Đồ án Y tế: Đánh giá sự tiếp cận của người bệnh tham gia bhyt điều trị

Đánh giá sự tiếp cận của người bệnh tham gia bhyt điều trị ngoại trú tại ttyt huyện hớn quản và thị xã bình long trong v phục vụ n

• Tác giả: Nguyễn Quân Bình
• Người hướng dẫn: PGS.TS Huỳnh Văn Hoá
• Trường học: Trường Đại học Lạc Hồng
• Chuyên ngành: Tổ chức Quản lý dược
• Đề tài: Đánh giá sự tiếp cận của người bệnh tham gia BHYT điều trị ngoại trú tại TTYT huyện Hớn Quản và thị xã Bình Long trong việc tiếp cận thuốc thiết yếu
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của sự tiếp cận thuốc thiết yếu

Sự tiếp cận thuốc thiết yếu là một yếu tố quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại. Đây không chỉ đơn thuần là đảm bảo tính sẵn có của thuốc tại các cơ sở y tế, mà còn liên quan đến khả năng người bệnh có thể sử dụng được thuốc một cách dễ dàng, giá cả phải chăng và có chất lượng đảm bảo. Trong bối cảnh Bảo hiểm y tế bắt buộc (BHYT) hiện nay, việc nâng cao sự tiếp cận thuốc thiết yếu trở thành ưu tiên hàng đầu để cải thiện hiệu quả chăm sóc sức khỏe và giảm gánh nặng kinh tế cho người dân. Theo các nghiên cứu quốc tế, khả năng tiếp cận thuốc có ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ hài lòng của người bệnh và kết quả điều trị.

1.1. Định nghĩa sự tiếp cận thuốc thiết yếu

Tiếp cận thuốc thiết yếu bao gồm bốn yếu tố cốt lõi: tính sẵn có, khả năng chi trả, thông tin chính xác và chất lượng thuốc. Tại TTYT huyện Hớn Quản và thị xã Bình Long, việc đánh giá sự tiếp cận thuốc của người bệnh tham gia BHYT điều trị ngoại trú là cơ sở để xác định tồn tại của khoảng cách giữa nhu cầu và cung cấp.

1.2. Vai trò trong cải thiện sức khỏe cộng đồng

Thuốc thiết yếu đóng vai trò then chốt trong việc điều trị các bệnh lý phổ biến. Khi người bệnh có khả năng tiếp cận đầy đủ thuốc, tỷ lệ tuân thủ điều trị cao hơn, dẫn đến cải thiện kết quả sức khỏe và giảm tái nhập viện. Nâng cao sự hài lòng của người bệnh thông qua đảm bảo tính sẵn có thuốc là mục tiêu quan trọng của các cơ sở y tế cơ sở.

II. Tình hình tiếp cận thuốc tại các trung tâm y tế

Kết quả nghiên cứu tại TTYT Bình Long và Hớn Quản cho thấy những khác biệt đáng kể trong khả năng tiếp cận thuốc thiết yếu. Tại TTYT thị xã Bình Long, tỷ lệ đơn thuốc được đáp ứng đầy đủ đạt 78%, trong khi TTYT Hớn Quản chỉ đạt 70%. Sự chênh lệch này phản ánh chất lượng quản lý dược và sự chuẩn bị tài chính khác nhau giữa hai cơ sở. Bên cạnh đó, mức độ tự chi trả của người bệnh cũng khác biệt: tại Bình Long là 30.000 VNĐ/lần khám, nhưng tại Hớn Quản lên đến 63.000 VNĐ/lần khám. Điều này cho thấy gánh nặng kinh tế khác nhau trong việc tiếp cận thuốc thiết yếu.

2.1. Tỷ lệ đáp ứng nhu cầu thuốc

TTYT Bình Long có tỷ lệ đáp ứng nhu cầu thuốc cao hơn (78%) so với TTYT Hớn Quản (70%). Sự khác biệt này có thể do quản lý kho dược, hệ thống cung ứng thuốc và tình trạng tài chính của các cơ sở khác nhau. Để nâng cao sự tiếp cận thuốc, cần cải thiện quản lý dược và đảm bảo tính sẵn có liên tục tại cả hai địa điểm.

2.2. Gánh nặng chi trả của người bệnh

Chi phí tự trả phản ánh mức độ bảo vệ tài chính cho người bệnh. TTYT Hớn Quản với mức chi trả 63.000 VNĐ/lần khám cao gấp đôi TTYT Bình Long. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thuốc của người dân có thu nhập thấp, làm giảm tính công bằng trong chăm sóc sức khỏe. Cần có chính sách hỗ trợ để giảm gánh nặng kinh tế cho người bệnh.

III. Đánh giá mức độ hài lòng của người bệnh

Sự hài lòng của người bệnh là chỉ số quan trọng phản ánh chất lượng dịch vụ y tế. Nghiên cứu cho thấy mức độ hài lòng trung bình tại TTYT Bình Long (3,79 điểm) cao hơn so với TTYT Hớn Quản (3,56 điểm) trên thang đo từ 1-5. Sự khác biệt này liên quan mật thiết đến khả năng tiếp cận thuốc thiết yếu và chất lượng dịch vụ. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng bao gồm phương diện hữu hình (cơ sở vật chất, trang thiết bị), sự đảm bảo (độ chính xác điều trị), sự tin cậy (chuyên môn của nhân viên) và sự đồng cảm (thái độ phục vụ). Nâng cao sự hài lòng của người bệnh yêu cầu cải thiện toàn diện các khía cạnh này.

3.1. So sánh mức độ hài lòng giữa hai cơ sở

TTYT Bình Long đạt mức độ hài lòng 3,79 điểm, cao hơn TTYT Hớn Quản 0,23 điểm. Sự chênh lệch này có thể do cơ sở vật chất tốt hơn, quản lý dược hiệu quả hơn và khả năng tiếp cận thuốc tốt hơn. Cải thiện sự hài lòng đòi hỏi đầu tư từng khía cạnh và quản lý chất lượng liên tục.

3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng

Năm yếu tố chính tác động đến sự hài lòng của người bệnh: Khả năng tiếp cận, Sự đảm bảo, Sự tin cậy, Sự đồng cảm và Phương diện hữu hình. Trong đó, phương diện hữu hình có tầm quan trọng lớn, bao gồm cơ sở vật chất và trang thiết bị y tế. Khả năng tiếp cận thuốc cũng là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến mức độ hài lòng chung của người bệnh tham gia BHYT.

IV. Kiến nghị cải thiện sự tiếp cận thuốc thiết yếu

Để nâng cao sự tiếp cận thuốc thiết yếu và cải thiện sự hài lòng của người bệnh tại TTYT huyện Hớn Quản và thị xã Bình Long, cần thực hiện các biện pháp toàn diện. Trước hết, cần tăng cường quản lý dược bằng cách optimizing kho dược, cải thiện hệ thống cung ứng và áp dụng công nghệ thông tin. Thứ hai, giảm gánh nặng chi trả cho người bệnh thông qua điều chỉnh danh mục thuốc BHYT, tăng tỷ lệ chi trả cho các thuốc thiết yếu và cấp phát voucher cho người có hoàn cảnh khó khăn. Thứ ba, cải thiện cơ sở vật chất và đào tạo nhân viên để nâng cao chất lượng dịch vụ. Cuối cùng, giám sát và đánh giá thường xuyên sự tiếp cận thuốc để điều chỉnh chiến lược phù hợp.

4.1. Cải thiện quản lý dược và cung ứng thuốc

Tối ưu hóa quản lý dược là chìa khóa để đảm bảo tính sẵn có thuốc thiết yếu. Cần áp dụng hệ thống quản lý kho hiện đại, dự báo nhu cầu thuốc chính xác và rà soát định kỳ danh mục thuốc thiết yếu. Tăng cường hợp tác giữa TTYT với nhà cung cấp thuốc để ổn định giá cả và đảm bảo chất lượng. Đầu tư công nghệ thông tin giúp theo dõi tình trạng kho dược và cảnh báo sớm khi thuốc sắp hết.

4.2. Giảm gánh nặng chi trả và chính sách hỗ trợ

Giảm chi phí tự trả của người bệnh cần điều chỉnh danh mục thuốc BHYT, tăng tỷ lệ thanh toán cho thuốc thiết yếu từ 70% lên 90%. Cần hỗ trợ tài chính cho người nghèo, cấp phát voucher thuốc và giảm giá khám chữa bệnh cho đối tượng bảo vệ xã hội. Chính sách này sẽ cải thiện sự tiếp cận thuốc, giảm gánh nặng kinh tế và nâng cao sự hài lòng của người bệnh tham gia BHYT.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiếp cận thuốc thiết yếu là quyền cơ bản của con người trong hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, đồng thời là tiêu chí cốt lõi phản ánh mức độ công bằng và hiệu quả quản lý y tế công cộng. Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy khoảng hai tỉ người trên toàn cầu đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận danh mục thuốc thiết yếu, dẫn đến nhiều rủi ro về sức khỏe và kinh tế. Tại Việt Nam, mặc dù tỷ lệ bao phủ Bảo hiểm Y tế (BHYT) toàn dân đã đạt mức ấn tượng 90,85%, song tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng và thiếu thuốc cục bộ sau đại dịch Covid-19 vẫn diễn ra ở nhiều cơ sở khám chữa bệnh công lập. Tại tỉnh Bình Phước, báo cáo của ngành y tế địa phương ghi nhận có thời điểm các bệnh viện chỉ đáp ứng được khoảng 60% nhu cầu thuốc và 30% vật tư y tế phục vụ khám BHYT.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược của học viên Nguyễn Quân Bình (Trường Đại học Lạc Hồng, năm 2025) thực hiện đề tài "Đánh giá sự tiếp cận của người bệnh tham gia BHYT điều trị ngoại trú tại TTYT huyện Hớn Quản và thị xã Bình Long trong việc tiếp cận thuốc thiết yếu". Nghiên cứu hướng đến hai mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, đánh giá thực trạng cung ứng và khả năng tiếp cận thuốc thiết yếu theo đơn ngoại trú BHYT; thứ hai, đo lường mức độ hài lòng cùng các nhân tố tác động đến trải nghiệm của người bệnh. Nghiên cứu được triển khai thực địa từ ngày 20/09/2024 đến 20/10/2024 trên tổng quy mô 768 người bệnh tại Trung tâm Y tế (TTYT) thị xã Bình Long (khu vực thành thị) và TTYT huyện Hớn Quản (khu vực nông thôn). Luận văn mang lại giá trị thực tiễn quan trọng, cung cấp bức tranh dữ liệu so sánh cụ thể, giúp các nhà quản trị bệnh viện và cơ quan bảo hiểm địa phương tối ưu hóa danh mục dự thầu, nâng cao chỉ số hài lòng của bệnh nhân và giảm gánh nặng tài chính tự chi trả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của các cam kết quốc tế và lý thuyết quản trị chất lượng y tế hiện đại:

• Tuyên bố Alma-Ata (1978) và Mục tiêu thiên niên kỷ của WHO (2004): Định hình 4 trụ cột tiếp cận thuốc thiết yếu quốc gia bao gồm: Lựa chọn danh mục hợp lý dựa trên mô hình bệnh tật; Giá cả phải chăng thông qua cơ chế đấu thầu minh bạch; Tài chính y tế bền vững nhờ quỹ BHYT; và Hệ thống cung ứng tin cậy bảo đảm chất lượng dược phẩm.
• Khung chính sách Bao phủ Y tế Toàn dân (UHC): Hướng đến bảo đảm mọi người dân nhận được dịch vụ chăm sóc sức khỏe đầy đủ mà không gặp áp lực tài chính nghiêm trọng, bám sát các quy định tại Luật Bảo hiểm Y tế sửa đổi năm 2014 và Thông tư 28/2024/TT-BYT cập nhật 493 hoạt chất tân dược cùng 242 thuốc dược liệu.
• Mô hình chất lượng dịch vụ SERVQUAL (Parasuraman, 1988): Bộ khung đo lường 5 khía cạnh chất lượng dịch vụ cấp phát thuốc ngoại trú, gồm: Khả năng tiếp cận (tính sẵn có của thuốc và chi phí hợp lý), Sự tin cậy (độ chính xác khi cấp phát và nhãn mác rõ ràng), Sự đảm bảo (năng lực chuyên môn của dược sĩ và thời gian chờ), Sự đồng cảm (thái độ giao tiếp, tôn trọng quyền riêng tư) và Phương diện hữu hình (cơ sở vật chất, quầy phát thuốc, trang thiết bị hỗ trợ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp giữa phân tích hồi cứu đơn thuốc và khảo sát phỏng vấn trực tiếp người bệnh:

• Quy mô và cách chọn mẫu: Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước lượng tỷ lệ quần thể vô hạn với độ tin cậy 95% (Z = 1,96) và sai số cho phép 5% (e = 0,05), xác định tối thiểu 384 mẫu cho mỗi trung tâm. Tác giả đã tiến hành thu thập mẫu ngẫu nhiên từ 20 đến 40 lượt mỗi ngày trong khung thời gian từ 20/09/2024 đến 20/10/2024, đạt tổng cộng 768 người bệnh và đơn thuốc hoàn chỉnh tại 2 cơ sở.
• Tiêu chuẩn chọn mẫu: Bệnh nhân từ đủ 18 tuổi trở lên, khám điều trị ngoại trú có thẻ BHYT, tự nhận thuốc tại quầy dược và tự nguyện tham gia trả lời phiếu khảo sát.
• Công cụ và xử lý số liệu: Thang đo Likert 5 mức độ được chuẩn hóa qua thử nghiệm sơ bộ 30 mẫu với hệ số Cronbach’s Alpha đều đạt trên 0,60 và tương quan biến - tổng trên 0,30. Số liệu được mã hóa, làm sạch bằng phần mềm chuyên dụng. Tác giả sử dụng các kiểm định phi tham số Kolmogorov-Smirnov, Shapiro-Wilk và Mann-Whitney U vì dữ liệu không tuân theo phân phối chuẩn, kết hợp phân tích tương quan Spearman và mô hình hồi quy đa tuyến tính để tìm ra các biến số ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê (p < 0,05).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa trên 768 đơn thuốc và người bệnh tại hai TTYT đã ghi nhận nhiều chỉ số định lượng phản ánh rõ sự khác biệt giữa hai khu vực:

• Tỷ lệ đáp ứng thuốc BHYT: Tại TTYT thị xã Bình Long, 78% đơn thuốc (299 đơn) được đáp ứng đầy đủ, trong khi 22% (85 đơn) có chỉ định bệnh nhân phải tự mua thêm bên ngoài. Tại TTYT huyện Hớn Quản, tỷ lệ đáp ứng thuốc chỉ đạt 70% (267 đơn), đồng nghĩa 30% (117 đơn) người bệnh phải mua thêm thuốc tự túc.
• Gánh nặng chi phí tự chi trả: Người bệnh tại Hớn Quản phải tự chi trả trung bình khoảng 63.000 VNĐ/lần khám, cao hơn gấp 2,1 lần so với mức chi trả trung bình 30.000 VNĐ/lần khám của người bệnh tại Bình Long.
• Cơ cấu thuốc phải mua thêm: Tại TTYT Bình Long, thuốc thiếu tập trung vào nhóm điều trị dạ dày chiếm 22% (24 trường hợp), bệnh lý mắt chiếm 21% (23 trường hợp), kháng viêm/giảm đau chiếm 20% (22 trường hợp) và kháng sinh chiếm 16% (17 trường hợp); trong đó 76% là thuốc chủ trị và 62% phục vụ bệnh cấp tính. Ngược lại, tại TTYT Hớn Quản, thuốc thiếu chủ yếu là kháng viêm/giảm đau chiếm tới 48% (63 trường hợp), đái tháo đường chiếm 18% (22 trường hợp), tăng huyết áp chiếm 12% (16 trường hợp); với 55% thuộc nhóm hỗ trợ điều trị và 62% cho bệnh cấp tính.
• Mức độ hài lòng của người bệnh: Điểm hài lòng chung tại TTYT Bình Long đạt 3,79/5 điểm, cao hơn mức 3,56/5 điểm tại TTYT Hớn Quản. Trọng số tác động có sự khác biệt rõ rệt: Khía cạnh "Phương diện hữu hình" có hệ số ảnh hưởng mạnh nhất đến sự hài lòng tại Bình Long, trong khi "Sự tin cậy" vào trình độ chuyên môn và tính chính xác của nhân viên y tế lại chiếm ưu thế tác động tại Hớn Quản.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                    SO SÁNH CÁC CHỈ SỐ CHÍNH GIỮA 2 TTYT                 |
+--------------------------+---------------------+------------------------+
| Tiêu chí                 | TTYT TX Bình Long   | TTYT Huyện Hớn Quản    |
+--------------------------+---------------------+------------------------+
| Tỷ lệ đáp ứng đơn BHYT   | 78% (299/384 đơn)   | 70% (267/384 đơn)      |
| Tỷ lệ đơn phải mua thêm  | 22% (85/384 đơn)    | 30% (117/384 đơn)      |
| Chi phí tự chi trả TB    | 30.000 VNĐ/lượt     | 63.000 VNĐ/lượt        |
| Điểm hài lòng chung      | 3,79 / 5,00 điểm    | 3,56 / 5,00 điểm       |
| Yếu tố ảnh hưởng lớn     | Phương diện hữu hình| Sự tin cậy chuyên môn  |
+--------------------------+---------------------+------------------------+

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về tỷ lệ đáp ứng thuốc (78% so với 70%) và mức chi phí tự chi trả phản ánh đặc thù kinh tế - xã hội giữa trung tâm đô thị và địa bàn nông thôn. Tại TTYT Bình Long, điều kiện kho bãi, quy mô điều trị lớn hơn (trên 200 giường) và quy trình thầu tập trung tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc dự trữ đa dạng các nhóm thuốc chuyên khoa. Ngược lại, tại TTYT Hớn Quản (quy mô 100 giường), nhóm đối tượng khảo sát có tới 54,4% làm nghề nông và 50,3% trên 60 tuổi, tỷ lệ mắc bệnh mạn tính cao (48,7%), khiến việc thiếu hụt cục bộ các thuốc điều trị phối hợp huyết áp, tiểu đường và giảm đau cơ xương khớp tạo áp lực tài chính trực tiếp lên người dân.

Dữ liệu so sánh với các công trình nghiên cứu của các tác giả trước đây tại các bệnh viện công lập cho thấy điểm tương đồng: người bệnh ngoại trú luôn đánh giá cao thái độ phục vụ và năng lực dược sĩ. Đáng chú ý, phân tích hồi quy trong luận văn chỉ ra rằng biến số "Khả năng tiếp cận thuốc" chưa có mối tương quan tác động trực tiếp mang tính quyết định tới sự hài lòng chung. Điều này được lý giải do tâm lý người bệnh tại tuyến huyện thường có kỳ vọng linh hoạt, sẵn sàng chấp nhận tự mua thêm các thuốc hỗ trợ hoặc biệt dược thay thế nếu được nhân viên y tế giải thích cặn kẽ, minh bạch với thái độ đồng cảm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để tình trạng thiếu thuốc cục bộ và nâng cao chất lượng dịch vụ dược ngoại trú, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Tối ưu hóa công tác lập kế hoạch đấu thầu và dự trù danh mục thuốc BHYT: Ban Giám đốc cùng Hội đồng Thuốc và Điều trị tại 2 TTYT cần ứng dụng mô hình phân tích ABC/VEN, bám sát cơ cấu bệnh tật thực tế (đặc biệt là 48,7% bệnh mạn tính tại Hớn Quản và nhóm bệnh tiêu hóa, mắt tại Bình Long). Mục tiêu nâng tỷ lệ đáp ứng đủ đơn thuốc BHYT lên trên 85% trong chu kỳ đấu thầu 2025-2026.
• Nâng cấp hạ tầng cơ sở vật chất và tiện ích khu vực cấp phát thuốc: Đầu tư cải tạo không gian chờ tại quầy phát thuốc ngoại trú, lắp đặt hệ thống bốc số tự động, màn hình LCD hiển thị tên và loa gọi số điện tử. Ban lãnh đạo TTYT Bình Long cần ưu tiên triển khai ngay trong quý 2 năm 2025 nhằm tăng chỉ số "Phương diện hữu hình" lên mức trên 4,20 điểm.
• Chuẩn hóa quy trình thao tác chuẩn (SOP) và đào tạo kỹ năng giao tiếp: Khoa Dược cần rà soát lại quy trình cấp phát 5 bước, tăng cường khâu kiểm tra đối chiếu đơn và dán nhãn hướng dẫn sử dụng rõ ràng. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng tư vấn, lắng nghe cho 100% dược sĩ trực quầy vào đầu năm 2025 để củng cố "Sự tin cậy" tại TTYT Hớn Quản.
• Thiết lập kênh giám sát chi phí đồng chi trả và công khai giá thuốc: Phòng Kế hoạch Nghiệp vụ phối hợp bộ phận Giám định BHYT niêm yết công khai bảng giá thuốc, kiểm soát chặt chẽ tình trạng chỉ định mua ngoài, phấn đấu giảm chi phí tự chi trả bình quân của bệnh nhân ngoại trú xuống dưới mức 25.000 VNĐ/lần khám trước cuối năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban Giám đốc và Trưởng khoa Dược các Trung tâm Y tế tuyến quận, huyện: Sử dụng phương pháp khảo sát và bộ chỉ số định lượng trong luận văn làm tài liệu chuẩn mực để tự đánh giá năng lực cấp phát thuốc và nâng cao điểm quản lý chất lượng bệnh viện.
• Dược sĩ lâm sàng và nhân viên quầy phát thuốc BHYT: Tham khảo quy trình tư vấn thực tế, kỹ thuật kiểm soát đơn thuốc và phương pháp giao tiếp nhằm giảm thiểu sai sót, gia tăng sự gắn kết với người bệnh.
• Cơ quan Bảo hiểm Xã hội và Sở Y tế địa phương: Có thêm cơ sở dữ liệu thực nghiệm về tỷ lệ thiếu thuốc và gánh nặng chi phí tiền túi của người dân, từ đó điều chỉnh chính sách phân bổ ngân sách quỹ khám chữa bệnh BHYT hợp lý giữa khu vực đô thị và nông thôn.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Dược học/Quản lý Y tế: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo điển hình về phương pháp luận kết hợp mô hình SERVQUAL, kỹ thuật phân tích biến số phi tham số và thiết kế bảng hỏi chuẩn hóa trong nghiên cứu dược cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Khả năng tiếp cận thuốc BHYT giữa TTYT Bình Long và TTYT Hớn Quản khác nhau như thế nào? Tại TTYT Bình Long (đô thị), tỷ lệ đơn thuốc đáp ứng đủ nhu cầu đạt 78%, cao hơn đáng kể so với mức 70% tại TTYT Hớn Quản (nông thôn). Sự khác biệt này bắt nguồn từ quy mô giường bệnh, năng lực dự trữ kho dược và điều kiện hạ tầng cung ứng giữa hai địa bàn.

Mức chi phí tự chi trả của người bệnh ngoại trú tại hai cơ sở y tế là bao nhiêu? Người bệnh tham gia BHYT tại TTYT Hớn Quản phải tự bỏ tiền túi mua thuốc ngoài trung bình khoảng 63.000 VNĐ cho mỗi lần khám, cao hơn gấp đôi so với mức tự chi trả trung bình 30.000 VNĐ của người bệnh tại TTYT Bình Long.

Yếu tố nào có tác động mạnh nhất đến sự hài lòng của người bệnh tại từng trung tâm? Phân tích hồi quy cho thấy tại TTYT Bình Long, yếu tố "Phương diện hữu hình" (không gian phòng chờ, quầy thuốc sạch sẽ, thiết bị hiện đại) tác động lớn nhất; trong khi tại TTYT Hớn Quản, "Sự tin cậy" vào tay nghề chuyên môn và sự chính xác của dược sĩ là yếu tố quyết định.

Những nhóm thuốc nào thường xuyên bị thiếu và người bệnh phải tự mua ngoài nhiều nhất? Tại Bình Long, thuốc thiếu chủ yếu thuộc nhóm bệnh lý dạ dày (22%), chuyên khoa mắt (21%) và kháng viêm/giảm đau (20%). Tại Hớn Quản, thuốc thiếu tập trung cao nhất ở nhóm kháng viêm/giảm đau (48%), đái tháo đường (18%) và tăng huyết áp (12%).

Vì sao nghiên cứu ghi nhận khả năng tiếp cận thuốc chưa tác động trực tiếp đến sự hài lòng chung? Người bệnh ngoại trú tuyến huyện có tâm lý thông cảm với tình trạng khan hiếm thuốc chung sau dịch bệnh. Nếu nhân viên y tế phục vụ nhiệt tình, hướng dẫn dùng thuốc chi tiết và giải thích minh bạch, mức độ hài lòng tổng thể của họ đối với cơ sở y tế vẫn duy trì ở mức tích cực.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng tiếp cận thuốc thiết yếu trên 768 người bệnh BHYT ngoại trú tại 2 trung tâm y tế đặc trưng cho khu vực đô thị và nông thôn của tỉnh Bình Phước.
• Tỷ lệ đáp ứng đủ đơn thuốc BHYT đạt mức khá, dao động từ 70% (Hớn Quản) đến 78% (Bình Long), nhưng vẫn còn từ 22% đến 30% bệnh nhân phải tự chi trả thêm tiền túi từ 30.000 đến 63.000 VNĐ mỗi lượt khám.
• Điểm hài lòng chung đạt mức tích cực từ 3,56 đến 3,79 điểm, chịu tác động chi phối chính bởi "Phương diện hữu hình" tại khu vực thành thị và "Sự tin cậy chuyên môn" tại khu vực nông thôn.
• Đóng góp cốt lõi của đề tài là cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm giá trị, giúp ngành y tế địa phương điều chỉnh danh mục mời thầu thuốc giai đoạn 2025-2026 sát với cơ cấu bệnh mạn tính.
• Các cơ sở y tế tuyến huyện cần sớm triển khai số hóa quy trình cấp phát thuốc và nâng cấp cơ sở vật chất phòng chờ ngay trong năm 2025 để nâng cao toàn diện chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Nhân quyền và mục tiêu thiên niên kỷ trong việc tiếp cận thuốc 1.1 Nhân quyền trong chăm sóc sức khoẻ Năm 1948, đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đã thông qua Nghị Quyết 217, công bố bản tuyên ngôn về Nhân Quyền trên toàn thế giới. Điều đầu tiên của bản tuyên ngôn đã nêu rằng tất cả mọi người khi sinh ra đều có quyền tự do và bình đẳng. (Đại hội đồng Liên hiệp quốc, 1948) Mỗi cá nhân điều có quyền tự do, nên mọi người đều được hưởng tất cả quyền lợi về kinh tế, văn hóa, xã hội, bao gồm cả quyền được chăm sóc sức khỏe. Nó thể hiện cụ thể tại điều hai mươi lăm của bản tuyên ngôn nhân quyền.

Theo đó bản tuyên ngôn nêu rằng “mọi người đều được quyền hưởng mức sống phù hợp với sức khỏe, được chăm sóc y tế, các dịch vụ xã hội khác bất kể người đó đang trong hoàn cảnh kinh tế ổn định hay ngoài tầm kiểm soát của họ”. Để đạt được mục tiêu này Liên Hiệp Quốc và các nước thành viên phải không ngừng cố gắng xây dựng, phát triển kinh tế, xã hội, y tế, kèm theo đó là sự tôn trọng và tuân thủ “Quyền Con Người”. Do đó tháng 4 năm 1948, sau nhiều hội nghị Liên Hiệp Quốc đã thành lập Tổ chức Y Tế Thế Giới Sau khi ra đời, WHO đưa ra Hiến Chương mà điều đầu tiên là đạt được mức độc chăm sóc sức khỏe cao nhất cho tất cả mọi người. (WHO, 1948) Từ đây Hiến Chương trở thành văn bản pháp lý quốc tế đầu tiên qui định quyền được hưởng những tiêu chuẩn sức khỏe cao nhất một cách bình đẳng, không có sự phân biệt màu da, dân tộc, kinh tế, tôn giáo hay lãnh thổ.

Để thực hiện được quyền này WHO đã đối đầu với nhiều khó khăn, và tìm kiếm giải pháp thích hợp để đạt được hiệu quả một cách tối ưu nhất.2 Quyền được chăm sóc sức khoẻ gắn liền với quyền tiếp cận thuốc Góp phần giải quyết những khó khăn thách thức trong việc chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân, năm 1978 trong hội nghị quốc tế về chăm sóc sức khỏe ban đầu tại Kazakhstan tuyên bố Alma-A-Ta đã ra đời, với sự tham gia 143 quốc gia thành viên bỏ phiếu tán thành, thống nhất mục tiêu chăm sóc sức khỏe ban đầu (PHC) gồm 10 nội dung (WHO, 2000). 4 Trong đó đáng chú ý nhất là lời kêu gọi Chính phủ các nước, tất cả nhân viên y tế và người dân trên toàn thế giới hãy chung tay bảo vệ, thúc đẩy chăm sóc sức khỏe ban đầu cho con người, đạt một mức nhất định đến năm 2000. Dù vậy, để đạt được mục tiêu cần có sự quyết tâm và gắn kết từ hệ thống chính trị đến y tế của từng quốc gia, giữa các quốc gia và các vùng lãnh thổ cũng cần có sự phối hợp chặt chẽ. Trước chiều hướng phát triển của thế giới, tại phiên họp thứ hai mươi hai của Văn phòng cao ủy quốc tế về các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội (ICERS) năm 2000, một lần nữa tái khẳng định quyền được chăm sóc sức khỏe của con người trong bình luận chung số mười bốn (UN Economic and Social Council, 2000).

Trong đó đưa ra các hướng dẫn để các quốc gia thực hiện tùy theo khả năng kinh tế, năng lực từng nước. Trong khuôn khổ bình luận đã nêu bật các yếu tố mấu chốt có liên quan để đảm bảo quyền được chăm sóc sức khoẻ của người dân. Cụ thể; - Yếu tố đầu tiên nhắc đến là "Thuốc phải luôn sẵn có" đảm bảo sẵn sàng cung cấp khi người bệnh có nhu cầu sử dụng phòng điều trị bệnh. - Yếu tố thứ hai là "Phải dễ dàng tiếp cận với mọi người" mang tính tiếp cận từ mặt vật lý đến khả năng tiếp cận thông tin, bởi trong thời kỳ chuyển mình của công nghệ internet thì đây thật sự là một yếu tố mấu chốt để người bệnh có thể nâng cao khả năng tiếp cận được với thuốc.

- Yếu tố thứ ba "Giá cả phải ở mức hợp lý", ‘mức hợp lý’ ở đây là phù hợp với cả những nước phát triển và kém phát triển, là hợp lý giữa các cơ sở y tế thuộc chính phủ với các cơ sở tổ chức doanh nghiệp và phù hợp với khả năng kinh tế từng người bệnh. - Yếu tố cuối cùng là "Thuốc phải luôn đảm bảo mặt chất lượng". Chất lượng được hiểu là chất lượng-hiệu quả điều trị, thuốc được sản xuất trên dây chuyền tiêu chuẩn chất lượng chung của thế giới. Không dựa trên sự chênh lệch tiêu chuẩn phụ thuộc vào kinh tế.

Trên góc độ nhu cầu, người nghèo mặc dù có nhu cầu điều trị nhưng vẫn tiếp tục chịu đựng đau đớn của bệnh tật thậm chí chết vì những căn bệnh có thể phòng ngừa, bởi họ hầu như không có khả năng chi trả cho những dịch vụ chăm sóc sức khoẻ. 5 Trên góc độ cung cấp dịch vụ, cơ cấu thị trường lợi nhuận và phát triển kinh tế tư nhân thì nhóm những người nghèo bị bỏ qua, nếu không muốn nói đã bị lãng quên. Những doanh nghiệp dược phẩm, nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe được hình thành nên một chuỗi các yếu tố trung gian để kiếm lợi. Những nghiên cứu cho chăm sóc sức khỏe bị “biến dạng” và người bệnh nhận được là những “khu rừng trị liệu”.

Điều này rõ ràng đã mang lại gánh nặng cho các nước kém phát triển không chỉ rào cản cho mục đích tiếp cận thuốc mà còn rào cản cả về kinh tế, khiến người nghèo- và cả các nước kém phát triển bị tụt lại vì gánh nặng bệnh tật. Để tình trạng này không xảy ra thì chính phủ các tổ chức, chính phủ các nước cần đưa ra biện pháp để cải thiện, nâng cao khả năng tiếp cận thuốc của người dân.3 Mục tiêu thiên niên kỷ trong tiếp cận thuốc Có thể thấy, muốn đạt được mục tiêu, hiệu quả trong chăm sóc sức khoẻ ban đầu cho người dân thì yếu tố tiên quyết thứ nhất là thuốc phải luôn sẵn có và giá cả phải phù hợp. Đây là một thách thức lớn đối với nhiều quốc gia, tuy nhiên, với sự nỗ lực của các nước và việc áp dụng các khuyến nghị của ICERS, chính phủ các nước dần tìm ra giải pháp thiết thực hơn giúp nâng cao khả năng tiếp cận thuốc của người dân. Cụ thể, năm 2004 WHO đưa ra mục tiêu thiên niên kỷ cho việc tiếp cận thuốc trong hệ thống tiếp cận thuốc quốc gia bằng bốn khối mục tiêu chính (WHO, 2004): - Lựa chọn, xây dựng danh mục thuốc thiết yếu quốc gia hợp lý cho mục đích điều trị: theo đó các quốc gia phải dựa trên mô hình bệnh tật, xây dựng danh mục thuốc thiết yếu, đưa ra những khuyến cáo, hướng dẫn điều trị phù hợp đảm bảo hiệu quả, an toàn và kinh tế.

- Giá cả phải chăng: chính phủ các nước đưa ra chính sách tạo sự cạnh tranh lành mạnh về giá thuốc, thực hiện đàm phán giá một cách công bằng cho các thuốc trong danh mục thuốc thiết yếu, xoá bỏ hoặc giảm thuế phí cho các thuốc thiết yếu, ưu tiên, khuyến khích sản xuất thuốc trong nước…từ đó làm giảm giá thuốc. - Tài chính bền vững: bằng cách tăng nguồn tài trợ công cho y tế, đặc biệt là cho các thuốc thiết yếu, tìm kiếm các nguồn tài trợ từ những tổ chức, trong và ngoài nước tạo nguồn vốn bảo trợ bền bỉ cho hệ thống y tế quốc gia. 6 - Hệ thống y tế đáng tin cậy: chính sách, quy định đảm bảo chất lượng thuốc, tạo điều kiện xuất nhập khẩu, trong việc mua bán, lưu hành thuốc, phát triển nền tảng y học cổ truyền… phát huy thế mạnh của từng quốc gia. Với 4 khối mục tiêu WHO đưa ra có thể thấy rằng, việc có thể thấy vấn đề thuốc phải luôn sẵn có là yếu tố tiên quyết, bên cạnh đó vấn đề giá cả cũng là yếu tố hết sức quan trọng trong việc giải quyết vấn đề đáp ứng nhu cầu khám, điều trị của người dân.

Nhưng để thực hiện được điều này cần có sự phối hợp giữa chính phủ doanh nghiệp và người dân để hình thành một hệ thống y tế mà ở đó thuốc luôn có sẵn sàng đáp ứng mọi nhu cầu người bệnh.4 Danh mục thuốc thiết yếu là điều kiện đảm bảo tiếp cận thuốc của người dân Với mục đích nâng cao khả năng tiếp cận thuốc, các chuyên gia y tế của WHO và chính phủ các nước không ngừng đưa ra chính sách, giải pháp để khắc phục khó khăn. Năm 1976 cuộc tham vấn đầu tiên của các chuyên gia WHO đã tổng hợp danh mục các thuốc cơ bản lên đến 200 loại hoạt chất dựa theo danh sách nhu cầu sử dụng ở mỗi quốc gia (Mirza. Năm 1977 Danh mục thuốc thiết yếu đầu tiên của WHO đã được thông qua, với 208 loại dược chất (Mirza. Z, 1995), nhưng danh mục này đã bị chỉ trích vì một số chuyên gia y tế cho rằng WHO đang cố gắng hạn chế quyền kê đơn của các bác sĩ.

Tuy nhiên, tuyên bố AL-MA-A-TA như hồi chuông thứ hai cảnh báo sự bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu (PHC) cho người dân. Bản tuyên bố đã một lần nữa khẳng định vai trò của thuốc thiết yếu trong PHC. Do đó, mặc dù có nhiều tranh cãi, phản đối cho bảng danh mục thuốc thiết yếu năm 1977, nhưng Hội đồng WHO vẫn tiếp tục kiến nghị, soạn thảo một danh sách riêng các loại thuốc thích hợp cho PHC. Trong báo cáo thứ 2 của Ủy ban chuyên gia WHO đã tiếp tục đưa ra một danh sách gồm 23 loại thuốc được lấy từ danh sách ban hành lần đầu, để làm mẫu cho PHC mỗi quốc gia.

Tuyên bố Alma-Ata là một cột mốc lịch sử quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe toàn cầu. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu PHC, cần tiếp tục nỗ lực và tìm kiếm những giải pháp sáng tạo. Theo đó năm 1988 WHO tiếp tục đưa ra hướng dẫn phát 7 triển chính sách thuốc quốc gia (NDP). Chính sách này được các nước tiếp nhận và phát triển rộng rãi theo khả năng và mô hình từng quốc gia.

Theo đánh giá của WHO (WHO, 2003) một phần ba dân số thế giới không có khả năng tiếp cận với thuốc thiết yếu. Do đó, kể từ lần ban hành danh mục thuốc thiết yếu đầu tiên năm 1977 với 205 loại thuốc đến hiện tại sau 23 lần cập nhật, danh mục thuốc thiết yếu đã có 502 loại thuốc cho người lớn và 361 thuốc cho trẻ em (WHO, 2024).