Luận văn đánh giá quy trình phục hồi chức năng tim mạch ở bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành tại bệnh viện phục hồi chức năng điều trị bệnh nghề nghiệp thành phố hồ chí minh năm 2018

Bài luận văn đánh giá quy trình phục hồi chức năng tim mạch cho bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành tại Bệnh viện Phục hồi Chức năng TP.HCM năm 2018.

• Tác giả: Lê Thị Hạ Quyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hồ Thị Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Quản Lý Bệnh Viện
• Đề tài: Đánh Giá Phục Hồi Chức Năng Tim Mạch Sau Phẫu Thuật Bắc Cầu Mạch Vành Tại Bệnh Viện Phục Hồi Chức Năng – Điều Trị Bệnh Nghề Nghiệp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về phẫu thuật bắc cầu mạch vành và phục hồi chức năng tim mạch

Phẫu thuật bắc cầu mạch vành là một phương pháp điều trị hiệu quả cho các bệnh nhân bị hẹp nặng động mạch vành, giúp cải thiện lưu lượng máu đến cơ tim và giảm các triệu chứng đau ngực. Tuy nhiên, sau phẫu thuật, bệnh nhân cần được phục hồi chức năng tim mạch để khôi phục khả năng hoạt động tối đa. Phục hồi chức năng tim mạch bao gồm các hoạt động nhằm đảm bảo bệnh nhân đạt được tình trạng thể chất, tinh thần và xã hội tốt nhất, giúp họ tái hòa nhập cộng đồng. Tại TP.HCM, bệnh viện Phục Hồi Chức Năng – Điều Trị Bệnh Nghề Nghiệp đã áp dụng quy trình phục hồi chức năng tim mạch cho bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe tim mạch.

1.1. Lợi ích của phẫu thuật bắc cầu mạch vành

Phẫu thuật bắc cầu mạch vành mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân, bao gồm chấm dứt các cơn đau ngực, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả tối đa, bệnh nhân cần được phục hồi chức năng tim mạch sau phẫu thuật. Quy trình này giúp bệnh nhân khôi phục khả năng vận động, tăng cường sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ tái phát bệnh.

1.2. Quy trình phục hồi chức năng tim mạch tại TP.HCM

Tại TP.HCM, bệnh viện Phục Hồi Chức Năng – Điều Trị Bệnh Nghề Nghiệp đã triển khai quy trình phục hồi chức năng tim mạch cho bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành. Quy trình này bao gồm đánh giá chức năng tim mạch bằng hệ thống CPX, thực hiện test đi bộ 6 phút, và tập luyện vật lý trị liệu chuyên biệt trong 6 tuần. Kết quả cho thấy sự cải thiện đáng kể về khoảng cách đi bộ, chỉ số MET và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

II. Đánh giá kết quả phục hồi chức năng tim mạch sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành

Nghiên cứu đánh giá quy trình phục hồi chức năng tim mạch tại bệnh viện Phục Hồi Chức Năng – Điều Trị Bệnh Nghề Nghiệp TP.HCM cho thấy những kết quả tích cực. Bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành được điều trị theo quy trình này đã cải thiện đáng kể về khoảng cách đi bộ 6 phút, chỉ số MET và chất lượng cuộc sống. Cụ thể, khoảng cách đi bộ 6 phút tăng trung bình 87,04 mét sau 6 tuần điều trị. Điều này chứng tỏ quy trình phục hồi chức năng tim mạch đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

2.1. Kết quả định lượng về phục hồi chức năng tim mạch

Kết quả định lượng dựa trên các chỉ số như test đi bộ 6 phút, chỉ số MET, và thang điểm đánh giá chất lượng cuộc sống HRQOL cho thấy sự cải thiện đáng kể ở bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành. Khoảng cách đi bộ 6 phút tăng trung bình 87,04 mét, chỉ số MET cải thiện rõ rệt, và điểm chất lượng cuộc sống tăng lên đáng kể. Điều này khẳng định hiệu quả của quy trình phục hồi chức năng tim mạch trong việc giúp bệnh nhân phục hồi sức khỏe và tái hòa nhập cộng đồng.

2.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến quy trình phục hồi chức năng

Nghiên cứu cũng chỉ ra những yếu tố thuận lợi và khó khăn trong việc thực hiện quy trình phục hồi chức năng tim mạch. Các yếu tố thuận lợi bao gồm sự nhiệt tình của cán bộ y tế và sự hỗ trợ từ gia đình. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn như thiếu kết nối giữa các bệnh viện, thiếu kiến thức về phục hồi chức năng của cán bộ y tế, và nhận thức chưa đầy đủ của bệnh nhân về tầm quan trọng của quy trình này.

III. Khuyến nghị và ứng dụng thực tiễn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số khuyến nghị được đưa ra để cải thiện quy trình phục hồi chức năng tim mạch sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành. Cần tăng cường tập huấn cho cán bộ y tế về quy trình và kỹ thuật sử dụng máy CPX. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của bệnh nhân và gia đình về lợi ích của phục hồi chức năng tim mạch. Ngoài ra, cần tăng cường sự hợp tác giữa các bệnh viện và vận động chính sách bảo hiểm y tế để hỗ trợ chi phí điều trị phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

3.1. Tăng cường tập huấn và nhận thức

Để quy trình phục hồi chức năng tim mạch được thực hiện hiệu quả, cần tăng cường tập huấn cho cán bộ y tế về kỹ thuật sử dụng máy CPX và các phương pháp vật lý trị liệu. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của bệnh nhân và gia đình về tầm quan trọng của quy trình này thông qua các buổi tư vấn và giáo dục sức khỏe.

3.2. Hợp tác giữa các bệnh viện và chính sách bảo hiểm

Cần tăng cường sự hợp tác giữa các bệnh viện có chuyên môn về tim mạch và phục hồi chức năng để đảm bảo quy trình được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Ngoài ra, cần vận động các chính sách bảo hiểm y tế để hỗ trợ chi phí điều trị phục hồi chức năng cho bệnh nhân, giúp họ tiếp cận dịch vụ một cách dễ dàng hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh lý tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới; là nguyên nhân của 1/3 các trƣờng hợp tử vong. Theo tổ chức y tế thế giới (TCYTTG) năm 2015 có 7 triệu ngƣời tử vong do bệnh tim mạch, chiếm 31% tỉ lệ tử vong chung. Trong số tử vong này, khoảng 7,4 triệu ngƣời tử vong do bệnh mạch vành và 6,7 triệu ngƣời tử vong do tai biến mạch máu não. Trong đó các quốc gia đang phát triển chiếm 80% các trƣờng hợp [19].

Các bệnh nhân bị bệnh lý mạch vành nghiêm trọng có thể đƣa đến nhồi máu cơ tim, đe dọa tử vong. Các trƣờng hợp đó cần phải đặt stent, tuy nhiên có những trƣờng hợp không thể đặt stent thì phải phẫu thuật bắc cầu mạch vành. Đây là một phẫu thuật lớn, chuyên sâu, ảnh hƣởng nhiều đến sinh hoạt của bệnh nhân sau này. Trên thế giới, quy trình phục hồi chức năng (PHCN) tim mạch mới cho nhóm bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành đã đƣợc áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia.

Trong hƣớng dẫn điều trị của hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ - AHA (American Heart Association) việc PHCN tim mạch cho nhóm bệnh nhân sau phẫu thuật đƣợc đƣa vào khuyến cáo nhóm I, chứng cứ A (khuyến cáo có tính bắt buộc, có chứng cứ mạnh mẽ). [15] Tại Việt Nam, hầu hết các trung tâm và bệnh viện có can thiệp tim mạch bằng phẫu thuật đều áp dụng hình thức điều trị là sau khi phẫu thuật, không có điều trị PHCN cho BN. Hậu quả là, sau phẫu thuật BN tuy có tránh bị biến chứng nhồi máu cơ tim nhƣng không đƣợc hồi phục sức khỏe, khả năng làm việc. Do đó, chất lƣợng sống sẽ suy giảm và giảm khả năng tái hòa nhập cộng đồng.

Các vấn đề này sẽ đƣợc giải quyết nếu sau khi phẫu thuật BN đƣợc điều trị PHCN tim mạch.HCM là bệnh viện tuyến cuối về PHCN, Viện Tim TP.HCM là tuyến cuối về bệnh lý tim mạch. Do đó, hai đơn vị cùng phối hợp để áp dụng quy trình PHCN tim mạch cho nhóm BN sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành nhằm tăng cƣờng tính tiếp cận với nền y học hiện đại của các quốc gia tiên tiến và cung cấp các dịch vụ cần thiết và tốt nhất cho BN và tạo tiền đề cho sự phát triển chuyên môn của cả hai đơn vị. Riêng tại bệnh viện PHCN – ĐTBNN TP.HCM, hàng năm bệnh viện tiếp nhận trên 100 trƣờng hợp BN phẫu thuật bắc cầu mạch vành và bệnh viện mới đƣợc trang bị hệ thống CPX (Cardio-pulmonary Exercise testing) là hệ thống đánh giá chức năng tim mạch và hô hấp gắng sức. Hệ thống này có thể cung cấp 32 số 2 liệu để đánh giá chính xác về chức năng hô hấp và tuần hoàn của BN tạo tiền đề cho việc nghiên cứu và áp dụng quy trình PHCN tim mạch cho BN sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành.

Theo quy trình mới về PHCN Tim mạch đƣợc áp dụng tại bệnh viện PHCN – ĐTBNN TP.HCM từ năm 2018: các BN sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành sẽ đƣợc nằm điều trị tại Viện Tim TP.HCM trong 2 tuần: các BN sẽ đƣợc bác sĩ của ViệnTim tập huấn 6 buổi lý thuyết về các phần cơ bản có liên quan đến kiến thức về bệnh lý mạch vành; đƣợc các bác sĩ chuyên về dinh dƣỡng của Viện Tim tƣ vấn về dinh dƣỡng cho BN tim mạch sau phẫu thuật. Sau 2 tuần BN đƣợc xuất viện từ Viện Tim và chuyển qua bệnh viện PHCN – ĐTBNN TP. Tại đây, BN đƣợc đánh giá chức năng tim mạch – hô hấp bằng hệ thống CPX, đƣợc thực hiện test đi bộ 6 phút, đƣợc đánh giá chất lƣợng cuộc sống bằng thang điểm (HRQOL) và đƣợc tập VLTL tim mạch chuyên biệt trong 6 tuần và đánh giá lại các chỉ số đo chức năng. Thông tin về PHCN tim mạch trên các BN sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành trên thế giới và tại Việt Nam chƣa tìm thấy công trình nghiên cứu nào về chủ đề này đƣợc công bố.

Trên thế giới hiện nay đã áp dụng PHCN tim mạch cho các BN sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành một cách phổ biến. Bệnh viện PHCN – ĐTBNN TP.HCM đi đầu trong việc áp dụng quy trình PHCN cho bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành. Câu hỏi nghiên cứu đặt ra là: Kết quả quy trình PHCN này sẽ nhƣ thế nào? Có những thuận lợi và khó khăn gì khi thực hiện quy trình PHCN tim mạch? Để trả lời câu hỏi trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Đánh giá quy trình PHCN tim mạch ở bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch tại bệnh viện PHCN – ĐTBNN TP. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp cho việc áp dụng quy trình PHCN tim mạch có đƣợc bằng chứng để nhân rộng, đồng thời cải tiến quy 3 trình thuận lợi hơn, chỉ ra đƣợc các khó khăn và tìm giải pháp khắc phục các khó khăn này khi thực hiện.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1 Mô tả kết quả PHCN tim mạch ở các bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành tại bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TP. 2 Phân tích một số thuận lợi, khó khăn ảnh hƣởng đến quy trình PHCN ở bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành tại bệnh viện trên. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Phục hồi chức năng tim mạch 1.

Định nghĩa PHCN tim mạch là tiến trình khôi phục lại cho một cá nhân có bệnh lý tim mạch đạt đƣợc mức độ hoạt động tối đa phù hợp với chức năng tim mạch của ngƣời ấy. Theo TCYTTG, PHCN là các hoạt động đòi hỏi để đảm bảo cho bệnh nhân tim mạch đạt đƣợc tối đa điều kiện thể chất, tinh thần và xã hội để họ có thể tự cố gắng đạt đƣợc một vị trí trong cộng đồng và tiến đến một cuộc sống tích cực. Mục tiêu Mục tiêu trước mắt Phục hồi về chức năng sinh lý để BN có thể bắt đầu lại các hoạt động thông thƣờng, giáo dục cho BN và gia đình về quá trình bệnh và nâng đỡ về mặt tâm lý trong suốt quá trình phục hồi sớm của bệnh. Mục tiêu lâu dài Xác định và điều trị các yếu tố nguy cơ ảnh hƣởng đến quá trình bệnh, hƣớng dẫn và cũng cố lại các hành vi sức khỏe có tác dụng cải thiện tiên lƣợng bệnh, cải thiện tình trạng thể chất và tạo thuận lợi cho quá trình quay trở lại làm việc và các hoạt động hƣớng nghiệp.

Vận động sớm và thời gian nằm viện ngắn là tiêu chuẩn chăm sóc cho BN điều trị mạch vành. Nhóm PHCN Nhóm PHCN tim mạch thƣờng có 3 thành viên: Bác sỹ, Điều dƣỡng, Kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Mỗi thành viên có một vai trò khác nhau nhƣng luôn có mối liên hệ với nhau, hỗ trợ nhau trong công tác của nhóm. Vai trò của bác sĩ: nhóm trưởng − Chịu trách nhiệm về điều trị.

− Làm công tác truyền thông giáo dục sức khỏe. − Chỉ định chế độ dinh dƣỡng, lao động và tập luyện. − Tƣ vấn tâm lý cho bệnh nhân. − Tƣ vấn hƣớng nghiệp.

5 Vai trò của Kỹ thuật viên vật lý trị liệu − Lƣợng giá chức năng. − Đề ra chƣơng trình tập luyện thích hợp và hƣớng dẫn bệnh nhân tập luyện trong suốt quá trình PHCN. − Kiểm tra sự tập luyện và đo lƣờng sự tiến bộ, kịp thời điều chỉnh chƣơng trình tập luyện (các yếu tố nơi ở, khí hậu, địa hình, môi trƣờng …). Vai trò của điều dưỡng − Thực hiện công tác chăm sóc toàn diện.

− Thực hiện y lệnh điều trị, chế độ dinh dƣỡng và nghỉ ngơi. − Giúp đỡ bệnh nhân xoay trở, tập luyện trong giai đoạn đầu. Phẫu thuật bắc cầu mạch vành 1. Khái niệm Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành, còn đƣợc gọi là phẫu thuật ghép động mạch vành và phẫu thuật bắc cầu thông thƣờng hoặc phẫu thuật bắc cầu, là một thủ thuật phẫu thuật phục hồi dòng máu bình thƣờng đến động mạch vành bị tắc nghẽn.

Phẫu thuật bắc cầu mạch vành là phƣơng pháp hữu hiệu nhất để điều trị các trƣờng hợp hẹp nặng động mạch vành, giúp cải thiện đáng kể lƣợng máu cung cấp cho cơ tim và chấm dứt các triệu chứng đau ngực. Phẫu thuật viên sẽ dùng một đoạn ống ghép bằng tĩnh mạch hoặc động mạch nối phía sau đoạn động mạch vành bị hẹp. Có thể lấy tĩnh mạch hiển ở chân, động mạch quay từ cổ tay, động mạch vú trong bên trong thành ngực để làm đoạn mạch ghép. Hệ thống mạch máu ở chân và tay rất phong phú có thể đáp ứng đầy đủ hoạt động của tay hoặc chân.

Sau phẫu thuật lấy đoạn mạch máu, tay và chân có thể bị sƣng phù và có cảm giác khó chịu. Những triệu chứng này sẽ nhanh chóng cải thiện trong thời gian ngắn. Sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành, cơ tim sẽ đƣợc cung cấp máu đầy đủ và các triệu chứng đau ngực, nặng ngực nhanh chóng biến mất, bệnh nhân sẽ cảm thấy thoải mái hơn nhiều. Lợi ích của phẫu thuật bắc cầu mạch vành - Phẫu thuật bắc cầu mạch vành có thể: - Chấm dứt các cơn đau ngực và cảm giác hụt hơi – nặng ngực.

- Giảm thiểu nguy cơ nhồi máu cơ tim - Cải thiện chất lƣợng cuộc sống - Giúp BN có thể sống lâu hơn với trái tim khỏe mạnh hơn. Lƣợng giá chức năng tim mạch hô hấp gắng sức bằng hệ thống CPX Các thông số đƣợc sử dụng trong quá trình thực hiện test của CPX dựa vào 3 chỉ số chính nhƣ sau: − Trạng thái lâm sàng của bệnh nhân khi tập luyện (cảm giác hụt hơi, chóng mặt, đau ngực, thang điểm Borg). − Đáp ứng huyết động học (nhịp tim, huyết áp). − Thay đổi điện tim diễn ra trong quá trình thực hiện test (tần số, ST và thay đổi của sóng T) và giai đoạn phục hồi.

Các chống chỉ định của CPX Theo hƣớng dẫn điều trị của Hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Association), chống chỉ định của CPX nhƣ sau: − Nhồi máu cơ tim cấp ( 3- 5 ngày) − Cơn đau thắt ngực không ổn định. − Rối loạn nhịp không kiểm soát đƣợc có biểu hiện lâm sàng hoặc rối loạn huyết động học. − Viêm nội tâm mạc cấp. − Viêm cơ tim hoặc viêm màng ngoài tim cấp.

− Hẹp động mạch chủ nặng có biểu hiện triệu chứng. − Suy tim không kiểm soát đƣợc. − Thuyên tắc mạch phổi hoặc nhồi máu phổi cấp tính. − Thuyên tắc mạch của chi dƣới.

− Nghi ngờ phình động mạch bóc tách. − Hen phế quản không kiểm soát đƣợc. − Độ bão hòa oxy trong điều kiện khí phòng 85% − Suy hô hấp.