khóa luận điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên có điều kiện với tổng quy mô 45 hộ tại 3 thôn (15 hộ/thôn), phân loại cụ thể: thôn Cao Mã (13 hộ thuần nông, 2 hộ hỗn hợp), thôn Thèn Ván I (10 hộ thuần nông, 5 hộ hỗn hợp) và thôn Vả Thàng I (12 hộ thuần nông, 3 hộ hỗn hợp).

2. Năng suất của giống ngô lai trong mô hình trình diễn năm 2012 đạt mức bao nhiêu so với năng suất bình quân toàn xã?
Trong mô hình trình diễn năm 2012 với quy mô 2 ha (20 hộ tham gia), giống ngô lai NK54 đạt năng suất 70 tạ/ha và giống NK4300 đạt 75 tạ/ha; vượt trội so với năng suất ngô bình quân toàn xã năm 2012 là 40,05 tạ/ha và năm 2014 là 40,02 tạ/ha.

3. Nguyên nhân chính khiến đàn gia súc lớn (trâu, bò) tại xã Cao Mã Pờ suy giảm trong năm 2014 là gì?
Số lượng trâu giảm từ 150 con (2013) xuống 144 con (2014) và bò giảm từ 663 con xuống 644 con do hai nguyên nhân chính: dịch lở mồm long móng bùng phát và điều kiện thời tiết rét đậm, rét hại đầu năm làm chết 19 con trâu và 6 con bò, kết hợp với việc xuất bán thương phẩm của người dân.

4. Dân tộc nào chiếm tỷ lệ dân số lớn nhất tại xã Cao Mã Pờ năm 2014 và thực trạng lao động qua đào tạo ra sao?
Năm 2014, xã Cao Mã Pờ có 2.942 nhân khẩu thuộc 3 dân tộc (Dao, H'Mông, Hoa Hán), trong đó dân tộc Dao chiếm tỷ lệ lớn nhất với 62,65% tổng dân số. Tỷ lệ lao động đã qua đào tạo của xã rất thấp, chỉ đạt 9,5% (220 người trên tổng số 2.315 lao động trong độ tuổi).

5. Hoạt động tập huấn khuyến nông tại xã Cao Mã Pờ giai đoạn 2012 – 2014 có quy mô và nội dung như thế nào?
Trong 3 năm, có 10 lớp tập huấn được mở với 375 lượt người tham gia (năm 2012: 4 lớp/155 người; năm 2013: 3 lớp/105 người; năm 2014: 3 lớp/115 người). Nội dung tập huấn tập trung vào: kỹ thuật trồng và phòng trừ sâu bệnh trên ngô lai, thảo quả, lúa lai Nhị ưu 838; kỹ thuật ủ thức ăn dự trữ và chống rét cho gia súc; kỹ thuật trồng khoai tây vụ đông, cây ấu tẩu và kỹ thuật ươm cây lâm nghiệp (tống quán sủi). Mỗi lớp tập huấn giới hạn từ 35 – 40 học viên.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Tẩn Dâu Dìn đã hệ thống hóa và làm rõ thực trạng tác động của công tác khuyến nông đối với hoạt động sinh kế của người dân tại xã biên giới vùng cao Cao Mã Pờ giai đoạn 2012 – 2014. Kết quả nghiên cứu chứng minh các mô hình chuyển giao kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi và tập huấn cơ sở đã trực tiếp thúc đẩy giá trị sản xuất nông nghiệp tăng trưởng từ 24.388,92 triệu đồng lên 29.160,60 triệu đồng. Đồng thời, công trình chỉ ra các điểm nghẽn về trình độ dân trí, thiên tai thời tiết khắc nghiệt và nguồn lực cán bộ khuyến nông mỏng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp tổ chức, chính sách và kỹ thuật nhằm phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào các dân tộc thiểu số tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu là cuộc “Cách mạng xanh” đã giải quyết cơ bản về vấn đề lương thực. Sau đó là “Cách mạng trắng” với phong trào sản xuất sữa và hiện tại nền nông nghiệp Ấn Độ đang thực hiện cuộc “Cách mạng nâu” đó là phát triển chăn nuôi trâu, bò [6].  Thái Lan Ngày 20/10/1967 Chính phủ Thái Lan mới có quyết định thành lập tổ chức khuyến nông. Tuy ra đời hơi muộn so với một số nước khác nhưng Chính phủ Thái Lan đặc biệt quan tâm đến hoạt động này.

Hàng năm Chính phủ Thái Lan chi từ 120 - 150 triệu USD, thậm trí đến 200 triệu USD/năm để đầu tư cho hoạt động khuyến nông. Thái Lan cho tới nay có một hệ thống khuyến nông khá mạnh, có thể nói khuyến nông Thái Lan có mặt tới tận làng, xã. Ở Bộ nông nghiệp thuỷ sản có cục khuyến nông, ở cấp tỉnh có Trung tâm khuyến nông, ở cấp huyện có trạm Khuyến nông [6].  Trung Quốc Trung Quốc là một nước đông dân nhất trên thế giới với hơn 1,3 tỷ người nhưng nền nông nghiệp Trung Quốc không những đủ cung cấp nhu cầu trong nước mà còn là một trong những nước xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới.

Theo Jinguguan: “Hiện nay và trong tương lai, khuyến nông vẫn đóng vai trò quan trọng đối với nền nông nghiệp của Trung Quốc”. Từ năm 1995 trở đi, Trung Quốc áp dụng chính sách hỗ trợ nông nghiệp sản xuất sản phẩm chất lượng cao. Các chương trình khuyến nông chuyển giao giống cây trồng, lúa lai chất lượng cao, sản xuất đỗ tương xuất khẩu kết hợp cải tạo đất; dự án sản xuất giống vật nuôi, nâng cao sản lượng sữa được tập trung góp phần nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống cho nông dân. Cơ sở hạ tầng nông thôn được đầu tư xây dựng, góp phần đẩy mạnh tiêu thụ nông sản thông qua chương trình khuyến nông quốc gia, giống mới cung cấp cho nông dân gần như cho không, hàng loạt các hoạt động tập huấn, mô hình trình diễn được tổ chức giúp người nông dân nắm bắt được những kỹ thuật mới.

Nhờ những chính sách đúng đắn của Nhà 14 nước và hoạt động hiệu quả của khuyến nông, nông nghiệp Trung Quốc đã đạt được kết quả không ngờ sau vài năm thực hiện. Từng bước Khuyến nông trên khắp các vùng miền của Trung Quốc đã giúp nông dân hiểu được vai trò, trách nhiệm của họ dưới sự phát triển chung của nông nghiệp. Các Khuyến nông viên giúp nông dân nâng cao trình độ canh tác, giúp họ hiểu được phải làm gì, làm khi nào và làm như thế nào?Cùng họ nghiên cứu ngay trên mảnh ruộng của mình để chính họ trở thành những chủ nhân – chuyên gia kỹ thuật viên. Cuối năm 1997, trên toàn đất nước Trung Quốc đã có hơn 48.500 tổ chức khuyến nông với hơn 317.000 khuyến nông viên (từ Trung ương tới tỉnh, huyện, xã, làng bản); khuyến nông viên phối hợp hoạt động cũng khoảng 400.000 tổ chức nông dân là kỹ thuật viên.

Hiện nay khuyến nông Trung Quốc đã là một hệ thống hoàn thiện trên quy mô cả nước sau nhiều năm không ngừng củng cố (Phạm Kim Oanh, 2006) [6]. Lịch sử khuyến nông trong nước Khuyến nông Việt Nam được hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của nền sản xuất nông nghiệp. Các vua Hùng cách đây hơn 2000 năm đã trực tiếp dạy dân cách làm nông nghiệp: gieo hạt, cấy lúa, mở các cuộc thi để các Hoàng tử, Công chúa có cơ hội trổ tài, chế biến các món ăn từ các nông sản tại chỗ. Công chúa Thiều Hoa là người đầu tiên dạy dân chăn tằm dệt lụa.