Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài Chương 2: Lý luận chung về đánh giá rủi ro trong công tác thẩm định dự án đầu tư lĩnh vực bất động sản Chương 3: Thực trạng đánh giá rủi ro trong công tác thẩm định dự án đầu tư lĩnh vực bất động sản tại Ngân hàng TMCP Quân đội Chương 4: Giải pháp hoàn thiện đánh giá rủi ro trong công tác thẩm định dự án đầu tư lĩnh vực bất động sản tại Ngân hàng TMCP Quân đội 11 CHƢƠNG 2 LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO TRONG CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƢ LĨNH VỰC BẤT ĐỘNG SẢN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2. Rủi ro trong các dự án BĐS 2. Khái niệm, đặc điểm dự án đầu tư BĐS 2. Khái niệm dự án đầu tư Có nhiều quan điểm khác nhau về dự án đầu tư.
Tùy theo từng góc độ nhìn khác nhau mà có khái niệm riêng về dự án đầu tư. Theo luật Đầu tư năm 2014 “Dự án đầu tư là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định” Theo luật Đấu thầu năm 2014: “Dự án đầu tư phát triển (sau đây gọi chung là dự án) bao gồm: chương trình, dự án đầu tư xây dựng mới; dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng các dự án đã đầu tư xây dựng; dự án mua sắm tài sản, kể cả thiết bị, máy móc không cần lắp đặt; dự án sửa chữa, nâng cấp tài sản, thiết bị; dự án, đề án quy hoạch; dự án, đề tài nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ, hỗ trợ kỹ thuật, điều tra cơ bản; các chương trình, dự án, đề án đầu tư phát triển khác” Tuy nhiên dự án “đầu tư còn có thể được xem xét từ nhiều góc độ khác nhau: + Về mặt hình thức: Dự án đầu tư là một tập hồ sơ tài liệu được trình bày một cách chi tiết, có hệ thống các hoạt động, chi phí một cách kế hoạch để đạt được những kết quả và thực hiện các mục tiêu nhất định trong tương lai. + Trên góc độ quản lý: Dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính trong một thơi gian dài. + Trên góc độ kế hoạch hoá: Dự án đầu tư là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết của một công cuộc đầu tư sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế – xã hội, 12 làm tiền đề cho các quyết định đầu tư và tài trợ.
Trong quản lý vĩ mô, dự án đàu tư là hoạt động kinh tế riêng biệt nhỏ nhất trong công tác kế hoạch hoá nền kinh tế.” + “Xét về mặt nội dung: Dự án đầu tư là một tập hợp các hoạt động có liên quan với nhau được kế hoạch hoá nhằm đạt các mục tiêu đã định bằng việc tạo ra các kết quả cụ thể trong một thời gian nhất định, thông qua các nguồn lực xác định. Khái niệm dự án đầu tư BĐS Hiện tại có tương đối nhiều quan điểm và khái niệm về dự án đầu tư bất động sản. Có thể khái niệm dự án đầu tư bất động sản như sau: “Dự án đầu tư bất động sản là tập hợp đề xuất bỏ vốn trong trung và dài hạn để để thực hiện hoạt động xây dựng, mua, nhận chuyển nhượng để bán, chuyển nhượng; cho thuê, cho thuê lại, cho thuê mua bất động sản tại mội địa điểm cụ thể trong khoảng thời gian nhất định nhằm mục đích sinh lợi” “Các loại hình Dự án đầu tư bất động sản hiện nay rất đa dạng về loại hình đầu tư. Có thể kể đến các loại Dự án đầu tư BĐS đang có như sau: - Dự án đầu tư BĐS khu đô thị, nhà ở, căn hộ khu dân cư - Dự án đầu tư BĐS văn phòng cho thuê - Dự án đầu tư BĐS khu công nghiệp - Dự án đầu tư BĐS nghỉ dưỡng: biệt thự biển, căn hộ Condotel, dịch vụ du lịch, nghỉ ngơi.
Đây là loại hình bất động sản mới và rất tiềm năng hiện nay - Dự án đầu tư BĐS trung tâm thương mại và khách sạn, giải trí” Các đặc điểm của dự án đầu tư BĐS xét trong mối quan hệ với đánh giá rủi do khi thẩm định dự án đầu tư. “So với các dự án đầu tư trong các lĩnh vực khác, dự án đầu tư BĐS có những đặc trưng mang tính chất đặc thù và không giống các loại dự án khác. Do vậy, việc nắm chắc các đặc trưng của dự án đầu tư BĐS sẽ giúp ích cho việc đưa ra các biên pháp phòng ngừa rủi ro không chỉ trong việc lập, triển khai mà còn cả thẩm định và quản lý dự án” 13 - “Dự án đầu tư BĐS có tổng mức vốn đầu tư rất lớn. Đặc thù của các dự án BĐS là tạo nên các công trình, cơ sở hạ tầng có tầm vóc không hề nhỏ.
Tuy nhiên, dự án trong quá trình thi công dở dang nên rất kém linh hoạt, không sinh lời và chứa đựng nhiều rủi ro. Chỉ cần sự thay đổi về yếu tố như lãi suất, tỷ giá, chính sách ngoại thương…cũng sẽ ảnh hưởng ngay đến tổng mức đầu tư của dự án, từ đó ảnh hưởng ngay đến hiệu quả, tiến độ hoặc thậm chí là ảnh hưởng ngay đến khả năng thực hiện tiếp của dự án. Do đó, việc đánh giá rủi ro tổng mức đầu tư và cơ cấu nguồn vốn đầu tư trong là rất cần thiết trong công tác thẩm định dự án BĐS.” - “Dự án đầu tư BĐS có vị trí cố định về vị trí địa lý, về địa điểm và không có khả năng di dời được. Đặc điểm này là do dự án BĐS luôn gắn liền với đất đai, mà đất đai có đặc điểm là có vị trí cố định và có giới hạn về diện tích không gian.
Chính vì vậy, giá trị và lợi ích của dự án BĐS gắn liền với từng vị trí cụ thể: Yếu tố vị trí sẽ quyết định giá trị và lợi ích mang lại của dự án BĐS. Yếu tố vị trí không chỉ xác định bằng các tiêu thức đo lường địa lý thông thường mà nó được đánh giá chủ yếu bằng khoảng cách đến các trung tâm, các điểm dịch vụ công cộng, các công trình công cộng như thương mại, văn hóa, y tế, giáo dục và phụ thuộc vào khả năng tiếp cận. Khi những yếu tố này thay đổi thì tính vị trí của BĐS cũng thay đổi. Do vậy, trong công tác đánh giá rủi ro các dự án BĐS cần phải dự tính trước các thay đổi này và xem xét các mối liên hệ của dự án BĐS với các khu vực lân cận.
Cũng do BĐS có tính chất cố định về vị trí và gắn liền với vị trí nhất định nên giá trị và lợi ích mang lại của BĐS chịu tác động của yếu tố vùng và khu vực khá rõ rệt. Những yếu tố đó là: yếu tố tự nhiên, điều kiện kinh tế, tính chất xã hội, điều kiện môi trường. Trong những yếu tố trên có những yếu tố mang tính cố định, song cũng có những yếu tố vùng thay đổi làm cho sự tác động của chúng đến dự án BĐS thay đổi.” - Sản phẩm của dự án đầu tư BĐS chịu ảnh hưởng của các yếu tố tập quán, thị hiếu, tâm lý xã hội mạnh hơn các sản phẩm khác. Nhu cầu về sản phẩm BĐS tại mỗi địa phương, mỗi nền kinh tế, mỗi thời điểm là rất khác nhau, phụ thuộc rất nhiều vào tập quán, tâm lý, thị hiếu, phong thủy và yếu tố thị trường.
Hơn nữa, thị 14 trường sản phẩm BĐS không ổn định, biến động theo chu kỳ, rất rủi ro. Vì vậy, chủ đầu tư dự án cần phải đánh giá tính phù hợp của sản phẩm dự án BĐS đến các yếu tố chi phối, đồng thời, phải là người am hiểu về thị trường BĐS. - “Dự án BĐS chịu sự chi phối mạnh mẽ của pháp luật và chính sách của nhà nước. BĐS là loại tài sản quan trọng của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, mỗi đơn vị, cơ quan cũng như của mỗi người dân.
Các quan hệ về giao dịch, đầu tư dự án BĐS thường có tác động rất mạnh mẽ đến hầu hết những hoạt động kinh tế xã hội. Để tăng cường vai trò của mình, duy trì sự ổn định và khai thác có hiệu quả các nguồn nội lực cho phát triển, nhà nước ban hành các văn bản pháp luật, các chủ trương chính sách nhằm thực hiện vai trò và chức năng quản lý đối với hoạt động của thị trường BĐS. Do đó, dự án BĐS và thị trường BĐS chịu sự chi phối rất mạnh mẽ của pháp luật và sự quản lý nhà nước. Tuy nhiên, luật pháp quy định về lĩnh vực này lại chồng chéo, mâu thuẫn, và luôn thay đổi.
Vấn đề đặt ra đối với đánh giá rủi ro dự án BĐS là cân quan tâm đến những rủi ro về pháp luật nhà nước, sự thay đổi các chính sách, và pháp lý của nhà đầu tư thực hiện dự án, để từ đó có những dự báo sự thay đổi này tác động đến dự án đầu tư BĐS.” - “Dự án đầu tư BĐS chứa đựng rất nhiều rủi ro. Do mang tính chất đặc thù vốn đầu tư lớn, thời gian triển khai dự án kéo dài, sản phẩm dự án chịu tác động của nhiều yếu tố nên dự án đầu tư BĐS chứa đựng rất nhiều rủi ro. Những rủi ro ở đây có thể kể đến như rủi ro thị trường, rủi ro lãi suất, rủi ro chính sách nhà nước, rủi ro bất khả kháng (thiên tai, động đất…) Do đó, trong công tác đánh giá rủi ro có vai trò vô cùng quan trọng không chỉ trong thẩm định dự án mà cả trong công tác quản lý dự án.” - Hoạt động đầu tư dự án BĐS yêu cầu rất nhiều về năng lực quản lý. Vì dụ án BĐS có tổng mức đầu tư lớn, nhiều hạng mục công việc, kỹ thuật phức tạp nên đòi hỏi bộ máy quản lý dự án BĐS phải có năng lực trình độ cao.
Các loại rủi ro đối với dự án đầu tư BĐS 2. Khái niệm rủi ro “Rủi ro là tổng hợp những yếu tố ngẫu nhiên, bất trắc có thể đo lường bằng xác xuất, là những bất trắc gây nên các mất mát thiệt hại. Rủi ro là một đại lượng có thể đo lường. Trên cơ sở tần suất xuất hiện lặp lại một hiện tượng trong quá khứ, có thể giả định nó lại xuất hiện tương tự trong tương lai.
Các loại rủi ro đối với dự án đầu tư BĐS a.