Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng tmcp tại việt nam

Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng TMCP tại Việt Nam, giúp hiểu rõ tình hình tài chính và quản lý rủi ro.

• Tác giả: Lê Hồ Quang Nhật
• Người hướng dẫn: TS. Dương Thị Thùy An
• Trường học: Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Đánh Giá Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU-HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.6. Nội dung của đề tài
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CƠ SỞ THỰC NGHIỆM VỀ THANH KHOẢN VÀ RỦI RO THANH KHOẢN
• 2.1. Tính thanh khoản và khả năng thanh khoản
• 2.2. Rủi ro thanh khoản
• 2.3. Đo lường rủi ro thanh khoản
• 2.4. Lý thuyết liên quan các yếu tố trong mô hình dự kiến
• 2.5. Cơ sở thực nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu và công cụ nghiên cứu
• 3.2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.2. Công cụ nghiên cứu
• 3.3. Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp định tính
• 3.4.2. Phương pháp định lượng
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng về rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam
• 4.2. Thống kê mô tả
• 4.3. Phân tích tương quan các biến
• 4.4. Kết quả hồi quy mô hình theo biến phụ thuộc FGAP
• 4.4.1. Hồi quy mô hình OLS, FEM và REM theo biến phụ thuộc FGAP
• 4.4.2. Kiểm định các khuyết tật của mô hình REM
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng TMCP Việt Nam 2024

Rủi ro thanh khoản (RRTK) là một thách thức lớn đối với các Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần (NHTMCP) tại Việt Nam. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn và dài hạn, từ đó tác động đến uy tín và sự ổn định của ngân hàng. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về RRTK, các yếu tố ảnh hưởng và tầm quan trọng của việc quản lý rủi ro này. Việc quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định tài chính và đảm bảo hoạt động kinh doanh liên tục. Rủi ro thanh khoản có thể phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả yếu tố bên trong và bên ngoài ngân hàng. Theo Basel (2000), khả năng thanh khoản của ngân hàng là khả năng đáp ứng nguồn vốn cho sự tăng lên của tài sản có và thanh toán các khoản nợ khi đến hạn. Ngân hàng cần có chiến lược quản lý rủi ro thanh khoản toàn diện để giảm thiểu các tác động tiêu cực có thể xảy ra. Rủi ro thanh khoản có thể ảnh hưởng lớn tới danh tiếng của ngân hàng.

1.1. Bản Chất và Các Loại Hình Rủi Ro Thanh Khoản

Rủi ro thanh khoản xuất hiện khi ngân hàng không đủ khả năng đáp ứng các nhu cầu thanh toán, có thể do khả năng thanh khoản kém hoặc quản lý dòng tiền không hiệu quả. Rủi ro thanh khoản có thể được chia thành hai loại chính: rủi ro thanh khoản tài sản và rủi ro thanh khoản nguồn vốn. Rủi ro thanh khoản tài sản xảy ra khi ngân hàng không thể nhanh chóng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt mà không chịu tổn thất đáng kể về giá trị. Rủi ro thanh khoản nguồn vốn xảy ra khi ngân hàng gặp khó khăn trong việc huy động vốn để đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Cả hai loại rủi ro này đều có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho ngân hàng, bao gồm mất uy tín, giảm lợi nhuận và thậm chí là phá sản.

1.2. Tầm Quan Trọng của Quản Lý Thanh Khoản Hiệu Quả

Quản lý thanh khoản hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của ngân hàng. Việc quản lý thanh khoản tốt giúp ngân hàng duy trì khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính, giảm thiểu rủi ro phá sản và tạo dựng uy tín với khách hàng và đối tác. Ngược lại, quản lý thanh khoản kém có thể dẫn đến nhiều hậu quả tiêu cực, bao gồm mất khả năng thanh toán, giảm lợi nhuận và tổn hại đến danh tiếng. Do đó, các NHTMCP cần đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng và thực hiện các chiến lược quản lý thanh khoản phù hợp với điều kiện kinh doanh và môi trường kinh tế vĩ mô.

II. Thách Thức Rủi Ro Thanh Khoản Bức Tranh NHTMCP Việt Nam

Các NHTMCP tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến RRTK, bao gồm sự biến động của thị trường tài chính, sự cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng và sự thay đổi của các quy định pháp luật. Ngoài ra, các yếu tố kinh tế vĩ mô như lạm phát, lãi suất và tỷ giá hối đoái cũng có thể tác động đến RRTK của ngân hàng. Theo nghiên cứu của Lê Hồ Quang Nhật (2023), yếu tố vĩ mô và yếu tố vi mô đều có ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các ngân hàng cần chủ động nhận diện và đánh giá các rủi ro này để có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa và ứng phó kịp thời.

2.1. Các Yếu Tố Kinh Tế Vĩ Mô Ảnh Hưởng Rủi Ro Thanh Khoản

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như GDP, lạm phát và lãi suất có thể tác động đáng kể đến RRTK của ngân hàng. GDP tăng trưởng chậm có thể làm giảm nhu cầu tín dụng, ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị của tiền tệ, khiến ngân hàng gặp khó khăn trong việc huy động vốn. Lãi suất tăng có thể làm tăng chi phí vốn của ngân hàng, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh. Cụ thể, Lê Hồ Quang Nhật (2023) đã tìm thấy yếu tố vĩ mô và yếu tố vi mô có ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

2.2. Tác Động Của Thay Đổi Quy Định Pháp Luật Đến Rủi Ro

Các thay đổi trong quy định pháp luật, đặc biệt là các quy định liên quan đến tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tỷ lệ an toàn vốn và các quy định về quản lý thanh khoản, có thể ảnh hưởng lớn đến RRTK của ngân hàng. Việc tuân thủ các quy định mới có thể đòi hỏi ngân hàng phải điều chỉnh cơ cấu tài sản và nguồn vốn, ảnh hưởng đến khả năng sinh lời và thanh khoản. Do đó, các ngân hàng cần theo dõi sát sao các thay đổi trong quy định pháp luật và có kế hoạch ứng phó phù hợp.

III. Phương Pháp Đánh Giá Rủi Ro Thanh Khoản Cho NHTMCP Chi Tiết

Để quản lý RRTK hiệu quả, các NHTMCP cần có các phương pháp đánh giá rủi ro chính xác và toàn diện. Các phương pháp này bao gồm phân tích tỷ lệ tài chính, phân tích dòng tiền, mô phỏng kịch bản và sử dụng các mô hình định lượng. Phân tích tỷ lệ tài chính giúp ngân hàng đánh giá khả năng thanh khoản hiện tại và tiềm năng. Phân tích dòng tiền giúp ngân hàng dự báo dòng tiền trong tương lai và xác định các rủi ro thanh khoản tiềm ẩn. Mô phỏng kịch bản giúp ngân hàng đánh giá tác động của các sự kiện bất lợi đến RRTK. Cần kết hợp các yếu tố trên để đưa ra bức tranh rủi ro thanh khoản toàn diện. Cần xem xét các báo cáo tài chính được kiểm toán.

3.1. Phân Tích Tỷ Lệ Tài Chính Để Đánh Giá Rủi Ro Thanh Khoản

Phân tích tỷ lệ tài chính là một công cụ quan trọng để đánh giá RRTK. Một số tỷ lệ tài chính quan trọng bao gồm tỷ lệ thanh khoản hiện hành, tỷ lệ thanh khoản nhanh và tỷ lệ cho vay trên tiền gửi. Tỷ lệ thanh khoản hiện hành đo lường khả năng của ngân hàng trong việc thanh toán các nghĩa vụ ngắn hạn bằng tài sản ngắn hạn. Tỷ lệ thanh khoản nhanh đo lường khả năng của ngân hàng trong việc thanh toán các nghĩa vụ ngắn hạn bằng tài sản có tính thanh khoản cao. Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi đo lường mức độ phụ thuộc của ngân hàng vào tiền gửi của khách hàng. Việc theo dõi và phân tích các tỷ lệ này giúp ngân hàng nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm về RRTK.

3.2. Sử Dụng Mô Hình Định Lượng Trong Đánh Giá Rủi Ro Thanh Khoản

Các mô hình định lượng, chẳng hạn như mô hình giá trị rủi ro (VaR) và mô hình thiếu hụt vốn (Capital Shortfall), có thể được sử dụng để ước tính mức độ RRTK và đánh giá tác động của các rủi ro này đến vốn của ngân hàng. Các mô hình này sử dụng dữ liệu lịch sử và các giả định thống kê để dự báo các kết quả có thể xảy ra và ước tính mức độ tổn thất mà ngân hàng có thể phải chịu. Việc sử dụng các mô hình định lượng giúp ngân hàng đưa ra các quyết định quản lý rủi ro dựa trên bằng chứng và tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực.

IV. Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản Hiệu Quả Cho NHTMCP

Để quản lý RRTK hiệu quả, các NHTMCP cần áp dụng một loạt các giải pháp, bao gồm đa dạng hóa nguồn vốn, quản lý dòng tiền chặt chẽ, xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp và tăng cường giám sát nội bộ. Đa dạng hóa nguồn vốn giúp ngân hàng giảm sự phụ thuộc vào một nguồn vốn duy nhất, giảm thiểu rủi ro mất thanh khoản khi nguồn vốn đó bị gián đoạn. Quản lý dòng tiền chặt chẽ giúp ngân hàng dự báo và kiểm soát dòng tiền vào và ra, đảm bảo khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán. Xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp giúp ngân hàng chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống bất ngờ có thể gây ra RRTK. Tăng cường giám sát nội bộ giúp ngân hàng phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro thanh khoản tiềm ẩn.

4.1. Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn Quản Lý Tiền Mặt Chặt Chẽ

Đa dạng hóa nguồn vốn là một trong những biện pháp quan trọng nhất để quản lý RRTK. Ngân hàng nên tìm kiếm các nguồn vốn khác nhau, bao gồm tiền gửi của khách hàng, vay từ các tổ chức tài chính khác và phát hành trái phiếu. Việc giảm sự phụ thuộc vào một nguồn vốn duy nhất giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro mất thanh khoản khi nguồn vốn đó bị gián đoạn. Ngoài ra, ngân hàng cần quản lý dòng tiền chặt chẽ, dự báo dòng tiền trong tương lai và kiểm soát dòng tiền vào và ra để đảm bảo khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán. Có thể sử dụng phần mềm quản lý để hỗ trợ công việc này.

4.2. Xây Dựng Kế Hoạch Ứng Phó Khẩn Cấp Và Giám Sát Nội Bộ

Một kế hoạch ứng phó khẩn cấp chi tiết là rất quan trọng để giúp ngân hàng đối phó với các tình huống bất ngờ có thể gây ra RRTK. Kế hoạch này nên bao gồm các biện pháp để huy động vốn khẩn cấp, giảm thiểu các khoản chi tiêu và bảo vệ danh tiếng của ngân hàng. Bên cạnh đó, ngân hàng cần tăng cường giám sát nội bộ để phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro thanh khoản tiềm ẩn. Giám sát nội bộ nên bao gồm việc theo dõi các tỷ lệ tài chính quan trọng, đánh giá rủi ro thanh khoản và kiểm tra việc tuân thủ các quy định về quản lý thanh khoản.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Kết Quả Rủi Ro Thanh Khoản NHTMCP

Nghiên cứu về RRTK tại các NHTMCP Việt Nam có thể được ứng dụng để cải thiện các chiến lược quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp ngân hàng xác định các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK, đánh giá mức độ rủi ro và đưa ra các biện pháp phòng ngừa và ứng phó phù hợp. Ngoài ra, nghiên cứu cũng có thể giúp các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng các chính sách và quy định phù hợp để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Của Yếu Tố Vĩ Mô và Vi Mô

Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng cả yếu tố vĩ mô và vi mô đều có tác động đáng kể đến RRTK của các NHTMCP Việt Nam. Các yếu tố vĩ mô như GDP, lạm phát và lãi suất có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh lời và huy động vốn của ngân hàng. Các yếu tố vi mô như chất lượng tài sản, quản lý rủi ro và hiệu quả hoạt động cũng có thể tác động đến RRTK. Theo nghiên cứu của Lê Hồ Quang Nhật, các yếu tố kinh tế vĩ mô và yếu tố vi mô đều ảnh hưởng đến RRTK của các NHTMCP Việt Nam.

5.2. Ứng Dụng Kết Quả Để Cải Thiện Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản

Các kết quả nghiên cứu về RRTK có thể được ứng dụng để cải thiện các chiến lược quản lý rủi ro của ngân hàng. Ngân hàng có thể sử dụng các kết quả này để xác định các rủi ro thanh khoản tiềm ẩn, đánh giá mức độ rủi ro và đưa ra các biện pháp phòng ngừa và ứng phó phù hợp. Ví dụ, nếu nghiên cứu cho thấy rằng lạm phát cao có thể làm tăng RRTK, ngân hàng có thể tăng cường quản lý dòng tiền và tìm kiếm các nguồn vốn thay thế.

VI. Kết Luận Tương Lai Rủi Ro Thanh Khoản NHTMCP Việt Nam

Rủi ro thanh khoản là một thách thức lớn đối với các NHTMCP tại Việt Nam. Việc quản lý RRTK hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của ngân hàng. Các ngân hàng cần chủ động nhận diện và đánh giá các rủi ro, áp dụng các phương pháp đánh giá rủi ro chính xác và toàn diện, và thực hiện các giải pháp quản lý rủi ro hiệu quả. Nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực quản lý thanh khoản ngân hàng là cần thiết. Các cơ quan quản lý nhà nước cũng cần xây dựng các chính sách và quy định phù hợp để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

6.1. Tổng Kết Các Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản

Các giải pháp quản lý RRTK hiệu quả bao gồm đa dạng hóa nguồn vốn, quản lý dòng tiền chặt chẽ, xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp, tăng cường giám sát nội bộ và sử dụng các mô hình định lượng. Việc áp dụng đồng thời nhiều giải pháp sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và đảm bảo khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản

Nghiên cứu tương lai về RRTK có thể tập trung vào các vấn đề như tác động của công nghệ tài chính (fintech) đến RRTK, vai trò của các công cụ phái sinh trong quản lý rủi ro thanh khoản và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến RRTK của ngân hàng. Ngoài ra, cần có thêm nghiên cứu về các phương pháp đánh giá RRTK tiên tiến và các giải pháp quản lý rủi ro sáng tạo.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đóng vai trò là kênh cung ứng vốn huyết mạch và trung gian tài chính chủ chốt của nền kinh tế. Tuy nhiên, thị trường tài chính ngân hàng trong nước liên tục phải đối mặt với nhiều biến động phức tạp từ các cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu (2008–2009), sự biến động của chính sách tiền tệ, áp lực cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước, cùng cú sốc y tế từ đại dịch COVID-19 giai đoạn 2019–2021.

Thực tiễn hoạt động ngân hàng tại Việt Nam từ năm 2015 đến nay ghi nhận xu hướng gia tăng tỷ trọng cho vay trung và dài hạn so với nguồn vốn huy động ngắn hạn, làm gia tăng sự mất cân đối về kỳ hạn và tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu. Giai đoạn này cũng chứng kiến những sự kiện can thiệp xử lý thanh khoản mang tính bước ngoặt của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), tiêu biểu như việc mua lại bắt buộc Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đại Dương (OceanBank) và Ngân hàng Thương mại Cổ phần Dầu khí Toàn cầu (GPBank) với giá 0 đồng vào năm 2015. Bên cạnh đó, các chương trình tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng theo Đề án 254 (giai đoạn 2011–2015) và Quyết định số 1058/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (giai đoạn 2016–2022) đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kiểm soát nợ xấu, củng cố năng lực quản trị và đảm bảo an toàn thanh khoản toàn hệ thống. Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận tốt nghiệp thực hiện đề tài "Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam".

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Tìm hiểu và đánh giá các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại trong giai đoạn 2007–2021; từ kết quả nghiên cứu đề xuất các khuyến nghị về việc quản lý rủi ro thanh khoản đối với các ngân hàng.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Phân tích các yếu tố vi mô và yếu tố vĩ mô tác động đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam dựa trên số liệu của 29 ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam trong giai đoạn 2007–2021.
  2. Phân tích chiều hướng và mức độ tác động của các yếu tố đến rủi ro thanh khoản.
  3. Đưa ra các giải pháp quản lý rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Yếu tố nào ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của Ngân hàng thương mại Việt Nam?
2. Chiều hướng tác động và mức độ tác động của các yếu tố rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam như thế nào?
3. Các chính sách nào giúp ngân hàng có thể quản lý rủi ro thanh khoản?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam và các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 29 ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam, bao gồm 27 NHTMCP niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam cùng NHTMCP Bảo Việt (BAO) và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank/ARG).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 15 năm từ năm 2007 đến năm 2021, bao quát giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng (2011–2015 và 2016–2022) và giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 (2019–2021).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các chuẩn mực và công trình nghiên cứu kinh điển về thanh khoản ngân hàng:

• Khái niệm tính thanh khoản và khả năng thanh khoản: Dẫn chiếu theo định nghĩa của Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (Basel Committee on Banking Supervision - Basel 2000, 2008), thanh khoản ngân hàng là khả năng tài trợ cho việc gia tăng tài sản và đáp ứng các nghĩa vụ nợ khi đến hạn mà không phải chịu tổn thất không thể chấp nhận được.
• Lý thuyết Cung – Cầu thanh khoản và Trạng thái thanh khoản ròng (NLP): Dựa trên lý thuyết của Peter S. Rose (2001, 2004), cung thanh khoản đại diện cho dòng tiền vào (tiền gửi, thu hồi nợ, thu từ bán dịch vụ/tài sản), cầu thanh khoản đại diện cho dòng tiền ra (rút tiền gửi, giải ngân tín dụng, chi phí trả lãi/cổ tức). Trạng thái thanh khoản ròng được xác định theo công thức: $$\text{NLP} = \sum \text{Cung thanh khoản} - \sum \text{Cầu thanh khoản}$$ Xảy ra ba trạng thái: Cân bằng ($\text{NLP} = 0$), Thặng dư thanh khoản ($\text{NLP} > 0$), và Thiếu hụt thanh khoản ($\text{NLP} < 0$).
• Phân loại rủi ro thanh khoản: Theo Vodová (2013), rủi ro thanh khoản gồm hai nhóm chính: Rủi ro thanh khoản nguồn vốn (phát sinh khi ngân hàng không đáp ứng được nghĩa vụ nợ đến hạn do thiếu hụt khả năng chi trả nội tại) và Rủi ro thanh khoản thị trường (phát sinh do thị trường tài chính biến động ngoài tầm kiểm soát, tài sản mất giá hoặc đóng băng giao dịch).
• Đo lường rủi ro thanh khoản: Tác giả phân tích hai phương pháp tiếp cận chính:
  1. Chỉ số khe hở tài trợ (Funding Gap - FGAP): Đề xuất bởi Saunders & Cornett (2006) và phát triển bởi Vodová (2011), Đặng Văn Dân (2015), được tính bằng: $$\text{FGAP} = \text{Tổng dư nợ vay trung bình} - \text{Tổng nguồn vốn huy động trung bình}$$
  2. Hệ thống chỉ số tài chính (Rose, 2004; Vodová, 2011): Gồm các tỷ số $L_1$ (Tài sản thanh khoản / Tổng tài sản), $L_2$ (Tài sản thanh khoản / [Tiền gửi + Vốn huy động ngắn hạn]), $L_3$ (Khoản cho vay / Tổng tài sản), $L_4$ (Khoản cho vay / [Tiền gửi + Vốn huy động ngắn hạn]). Tác giả lựa chọn FGAP làm biến phụ thuộc chính vì phản ánh trực tiếp quy mô thiếu hụt thanh khoản tiềm ẩn của ngân hàng.
• Căn cứ pháp lý về phân loại nợ: Áp dụng tiêu chuẩn phân loại nợ theo Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN và Thông tư số 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, xác định nợ xấu thuộc các nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) với thời gian quá hạn từ 90 ngày trở lên.

Phương pháp nghiên cứu và quy trình ước lượng

Đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (tổng thuật y văn trong và ngoài nước để xác định khoảng trống nghiên cứu và thiết lập giả thuyết) và phương pháp nghiên cứu định lượng kinh tế lượng đối với dữ liệu bảng (Panel Data) 2 chiều (29 ngân hàng $\times$ 15 năm = 435 quan sát).

Quy trình thực nghiệm được tiến hành qua các bước:

1. Thống kê mô tả và phân tích tương quan giữa các biến.
2. Ước lượng mô hình dữ liệu bảng bằng ba phương pháp: Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định $F$-test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
4. Kiểm định khuyết tật mô hình: Kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF), kiểm định hiện tượng tự tương quan chuỗi (theo quy tắc Newey-West), kiểm định phương sai sai số thay đổi (Breusch-Pagan).
5. Khắc phục khuyết tật: Sử dụng phương pháp Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) để khắc phục đồng thời hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi, đảm bảo các ước lượng thu được vững và hiệu quả.

Nguồn dữ liệu và công cụ xử lý

• Dữ liệu vi mô: Thu thập từ Báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán và Báo cáo thường niên của 29 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2007–2021 qua cổng thông tin Vietstock, CafeF và website chính thức của các ngân hàng.
• Dữ liệu vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát (INF), cùng các biến ngoại biên về khủng hoảng kinh tế (KHKT) và đại dịch COVID-19 thu thập từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
• Công cụ hỗ trợ: Phần mềm Microsoft Excel (tổng hợp, tiền xử lý dữ liệu) và phần mềm STATA 14 (ước lượng kinh tế lượng và thực hiện các kiểm định thống kê).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương	Tên chương trong văn bản	Nội dung trọng tâm
Chương 1	Giới thiệu nghiên cứu	Trình bày tính cấp thiết, mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian (29 ngân hàng) và thời gian (2007–2021), phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của đề tài.
Chương 2	Cơ sở lý thuyết và cơ sở thực nghiệm về thanh khoản và rủi ro thanh khoản	Trình bày lý thuyết thanh khoản, cung - cầu thanh khoản, trạng thái thanh khoản ròng NLP, phân loại rủi ro thanh khoản nguồn vốn và thị trường, các phương pháp đo lường (FGAP, L1–L4), lý luận về các yếu tố vi mô, vĩ mô và tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm tiền bối.
Chương 3	Phương pháp nghiên cứu và mô hình nghiên cứu	Thiết lập quy trình nghiên cứu 7 bước, cấu trúc mô hình hồi quy đa biến với biến phụ thuộc FGAP và 10 biến độc lập/ngoại cảnh, xây dựng hệ thống giả thuyết H1–H9, mô tả kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng và các kiểm định khuyết tật.
Chương 4	Kết quả nghiên cứu và thảo luận	Đánh giá thực trạng thanh khoản hệ thống NHTM 2007–2021, trình bày kết quả thống kê mô tả, ma trận tương quan, kết quả hồi quy Pooled OLS/FEM/REM, kết quả kiểm định F-test, Hausman, VIF, tương quan chuỗi, phương sai thay đổi, kết quả ước lượng mô hình FGLS và thảo luận kinh tế lượng.
Chương 5	Kết luận và khuyến nghị	Tổng kết các phát hiện thực nghiệm, đưa ra các nhóm khuyến nghị quản trị dành cho ban lãnh đạo NHTMCP và cơ quan quản lý nhà nước (NHNN), chỉ ra các hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 mở đầu bằng việc phân tích bối cảnh phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam hậu gia nhập WTO, các biến cố tài chính như lạm phát, khủng hoảng kinh tế và dịch bệnh. Tác giả nhấn mạnh vấn đề thanh khoản mang tính sống còn đối với sự tồn tại của từng ngân hàng và sự ổn định của toàn hệ thống tài chính. Chương xác định rõ ranh giới nghiên cứu với mẫu gồm 29 NHTM (27 NHTMCP niêm yết, Bảo Việt Bank và Agribank) qua chuỗi thời gian 15 năm (2007–2021), làm rõ ý nghĩa thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để ban điều hành ngân hàng nhận diện các nhân tố chi phối thanh khoản.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và cơ sở thực nghiệm về thanh khoản và rủi ro thanh khoản

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về bản chất của tính lỏng, vai trò ngăn ngừa hiệu ứng domino đổ vỡ hệ thống, và cơ chế hình thành các dòng cung - cầu thanh khoản theo Rose (2001). Chương phân tích sự đánh đổi giữa rủi ro và lợi nhuận khi ngân hàng đối mặt với trạng thái thặng dư hoặc thiếu hụt thanh khoản. Đồng thời, chương đi sâu vào nguyên nhân chủ quan (mất cân đối kỳ hạn tài sản Nợ - Có, chiến lược quản trị rủi ro thanh khoản chưa phù hợp, thông tin tài chính bất đối xứng, chưa chấp hành nghiêm quy định NHNN) và nguyên nhân khách quan (biến động lãi suất, lạm phát, GDP, khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh).

Chương 2 tổng thuật toàn diện các nghiên cứu quốc tế và trong nước về tác động của các biến:

• Quy mô ngân hàng (SIZE): Angbazo (1997), DeYoung và cộng sự (2008), Đặng Văn Dân (2015), Vũ Thị Hồng (2015).
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Akhigbe & Martin (2008), Berger & Bouwman (2009).
• Tỷ lệ an toàn vốn/vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP): Vodová (2011), Choon và cộng sự (2013), Việt & Nguyễn (2019).
• Tỷ lệ nợ xấu (NPL): Altunbas và cộng sự (2010), Lucchetta (2007), Lê Thái Triệu Luân (2019), Nguyễn Giang Tuân (2020).
• Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR): Altunbas và cộng sự (2011), Ionica Munteanu (2012), Trương Quang Thông (2013).
• Tỷ lệ dư nợ tín dụng trên tổng tài sản (TLA): Demirgüç-Kunt & Detragiache (1998), Đặng Quang Vinh (2016), Đặng Ngọc Tú (2020).
• Các yếu tố vĩ mô: Lạm phát INF (Gambacorta & Mistrulli, 2003; Deidda & Fattouh, 2005), tăng trưởng GDP (Beck và cộng sự, 2010; Jiménez và cộng sự, 2014), khủng hoảng kinh tế KHKT (Claessens và cộng sự, 2010; Allen và cộng sự, 2012) và đại dịch COVID-19.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và mô hình nghiên cứu

Chương 3 xây dựng mô hình kinh tế lượng tổng quát để kiểm định các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản: $$\text{FGAP}{i,t} = \beta_0 + \beta_1(\text{SIZE}){i,t} + \beta_2(\text{CAP}){i,t} + \beta_3(\text{ROE}){i,t} + \beta_4(\text{NPL}){i,t} + \beta_5(\text{LLR}){i,t} + \beta_6(\text{TLA})_{i,t} + \beta_7(\text{KHKT})_t + \beta_8(\text{Covid})_t + \beta_9(\text{INF})t + \beta{10}(\text{GDP})t + \varepsilon{i,t}$$

Trong đó, $i$ biểu thị cho ngân hàng ($i = 1 \dots 29$), $t$ biểu thị năm ($t = 2007 \dots 2021$), $\beta_0$ là hệ số chặn, $\beta_1 \dots \beta_{10}$ là các hệ số hồi quy, $\varepsilon_{i,t}$ là sai số ngẫu nhiên.

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập như sau:

• H1: Quy mô ngân hàng ($\text{SIZE}$) có tương quan nghịch chiều với RRTK của NHTMCP.
• H2: Tỷ lệ sinh lời trên vốn chủ sở hữu ($\text{ROE}$) có tương quan cùng chiều với RRTK của các NHTMCP.
• H3: Tỷ lệ tổng dư nợ tín dụng trên tổng tài sản ($\text{TLA}$) có tương quan cùng chiều với RRTK của các NHTMCP.
• H4: Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ($\text{LLR}$) tương quan nghịch chiều với RRTK của các NHTMCP.
• H5: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($\text{CAP}$) có tương quan cùng chiều với RRTK của các NHTMCP.
• H6: Tỷ lệ nợ xấu ($\text{NPL}$) có tương quan cùng chiều với RRTK của các NHTMCP.
• H7: Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm ($\text{GDP}$) có tương quan cùng chiều với RRTK của các NHTMCP.
• H8: Tỷ lệ lạm phát ($\text{INF}$) có tương quan cùng chiều với RRTK của các NHTMCP.
• H9: Sự kiện khủng hoảng kinh tế ($\text{KHKT}$) tương quan cùng chiều với RRTK tại các NHTMCP.
• Biến giả đại dịch COVID-19 ($\text{Covid}$) được đưa vào nhằm kiểm định tác động của sự gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng tỷ lệ vỡ nợ lên vị thế thanh khoản.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 phân tích diễn biến rủi ro thanh khoản của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2007–2021 thông qua chỉ số khe hở tài trợ (FGAP), phản ánh sự biến động mạnh qua các mốc thời gian khủng hoảng 2008, tái cấu trúc 2012–2015 và dịch bệnh 2019–2021.

Về mặt kinh tế lượng, chương trình bày chi tiết các bước xử lý thống kê:

1. Kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định $F$-test cho thấy mô hình FEM vượt trội hơn Pooled OLS; kiểm định Hausman được thực hiện để xác định sự phù hợp giữa FEM và REM.
2. Kiểm định chẩn đoán mô hình: Kiểm định đa cộng tuyến cho thấy các hệ số VIF đều nằm trong ngưỡng an toàn; kiểm định hiện tượng tương quan chuỗi và kiểm định Breusch-Pagan phát hiện mô hình tồn tại hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi.
3. Ước lượng FGLS: Tác giả áp dụng mô hình Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục triệt để các khuyết tật trên, mang lại kết quả ước lượng chính xác và tin cậy về chiều hướng và mức độ tác động của từng biến vi mô và vĩ mô lên khe hở tài trợ FGAP.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 tóm lược các phát hiện nghiên cứu chính từ mô hình hồi quy FGLS, đối chiếu với các giả thuyết ban đầu và đưa ra hàm ý chính sách cụ thể nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng thương mại, đồng thời hoàn thiện cơ chế giám sát an toàn vĩ mô của cơ quan quản lý.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ mô hình thực nghiệm

Thông qua phương pháp ước lượng dữ liệu bảng FGLS trên mẫu 29 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2007–2021, nghiên cứu đã chứng minh sự tồn tại của mối quan hệ có ý nghĩa thống kê giữa rủi ro thanh khoản (đo lường bằng khe hở tài trợ FGAP) với cả hai nhóm yếu tố vi mô và vĩ mô:

• Nhóm yếu tố vi mô (nội tại ngân hàng):
  • Tỷ lệ tổng dư nợ tín dụng trên tổng tài sản (TLA): Tác động cùng chiều mạnh mẽ đến khe hở tài trợ. Việc mở rộng danh mục tín dụng làm giảm tỷ trọng tài sản có tính lỏng cao, gia tăng mức độ tổn thương thanh khoản khi có rút tiền đột ngột.
  • Tỷ lệ nợ xấu (NPL): Tương quan cùng chiều với rủi ro thanh khoản; nợ xấu tăng làm đình trệ dòng tiền thu hồi nợ gốc và lãi, buộc ngân hàng phải tăng cường huy động bù đắp.
  • Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR): Tương quan nghịch chiều với rủi ro thanh khoản; việc trích lập dự phòng đầy đủ tạo tấm đệm tài chính hấp thụ các cú sốc tổn thất tín dụng, củng cố tính lỏng cho ngân hàng.
  • Quy mô ngân hàng (SIZE), Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (CAP) và Tỷ suất sinh lời (ROE): Thể hiện mối tương quan rõ nét với mức độ co giãn của khe hở tài trợ theo đặc thù quản trị của từng nhóm NHTM.
• Nhóm yếu tố vĩ mô và biến cố ngoại cảnh:
  • Tăng trưởng kinh tế (GDP) và Lạm phát (INF): Tác động trực tiếp đến nhu cầu tín dụng, hành vi gửi tiền và lãi suất thị trường, từ đó chi phối trạng thái thanh khoản ròng của hệ thống ngân hàng.
  • Khủng hoảng kinh tế (KHKT) và Đại dịch (Covid): Làm suy giảm dòng tiền luân chuyển trong nền kinh tế, gia tăng nguy cơ chậm trả nợ của khách hàng và gây áp lực lên thanh khoản hệ thống.

Giải pháp và khuyến nghị đề xuất

Căn cứ vào kết quả hồi quy, tác giả đề xuất hai nhóm khuyến nghị chính:

1. Khuyến nghị đối với nhà quản trị các NHTMCP:

• Kiểm soát cơ cấu tài sản và tỷ lệ TLA: Cân đối hợp lý tỷ trọng cho vay trung - dài hạn so với nguồn vốn ngắn hạn; đa dạng hóa danh mục tài sản sinh lời sang các tài sản có tính thanh khoản cao như chứng khoán chính phủ để sẵn sàng chuyển đổi thành tiền mặt khi cần thiết.
• Kiểm soát chặt chẽ chất lượng tín dụng và nợ xấu (NPL): Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình thẩm định tín dụng và các quy định tại Thông tư 02/2013/TT-NHNN; chủ động theo dõi các khoản nợ có nguy cơ quá hạn trên 90 ngày để có phương án xử lý thu hồi nợ kịp thời.
• Duy trì tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) hợp lý: Đảm bảo trích lập dự phòng đầy đủ theo quy định nhằm tạo nguồn lực tài chính dự phòng thực chất để bù đắp các tổn thất phát sinh, tránh để việc xử lý tổn thất làm gián đoạn dòng tiền thanh toán.
• Nâng cao năng lực dự báo và quản trị kỳ hạn dòng tiền: Thường xuyên tính toán trạng thái thanh khoản ròng NLP và khe hở tài trợ FGAP trong các kịch bản bình thường lẫn căng thẳng thị trường để chủ động điều tiết nguồn vốn huy động.

2. Khuyến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước):

• Hoàn thiện khung khổ pháp lý và giám sát an toàn vĩ mô: Tiếp tục giám sát chặt chẽ các chỉ tiêu an toàn thanh khoản, kiểm soát trần sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn nhằm giảm thiểu mất cân đối kỳ hạn trong hệ thống.
• Điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt: Sử dụng hiệu quả các công cụ nghiệp vụ thị trường mở (OMO), tái cấp vốn, tái chiết khấu để hỗ trợ thanh khoản kịp thời cho các tổ chức tín dụng trong những giai đoạn kinh tế gặp cú sốc bất lợi (như lạm phát tăng cao hoặc ảnh hưởng của dịch bệnh).
• Đẩy mạnh tái cơ cấu các ngân hàng yếu kém: Tiếp tục triển khai các định hướng theo Quyết định số 1058/QĐ-TTg, nâng cao tính minh bạch thông tin tài chính trên toàn hệ thống để củng cố niềm tin của người gửi tiền và thị trường liên ngân hàng.

Đóng góp của khóa luận

• Về mặt học thuật: Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về rủi ro thanh khoản của hệ thống NHTM Việt Nam qua chuỗi thời gian dài 15 năm (2007–2021), bao quát nhiều chu kỳ kinh tế và sự kiện biến động lớn.
• Về mặt phương pháp luận: Ứng dụng quy trình kiểm định kinh tế lượng bài bản trên dữ liệu bảng, phát hiện và khắc phục các khuyết tật tự tương quan và phương sai thay đổi bằng mô hình FGLS, đảm bảo độ tin cậy khoa học cao cho các kết luận kinh tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Mẫu nghiên cứu tập trung vào 29 ngân hàng thương mại Việt Nam (chủ yếu là các NHTMCP niêm yết và 2 ngân hàng lớn BAO, ARG), chưa bao quát toàn bộ các ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài hoặc các tổ chức tài chính vi mô đang hoạt động tại Việt Nam.
• Nghiên cứu sử dụng biến phụ thuộc chính là khe hở tài trợ (FGAP) mà chưa kết hợp kiểm định song song đa mô hình với tất cả các chỉ số đo lường thanh khoản khác như $L_1, L_2, L_3, L_4$ hay các chỉ tiêu theo chuẩn Basel III (như Tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản - LCR, Tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng - NSFR) do hạn chế về mức độ công bố thông tin chi tiết trên thuyết minh BCTC.
• Nguồn số liệu thứ cấp phụ thuộc vào tính minh bạch của báo cáo tài chính đã kiểm toán; một số biến số vĩ mô chỉ dừng lại ở tần suất năm, chưa phản ánh được các biến động tần suất cao theo quý hoặc tháng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam và kéo dài chu kỳ dữ liệu sang các năm sau 2021 để đánh giá sâu hơn giai đoạn phục hồi kinh tế hậu đại dịch.
• Ứng dụng thêm các mô hình kinh tế lượng nâng cao như mô hình hồi quy GMM (Generalized Method of Moments) để kiểm soát hiện tượng nội sinh tiềm ẩn giữa rủi ro thanh khoản và các biến số vi mô (như quy mô, lợi nhuận, nợ xấu).
• Tích hợp các chỉ tiêu thanh khoản theo chuẩn mực Basel II và Basel III vào mô hình ước lượng nhằm cung cấp thêm các góc nhìn so sánh đa chiều cho cơ quan điều hành chính sách.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn đối với nhiều đối tượng:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng dữ liệu bảng (Panel Data), quy trình kiểm định chẩn đoán mô hình kinh tế lượng (F-test, Hausman, VIF, Breusch-Pagan, Newey-West) và kỹ thuật khắc phục khuyết tật bằng phương pháp FGLS trên phần mềm STATA 14.
• Nhà nghiên cứu về quản trị rủi ro tài chính: Tham khảo khung lý thuyết hệ thống hóa về cung - cầu thanh khoản theo Peter S. Rose, các định nghĩa chuẩn mực của Basel (2000, 2008) và tổng thuật chi tiết các nghiên cứu thực nghiệm trong nước và quốc tế liên quan đến thanh khoản ngân hàng.
• Chuyên viên phân tích và quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp góc nhìn thực chứng về mức độ nhạy cảm của khe hở tài trợ trước sự thay đổi của nợ xấu, quy mô dư nợ, dự phòng rủi ro và các yếu tố kinh tế vĩ mô, hỗ trợ xây dựng các kịch bản kiểm tra sức chịu đựng thanh khoản (stress testing).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng chỉ tiêu nào làm biến phụ thuộc để đo lường rủi ro thanh khoản?

Tác giả sử dụng chỉ số Khe hở tài trợ (Funding Gap - FGAP) làm biến phụ thuộc chính trong mô hình kinh tế lượng. Chỉ số này được tính bằng chênh lệch giữa tổng dư nợ vay trung bình và tổng nguồn vốn huy động trung bình của ngân hàng trong năm ($\text{FGAP} = \text{Tổng dư nợ vay trung bình} - \text{Tổng nguồn vốn huy động trung bình}$). Khi FGAP dương và có giá trị lớn, ngân hàng đối mặt với tình trạng thiếu hụt thanh khoản và rủi ro thanh khoản tăng cao.

2. Mẫu dữ liệu và phạm vi thời gian nghiên cứu của khóa luận được xác định như thế nào?

Mẫu nghiên cứu bao gồm 29 ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam (gồm 27 NHTMCP niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam cùng NHTMCP Bảo Việt và Agribank). Dữ liệu được thu thập liên tục trong 15 năm, từ năm 2007 đến năm 2021 (tạo thành bộ dữ liệu bảng gồm 435 quan sát), bao quát các cột mốc: khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, Đề án tái cơ cấu ngân hàng 254 (2011–2015), Quyết định 1058/QĐ-TTg (2016–2022) và đại dịch COVID-19 (2019–2021).

3. Tại sao tác giả lựa chọn phương pháp FGLS làm mô hình ước lượng cuối cùng?

Sau khi ước lượng các mô hình cơ bản (Pooled OLS, FEM, REM) và thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình ($F$-test, Hausman), tác giả tiến hành kiểm định khuyết tật và phát hiện mô hình tồn tại đồng thời hai hiện tượng: tự tương quan chuỗi và phương sai sai số thay đổi (heteroscedasticity). Phương pháp Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) được lựa chọn vì có ưu điểm xử lý và khắc phục triệt để hai khuyết tật này, giúp các hệ số ước lượng đạt tính vững, không chệch và hiệu quả.

4. Những văn bản pháp lý nào của Ngân hàng Nhà nước được trích dẫn để phân loại nợ xấu trong khóa luận?

Khóa luận căn cứ vào hai văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

• Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005.
• Thông tư số 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013. Theo các văn bản này, nợ xấu được xác định là các khoản nợ thuộc nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn), căn cứ chủ yếu trên tiêu chí quá hạn trả nợ từ 90 ngày trở lên và khả năng trả nợ của khách hàng.

5. Mô hình nghiên cứu bao gồm những nhóm biến độc lập nào?

Mô hình nghiên cứu bao gồm 10 biến độc lập và ngoại cảnh chia làm hai nhóm:

• Nhóm vi mô (đặc điểm ngân hàng): Quy mô ngân hàng ($\text{SIZE}$), Tỷ lệ an toàn vốn/vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($\text{CAP}$), Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu ($\text{ROE}$), Tỷ lệ nợ xấu ($\text{NPL}$), Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ($\text{LLR}$), Tỷ lệ tổng dư nợ tín dụng trên tổng tài sản ($\text{TLA}$).
• Nhóm vĩ mô và biến cố ngoại cảnh: Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($\text{GDP}$), Tỷ lệ lạm phát ($\text{INF}$), Biến giả khủng hoảng kinh tế ($\text{KHKT}$), và Biến giả đại dịch COVID-19 ($\text{Covid}$).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Hồ Quang Nhật đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thanh khoản và rủi ro thanh khoản ngân hàng, đồng thời làm rõ cơ chế tác động của các yếu tố nội tại và môi trường kinh tế vĩ mô đến các NHTMCP tại Việt Nam. Bằng việc áp dụng phương pháp ước lượng FGLS trên bộ dữ liệu bảng 15 năm (2007–2021) của 29 ngân hàng thương mại, nghiên cứu đã đưa ra những bằng chứng thực nghiệm tin cậy về chiều hướng tác động của quy mô tín dụng, nợ xấu, dự phòng rủi ro và các biến cố vĩ mô lên khe hở tài trợ. Các kết quả này tạo tiền đề thực tiễn vững chắc cho hệ thống khuyến nghị quản trị thanh khoản ngân hàng và chính sách điều hành an toàn vĩ mô của cơ quan quản lý trong bối cảnh thị trường tài chính nhiều biến động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả đã trình bày về vấn đề rủi ro thanh khoản đối với các ngân hàng cũng như tính cấp thiết, lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu này. Từ đó đưa ra các vấn đề cốt lõi để đặt nền móng để thực hiện đề tài như mục tiêu, câu hỏi, đối tượng, phạm vi, phương pháp, nội dung và ý nghĩa nghiên cứu ngoài ra còn có kết cấu của bài nghiên cứu. 7 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CƠ SỞ THỰC NGHIỆM VỀ THANH KHOẢN VÀ RỦI RO THANH KHOẢN Giới thiệu chƣơng 2 Tại chương 2 của bài nghiên cứu tác giả tổng hợp các cơ sở lý luận và lý thuyết làm nền tảng của nghiên cứu bao gồm lý thuyết về tính thanh khoản, vai trò của thanh khoản, khả năng thanh khoản (KNTK), lý cung – cầu thanh khoản và trạng thái thanh khoản ròng. Tiếp đến là lý thuyết về yếu tố chính của bài gồm khái niệm và phân loại RRTK, nguyên nhân và tác động của RRTK.

Ngoài ra chương 2 còn trình bày các nghiên cứu liên quan trước dùng làm cơ sở xây dựng mô hình cho nghiên cứu.1 Tính thanh khoản và khả năng thanh khoản Khái niệm Tính thanh khoản (Liquidity), là chỉ số thể hiện mức độ lƣu động hay tính lỏng của một loại tài sản ngẫu nhiên đƣợc thực hiện giao dịch trên thị trƣờng cũng nhƣ trong nền kinh tế và giá trị thị trƣờng của loại tài sản này không bị ảnh hƣởng nhiều. Hiểu đơn giản, tính thanh khoản của tài sản thể hiện khả năng quy đổi thành tiền của chính nó. Theo đó, loại tài sản có độ thanh khoản cao nhất là tiền, tiền có thể quy đổi giao dịch trên thị trƣờng nhanh chóng mà hầu nhƣ giá trị không thay đổi. Còn các loại tài sản khác nhƣ máy móc, vàng, bất động sản hay cổ phiếu sẽ có tính thanh khoản thấp hơn vì cần nhiều thời gian hơn để giao dịch hay quy đổi thanh tiền Theo Basel (2000) định nghĩa: "Khả năng thanh khoản của ngân hàng hay khả năng đáp ứng nguồn vốn cho sự tăng lên của tài sản có và thanh toán các khoản nợ khi đến hạn." 8 Theo Basel (2008): "Thanh khoản ngân hàng là khả năng ngân hàng có thể tài trợ việc gia tăng của tài sản và đáp ứng các nghĩa vụ nợ đến hạn mà không gây ra những khoản tổn thất không thể chấp nhận đƣợc.

Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng trong việc thể hiện khả năng hoạt động kinh doanh của ngân hàng cũng nhƣ đối với sự tồn tại của hầu hết các ngân hàng." Vì vậy thanh khoản đƣợc xem nhƣ một yếu tố cực kỳ quan trọng thể hiện uy tín trong quá trình hoạt động kinh doanh của ngân hàng và quan hệ mật thiết đối với sự tồn tại của mọi ngân hàng. Từ các khái niệm trên, tính thanh khoản của ngân hàng có thể đƣợc hiểu là: Trong ngắn hạn, tính thanh khoản là khả năng thanh toán của ngân hàng khi các khoản nợ xảy ra. Trong dài hạn, tính thanh khoản đƣợc thể hiện ở khả năng vay đủ vốn dài hạn với lãi suất hợp lý để đảm bảo KNTT dài hạn, hỗ trợ tăng trƣởng tài sản. Nói chung, thanh khoản ngân hàng đề cập đến khả năng đáp ứng tất cả các nghĩa vụ thanh toán của ngân hàng ở mức tối đa có thể bằng một loại tiền tệ cụ thể.

Vai trò của thanh khoản Thanh khoản là một trong những chỉ số đóng vai trò quan trọng trọng lĩnh vực tài chính. Chỉ số này đƣợc đƣợc biệt quan tâm bởi các nhà đầu tƣ, các doanh nghiệp nên ngân hàng một trong những ngành chủ chốt của nền kinh tế cũng đặt biệt chú trọng và thanh khoản cũng đƣợc thể hiện ở những vai trò đối với các ngân hàng thƣơng mại nhƣ sau: - Đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế: Việc góp phần ổn định nền kinh tế giúp hệ thống các ngân hàng nói chung cũng nhƣ các ngân hàng có một môi trƣờng phát triển thuận lợi bền vững, giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh. Điều này làm giảm thiểu hiệu ứng domino khi một ngân hàng phá sản sẽ dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng. - Duy trì hoạt động của ngân hàng: Khi nguồn cung thanh khoản của một ngân hàng đảm bảo sẽ duy trì đƣợc hoạt động kinh doanh của ngân hàng không những thế một ngân hàng sở hữu nhiều tài sản có tính thanh khoản cao giúp nâng cao uy tín thu hút các doanh nghiệp, nhà đầu tƣ, khách hàng sử dụng dịch vụ của ngân hàng đó nâng cao lợi nhuận góp phần phát triển hoạt động kinh doanh.

9 Cung – cầu thanh khoản và trạng thái thanh khoản ròng Vấn đề thanh khoản xuất hiện khi một ngân hàng phải đối mặt với các vấn đề nhƣ giải ngân, chi trả các chi phí từ các nhà đầu tƣ hay khách hàng. Do đó, ngân hàng không chỉ cân đối giữa lƣợng phải chi trả với lƣợng tài sản đang có mà còn phải chú trọng vào khả năng huy động vốn trong tƣơng lai. Điều cần thiết để đánh giá trạng thái thanh khoản của một ngân hàng phải dựa vào sự tƣơng quan giữa cung thanh khoản và cầu thanh khoản ở từng khoảng thời gian cụ thể. - Cung thanh khoản Theo Peter S.

Rose (2001): "Cung thanh khoản là các khoản vốn cung cấp khả năng chi trả cho ngân hàng. Một ngân hàng có nguồn cung thanh khoản dồi dào sẽ luôn đáp ứng kịp thời các khoản chi trả, đây là nguồn cung cấp độ thanh khoản cho ngân hàng.Cung thanh khoản có thể là từ nguồn tiền có sẵn hoặc có thể huy động thông qua nhiều hoạt động khác nhau." - Cầu thanh khoản Cũng theo Peter S. Rose (2001): "Cầu thanh khoản là nhu cầu về vốn để duy trì hoạt động của ngân hàng, các khoản làm giảm nguồn quỹ, vốn của ngân hàng. Trong hoạt động kinh doanh, cầu thanh khoản đƣợc hình thành từ các nhu cầu nhƣ giải ngân hay thanh toán từ khách hàng thông qua nhiều hoạt động kể cả ngắn hạn và dài hạn.

1: Những hoạt động phổ biến hình thành nguồn cung - cầu thanh khoản của NHTM Cung thanh khoản Cầu thanh khoản  Các khoản tiền gửi  Khách hàng rút các khoản tiền gửi  Doanh thu từ việc bán các  Cung cấp các khoản tín dụng dịch vụ  Thu hồi tín dụng đã cấp  Hoàn trả các khoản vay phi tiền gửi 10  Bán tài sản  Chi phí lãi vay  Phát hành cổ phiếu  Chi phí phát sinh cho hoạt động kinh doanh sản phẩm và dịch vụ  Chi trả cổ tức cho cổ đông  Mua lại các cổ phiếu quỹ (Nguồn: Rose (2004)) - Trạng thái thanh khoản ròng (Net Position Liquidity – NLP) Trạng thái thanh khoản ròng là sự chênh lệch giữa hai bên bao gồm dòng tiền vào là tổng các tài sản thanh khoản và dòng tiền ra là việc cho vay hay đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán đáo hạn. Trạng thái thanh khoản đƣợc xem nhƣ thƣớc đo của thanh khoản. Trạng thái thanh khoản ròng đƣợc tính bằng công thức nhƣ sau: NLP = Σcung thanh khoản - Σcầu thanh khoản Xảy ra 3 trƣờng hợp khi thực hiện xác định trạng thái thanh khoản ròng: Nếu NLP = 0, Trạng thái thanh khoản cân bằng: Trạng thái thanh khoản cân bằng gần nhƣ rất khó xảy ra trong thực tế, vì ở trạng thái này cung thanh khoản và cầu thanh khoản phải cân bằng với nhau. Nếu NPL > 0, Thặng dƣ thanh khoản: Thặng dƣ thanh khoản là trƣờng hợp xảy ra khi tổng cung thanh khoản của một ngân hàng lớn hơn cầu thanh khoản của ngân hàng đó, khi ở trạng thái này thì bên phái quản lý ngân hàng nên xem xét việc đầu tƣ sinh lời từ thặng dƣ của khoản tiền này Nếu NPL < 0, Thiếu hụt thanh khoản: Trƣờng hợp thiếu hụt thanh khoản xảy ra đồng nghĩa với việc tổng cung thanh khoản thấp hơn tổng cầu thanh khoản.

Trong tình huống này phía quản lý ngân hàng cần xem xét thu hút các nguồn để gia tăng bổ sung cầu thanh khoản (vì ý chí 11 của ngân hàng tƣơng đối độc lập với cầu thanh khoản, nên việc giảm cầu thanh khoản là không khả thi). Dù là trƣờng hợp thặng dƣ thanh khoản hay trƣờng hợp thiếu hụt thanh khoản đều thể hiện tình trạng ngân hàng mất cân bằng. Thặng dƣ thanh khoản là trƣờng hợp diễn ra thể hiện sự hoạt động kém của nền kinh tế, cơ hội đầu tƣ, kinh doanh khan hiếm. Thặng dƣ thanh khoản còn xảy ra do ngân hàng kém hiệu quả trong chiến lựơt đầu tƣ, kinh doanh hay trong việc tiếp cận với thị trƣờng, khách hàng.

Ngoài ra trƣờng hợp này còn xuất hiện khi ngân hàng khai thác thiếu hiệu quả những tài sản có khả năng sinh lời và việc nguồn vốn tăng nhanh hơn quy mô hay khả năng quản lý của ngân hàng. Tuy nhiên vẫn có các giải pháp để giảm thiểu tình trạng thặng dƣ thanh khoản ví dụ nhƣ: thực hiện cho vay trên thị trƣờng liên Ngân hàng hay dữ trữ thứ cấp bằng việc mua các chứng khoán Chính phủ. Thiếu hụt thanh khoản biểu hiện việc vốn của ngân hàng không đủ để duy trì hoạt động. Trình trạng này có thể gây ra các hậu quả cho ngân hàng nhƣ mất đi cơ hội kinh doanh, mất vị trí trong thị trƣờng, giảm lƣợng khách hàng, giảm uy tín ngân hàng và tệ hơn là ảnh hƣởng đến sự tồn tại và sự phát triển của ngân hàng.

Các biện pháp đƣợc thực hiện để bù đắp cho tình trạng thiếu hụt thanh khoản bao gồm: Vay qua đêm trên thị trƣờng ngân hàng, bán dự trữ thứ cấp, vay tái chiết khấu từ NHTW,…… 2.2 Rủi ro thanh khoản Khái niệm (Liquidity Risk) xảy ra khi cá nhân hoặc tổ chức, doanh nghiệp không thể đáp ứng đủ các nghĩa vụ nợ ngắn hạn của mình. Họ không thể chuyển tài sản họ có thành tiền mặt để trả nợ, bắt buộc phải bỏ vốn và thu nhập do thiếu ngƣời mua hoặc thị trƣờng không hiệu quả. Rủi ro thanh khoản ngân hàng là việc ngân hàng không thể chuyển đổi tài sản ra tiền mặt, không thể thực hiện các chức năng thanh toán, nghĩa vụ trả nợ khi đến hạn, hoặc nếu có trả nợ đƣợc thì cũng phải trả mức phí cao hơn mức bình quân của thị trƣờng. Đây là một trong ba rủi ro nghiêm trọng nhƣng ngân hàng thƣơng mại nào cũng có thể gặp phải.

12 Nhƣ vậy RRTK đƣợc hiểu là rủi ro xảy ra khi ngân hàng thiếu khả năng thanh toán, không thu hồi tài sản kịp thời hoặc không vay đƣợc tiền để đáp ứng các hợp đồng thanh toán. Điều này có nghĩa là nếu một ngân hàng không còn đủ vốn cần thiết để đáp ứng những nhu cầu của thị trƣờng, thì ngân hàng đó có thể mất khả năng thanh toán.