Luận văn thạc sĩ biến đổi khí hậu đánh giá tác động và tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản tại huyện quảng ninh tỉnh quảng bình

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động và tính dễ bị tổn thương của biến đổi khí hậu đối với nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản tại Quảng Ninh, Quảng Bình.

• Tác giả: Lê Hà Phương
• Người hướng dẫn: GS. Phan Văn Tân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đối với nông nghiệp và thủy sản tại Quảng Ninh, Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN
• 1.1. Những khái niệm về tính dễ bị tổn thương đối với Biến đổi Khí hậu
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương
• 1.3. Các khái niệm cơ sở được sử dụng trong luận văn
• 1.4. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên và môi trường
• 1.4.2. Vị trí địa lý
• 1.4.3. Các nguồn tài nguyên
• 1.4.4. Tài nguyên đất
• 1.4.5. Thực trạng môi trường
• 1.4.6. Thực trạng phát triển kinh tế
• 1.4.7. Dân số, lao động, việc làm và thu nhập
• 1.4.8. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường
• 2. CHƯƠNG II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Khung khái niệm
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp thu thập, tổng hợp tài liệu
• 2.5. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 2.6. Phương pháp chuyên biệt
• 2.7. Phương pháp phỏng vấn hộ gia đình và phỏng vấn sâu
• 2.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các hiện tượng thủy tai trong năm 2008 - 2013
• 3.2. Mức độ tác động của các hiện tượng thủy tai
• 3.2.1. Tác động đến canh tác nông nghiệp
• 3.2.2. Tác động đến chăn nuôi
• 3.2.3. Tác động đến nuôi trồng thủy hải sản
• 3.2.4. Tác động đến đánh bắt thủy hải sản
• 3.2.5. So sánh tác động tổng thể của các hiện tượng thủy tai lên các hoạt động sản xuất
• 3.3. Đánh giá năng lực thích ứng của người dân địa phương
• 3.3.1. Nguồn vốn sinh kế
• 3.3.1.1. Vốn con người
• 3.3.1.2. Vốn tài chính
• 3.3.1.3. Vốn xã hội
• 3.3.2. Sự thích ứng của người dân trong hoạt động sản xuất
• 3.3.2.1. Sự thích ứng trong canh tác nông nghiệp
• 3.3.2.2. Sự thích ứng trong hoạt động chăn nuôi
• 3.3.2.3. Sự thích ứng trong hoạt động nuôi trồng thủy sản
• 3.3.2.4. Sự thích ứng trong hoạt động đánh bắt thủy sản
• 3.3.3. Năng lực thích ứng thông qua việc sử dụng kiến thức bản địa
• 3.3.4. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của các hoạt động sản xuất trước các tác động của các hiện tượng thủy tai
• 4. KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Biến đổi khí hậu (biến đổi khí hậu) là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21, gây ra những biến đổi mạnh mẽ thông qua các hiện tượng khí hậu cực đoan như nhiệt độ tăng, bão mạnh, mưa lớn, lũ lụt và hạn hán. Tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, đặc biệt là ở Việt Nam, nơi mà các hiện tượng này ảnh hưởng mạnh mẽ đến nền kinh tế và sinh kế của người dân, đặc biệt là những nhóm dân cư nghèo sống ở khu vực nông thôn. Vùng duyên hải miền Trung, trong đó có Quảng Bình, là một trong những nơi chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ thiên tai. Thực tiễn cho thấy khu vực này đã phải hứng chịu ít nhất 8 loại hình thiên tai, bao gồm bão, lũ, hạn hán và xâm nhập mặn. Những thiệt hại do thiên tai gây ra không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp (nông nghiệp) mà còn đến hoạt động thủy sản (thủy sản), dẫn đến sự cần thiết phải đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và tìm ra biện pháp thích ứng hiệu quả.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là mô tả và phân tích nhận định của người dân về các hiện tượng thủy tai tại xã Võ Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn 2008 - 2013. Đề tài hướng đến việc đánh giá tác động của các hiện tượng thủy tai đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp và thủy sản. Đồng thời, nghiên cứu cũng sẽ đánh giá năng lực thích ứng của người dân trước những tác động này. Những kết quả từ nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đến sinh kế của người dân, từ đó góp phần vào việc phát triển bền vững trong khu vực.

III. Đánh giá tác động của thiên tai

Các hiện tượng thủy tai như lũ lụt và hạn hán đã có tác động nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất nông nghiệp và thủy sản tại Quảng Ninh và Quảng Bình. Nghiên cứu chỉ ra rằng, lũ lụt không chỉ làm giảm năng suất cây trồng mà còn gây thiệt hại lớn về tài sản và sinh kế của người dân. Hơn nữa, hạn hán cũng làm suy giảm nguồn nước tưới tiêu, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2008 - 2013, hàng trăm nghìn hecta đất nông nghiệp đã bị ảnh hưởng bởi các hiện tượng này. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải có các biện pháp ứng phó hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng.

IV. Năng lực thích ứng của người dân

Năng lực thích ứng của người dân địa phương trước tác động của biến đổi khí hậu và thiên tai là rất quan trọng. Nghiên cứu cho thấy, người dân đã áp dụng nhiều biện pháp khác nhau để ứng phó với các hiện tượng thủy tai, như thay đổi lịch mùa vụ, sử dụng giống cây trồng chịu hạn và lũ tốt hơn. Những kinh nghiệm và kiến thức bản địa đóng vai trò quyết định trong việc duy trì sinh kế. Tuy nhiên, sự thiếu hụt thông tin và tài nguyên vẫn là những rào cản lớn trong việc nâng cao năng lực thích ứng. Việc tăng cường đào tạo và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng có thể giúp người dân cải thiện khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

V. Đề xuất giải pháp

Để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp và thủy sản, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp như xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường quản lý tài nguyên nước, và phát triển các chương trình đào tạo cho người dân về kỹ thuật canh tác bền vững. Ngoài ra, việc huy động sự tham gia của cộng đồng trong các quyết định liên quan đến quản lý tài nguyên và ứng phó với thiên tai cũng là rất cần thiết. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ sinh kế của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là thách thức lớn nhất của thế kỷ 21, gây ra các hiện tượng khí hậu cực đoan như nhiệt độ tăng, bão mạnh, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán và nước biển dâng cao. Tại Việt Nam, đặc biệt là vùng Bắc Trung Bộ, các hiện tượng thủy tai ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Tỉnh Quảng Bình, với địa hình phức tạp và vị trí ven biển, là một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất do bão và lũ lụt. Ví dụ, năm 2010, tỉnh này chịu thiệt hại lớn với hơn 155.000 ngôi nhà bị ngập, hàng nghìn người phải sơ tán và 66 người chết do lũ lụt. Năm 2013, bão số 10 và số 11 cùng lũ lớn vượt đỉnh lịch sử tiếp tục gây thiệt hại nghiêm trọng.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào đánh giá tác động của các hiện tượng thủy tai trong giai đoạn 2008-2013 đối với các hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, nuôi trồng và đánh bắt thủy sản tại xã Võ Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình. Đồng thời, nghiên cứu đánh giá tính dễ bị tổn thương của sinh kế người dân và năng lực thích ứng của họ trước các tác động này. Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại xã Võ Ninh, với hai thôn điển hình là Trúc Ly và Hà Thiệp, nơi có hoạt động sản xuất nông nghiệp và thủy sản phát triển.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách thích ứng với BĐKH, giảm thiểu thiệt hại do thủy tai và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư địa phương. Các chỉ số đánh giá tác động và tính dễ bị tổn thương được xây dựng dựa trên nhận thức của người dân, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro thiên tai và phát triển kinh tế xã hội vùng ven biển miền Trung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng khung lý thuyết về tính dễ bị tổn thương (TDBTT) theo định nghĩa mới nhất của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC, 2007). TDBTT được biểu diễn như một hàm của mức độ phơi lộ (E), mức độ nhạy cảm (S) và năng lực thích ứng (AC) của hệ thống:

$$ V = f(E, S, AC) $$

Ngoài ra, luận văn áp dụng khái niệm khung sinh kế bền vững, bao gồm năm nguồn vốn sinh kế: tự nhiên, xã hội, con người, vật chất và tài chính. Mỗi hộ gia đình quyết định chiến lược sinh kế dựa trên sự kết hợp các nguồn vốn này trong bối cảnh chịu tác động của BĐKH và thủy tai. Khung này giúp đánh giá tính dễ bị tổn thương của các nguồn vốn sinh kế và năng lực thích ứng của người dân.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: thủy tai (bao gồm lũ quét, bão, ngập lụt, mưa lớn, hạn hán, xâm nhập mặn), tính dễ bị tổn thương do thủy tai, năng lực thích ứng và các chỉ số đánh giá tác động của thủy tai lên các hoạt động sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát thực địa tại xã Võ Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, trong giai đoạn 2008-2013. Tổng số 135 hộ gia đình tại hai thôn Trúc Ly và Hà Thiệp được phỏng vấn bằng phiếu điều tra xã hội học, kết hợp phỏng vấn sâu để thu thập thông tin về nhận thức, tác động thủy tai và các biện pháp thích ứng.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu đại diện theo hướng dẫn của cán bộ địa phương, đảm bảo bao gồm các hộ khá giả, trung bình và nghèo, có hoạt động sản xuất đa dạng. Ngoài ra, phương pháp chuyên gia được sử dụng để kiểm chứng và đánh giá độ tin cậy của dữ liệu thu thập.

Phân tích số liệu được thực hiện bằng phần mềm SPSS phiên bản 17, sử dụng thống kê mô tả để đánh giá tần suất xuất hiện, mức độ tác động của thủy tai và tính dễ bị tổn thương của các nguồn vốn sinh kế. Các chỉ số được mã hóa và xử lý nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2014, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích số liệu, thảo luận kết quả và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất xuất hiện các hiện tượng thủy tai:

   • Mưa lớn (65,2%), hạn hán (51,9%) và ngập lụt (42,2%) được người dân nhận định là xuất hiện nhiều hơn so với trước năm 2008.
   • Bão có tần suất xuất hiện thấp hơn (63% cho rằng ít hơn hoặc vẫn như cũ), nhưng cường độ bão gia tăng đáng kể, điển hình là bão số 10 năm 2013 với sức gió giật trên cấp 10.
   • Xâm nhập mặn được đánh giá ở mức trung bình với 31,1% cho rằng nhiều hơn, trong khi nước biển dâng và lũ quét được nhận thức là ít xuất hiện hoặc không rõ.

2. Tác động của thủy tai đến các hoạt động sản xuất:

   • Canh tác nông nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề từ ngập lụt và hạn hán, với diện tích lúa vụ hè thu năm 2010 thiệt hại khoảng 30.000 ha do nắng nóng và lũ lụt.
   • Chăn nuôi bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh và thiệt hại vật chất do lũ lụt, tuy nhiên tỷ lệ tiêm phòng còn thấp, ảnh hưởng đến khả năng phục hồi.
   • Nuôi trồng thủy sản và đánh bắt thủy sản chịu tác động từ mưa lớn, bão và xâm nhập mặn, gây thiệt hại về sản lượng và dịch bệnh, như dịch đốm trắng ở tôm nước lợ gây thiệt hại vài trăm triệu đồng.
   • So sánh mức độ tác động cho thấy mưa lớn và hạn hán có ảnh hưởng cao nhất đến sản xuất, tiếp theo là ngập lụt và bão.

3. Đánh giá tính dễ bị tổn thương của các nguồn vốn sinh kế:

   • Vốn tự nhiên (đất đai, nước, rừng) bị tổn thương do xói mòn, nhiễm mặn và lũ lụt.
   • Vốn xã hội đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ hộ gia đình vượt qua khó khăn, tuy nhiên có nguy cơ rơi vào bẫy nghèo nếu phụ thuộc quá mức.
   • Vốn con người bị ảnh hưởng khi các thành viên phải bỏ học hoặc đi làm thuê do khó khăn kinh tế.
   • Vốn tài chính và vật chất bị giảm sút do phải bán tài sản hoặc cắt giảm đầu tư sản xuất.

4. Năng lực thích ứng của người dân:

   • Người dân đã áp dụng nhiều biện pháp thích ứng như thay đổi phương thức canh tác, chuyển đổi sinh kế, sử dụng kiến thức bản địa để ứng phó với thủy tai.
   • Tuy nhiên, năng lực thích ứng còn hạn chế do thiếu nguồn lực tài chính, kiến thức kỹ thuật và hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các hiện tượng thủy tai có xu hướng gia tăng về tần suất và cường độ, phù hợp với dự báo của các nghiên cứu quốc tế về tác động của BĐKH. Mức độ tác động khác nhau giữa các hoạt động sản xuất phản ánh sự đa dạng về mức độ nhạy cảm và khả năng phục hồi của từng lĩnh vực.

Việc đánh giá tính dễ bị tổn thương dựa trên năm nguồn vốn sinh kế giúp làm rõ các điểm yếu và sức mạnh của cộng đồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu. So sánh với các nghiên cứu tại các vùng ven biển khác của Việt Nam cho thấy tính dễ bị tổn thương của xã Võ Ninh tương đối cao do phụ thuộc lớn vào nông nghiệp và thủy sản, cùng với hạn chế về nguồn lực tài chính và vật chất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhận thức về tần suất thủy tai, bảng so sánh mức độ tác động của từng hiện tượng lên các hoạt động sản xuất, và biểu đồ radar đánh giá tính dễ bị tổn thương của các nguồn vốn sinh kế.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực thích ứng thông qua tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và phát triển các chính sách phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại do thủy tai gây ra.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng:

   • Động từ hành động: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo về biến đổi khí hậu và thủy tai.
   • Target metric: 90% hộ dân trong xã được tiếp cận thông tin trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: UBND xã phối hợp với các tổ chức phi chính phủ và ngành nông nghiệp.

2. Phát triển và áp dụng các kỹ thuật canh tác và nuôi trồng thích ứng:

   • Động từ hành động: Khuyến khích sử dụng giống cây trồng, vật nuôi chịu hạn, chịu mặn; áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước.
   • Target metric: Tăng năng suất nông nghiệp và thủy sản ít nhất 15% trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm khuyến nông, các hợp tác xã địa phương.

3. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và quản lý rủi ro thiên tai:

   • Động từ hành động: Lắp đặt trạm quan trắc khí tượng thủy văn, thiết lập kênh thông tin cảnh báo nhanh.
   • Target metric: Giảm thiệt hại do thiên tai ít nhất 20% trong 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban phòng chống thiên tai huyện, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

4. Hỗ trợ tài chính và phát triển sinh kế đa dạng:

   • Động từ hành động: Cung cấp các gói vay ưu đãi, hỗ trợ đào tạo nghề mới cho người dân.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ hộ gia đình có thu nhập ổn định ngoài nông nghiệp lên 30% trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức tài chính vi mô.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước:

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro thiên tai.
   • Use case: Thiết kế kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH cấp tỉnh, huyện.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững:

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động của thủy tai đến sinh kế người dân để triển khai các dự án hỗ trợ phù hợp.
   • Use case: Xây dựng chương trình nâng cao năng lực cộng đồng và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

3. Nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành biến đổi khí hậu, nông nghiệp và phát triển cộng đồng:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, khung lý thuyết và kết quả thực tiễn để phát triển nghiên cứu sâu hơn.
   • Use case: Phát triển luận văn, đề tài nghiên cứu liên quan đến tác động BĐKH.

4. Người dân và cộng đồng địa phương tại các vùng chịu ảnh hưởng của thủy tai:

   • Lợi ích: Nắm bắt kiến thức về tác động và biện pháp thích ứng, nâng cao khả năng tự bảo vệ sinh kế.
   • Use case: Áp dụng các biện pháp thích ứng trong sản xuất và sinh hoạt hàng ngày.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao xã Võ Ninh được chọn làm khu vực nghiên cứu?
   Xã Võ Ninh là vùng đồng bằng ven biển, chịu ảnh hưởng trực tiếp của các hiện tượng thủy tai như bão, lũ lụt và xâm nhập mặn. Hai thôn Trúc Ly và Hà Thiệp có hoạt động sản xuất nông nghiệp và thủy sản điển hình, phù hợp để đánh giá tác động và năng lực thích ứng của cộng đồng.

2. Các hiện tượng thủy tai nào có tần suất xuất hiện cao nhất trong giai đoạn nghiên cứu?
   Mưa lớn (65,2%), hạn hán (51,9%) và ngập lụt (42,2%) được người dân nhận định là xuất hiện nhiều hơn so với trước năm 2008, phản ánh xu hướng gia tăng do biến đổi khí hậu.

3. Tính dễ bị tổn thương được đánh giá dựa trên những yếu tố nào?
   Tính dễ bị tổn thương được đánh giá dựa trên mức độ phơi lộ, mức độ nhạy cảm và năng lực thích ứng của hệ thống, cụ thể là năm nguồn vốn sinh kế: tự nhiên, xã hội, con người, vật chất và tài chính.

4. Người dân đã có những biện pháp thích ứng nào trước tác động của thủy tai?
   Người dân thay đổi phương thức canh tác, chuyển đổi sinh kế, sử dụng kiến thức bản địa và nhận hỗ trợ từ cộng đồng để giảm thiểu thiệt hại và duy trì sinh kế.

5. Làm thế nào để nâng cao năng lực thích ứng của cộng đồng địa phương?
   Cần tăng cường truyền thông, đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ tài chính và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, đồng thời phát triển sinh kế đa dạng để giảm phụ thuộc vào các nguồn vốn dễ bị tổn thương.

Kết luận

• Biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng thủy tai tại xã Võ Ninh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và thủy sản trong giai đoạn 2008-2013.
• Tính dễ bị tổn thương của sinh kế người dân được xác định qua năm nguồn vốn sinh kế, trong đó vốn tự nhiên và tài chính là những điểm yếu chính.
• Người dân đã có những biện pháp thích ứng linh hoạt nhưng năng lực thích ứng còn hạn chế do thiếu nguồn lực và hỗ trợ kỹ thuật.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng các chính sách và giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại địa phương.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào nâng cao nhận thức cộng đồng, phát triển kỹ thuật canh tác thích ứng, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và hỗ trợ tài chính cho người dân.

Luận văn kêu gọi các cơ quan chức năng, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng cùng chung tay thực hiện các giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại do thủy tai và phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng ven biển miền Trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TONG QUAN I. Những khái niệm về tinh dễ bị tốn thương đối với Biến déi Khí hậu Có nhiều khái niệm về tính dé bị tốn thương (TDBTT) và việc sử dụng thuật ngữ liên quan đến tinh dé bị tổn thương. TDBTT thường đi kèm với các nguy cơ tự nhiên như lũ lụt, hạn hán và nguy cơ xã hội như nghẻo đói, vv.Gần đây, khái niệm này được sử dụng rộng rãi trong bối cảnh BĐKH để biểu thị mức độ thiệt hại mà một khu vực dự kiến sẽ bị ảnh hưởng do các tác động khác nhau của BĐKH. Có nhiều nghiên cứu về TDBTT trên thế giới và khái niệm về TDBTT cũng khác nhau tùy theo quan điểm của những nhà nghiên cứu.

Cụ thể, một số định nghĩa về TDBTT điền hình như sau: Chamber (1983) định nghĩa TDBTT có 2 mặt. Một mặt là rủi ro bên ngoài, các cú sốc ma một cá nhân hoặc hộ gia đình phải chịu từ các tác động của BDKH va một mặt là nội bộ bên trong đó là sự không có khả năng bảo vệ, có nghĩa là thiếu phương tiện để đối phó mà không bị thiệt hại. O'brien và Mileti (1992) đã thử nghiệm TDBTT đối với BDKH và khang định rằng bên cạnh sự ổn định và giàu có về kinh tế, khả năng chống chịu của dân cư với các cú sốc về môi trường, cấu trúc và tình trạng sức khỏe của người dân có thể đóng một vai trò quan trọng quyết định đến TDBTT. Tuổi tác là một vấn đề quan trọng vì người già và trẻ em vốn là những đối tượng dễ bị tổn thương do những rủi ro môi trường và nguy cơ phơi lộ.

Dân số trong độ tuôi lao động và có sức khỏe tốt có nhiều kha năng đối phó và do đó ít bị tổn thương hơn khi đối mặt với nguy cơ phơi lộ. Blaikie va cộng sự (1994) định nghĩa TDBTT là các đặc điểm của một người hoặc một nhóm người về khả năng của họ để dự đoán trước, đối phó với, chống chịu và phục hồi từ các tác động của các nguy cơ tự nhiên và khăng định răng TDBTT có thé được đánh giá thông qua khả năng chống chịu và mức độ nhạy cảm. Watson và cộng sự (1996) định nghĩa TDBTT như mức độ mà BĐKH có thé gây thiệt hai hoặc gây tồn hại cho một hệ thống, không chỉ phụ thuộc vào mức độ nhạy cảm của hệ thống đó mà còn về năng lực thích ứng với các điều kiện khí hậu mới. Formatted: Font: Bold, Check spelling and grammar | Formatted: Font: Bold, Font color: Auto Atkins và cộng sự (1998) đã nghiên cứu các phương pháp đo lường TDBTT và xây dựng một sự kết hợp chỉ số TDBTT thích hợp cho các nước đang phát triển.

Các chỉ số dễ bị tổn thương tổng hợp đã được trình bày cho một mẫu của 110 nước phát triển có số liệu thích hợp có sẵn. Các chỉ số cho thấy rằng các quốc gia nhỏ đặc biệt dé bị tốn thương khi so sánh với các quốc gia lớn. Giữa các quốc gia nhỏ, Cape Verde và Trinidad và Tobago, được ước tính có TDBTT tương đối thấp còn phần lớn được ước tính có TDBTT tương đối cao; và các nước như Tonga, Antigua và Barbedas có TDBTT cao đối với các yếu tố kinh tế và môi trường bên ngoài. Handmer và cộng sự (1999) đã nghiên cứu các cơ chế đối phó với cú sốc môi trường hoặc nguy cơ gây ra ton thương về mặt sinh lý.

Các yếu tố như sự ổn định về thể chế và chất lượng của cơ sở hạ tầng công cộng là rất quan trọng trong việc xác định TDBTT đối với BĐKH. Một xã hội với cơ sở hạ tang công cộng thích hợp sẽ có thê đối phó với một mối nguy một cách hiệu quả và do đó làm giảm TDBTT. Một xã hội như vậy có thé được xem như một xã hội có TDBTT thấp. Nếu không có năng lực thê chế liên quan đến các kiến thức về các hiện tượng và năng lực đối phó, thì TDBTT cao có khả năng chuyển rủi ro về sinh lý thành một tác động đến dân sé.

Theo Adger (1999), TDBTT là mức độ mà một hệ thống tự nhiên hoặc xã hội dé bị thiệt hại do BDKH. Nó được coi là một hàm của hai thành phần: ảnh hưởng có thể có của một hiện tượng đến con người, được gọi là năng lực hoặc TDBTT về mặt xã hội và rủi ro về một hiện tượng như vậy có thể xảy ra, thường được gọi là sự phơi lộ (exposure). Kasperson và cộng sự (2000) định nghĩa TDBTT như mức độ mà một hệ thống dễ bị thiệt hại do bị phơi lộ với một nhiễu loạn hoặc căng thắng và thiếu năng lực hoặc các biện pháp dé đối phó, phục hồi hoặc thích ứng một cách cơ bản dé trở thành một hệ thống mới hoặc sẽ bị mất đi vĩnh viễn. Chris Easter (2000) đã xây dựng một chỉ số TDBTT đối với các quốc gia khối thịnh vượng chung, dựa trên hai nguyên tắc.

Đầu tiên là tác động của các cú sốc bên ngoài mà quốc gia này đã bị ảnh hưởng và thứ hai là khả năng chống chịu của một Formatted: Font: Bold, Check spelling and quốc gia để chống cự và phục hồi từ những cú sốc như vậy. Phân tích sử dụng một grammar | Formatted: Font: Bold, Font color: Auto 6 wa mẫu của 111 nước đang phát triển trong đó có 37 nước nhỏ và 74 nước lớn mà có sẵn dữ liệu có liên quan. Kết quả cho thấy trong số 50 nước dé bị tôn thương nhất, có 33 nước nhỏ trong đó có 27 nước kém phát triển nhất và 23 hòn đảo. Trong 50 quốc gia ít bị tốn thương nhất, chỉ có hai tiểu bang.

Moss và cộng sự (2001) đã xác định mười đại diện cho năm lĩnh vực nhạy cảm liên quan đến khí hậu đó là mức độ nhạy cảm về định cư, an ninh lương thực, sức khỏe con người, hệ sinh thái và nguồn nước và bảy đại diện cho ba lĩnh vực đối phó và năng lực thích ứng, năng lực kinh tế, nguồn nhân lực và năng lực tài nguyên môi trường hay tự nhiên. Các đại diện đã được tổng hợp thành các chỉ số ngành, các chỉ số về mức độ nhạy cảm và các chỉ số đối phó hoặc năng lực thích ứng và cuối cùng là xây đựng các chỉ số về khả năng chống chịu TDBTT đối với BĐKH. Dolan và Walker (2003) đã thảo luận các khái niệm về TDBTT và trình bày một khung tích hợp đa cấp để đánh giá TDBTT va năng lực thích ứng. Những yếu tố quyết định năng lực thích ứng bao gồm khả năng tiếp cận và phân phối của cải, công nghệ, và thông tin, nhận thức và quan điềm về rủi ro, vốn xã hội và các khung thể chế quan trọng để giải quyết các nguy cơ của BĐKH.

Chúng được xác định ở cấp độ cá nhân và cộng đồng và nằm trong phạm vi khu vực thiết lập, quốc gia và quốc tế. Kiến thức truyền thống va địa phương là chia khóa để thiết kế và thực hiện nghiên cứu và cho phép kết quả có liên quan tại địa phương có thé hỗ trợ trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và quản lý hiệu quả hơn tại các khu vực ven biển xa xôi hẻo lánh. Katharine Vincent (2004) đã tạo ra một chi số dé đánh giá thử nghiệm mức độ tương đối của dé TDBTT về mặt xã hội đối với sự thay đổi nguồn nước do tác động của BĐKH và cho phép so sánh chéo giữa các nước ở châu Phi. Một chỉ số tổng hợp TDBTT về mặt xã hội được tính bằng cách lấy trung bình của năm chỉ số phụ thành phan, đó là các chỉ số về sự giàu có và én định về mặt kinh tế, cơ cấu dân số, ôn định thê chế và chất lượng cơ sở hạ tầng công cộng, sự kết nối toàn cầu và sự phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.

Kết qua chỉ ra rằng thông qua việc sử dụng các dữ liệu hiện tại, Niger, Sierra Leone, Burundi, Madagascar và Burkina Faso là những nước dễ bị tổn thương nhất ở châu Phi. Formatted: Font: Bold, Check spelling and grammar | Formatted: Font: Bold, Font color: Auto USEPA - Cục Bảo vệ Môi trường Hoa kỳ (United State Environment Protection Agency, 2006) định nghĩa tính ton thương của một hệ thống là mức độ tôn that của hệ thống đó dưới tác động của một áp lực nào đó từ bên ngoài hay bên trong hệ thống. Trong các báo cáo của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), khái niệm này vẫn được sử dụng khác nhau qua các thời kỳ. Trên thực tế, IPCC đã đưa ra các khái niệm khác nhau về TDBTT đối với BĐKH qua các năm.

Năm 1992, TDBTT được định nghĩa như mức độ mà một hệ thống không có khả năng đối phó với những hậu quả của BDKH và nước biển dâng. Năm 1996, báo cáo lần thứ 2 (SAR) của IPCC đã định nghĩa TDBTT là mức độ mà BĐKH có thé gây tổn hại hay bất lợi cho hệ thống; không chỉ phụ thuộc vào độ nhạy cảm của hệ thống mà còn phụ thuộc vào năng lực thích ứng của cộng đồng với điều kiện khí hậu mới. Định nghĩa này bao gồm sự phơi lộ, mức độ nhạy cảm, kha năng phục hồi của hệ thống dé chống lại các mối nguy hiểm do ảnh hưởng của BĐKH. Năm 2001, báo cáo lần thứ 3 (TAR) của IPCC đã định nghĩa tính dễ bị tốn thương là mức độ một hệ thống tự nhiên hoặc xã hội bị nhạy cảm với các thiệt hại do BDKH gây ra.

TDBTT là một hàm của mức độ nhạy cảm của một hệ thống đối với những thay đổi của khí hậu (mức độ mà một hệ thống sẽ ứng phó với một sự thay đổi của khí hậu, bao gồm những tác động có lợi và có hại), năng lực thích ứng (mức độ mà sự điều chỉnh trong thực tiễn, quá trình thực hiện, hoặc cơ cấu có thể giảm nhẹ hoặc bù lại được những thiệt hại tiềm ẩn hoặc tận dụng được những cơ hội tạo ra từ sự thay đổi khí hậu đó), và mức độ phơi lộ của hệ thống với các nguy cơ khí hậu. Năm 2007, báo cáo lần thứ 4 (AR4) của IPCC đã định nghĩa tính dé bị tổn thương do tác động của BĐKH là mức độ một hệ thống bị nhạy cảm hoặc không thể chống chịu trước các tác động có hại của BĐKH, bao gồm dao động khí hậu và các hiện tượng khí hậu cực đoan. TDBTT là một hàm của các đặc tính, cường độ và mức độ (phạm vi) của các biến đổi và dao dộng khí hậu mà hệ thống đó bị phơi lộ, mức độ nhạy cảm và năng lực thích ứng của hệ thống đó.