CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VẺ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CHÍNH SÁCH 11 Kháinim chính sich va đánh giá tác động chính sách 11. Khainiém chính sách Chính sách (tiéng Anh là Policy) 1a mét thuật ngữ rất phô biên, được sử dụng trong khoa học và trong các quy định pháp luật hiện hành Do tính phô biên và đặc thủ nên thuật ngữ này được xem xét ở nhiều góc đô khác nhau và có sự khác biệt trong cách tiếp cận khái tiệm “chinh sách” ngay cả ở trong và ngoài nước. Trong Từ điền tiêng V iệt định nghia “chính sách” là “sách lược và các chủ trương. biện pháp cu thé để thực hiện đường lỗi và nhiệm vụ trong một thời kỳ lịch sienhat định”.
C on theo Từ điền Bách khoa V iệt Nam, “chính sách” lại được hiểu là “những chuẩn tắc cụ thé dé thực hiện đường lỗi, rhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định trên những lĩnh vực cụ thé nào đó “3 Dưới góc độ nghiên cứu khoa học, các nhà nghiên cứu nước ngoài cũng đưa ra nhiêu định: nghiia về chính sách với những quan điểm khác nhau Theo các nghiên cửu khoa hoc pháp lý của các nước Âu- Mỹ, chính séchla: “whiting quy tắc chang phải được sử đụng dé dinh hướng hoạt động quan Ù} nhà nước của Chính pha ”® Theo James Anderson - nguyên Chủ tịch Té chức Nghiên cứu Chính sách Hoa Ky dinh ngiĩa chính sách là: “mét quá trình hành đồng có muc đích được theo đuôi bởi một hay nhiều chủ thé trong việc giải quyết các van đề mà họ quan tam’) Ngoai ra còn có một số quan điểm khác vệ chinh sách nix “Chinh sách là thiết kế quan trong nhất (đã) được làm ra (thực thi), đối với các tô chức, cứng như đời sống cá nhân ”Š hay "chính sách la một công việc được thực hiện liên tuc, Bởi những nhóm hoạch đình nhằm sử dung các thé chế công dé kết nói, phối hợp và biểu dat giá trị họ theo đuôi “7 Ngoài ra còn rat nhiéu quan điểm về nội dung này của các nhà nghiên cứu khoa học khác Các nhà khoa học, lap pháp của Việt Nam cũng đưa ra những định ngiữa riêng về chính *Tùiễn Bichon Việt Net (1995) NB Khoa học vã hội Hà Nội 475, * Black Law Dictiauey 7th edition, 1999, tr. * Anderson, James (1990), Public Policy Making. Houghton Maffln, tr 5.
“Lasswell H 1951, The policy orientation,in Lemur & Lasswrell (eds), The Policy Sciences, Sumford Uw ersity Press, tr 3-15 7 Considine, M1994, Public policy, A aitical approach, Macs:lhm, Meboume. 7 sách dựa trên nghiên cứu của mình Theo tác gia Lê Chi Mai “chính sách là chương trình hành đồng do các nhà lãnh dao hay nhà quản lj; đề ra dé giải quyết một van dé nào đó thuộc phạm vi thẩm guyén của mình ”Š Theo quy định của phép luật hiện hành, thuật ngữ nay đã được ghi nhận trong Nghị dinh số 34/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định chỉ tiết mat số điều và biên pháp thi hành Luật BHV BQPPL ngày 14/5/2016, chính sách được định ngiĩa như sau: “Chính sách là đình hướng giải pháp của Nhà nước đềgiải quyết vấn dé của thực tiễn nhằm đạt mục dich nhất đình ”® Như vậy, từ những góc nhìn trên có thé hiểu chính sách là những quan điểm, tư tưởng đính hướng, chi dẫn hành đông cụ thể ma chủ thể có thâm quyên đặt ra nhằm đạt được những. muc tiêu, nhiệm vụ hoặc gai quyết nhữngvan dé nhất định của dat rước. Theo đó, Chính sách gom 03 yêu tổ câu thành chính: (i) an dé thực tiễn cần giải quyết; (ti) Dinh hướng muc tiêu giải quyết vẫn đề (mục tiêu của chính sách); (iti) Các giải pháp của Nhà nước (giải pháp thực hiện chính sách) dé giải quyết vấn dé theo muc tiêu đã xác dink? 1.
Kháiniệm đánh giá tác động chínhsách Mặc đủ, khái tiệm DGTDCS mới được sử dung gan đây nhung xuất phát điểm của nó đã từ giữa thập niên 70 của thé ky XX. Tai Mỹ, dưới thời Tổng thống Ford, khái niệm đánh giá tác động quy dinh/ pháp luật (RIA - Regulation Impact Assessment) đã xuat biện và sử dung lân đầu tiên trên thé giới. Tuy nhién hiện nay, thuật ngữ pháp ly mới ĐGTĐCS (Policy Impact Assessment - PIA) đã thay thé cho thuật ngữ đánh giá tác đông quy dinh/ pháp luật bởi khả năng khái quát và phố biên của nó, Trong cuén Cam nang đánh giá tác động của Ngân hàng thê giới (World Bank, 2010) đã đính ng†ĩa “ Đánh giá tác động là đánh giá những thay đôi gắn với những tác đồng của một dự án chương trình chính sách Những thay đối đó có thé được dự đình trước hoặc không như dự định” Hoặc theo quan điểm của Tô chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD): “DGTDCS pháp luật là một quả trình phân tích và đánh giá một cách hé thông những phan ảnh của việc * Lê Chi Mai Mhững win dé cơ bản về chỉnh sảch wit guy oink chính sách, NXB.Daihoc Quốc gia Thành phó Hồ Chí Mù, 201. ° Khoin 1 Đều 2 Nehi dinh số 34/2016/NĐ-CP.
19 Lê Duy Bah, Tô Vin Hoa, Đoàn Thị Tó Uyin, Phữn tick chink sich vũ dink giả tác động chink sack trong xãy dng pháp Indt được ho tro bởi Dự án Quản trinha rước rồừm tăng cường tom đến ( GiG - USAID), Hk Nội 2017, tr 1! World Bank, Cửm mang dank git tác đồng - Cúc phương pháp dink lượng via thực hành, Ba Nội, 2010. 8 ban hành quy đình với những phương pháp phân tích phù hop, vi di phương pháp phân tích chỉ phú/ giá thành Đảnh giá tác đông pháp luật là một quá trình so sánh dựa trên việc quyết dinh mục dich cudi cing của guy đình và vạch ra tat cả những hoat động có thể thực hiện nhằm dat được muc dich đô. Phương an thực tế nhất sẽ được Tựa chọn bởi những nhà làm luật trên cơ sở cân nhắc giữa hiệu quả và tính khả thi của các phương án khác nhan” 12 Ở Việt Nam, Số tay Kỹ năng đánh giá V ăn bản pháp luật của Bộ Tư pháp có ghi: “Denh giá tác động pháp luật (Regulatory Impact Assessment - viết tắt là RIA) là mét tập hop các bước logic hỗ trợ cho việc chuẩn bị các đề xuất chính sách. Đảnh giá tác động pháp luật (RIA) bao gồm việc nghiên cứu sẵu sắc các hoạt động di kèm với qua trình xây dung chính sách và chính thức hóa các kết quả nghiên cứu bằng một bản báo cáo độc lap 13 Thuật ngữ này cũng được ghi nhân trong Nghị định số 34/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật BHV BQPPL, cụ thế ĐGTĐCS là: “Tiệc phân tích, dự báo tác đồng của chính sách đang được xây dựng đổi với các nhóm đối tượng khác nhau nhằm lựa chọn giải pháp tôi wu thực hiện chính sách "14 Như vậy, ĐGTĐCS sẽ được hiểu dưới góc độ 1a mét hoạt động có tính hệ thông, nằm trong quy trình xây đựng, ban hành V BQPPL.
Có thé thông nhật dua ra định ngiữa: ĐGTĐCS là quá trinh phân tích, đánh giá thông tin một cách hệ thông, qua đó xác đính được rõ ràng, chính xác van đề bat cap; đư báo tác đông tích cực, tiêu cực của tùng chính sách đối với các đôi tương chịu tác đông của chính sách (người din, doanh nghiép, tô chức, Nhà nước.); dự báo và so sánh chi phí, lợi ich của các giải pháp được đề xuất nhằm lựa chon được giải pháp tối ưu nhất giải quyết van dé Như vậy có thé thay, hoạt động ĐGTĐCS có hai đặc điểm chính là mang tinh quyén luc nha nước và tính khách quan. Thứ nhất, tính quyền lực nhà nước được thé hiện thông qua: @ Chủ thé DGTDCS là những chủ thé được nhà nước trao quyên va được quy định cụ thé trong Luật BHV BQPPL nam 2015 bao gồm: cơ quan, tô chức chủ tri lập đề nghi xây dung © OBCD. Buroductory Haudbook for Undertaking Regulatory Eupart Aualysis, 2008. !* Bộ Terphip, UNDP, SỐ tay XY nững soan thao, thâm dink, đứnh giả tác đồng của Van dion quy phạm pháp luật Ha Nội 2010.
!* Khoản 2 Đầu 2 Nghị dh 34/2016/NĐ-CP. VBQPPL chịu trách nhiệm xây đựng chính sách trong dé nghị và phải thực hiện ĐGTĐCS. Đối với đề nghị xây dựng VBOPPL do Chính phủ, Ủy ban nhân dân cập tinh trình thì Chính phủ phân công cho các cán bộ, ngành, Ủy ban nhân dân phân công cho các cơ quan chuyên muôn thuộc Ủy ban nhân dan thực hiện xây dung chính sách và DGTDCS nhưng Chinh phủ và Ủy ban nhân dân van la cơ quan có quyên hen và chịu trách nhiệm và chính sách, DGTDCS trong đề nghị xây dựng V BQPPL. (i) Mục dich của ĐGTĐCS là đánh giá mức độ ảnh hưởng của chính sách Nha nước dự định ban hành dén các mắt: kinh tế, xã hội, chính trị.
để xác định chính sách đó có phù hop với dat nước hay không Mục đích của hoạt động đánh giá phải hướng đền lợi ích chung của Nha nước và giải quyết các van dé mang tính phô quát, đại chúng và tác động tiêu cực đến xã hội nên rất cân được quan tâm (i9 Khách thé của ĐGTĐCS là các chinh sách mới mà cơ quan nha tước du đính ban hành và dự liệu những tác đông của nó đền các đôi tượng trong xã hội. Thứ hai, tính khách quan của hoạt động ĐGTĐCS được thé hiện thông qua: @ Quá trình ĐGTĐCS được thực hiện bởi nhiều chủ thể nên sẽ khôngthể mang tinh cảm quan cá nhân Việc đánh giá phải được thực hiện trên cơ sở khách quan, khoa học, có sự trao đãi, thao luận tập thé. Gi) Mỗi chính sách đầu được đánh giá dựa trên moi mat của đời sống: tác đông về kinh tê, tác động về xã hội, tác đông về giới (nêu có), tác động về TTHC (nêu có) và tác động với hệ thong pháp luật”. Như vậy, việc đánh gia sẽ mang tính góc nhìn da chiêu, trong moi lĩnh vực, moi khía canh cuộc sông nên mang tính khách quan rat cao.
Noidung đánh giá tác động chính sách 12. Tác động ve kinh tế Tác động về lanh tế của chính sách được đánh gid trên cơ sở phân tích chi phi và lợi ích đối với một hoặc một số nội đhng về sản xuất, kinh doanh tiêu ding, môi trường đâu tư và kảnh doanh, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân, cơ cẩu phát triển kinh tế của quốc gia hoặc dia phương chỉ tiêu công. đầu tư công và các vẫn đề khác '° Đầu6 Nehi dint số 34/2016/NĐ-CP.