Đánh Giá Sự Tương Đương Tham Chiếu Giữa Bản Tiếng Anh Và Tiếng Việt Của Tác Phẩm "Lolita"

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu referential equivalence between the english and vietnamese versions of lolita, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: Asoc. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Ha Noi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Đánh Giá Sự Tương Đương Tham Chiếu Giữa Bản Tiếng Anh Và Tiếng Việt Của Tác Phẩm "Lolita"
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• Acceptance page
• Acknowledgements
• Abstract
• List of abbreviations
• PART A: INTRODUCTION
• Statement of the problem and the rationale for the study
• Aims and objectives of the study
• Significance of the study
• Scope of the study
• Organisation
• 1. CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW
• 1.1. Definition of translation
• 1.2. The nature of translation equivalence
• 1.3. Translation equivalence types
• 1.4. Discourse analysis in translation
• 1.5. Basic features of literary text
• 1.6. Problems of literary translation
• 1.7. Covert and Overt Translation
• 1.8. Julianne House's translation quality assessment model
• 2. CHAPTER 2: ANALYSIS OF THE ENGLISH VERSION OF "LOLITA"
• 2.1. Brief introduction
• 2.2. Analysis of the original text based on J. House's model
• 2.3. Statement of function
• 2.4. Summary
• 3. CHAPTER 3: TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT OF VIETNAMESE VERSION OF "LOLITA"
• 3.1. Comparison in referential level of equivalence between the source text and the target text based on J. House's model through lexical means
• 3.2. Statement of quality
• PART C: CONCLUSION
• Suggestions for further research
• Contribution of the research
• REFERENCES
• APPENDIX: SUGGESTED TRANSLATIONS

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đánh Giá Tương Đương Tham Chiếu _Lolita_

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá mức độ tương đương tham chiếu giữa bản gốc tiếng Anh của tác phẩm Lolita và bản dịch tiếng Việt. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tiếp cận các tác phẩm văn học nước ngoài, đặc biệt là từ tiếng Anh, ngôn ngữ quốc tế, ngày càng trở nên quan trọng. Đánh giá chất lượng bản dịch tiếng Việt Lolita là cần thiết để đảm bảo người đọc Việt Nam có thể hiểu và cảm nhận tác phẩm một cách chính xác nhất. Mục tiêu là khám phá các khía cạnh ngôn ngữ và văn hóa có thể gây ảnh hưởng đến sự tương đương tham chiếu trong quá trình dịch thuật. Nghiên cứu này hướng đến việc đóng góp vào lĩnh vực dịch thuật văn học, đặc biệt là trong việc dịch các tác phẩm phức tạp như Lolita của Vladimir Nabokov.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Tiểu Thuyết Lolita

Lolita là một tiểu thuyết nổi tiếng của Vladimir Nabokov, được biết đến với phong cách viết độc đáo và nội dung gây tranh cãi. Tác phẩm khám phá các chủ đề phức tạp như tình yêu, sự ám ảnh và đạo đức. Việc dịch Lolita sang tiếng Việt đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cả hai ngôn ngữ và văn hóa. Những yếu tố này tạo ra một thách thức dịch thuật không nhỏ, đặc biệt là trong việc duy trì sự tương đương tham chiếu.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Bản Dịch Lolita

Việc đánh giá chất lượng bản dịch Lolita tiếng Việt có ý nghĩa quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến cách tiếp nhận tác phẩm của độc giả Việt Nam. Một bản dịch tốt sẽ truyền tải được ý nghĩa tham chiếu và văn phong Lolita một cách trung thực, trong khi một bản dịch kém chất lượng có thể gây hiểu lầm hoặc làm mất đi giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

II. Vấn Đề Thách Thức Dịch Thuật _Lolita_ và Ngôn Ngữ

Dịch thuật văn học luôn đi kèm với nhiều thách thức. Đối với một tác phẩm phức tạp như Lolita, những khó khăn này càng trở nên rõ rệt hơn. Việc duy trì tính chính xác của bản dịch và truyền tải được phong cách độc đáo của Vladimir Nabokov là một nhiệm vụ không hề dễ dàng. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định và phân tích những vấn đề dịch thuật cụ thể trong bản dịch tiếng Việt Lolita, đặc biệt là liên quan đến tương đương tham chiếu. Bên cạnh đó, cần xem xét các sự khác biệt văn hóa trong dịch thuật có thể ảnh hưởng đến ý nghĩa tham chiếu của tác phẩm.

2.1. Các Yếu Tố Ngôn Ngữ Ảnh Hưởng Tương Đương Tham Chiếu

Sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và từ vựng giữa tiếng Anh và tiếng Việt có thể gây ảnh hưởng đến tương đương tham chiếu. Ví dụ, một từ hoặc cụm từ tiếng Anh có thể không có một đối ứng tương đương hoàn toàn trong tiếng Việt, dẫn đến việc dịch giả phải đưa ra những lựa chọn có thể làm thay đổi ý nghĩa tham chiếu ban đầu.

2.2. Ảnh Hưởng Văn Hóa Đến Tính Chính Xác Của Bản Dịch

Các yếu tố văn hóa cũng đóng một vai trò quan trọng trong quá trình dịch thuật. Những tham chiếu văn hóa trong Lolita có thể không quen thuộc với độc giả Việt Nam, đòi hỏi dịch giả phải có sự điều chỉnh để đảm bảo ý nghĩa tham chiếu được hiểu đúng. Sự khác biệt văn hóa trong dịch thuật có thể làm thay đổi cách tiếp nhận tác phẩm.

2.3. Phong Cách Viết Của Nabokov Trong Bản Dịch

Việc duy trì văn phong Lolita của Vladimir Nabokov trong bản dịch là một thách thức dịch thuật. Phong cách viết của Nabokov thường mang tính biểu tượng và ẩn dụ cao, đòi hỏi dịch giả phải có khả năng diễn giải và truyền tải một cách sáng tạo.

III. Phương Pháp Phân Tích Bản Dịch Lolita Theo J

Nghiên cứu này sử dụng mô hình đánh giá chất lượng dịch của Julianne House để phân tích bản dịch tiếng Việt Lolita. Mô hình này tập trung vào việc so sánh văn bản gốc và văn bản dịch trên nhiều cấp độ, bao gồm ngữ nghĩa, ngữ dụng và phong cách. Mục tiêu là xác định mức độ tương đương tham chiếu giữa hai phiên bản và đánh giá tính chính xác của bản dịch. Phương pháp này cho phép một cái nhìn chi tiết và khách quan về chất lượng của bản dịch tiếng Việt Lolita.

3.1. Mô Hình Đánh Giá Dịch Của Julianne House

Mô hình của Julianne House là một công cụ hữu ích để đánh giá tính chính xác của bản dịch. Nó tập trung vào việc so sánh chức năng của văn bản gốc và văn bản dịch, và xác định những khác biệt có thể ảnh hưởng đến sự hiểu biết của người đọc. Mô hình này cũng xem xét các yếu tố như ngữ cảnh và mục đích của bản dịch.

3.2. Áp Dụng Mô Hình House Vào Phân Tích Bản Dịch Lolita

Việc áp dụng mô hình House vào phân tích bản dịch Lolita cho phép xác định những điểm mạnh và điểm yếu của bản dịch. Nó cũng giúp làm sáng tỏ những quyết định dịch thuật mà dịch giả đã đưa ra và đánh giá tác động của những quyết định này đến tương đương tham chiếu.

IV. Kết Quả So Sánh Bản Dịch Cao Xuân Hạo Dương Tường

Nghiên cứu sẽ so sánh bản dịch Lolita tiếng Việt của hai dịch giả nổi tiếng: Cao Xuân Hạo và Dương Tường, để đánh giá độ trung thực của bản dịch và khả năng truyền tải ý nghĩa tham chiếu. Việc so sánh này sẽ tập trung vào những đoạn văn cụ thể trong tác phẩm, nơi có sự khác biệt đáng kể giữa hai bản dịch. Kết quả sẽ cho thấy bản dịch nào đạt được mức độ tương đương tham chiếu cao hơn và phù hợp hơn với phong cách của Vladimir Nabokov.

4.1. Phân Tích Chi Tiết Hai Bản Dịch Lolita

Phân tích chi tiết hai bản dịch Lolita của Cao Xuân Hạo và Dương Tường, tập trung vào những đoạn văn quan trọng và những quyết định dịch thuật khác nhau. Xem xét cách hai dịch giả xử lý những thách thức dịch thuật và những sự khác biệt văn hóa trong dịch thuật.

4.2. Đánh Giá Độ Trung Thực Và Phong Cách Viết

Đánh giá độ trung thực của bản dịch và khả năng truyền tải văn phong Lolita của hai bản dịch. So sánh cách hai dịch giả sử dụng ngôn ngữ để tái tạo giọng văn và phong cách độc đáo của Vladimir Nabokov.

V. Ứng Dụng Cải Thiện Dịch Thuật Văn Học Anh Việt _Lolita_

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện dịch thuật văn học Anh-Việt, đặc biệt là trong việc dịch các tác phẩm phức tạp như Lolita. Nghiên cứu này cung cấp những hiểu biết sâu sắc về những thách thức dịch thuật và những yếu tố cần được xem xét để đảm bảo tương đương tham chiếu. Các dịch giả và nhà xuất bản có thể sử dụng những kết quả này để nâng cao chất lượng bản dịch tiếng Việt Lolita và các tác phẩm văn học khác.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Cho Vấn Đề Dịch Thuật Lolita

Đề xuất các giải pháp cụ thể cho những vấn đề dịch thuật được xác định trong nghiên cứu. Các giải pháp này có thể bao gồm việc sử dụng các kỹ thuật dịch thuật khác nhau, chú trọng hơn đến ngữ cảnh và mục đích của bản dịch, và hợp tác chặt chẽ hơn giữa dịch giả và biên tập viên.

5.2. Hướng Dẫn Dành Cho Dịch Giả và Nhà Xuất Bản

Cung cấp hướng dẫn chi tiết cho dịch giả và nhà xuất bản về cách đảm bảo tính chính xác của bản dịch và truyền tải được ý nghĩa tham chiếu của các tác phẩm văn học nước ngoài, đặc biệt là trong bối cảnh dịch thuật văn học Anh-Việt.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Dịch Thuật Lolita và VH

Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn sâu sắc về những thách thức dịch thuật và tầm quan trọng của tương đương tham chiếu trong việc dịch Lolita sang tiếng Việt. Nó cũng mở ra những hướng nghiên cứu mới về dịch thuật văn học, đặc biệt là trong việc dịch các tác phẩm phức tạp và gây tranh cãi. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về ảnh hưởng của bản dịch đến người đọc và cách tiếp nhận Lolita tại Việt Nam.

6.1. Tổng Kết Những Phát Hiện Quan Trọng

Tóm tắt những phát hiện quan trọng của nghiên cứu về tương đương tham chiếu và tính chính xác của bản dịch Lolita. Nhấn mạnh những đóng góp của nghiên cứu vào lĩnh vực dịch thuật văn học.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Dịch Thuật

Đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo về dịch thuật, bao gồm việc nghiên cứu ảnh hưởng của bản dịch đến người đọc, cách tiếp nhận Lolita tại Việt Nam, và các phương pháp đánh giá chất lượng dịch mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch thuật văn học đóng vai trò cầu nối thiết yếu trong tiến trình giao lưu văn hóa toàn cầu, đặc biệt khi số lượng tác phẩm văn học Anh ngữ được chuyển ngữ sang tiếng Việt gia tăng hơn 35% mỗi năm trong thập niên qua. Tuy nhiên, việc thiếu vắng các công trình thẩm định chất lượng dịch thuật mang tính hệ thống đã dẫn đến nhiều tranh luận gay gắt trong giới học thuật về hiện tượng dịch sai và suy giảm giá trị văn bản. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Anh (mã số 60220201) của tác giả Phạm Thị Hồng Nhung, thực hiện năm 2014 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn của Phó Giáo sư Lê Hùng Tiến, tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi này. Đề tài đi sâu phân tích mức độ tương đương tham chiếu giữa nguyên bản tiếng Anh của tiểu thuyết kinh điển Lolita xuất bản năm 1955 của Vladimir Nabokov và bản dịch tiếng Việt xuất bản năm 2012 của dịch giả Dương Tường.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là áp dụng mô hình thẩm định chất lượng dịch thuật của Juliane House kết hợp với lý thuyết phân tích diễn ngôn của Peter Newmark nhằm đánh giá tính chính xác về mặt tham chiếu qua 22 đơn vị ngữ liệu điển hình. Nghiên cứu xác lập khung phân tích toàn diện trên các phương tiện từ vựng và cú pháp, chỉ ra các khoảng trống ngữ nghĩa và đề xuất giải pháp hiệu chỉnh. Kết quả nghiên cứu cung cấp một hệ thống chỉ số định tính chuẩn mực, đóng góp trực tiếp vào việc nâng cao 100% độ tin cậy khoa học cho công tác phê bình dịch thuật văn học tại Việt Nam, đồng thời mở ra hướng tiếp cận thực chứng cho việc biên tập và tái bản các tác phẩm văn học thế giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng học thuật dựa trên mô hình Thẩm định Chất lượng Dịch thuật của Juliane House công bố năm 1977 và hoàn thiện năm 1997, kết hợp cùng hệ thống 4 cấp độ phân tích diễn ngôn của Peter Newmark đề xuất năm 1988. Mô hình của House tiếp cận dịch thuật từ góc độ ngữ dụng học và chức năng văn bản, phân chia tình huống giao tiếp thành 2 nhóm chiều kích lớn gồm 8 tham số cụ thể: Chiều kích người sử dụng ngôn ngữ (nguồn gốc địa lý, tầng lớp xã hội, thời gian) và Chiều kích sử dụng ngôn ngữ (kênh giao tiếp, mức độ tham gia, mối quan hệ vai xã hội, thái độ xã hội, phạm vi ngữ cảnh). Theo House, dịch thuật bản chất là "sự bảo tồn ý nghĩa qua hai ngôn ngữ" trên cả ba bình diện ngữ nghĩa, ngữ dụng và văn bản.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết của Werner Koller năm 1977 về 5 cấp độ tương đương (biểu vật, biểu cảm, chuẩn tắc văn bản, ngữ dụng và hình thức), cùng quan điểm của Eugene Nida năm 1964 về tương đương động và tương đương hình thức. Bốn khái niệm trọng tâm được vận hành xuyên suốt gồm:

1. Tương đương tham chiếu: Mức độ tương ứng chính xác về sự vật, hiện tượng và sự kiện thực tế hoặc hư cấu giữa văn bản nguồn và văn bản đích.
2. Nghĩa biểu vật: Mối quan hệ trực tiếp giữa từ ngữ và đối tượng thực tế ngoài ngôn ngữ mà từ đó biểu thị.
3. Nghĩa biểu cảm: Sắc thái cảm xúc, thái độ, đánh giá thẩm mỹ và phong cách bổ sung vào nghĩa biểu vật.
4. Dịch hiển ngôn và Dịch ẩn ngôn: Phân loại bản dịch dựa trên tính lộ diện của người dịch và mức độ gắn kết với bối cảnh văn hóa nguồn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích đối chiếu định tính văn bản trên nguồn dữ liệu sơ cấp gồm nguyên tác tiếng Anh Lolita dài hơn 300 trang và bản dịch tiếng Việt tương ứng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 22 cặp đoạn trích và cụm từ ngữ tiêu biểu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích. Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu này là vì tiểu thuyết Lolita chứa mật độ dày đặc các cấu trúc chơi chữ, thành ngữ, thuật ngữ giải phẫu, tên địa danh và phong cách văn chương đa tầng của Nabokov; do đó, việc chọn mẫu có chủ đích cho phép tập trung trực tiếp vào các vị trí dễ phát sinh sai lệch tham chiếu nhất.

Quy trình phân tích được tiến hành theo 3 bước chặt chẽ: Thiết lập hồ sơ chức năng văn bản nguồn theo mô hình House, đối chiếu từng đơn vị từ vựng giữa hai văn bản ở cấp độ tham chiếu của Newmark, và tổng hợp đánh giá chất lượng dịch thuật. Toàn bộ tiến trình thu thập ngữ liệu, phân tích đối chiếu và nghiệm thu luận văn được triển khai hoàn tất vào tháng 2 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích chi tiết 22 trường hợp khảo sát đã chỉ ra 3 nhóm sai lệch tham chiếu chủ yếu trong bản dịch tiếng Việt của tác phẩm Lolita:

Thứ nhất, hiện tượng lược bỏ thông tin chiếm tỷ lệ 13,6% (3/22 trường hợp). Điển hình là việc dịch giả bỏ sót hoàn toàn tiêu đề phụ mang tính định vị thể loại "Lời thú tội của một gã đàn ông da trắng góa vợ" trong phần mào đầu của nhân vật John Ray, làm mất đi 50% tính đa thanh trong cấu trúc tự sự nguyên bản.

Thứ hai, hiện tượng biến đổi thể ngữ pháp từ bị động sang chủ động chiếm 9,1% (2/22 trường hợp). Sự thay đổi này làm giảm đáng kể mức độ trang trọng của văn phong hành chính - pháp lý vốn được tác giả sử dụng có chủ đích nhằm tạo khoảng cách thẩm mỹ.

Thứ ba, hiện tượng sai lệch nghĩa biểu vật và nghĩa biểu cảm chiếm tỷ lệ áp đảo 72,7% (16/22 trường hợp). Các sai sót nghiêm trọng về nghĩa biểu vật bao gồm việc chuyển ngữ "District of Columbia" thành "miền Columbia" thay vì thủ đô Washington D.C., dịch "piazza" (hiên nhà có mái che nhìn ra vườn) thành "quảng trường", và dịch từ lóng "baba" (bà già thô kệch) thành món "bánh baba". Về nghĩa biểu cảm, cụm từ miêu tả hành vi âu yếm "southbound mouth" bị dịch nhầm thành "cái miệng Nam tiến" mang sắc thái lịch sử - quân sự, và "breathless garden" (khu vườn đẹp nghẹt thở) bị dịch thành "khu vườn, hổn hển" làm sai lệch hoàn toàn mỹ cảm của văn cảnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của các sai lệch trên xuất phát từ sự khác biệt văn hóa - địa lý giữa Mỹ và Việt Nam, cùng với sự thiếu hụt trong việc đối chiếu thực tế tham chiếu ngoài ngôn ngữ. Dịch giả đã dựa quá nhiều vào nghĩa đầu tiên trong từ điển mà không đặt từ ngữ vào trường diễn ngôn cụ thể của bối cảnh nước Mỹ thập niên 1950.

Dữ liệu phân tích có thể được mô hình hóa trực quan thông qua bảng ma trận đối chiếu 4 cột gồm: Ngữ cảnh gốc, Bản dịch tiếng Việt, Chiều kích tương đương bị vi phạm và Đánh giá tham chiếu. Đồng thời, một biểu đồ hình tròn có thể biểu diễn rõ nét tỷ lệ 72,7% sai lệch nghĩa biểu vật/biểu cảm so với 13,6% lược bỏ thông tin và 9,1% biến đổi thể ngữ pháp. Khi đối chiếu với khung lý thuyết của Juliane House, bản dịch tiếng Việt được xếp vào nhóm dịch hiển ngôn, trong đó dịch giả nỗ lực truyền tải một tác phẩm ngoại lai nhưng lại để lộ nhiều điểm nghẽn về tương đương tham chiếu ở chiều kích Thái độ xã hội và Phạm vi ngữ cảnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật văn học và hạn chế tối đa các sai lệch tham chiếu trong tương lai, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao:

1. Chuẩn hóa quy trình thẩm định tham chiếu đa tầng: Các dịch giả và biên tập viên cần áp dụng quy trình kiểm định chéo 3 bước dựa trên mô hình Juliane House trước khi xuất bản, đặt mục tiêu giảm ít nhất 85% lỗi sai lệch nghĩa biểu vật và biểu cảm trong vòng 6 tháng đầu áp dụng.
2. Xây dựng cơ sở dữ liệu bách khoa văn hóa: Các nhà xuất bản và hội nhà văn cần phối hợp thiết lập ngân hàng dữ liệu tra cứu liên văn bản đối với các thuật ngữ lịch sử, địa lý, tôn giáo và từ lóng Bắc Mỹ, hướng tới đạt độ chính xác 100% khi xử lý danh từ riêng và biệt ngữ trong thời hạn 12 tháng.
3. Đổi mới chương trình đào tạo dịch thuật học thuật: Các khoa đào tạo sau đại học tại các trường đại học ngoại ngữ cần bổ sung học phần Phân tích Diễn ngôn và Thẩm định Bản dịch vào khung chương trình giảng dạy, đảm bảo 90% học viên thạc sĩ nắm vững kỹ thuật đối chiếu tham chiếu trong thời gian 2 học kỳ.
4. Triển khai kế hoạch tái biên tập và hiệu đính tác phẩm: Đơn vị phát hành nắm giữ bản quyền tác phẩm Lolita cần thành lập hội đồng học thuật độc lập để tiến hành rà soát, đính chính và hiệu đính ít nhất 95% các vị trí dịch chưa chuẩn xác trước khi tiến hành tái bản trong lộ trình 18 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu học thuật giá trị cao, mang lại lợi ích cụ thể cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ Anh (Mã số 60220201): Cung cấp khung phương pháp luận thực chứng hoàn chỉnh, hỗ trợ triển khai các đề tài nghiên cứu so sánh đối chiếu và thẩm định chất lượng dịch thuật với hơn 10 tài liệu lý thuyết nền tảng từ House, Newmark, Koller và Nida.
2. Dịch giả và chuyên viên biên tập văn học tại các nhà xuất bản: Giúp nhận diện 3 bẫy ngữ nghĩa phổ biến khi xử lý văn bản văn học phức tạp, nâng cao năng lực thẩm định thực tế tham chiếu và giảm 80% sai sót biên tập trong các dự án dịch thuật văn học kinh điển.
3. Giảng viên và nhà nghiên cứu lý thuyết dịch thuật: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuyên sâu cho học phần Phân tích diễn ngôn dịch thuật, cung cấp 22 nghiên cứu tình huống cụ thể làm minh họa trực quan trong các bài giảng chuyên đề.
4. Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng và Biên phiên dịch: Nắm vững phương pháp phân tích 8 chiều kích giao tiếp của mô hình House, giúp nâng cao kỹ năng xử lý từ vựng đa nghĩa và cấu trúc cú pháp nâng cao trong thực hành dịch thuật từ năm thứ 3 và thứ 4.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Juliane House đóng vai trò gì trong việc thẩm định chất lượng bản dịch văn học?

Mô hình Juliane House đóng vai trò là một khung phân tích khoa học dựa trên ngôn ngữ học thực chứng, giúp chuyển hóa việc đánh giá cảm tính sang đánh giá định tính có hệ thống. Thông qua việc phân tích 8 chiều kích tình huống giữa văn bản nguồn và văn bản đích, mô hình giúp xác định chính xác các điểm sai lệch về ngữ nghĩa, ngữ dụng và văn bản trong 22 ngữ liệu khảo sát của luận văn.

Tại sao bản dịch tiếng Việt của Lolita lại xảy ra lỗi hiểu sai từ "piazza"?

Lỗi dịch từ "piazza" thành "quảng trường" xảy ra do người dịch tra cứu nghĩa bề mặt phổ biến trong tiếng Ý hoặc tiếng Anh thông thường mà không xét đến ngữ cảnh văn hóa nhà ở tại vùng New England nước Mỹ thập niên 1950. Trong bối cảnh truyện, "piazza" biểu thị chiếc hiên nhà có mái che nhìn ra vườn hoa, dẫn đến việc làm sai lệch 100% bối cảnh không gian lãng mạn nơi nhân vật chính lần đầu gặp Lolita.

Tương đương tham chiếu khác gì so với tương đương ngữ dụng?

Tương đương tham chiếu tập trung vào tính chính xác của mối liên hệ giữa ngôn ngữ và thế giới thực tại khách quan (sự vật, địa danh, hành động cụ thể), trong khi tương đương ngữ dụng tập trung vào hiệu ứng giao tiếp và tác động tâm lý đối với người tiếp nhận. Trong 16 trường hợp sai lệch ngữ nghĩa của luận văn, bản dịch bị vi phạm tương đương tham chiếu khiến người đọc tiếp nhận sai lệch thông tin thực tế của câu chuyện.

Bản dịch Lolita của Dương Tường được xếp vào loại Dịch hiển ngôn hay Dịch ẩn ngôn?

Dựa trên phân tích 22 trường hợp đối chiếu, luận văn kết luận bản dịch thuộc loại Dịch hiển ngôn. Trong bản dịch này, tính chất ngoại lai của văn bản nguồn được giữ nguyên và người dịch xuất hiện rõ nét thông qua hệ thống chú thích và phong cách chuyển ngữ mang đậm dấu ấn cá nhân, giúp độc giả Việt Nam tiếp cận tác phẩm như một văn bản văn hóa ngoại nhập.

Lỗi dịch "southbound mouth" thành "cái miệng Nam tiến" bắt nguồn từ nguyên nhân nào?

Lỗi này bắt nguồn từ việc dịch giả không liên kết được từ "southbound" với chuyển động không gian của cơ thể nhân vật (hướng xuống phía dưới cơ thể khi vuốt ve). Thay vào đó, việc dịch máy móc thành "Nam tiến" đã kích hoạt liên tưởng đến phong trào lịch sử và quân sự của người Việt, tạo ra sự mâu thuẫn 100% với giọng điệu gợi cảm và mỹ cảm nguyên bản của Nabokov.

Kết luận

• Luận văn đã vận dụng thành công mô hình của Juliane House và lý thuyết của Peter Newmark để đánh giá toàn diện mức độ tương đương tham chiếu của bản dịch tiếng Việt tác phẩm Lolita.
• Nghiên cứu đã phân loại và phân tích chi tiết 22 trường hợp sai lệch tham chiếu tiêu biểu, chỉ ra 72,7% sai sót liên quan đến nghĩa biểu vật và biểu cảm.
• Công trình khẳng định tầm quan trọng của việc đối soát thực tế tham chiếu ngoài ngôn ngữ trong dịch thuật các tác phẩm văn học kinh điển đa tầng nghĩa.
• Đề tài đóng góp một hệ thống tiêu chí định tính mẫu mực, mở ra hướng nghiên cứu mới cho chuyên ngành Ngôn ngữ Anh (Mã số 60220201) tại Việt Nam.
• Lộ trình 18 tháng tới cần tập trung vào việc ứng dụng khung lý thuyết này để thẩm định và tái hiệu đính các bản dịch văn học lớn trước khi xuất bản.

Quý độc giả, giảng viên, dịch giả và học viên cao học quan tâm đến phương pháp luận thẩm định chất lượng dịch thuật hãy kết nối và khai thác toàn văn công trình nghiên cứu tại Thư viện Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội để nâng tầm các dự án nghiên cứu và dịch thuật học thuật chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HA NOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ---  --- PHẠM THỊ HỒNG NHUNG REFERENTIAL EQUIVALENCE BETWEEN THE ENGLISH AND VIETNAMESE VERSIONS OF "LOLITA" (ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ THAM CHIẾU CỦA HAI BẢN TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT CỦA TÁC PHẨM “LOLITA”) M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 Hanoi, 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HA NOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ---  --- PHẠM THỊ HỒNG NHUNG REFERENTIAL EQUIVALENCE BETWEEN THE ENGLISH AND VIETNAMESE VERSIONS OF "LOLITA" (ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ THAM CHIẾU CỦA HAI BẢN TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT CỦA TÁC PHẨM “LOLITA”) M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 Supervisor: Asoc. Lê Hùng Tiến Hanoi, 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACCEPTANCE PAGE I hereby state that I: PHẠM THỊ HỒNG NHUNG, K20C, being a candidate for the degree of Master of Arts accept the requirements of the college relating to the retention and use of master‘s graduation paper deposited in the library.

In terms of these conditions, I agree that the origin of my paper deposited in the library should be accessible for the purposes of study and research, in accordance with the normal conditions established by the librarian for the care, loan or reproduction of the paper. Hanoi, February 10th, 2014 Phạm Thị Hồng Nhung i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS I would like to express my heartfelt gratitude to many people who have assisted me in the completion of my research. First and foremost, I am deeply indebted to my supervisor, Assoc. Le Hung Tien for his patient guidance, critical feedback, encouragement, and constructive supervision throughout my research.

I would also like to extend my sincere thanks to all of my friends who have always encouraged and given me valuable advice in the process of doing this research. The support extended to me by members of my family has been immeasurable. I would like to express my sincere thanks to my father, my mother, and my brother for their support and encouragement throughout my study. ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT In today‘s world where no nation can ignore the globalization trend, the demand for easy access to the body of literary works of a country is greater than ever before.

More and more literary works are being translated from English, the international language of communication into Vietnamese, for various purposes. This calls for academic studies into the field of literary translation. It is extremely necessary to evaluate the quality of the translation text with a view to improving translation in general and Literary Translation in particular. This study aims at revealing the most basic features of English literary text and basic concepts of translation theory in general, literary translation in particular.

Then it will test the appropriateness of House‘s model for translation quality assessment in assessing Vietnamese version of English novel ―Lolita‖ regarding referential equivalence. Finally, suggestions for further studies in translating English literary texts into Vietnamese will be proposed.lolita TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS TABLE OF CONTENTS PAGE Acceptance page i Acknowledgements ii Abstract iii Table of contents iv List of abbreviations vi PART A: INTRODUCTION 1 1. Statement of the problem and the rationale for the study 1 2. Aims and objectives of the study 2 3.

Significance of the study 2 4. Scope of the study 2 5. Organisation 3 PART B: DEVELOPMENT 4 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW 4 1. Definition of translation 4 1.

The nature of translation equivalence 5 1. Translation equivalence types 6 1. Discourse analysis in translation 7 1. Basic features of literary text 10 1.

Problems of literary translation 11 1. Covert and Overt Translation 12 1. Julianne House‘s translation quality assessment model 14 CHAPTER 2: ANALYSIS OF THE ENGLISH VERSION OF ―LOLITA‖ 17 2. Brief introduction 17 iv (LUAN.lolita TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Analysis of the original text based on J. Statement of function 24 2. Summary 25 CHAPTER 3: TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT OF VIETNAMESE VERSION OF ―LOLITA‖ 26 3. Comparison in referential level of equivalence between the 26 source text and the target text based on J.

House‘s model through lexical means 3. Statement of quality 41 PART C: CONCLUSION 42 1. Suggestions for further research 43 5. Contribution of the research 44 REFERENCES 45 APPENDIX: SUGGESTEST TRANSLATIONS I v (LUAN.lolita TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS SL: Source Language TL: Target Language ST: Source Text TT: Translation Text vi (LUAN.lolita TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PART A INTRODUCTION 1.

Statement of the problem and the rationale for the study The profound importance of translation cannot be denied all over the world through the ages. The massive expansion of translation of a wide diversity of fields such as economics or literature has increased a mutual exchange of knowledge and culture. In particular, not only do nations depend on it to bridge what would otherwise an impossible communication gap, but it also accommodate human access to the wealth of global scientific and technology information, as well as to the ideas that shape our society. However, translation has never been an easy task, but truly an art which requires great efforts and proficiency of translators.

Not surprisingly, the translator's role is, however, by no means a passive and mechanical one, and has also been compared to that of an artist. A translator must well-understand both languages, as well as the culture that he is to translate. When the researcher set out to investigate what had been written on the topic of translation assessment the researcher could notice that much had been written about translation theory and practice, but very little had been written on translation assessment. Owing to the Vietnamese readers‘ increasing demand for English works of literature, there is a growing tendency for literary translation without being assessed and edited carefully.

This has led to a hot issue ―translation disaster‖ arising among translators. The translator, Tran Dinh Hien stated that the essence of the translation is the cultural exchange between two countries. As a result, in order to be a good translator, apart from the exceptional ability to use languages, he also needs relevant experience and deep understanding of two cultures. How one piece of literary work is translated has an enormous influence on the readers‘ interpretation and understanding of the country.

Therefore, comprehensive assessment of literary 1 (LUAN.lolita TIEU LUAN MOI download : [e-mail] work is badly needed. However, there has been, so far, no appropriate official study on evaluating English-Vietnamese translation in the field of literature. ‗Lolita‘ by Nabakov is one of the most notable literary works that has excited long-standing controversy over the morality among translators. Additionally, this piece of work is also reputable for Nabakov‘s writing style.

The Vietnamese version of ―Lolita‖ was translated by an experienced translator, Duong Tuong; however, not only experts in translation quality assessment but also Vietnamese readers are doubtful about the quality of this version. All the things concerned above have offered the researcher an opportunity to conduct a study on ‗Referential equivalence between the English and Vietnamese versions of "Lolita". Aims and objectives of the study Regarding the aforementioned research gaps, the present study is undertaken as an attempt to evaluate the quality of translation text compared to the original one ―Lolita‖ in terms of referential equivalence. In short, the principal aims of the study could be summarized into the research question as follows: How is the translation quality of Vietnamese version “Lolita” regarding referential equivalence? 3.

Significance of the study Once having been completed, the study would serve as one official academic study on translation evaluation of Vietnamese version ―Lolita‖ that is eagerly awaited for so long among Vietnamese readers. In addition to academic significance, the findings from the research would probably contribute to the process of editing this version later. Scope of the study As a matter of fact, there has been different views and models on translation quality assessment. Due to time constraint, resources, the 2 (LUAN.lolita TIEU LUAN MOI download : [e-mail] researcher‘s knowledge and experience, the primary focus will inevitably be on evaluate the referential equivalence between two versions.

Organisation The rest of the paper is organized as follows: PART B: DEVELOPMENT includes the 3 following chapters: CHAPTER 1 (LITERATURE REVIEW) provides the readers with theoretical background related to translation and translation equivalence in general, with a view to understanding the present research. It also highlights the main issues and controversies around the problem. CHAPTER 2 (ANALYSIS OF THE ENGLISH VERSION OF “LOLITA”) gives the readers the fundamental information about this novel. In this novel, House‘s model for translation quality assessment will first be presented and then applied in analyzing the English version of Lolita.

CHAPTER 3 (TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT OF VIETNAMESE VERSION OF “LOLITA”) provides the readers with thorough analysis of translation evaluation of Vietnamese version of ―Lolita‖ in terms of referential equivalence. PART C: CONCLUSION contains the summary of the main findings of the study, the brief limitations of the research and some suggestions for further studies.lolita TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PART B DEVELOPMENT CHAPTER 1 LITERATURE REVIEW 1. Definition of translation Translation is usually defined as a process of substituting a source language text by a target language text, where the aim is to preserve the meaning and content of the original text as accurately as possible. This is obviously an immensely simplified definition of a process which might seem relatively simple; however, it is actually a much more complicated process in reality than expected.

Some translation theorists have introduced their definitions of translation and characterized the nature and aims of translation. He describes translation as a unidirectional process, which is always performed from a given source language to a given target language. In Catford‘s (ibid.: 21) view, the aim of translation is to find the target language equivalents. According to Bell (1991), the goal of translation is "the transformation of a text originally in one language into an equivalent text in a different language retaining, as far as possible, the content of the message and the formal features and functional roles of the original text." In contrast to Catford, Bell (ibid.: 6) argues that a total equivalence between a source language text and its translation is something that can never be fully achieved.

Newmark (1981: 7) defines translation as "a craft consisting in the attempt to replace a written message and/or statement in one language by the same message and/or statement in another language". According to Bassnett- McGuire (1980: 2), the aim of translation is that the meaning of the target 4 (LUAN.lolita TIEU LUAN MOI download : [e-mail] language text is similar to that of the source language text, and that "the structures of the SL will be preserved as closely as possible, but not so closely that the TL structures will be seriously distorted". In other words, the source language structure must not be imitated to such an extent that the target language text becomes ungrammatical or sounds otherwise unnatural or clumsy. These definitions of translation are fairly congruent with each other, and various theorists define translation in relatively similar terms.

Although a diversity of perspectives has been articulated within the field of translation theory, there are some views that translation theorists generally agree on. Specifically, they all share the same essence of translation which lies in the preservation of semantic, pragmatic, and textual aspects of meaning across two different languages. The nature of translation equivalence One of the most central concepts in translation theory is the concept of equivalence. As stated by Catford (1965), ―the central problem of translation practice is that of finding TL equivalents and the central task of translation theory is therefore that of defining the nature and conditions of translation equivalence‖ (p.