Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường nước và đề xuất giải pháp cải thiện ô nhiễm môi trường làng nghề chế biến thủy sản xã thụy hải thái thụy thái bình

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường nước, đề xuất giải pháp cải thiện tại làng nghề chế biến thủy sản Thụy Hải, Thái Thụy, Thái Bình.

• Tác giả: Bùi Thị Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Hùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Ô Nhiễm Nước Và Giải Pháp Cải Thiện Môi Trường Làng Nghề Chế Biến Thủy Sản Thụy Hải, Thái Bình
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu chung
• 1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Một số khái niệm
• 2.2.1. Khái niệm về làng nghề
• 2.2.2. Khái niệm về môi trường, ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nước
• 2.2.3. Khái niệm về nước thải và nguồn nước thải
• 2.3. Các chỉ tiêu đánh giá môi trường nước
• 2.3.1. Các chỉ tiêu vật lý
• 2.3.1.1. Độ pH
• 2.3.1.2. Nhiệt độ
• 2.3.1.3. Màu sắc
• 2.3.1.4. Độ đục
• 2.3.1.5. Tổng hàm lượng các chất rắn (TS)
• 2.3.1.6. Tổng hàm lượng các chất lơ lửng (SS)
• 2.3.1.7. Tổng hàm lượng các chất rắn hòa tan (DS)
• 2.3.1.8. Tổng hàm lượng các chất dễ bay hơi
• 2.3.2. Các chỉ tiêu hoá học
• 2.3.2.1. Độ kiềm toàn phần
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp kế thừa
• 3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp so sánh
• 3.3.4. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
• 3.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên- kinh tế- xã hội
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế- xã hội
• 4.2. Hoạt động chế biến thủy sản tại xã Thụy Hải
• 4.2.1. Nguyên liệu cho sản xuất
• 4.2.2. Các công đoạn sản xuất
• 4.2.3. Một số quy trình công nghệ sản xuất
• 4.3. Hiện trạng môi trường nước tại làng nghề
• 4.3.1. Hiện trạng nước cấp
• 4.3.2. Hiện trạng thoát nước thải
• 4.3.3. Hiện trạng môi trường nước
• 4.3.4. Ý kiến người dân về ảnh hưởng nước thải của hoạt động chế biến thủy sản xã Thụy Hải tới môi trường
• 4.4. Thông tin cơ bản về đối tượng điều tra
• 4.5. Kết quả điều tra
• 4.6. Ảnh hưởng của môi trường ô nhiễm tới hệ sinh thái
• 4.7. Đề xuất giải pháp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe người dân
• 4.7.1. Các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải
• 4.7.2. Các giải pháp bảo vệ sức khỏe người dân làng nghề và người lao động
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ô Nhiễm Nước Làng Nghề Thủy Hải Thái Bình

Làng nghề chế biến thủy sản Thụy Hải, Thái Bình, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển này đi kèm với vấn đề ô nhiễm nước làng nghề Thụy Hải nghiêm trọng. Nước thải từ quá trình chế biến, chứa nhiều chất hữu cơ, chất rắn lơ lửng và vi sinh vật gây bệnh, đang đe dọa môi trường nông thôn Thái Bình và sức khỏe cộng đồng. Các hoạt động chế biến cá, tôm và các loại thủy sản khác thải ra một lượng lớn nước thải chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa đạt tiêu chuẩn ra môi trường. Điều này dẫn đến suy giảm chất lượng nước sông, kênh rạch, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, đồng thời gây ra các bệnh liên quan đến nguồn nước.

1.1. Vai trò kinh tế và hệ lụy ô nhiễm làng nghề

Làng nghề không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng và thiếu kiểm soát đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường làng nghề chế biến thủy sản Thái Bình. Việc sử dụng các hóa chất trong quá trình chế biến, cùng với lượng phế phẩm thủy sản lớn thải ra, gây áp lực lớn lên hệ thống xử lý nước thải (nếu có) và môi trường xung quanh. Theo số liệu thống kê của Sở Công Thương tỉnh Thái Bình, hiện nay trên địa bàn tỉnh có 241 làng nghề đã được UBND tỉnh cấp bằng công nhận, tăng 8 làng nghề so với kỳ cùng năm 2012. Điều này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của làng nghề, đồng thời cũng đặt ra thách thức lớn hơn trong việc quản lý và bảo vệ môi trường.

1.2. Ảnh hưởng đến đời sống và sức khỏe cộng đồng

Tình trạng ô nhiễm nước không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn tác động trực tiếp đến đời sống sinh hoạt và sức khỏe của người dân. Nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm có thể gây ra các bệnh về tiêu hóa, da liễu và các bệnh truyền nhiễm khác. Theo kết quả điều tra ý kiến người dân về chất lượng nước sinh hoạt đang sử dụng cho thấy có nhiều hộ gia đình phải sử dụng nước giếng khoan, nước máy chưa đạt tiêu chuẩn. Điều này cho thấy vấn đề ô nhiễm nước đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người dân trong làng nghề.

II. Phân Tích Nguyên Nhân Gốc Rễ Ô Nhiễm Nước Thụy Hải

Để giải quyết triệt để vấn đề ô nhiễm nước làng nghề, cần phải phân tích rõ các nguyên nhân gây ô nhiễm. Các nguyên nhân chính bao gồm: quy trình chế biến lạc hậu, thiếu hệ thống xử lý nước thải đồng bộ, ý thức bảo vệ môi trường kém của người dân và doanh nghiệp, và sự quản lý lỏng lẻo của các cơ quan chức năng. Phân tích nguyên nhân ô nhiễm nước làng nghề sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp và hiệu quả hơn. Nước thải từ các hộ gia đình và cơ sở sản xuất nhỏ lẻ thường được xả trực tiếp ra môi trường mà không qua bất kỳ hệ thống xử lý nào.

2.1. Quy trình chế biến thủy sản và ô nhiễm phát sinh

Quy trình chế biến thủy sản tại Thụy Hải còn nhiều công đoạn thủ công, lạc hậu, tạo ra lượng lớn chất thải và nước thải ô nhiễm. Theo tài liệu gốc, Bảng 2.1 liệt kê các công đoạn sản xuất và vấn đề môi trường phát sinh. Việc sử dụng các hóa chất bảo quản, tẩy rửa không đúng cách cũng góp phần làm tăng mức độ ô nhiễm nước thải chế biến thủy sản. Ví dụ, quy trình sản xuất cá nướng, tôm bóc vỏ, tôm chín đông lạnh đều tạo ra lượng lớn nước thải chứa chất hữu cơ và vi sinh vật.

2.2. Thiếu hệ thống xử lý nước thải và quản lý chất thải rắn

Hầu hết các cơ sở chế biến thủy sản tại Thụy Hải chưa có hệ thống xử lý nước thải hoàn chỉnh hoặc hệ thống hoạt động không hiệu quả. Điều này dẫn đến tình trạng nước thải ô nhiễm được xả trực tiếp ra môi trường. Việc quản lý chất thải rắn, đặc biệt là phế phẩm thủy sản, cũng chưa được quan tâm đúng mức, gây ra mùi hôi thối và ô nhiễm môi trường. Theo kết quả phân tích chất lượng nước thải tại làng nghề chế biến thủy sản cho thấy các chỉ tiêu như TSS, COD, BOD5, Coliform đều vượt quá quy chuẩn cho phép (QC 11: 2008/BTNMT).

III. Cách Cải Thiện Ô Nhiễm Môi Trường Làng Nghề Chế Biến

Để cải thiện môi trường làng nghề chế biến thủy sản, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ nâng cao nhận thức cộng đồng đến đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải. Các giải pháp chính bao gồm: xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung, áp dụng quy trình sản xuất sạch hơn, tăng cường kiểm tra và giám sát, và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân và doanh nghiệp. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nước trong chế biến thủy sản là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của làng nghề.

3.1. Xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung hiệu quả

Việc xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung là giải pháp quan trọng để giải quyết tình trạng ô nhiễm nước thải tại Thụy Hải. Hệ thống này cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm và quy mô sản xuất của làng nghề, đồng thời áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến, hiệu quả cao. Cần lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, đảm bảo xử lý triệt để các chất ô nhiễm có trong nước thải. Các công nghệ như AAO, MBBR, SBR có thể được xem xét áp dụng.

3.2. Áp dụng quy trình sản xuất sạch hơn Cleaner Production

Quy trình sản xuất sạch hơn giúp giảm thiểu lượng chất thải và nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất. Điều này có thể đạt được thông qua việc sử dụng nguyên liệu và hóa chất thân thiện với môi trường, cải tiến quy trình sản xuất để giảm thiểu lãng phí, và tái sử dụng nước thải sau xử lý. Ví dụ, thay vì sử dụng hóa chất độc hại để tẩy rửa, có thể sử dụng các enzyme sinh học hoặc các chất tẩy rửa có nguồn gốc tự nhiên.

IV. Giải Pháp Xử Lý Ô Nhiễm Nước Thải Làng Nghề Thủy Hải

Ngoài các giải pháp trên, cần tập trung vào giải pháp xử lý ô nhiễm nước thải làng nghề cụ thể để đạt hiệu quả tối đa. Các giải pháp này bao gồm: sử dụng các biện pháp sinh học để xử lý nước thải, xây dựng các công trình xử lý nước thải tại chỗ cho các hộ gia đình và cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, và kết hợp các biện pháp xử lý hóa lý và sinh học. Công nghệ xử lý nước thải cho làng nghề cần được lựa chọn kỹ lưỡng để phù hợp với điều kiện địa phương và đảm bảo hiệu quả xử lý.

4.1. Ứng dụng công nghệ sinh học trong xử lý nước thải

Công nghệ sinh học sử dụng vi sinh vật để phân hủy các chất hữu cơ và các chất ô nhiễm khác trong nước thải. Các biện pháp sinh học như sử dụng các hệ thống xử lý bằng thực vật (phytoremediation), hoặc các hệ thống xử lý bằng vi sinh vật (bioaugmentation) có thể giúp xử lý nước thải một cách hiệu quả và thân thiện với môi trường. Cần nghiên cứu và lựa chọn các chủng vi sinh vật phù hợp với đặc điểm nước thải của làng nghề.

4.2. Xây dựng công trình xử lý nước thải tại chỗ cho hộ gia đình

Đối với các hộ gia đình và cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, việc xây dựng các công trình xử lý nước thải tại chỗ là giải pháp khả thi và hiệu quả. Các công trình này có thể là các bể tự hoại, hệ thống lọc sinh học, hoặc các công trình xử lý đơn giản khác. Cần có sự hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân trong việc xây dựng và vận hành các công trình này.

V. Nghiên Cứu Đánh Giá Chất Lượng Nước Thủy Hải Thái Bình

Để đánh giá hiệu quả của các giải pháp cải thiện ô nhiễm nước, cần thực hiện đánh giá chất lượng nước Thụy Hải một cách định kỳ và toàn diện. Việc này bao gồm việc lấy mẫu nước tại các điểm khác nhau, phân tích các chỉ tiêu ô nhiễm, và so sánh kết quả với các tiêu chuẩn quy định. Các chỉ tiêu cần quan tâm bao gồm: pH, COD, BOD5, TSS, Coliform và các kim loại nặng. Việc đánh giá chất lượng nước sẽ giúp xác định mức độ ô nhiễm và hiệu quả của các biện pháp xử lý.

5.1. Phương pháp lấy mẫu và phân tích nước

Việc lấy mẫu nước cần tuân thủ các quy trình và tiêu chuẩn quy định để đảm bảo tính đại diện và chính xác của mẫu. Mẫu nước cần được lấy tại các điểm khác nhau trong khu vực làng nghề, bao gồm nước thải từ các cơ sở sản xuất, nước mặt từ sông, kênh rạch, và nước ngầm. Sau khi lấy mẫu, nước cần được bảo quản và vận chuyển đến phòng thí nghiệm để phân tích các chỉ tiêu ô nhiễm. Các phương pháp phân tích cần tuân thủ các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN).

5.2. So sánh kết quả phân tích với quy chuẩn Việt Nam

Sau khi có kết quả phân tích, cần so sánh với các quy chuẩn Việt Nam (QCVN) về chất lượng nước để đánh giá mức độ ô nhiễm. Các quy chuẩn liên quan bao gồm QCVN 14:2008/BTNMT về chất lượng nước thải công nghiệp, QCVN 08:2008/BTNMT về chất lượng nước mặt, và QCVN 09:2008/BTNMT về chất lượng nước ngầm. Nếu các chỉ tiêu vượt quá quy chuẩn cho phép, cần có các biện pháp xử lý để giảm thiểu ô nhiễm.

VI. Phát Triển Bền Vững Làng Nghề Thụy Hải Hướng Tới Tương Lai

Mục tiêu cuối cùng là phát triển bền vững làng nghề Thụy Hải. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền địa phương, doanh nghiệp, đến người dân. Cần xây dựng mô hình quản lý môi trường làng nghề hiệu quả, đảm bảo sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Chính sách bảo vệ môi trường cần được thực thi nghiêm túc.

6.1. Xây dựng mô hình quản lý môi trường làng nghề hiệu quả

Mô hình quản lý môi trường làng nghề cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc tiếp cận hệ thống, tích hợp các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Mô hình này cần bao gồm các biện pháp quản lý chất thải, quản lý tài nguyên, và quản lý rủi ro môi trường. Cần có sự phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các bên liên quan.

6.2. Chính sách bảo vệ môi trường và sự tham gia của cộng đồng

Chính sách bảo vệ môi trường cần được xây dựng dựa trên các quy định pháp luật hiện hành và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào công tác bảo vệ môi trường, thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục và giám sát.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa (CNH-HĐH) tại Việt Nam đem lại sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng nhưng đồng thời tạo ra sức ép nặng nề đối với tài nguyên thiên nhiên và chất lượng môi trường sống. Trong khu vực nông thôn, hệ thống làng nghề truyền thống đóng vai trò quan trọng đối với giải quyết việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tuy nhiên, tình trạng phát triển tự phát, quy mô phân tán và công nghệ sản xuất lạc hậu đã khiến môi trường tại nhiều làng nghề rơi vào mức "báo động đỏ", đe dọa trực tiếp đến hệ sinh thái và sức khỏe của cộng đồng dân cư.

Theo số liệu thống kê của Sở Công Thương tỉnh Thái Bình, toàn tỉnh có 241 làng nghề đã được Ủy ban nhân dân tỉnh cấp bằng công nhận tính đến cuối năm 2012 (theo Quyết định số 2970/QĐ-UBND ngày 18/12/2012, tăng 8 làng nghề so với cùng kỳ năm trước). Trong số đó, làng nghề chế biến thủy sản tại xã Thụy Hải (huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình) là điểm nóng về phát triển kinh tế biển kết hợp tiểu thủ công nghiệp. Dù mang lại nguồn thu nhập lớn cho địa phương, hoạt động sơ chế và chế biến thủy hải sản tại đây phát sinh lượng chất thải hữu cơ khổng lồ. Toàn bộ nước thải sản xuất phần lớn chưa qua xử lý được xả thẳng ra hệ thống kênh mương thoát nước chung, khu vực trong và ngoài đê, gây ô nhiễm nghiêm trọng khu vực cảng Tân Sơn và vùng biển ven bờ.

Nhằm đánh giá khoa học và toàn diện mức độ suy thoái môi trường nước tại địa bàn, đề tài khóa luận tốt nghiệp được xây dựng với hệ thống mục tiêu xác định:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá ảnh hưởng của nước thải từ hoạt động chế biến thủy sản tới sức khỏe và môi trường, từ đó đề xuất giải pháp nhằm cải thiện ô nhiễm môi trường nước tại làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá thực trạng môi trường nước tại làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải.
   • Xác định được mức độ ô nhiễm nguồn nước tại làng nghề.
   • Tìm hiểu những ảnh hưởng của môi trường nước làng nghề đến sức khỏe người dân.
   • Đề xuất giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước tại làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải.

• Đối tượng nghiên cứu: Nước thải phát sinh từ hoạt động chế biến thủy sản và hiện trạng các nguồn nước (nước mặt ven biển, nước ngầm, nước sinh hoạt) tại làng nghề xã Thụy Hải.
• Phạm vi không gian: Làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình; kết hợp làm việc cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thái Thụy và thực hiện phân tích tại Phòng thí nghiệm Khoa Môi trường – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 01/2014 đến tháng 04/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm quy chuẩn về làng nghề nông thôn, môi trường, ô nhiễm nước, bản chất hình thành của nước thải và nguồn thải công nghiệp chế biến thủy sản. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước được phân tích chi tiết gồm ba nhóm:

• Chỉ tiêu vật lý: Độ pH, nhiệt độ, màu sắc, độ đục, tổng hàm lượng chất rắn (TS), tổng chất rắn lơ lửng (SS/TSS), tổng chất rắn hòa tan (DS), chất rắn dễ bay hơi (VSS, VDS).
• Chỉ tiêu hóa học: Độ kiềm toàn phần, độ cứng (Ca²⁺, Mg²⁺), oxy hòa tan (DO), nhu cầu oxy hóa học (COD), nhu cầu oxy sinh hóa (BOD₅), hàm lượng sắt tổng số (Fe), clorua (Cl⁻), sulfat (SO₄²⁻), hợp chất nitơ và phospho.
• Chỉ tiêu vi sinh: Khuẩn Escherichia coli (E. coli) và tổng số vi khuẩn Coliform.

Hệ thống cơ sở pháp lý và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia được viện dẫn làm thước đo đánh giá gồm: Luật Bảo vệ môi trường 2005; Luật Tài nguyên nước 2012; các Nghị định số 80/2006/NĐ-CP, Nghị định số 179/1999/NĐ-CP, Nghị định số 149/2004/NĐ-CP, Nghị định số 34/2005/NĐ-CP, Nghị định số 88/2007/NĐ-CP; Thông tư số 46/2011/TT-BTNMT; Quyết định số 16/2007/QĐ-TTg, Quyết định số 1216/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; Quyết định số 2289/QĐ-UBND tỉnh Thái Bình; Chỉ thị số 01/1998/CT-TTg và Chỉ thị số 20/1998/CT-UB tỉnh Thái Bình. Các quy chuẩn đối chiếu trực tiếp gồm: QCVN 11:2008/BTNMT (nước thải công nghiệp chế biến thủy sản), QCVN 10:2008/BTNMT (nước biển ven bờ), QCVN 09:2008/BTNMT (nước ngầm).

Tác giả vận dụng phối hợp 5 phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và định lượng:

1. Phương pháp kế thừa tài liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và số liệu quản lý môi trường từ UBND xã Thụy Hải và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thái Thụy.
2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp (Điều tra xã hội học): Thiết kế và phát phiếu điều tra phỏng vấn trực tiếp 50 hộ dân tại xã Thụy Hải (bao gồm cả các hộ trực tiếp làm nghề chế biến thủy sản và các hộ không làm nghề) nhằm khảo sát nhận thức môi trường, nguồn nước sử dụng và tình hình bệnh tật.
3. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm: Lấy mẫu nước thải hiện trường và phân tích 11 thông số (pH, BOD₅, COD, DO, TSS, Clo, Fe, NH₄⁺, Tổng N, Tổng P, Coliform) tại Phòng thí nghiệm Khoa Môi trường – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Các phương pháp chuẩn quốc gia được áp dụng bao gồm: TCVN 6492:2011 (pH), TCVN 6001:2008 (BOD₅), TCVN 4564:1988 (COD), TCVN 5499:1995 (DO theo phương pháp Winkler), TCVN 6625:2000 (TSS), TCVN 6494:1999 (Clo), TCVN 6177:1996 (Fe), TCVN 5988:1995 (NH₄⁺), TCVN 5987:1995 (Tổng N theo Kjeldahl), TCVN 6202:2008 (Tổng P), TCVN 6187:1996 (Coliform).
4. Phương pháp so sánh: Đối chiếu các giá trị đo đạc thực nghiệm với giá trị giới hạn tối đa cho phép theo các Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia hiện hành.
5. Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê, tổng hợp dữ liệu thô và vẽ biểu đồ so sánh bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu đo đạc thực tế tại địa phương năm 2014, số liệu thống kê của Cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (Nafiqad), Viện Nghiên cứu Hải sản (Viện NCHS), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và các báo cáo định kỳ của huyện Thái Thụy.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh các làng nghề chế biến thủy sản tại huyện Thái Thụy đang phát triển mạnh mẽ về mặt sản lượng nhưng lại thiếu hệ thống xử lý môi trường đồng bộ. Tác giả công bố rõ ràng hệ thống mục tiêu nghiên cứu (mục tiêu chung và 4 mục tiêu cụ thể), làm rõ ý nghĩa khoa học trong việc tích lũy kỹ năng nghiên cứu thực nghiệm và ý nghĩa thực tiễn đối với công tác quy hoạch, quản lý môi trường nước tại địa phương ven biển.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan hệ thống hóa cơ sở lý luận và bức tranh thực tế về ngành chế biến thủy sản trên ba quy mô:

• Trên thế giới: Sản lượng khai thác toàn cầu năm 2011 đạt 90,4 triệu tấn (khai thác biển chiếm 78,9 triệu tấn, nội đồng chiếm 11,5 triệu tấn). Nhu cầu chế biến tăng mạnh tại các khu vực Châu Á, Châu Âu, Bắc Mỹ; đơn cử Thái Lan xuất khẩu surimi năm 2013 đạt 23.685 tấn (trị giá 72,7 triệu USD) và các tập đoàn lớn như Thai Union Frozen Products (TUF) mở rộng mạng lưới toàn cầu.
• Tại Việt Nam: Đến năm 2012, toàn quốc có 570 cơ sở chế biến quy mô công nghiệp và hàng nghìn cơ sở gia công thủ công hộ gia đình với tổng công suất khoảng 2,5 triệu tấn sản phẩm/năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 4,2 tỷ USD vào năm 2009. Tuy nhiên, hoạt động này gây ô nhiễm nghiêm trọng: sản xuất 1 tấn tôm thành phẩm thải ra 0,75 tấn phế thải; 1 tấn cá tra phi lê phát sinh 1,8 tấn phế liệu. Khảo sát của Viện NCHS và Bộ NN&PTNT cho thấy nước thải chế biến có BOD vượt 10–30 lần, COD vượt 9–19 lần quy chuẩn; 15,92% cơ sở chưa xây dựng hệ thống xử lý nước thải và 70,52% thiết bị không có bộ phận xử lý khí thải.
• Tại Thái Bình và huyện Thái Thụy: Tỉnh có 52 km bờ biển, sản lượng khai thác năm 2012 đạt 49.000 tấn với 1.479 tàu cá (tổng công suất 75.000 CV). Riêng huyện Thái Thụy có 27 km bờ biển, 147 doanh nghiệp, cơ sở, hộ và 4 làng nghề chế biến hải sản (tại các xã Thụy Xuân, Thụy Trường, Thụy Hải, Thụy Lương và thị trấn Diêm Điền) thu hút 2.000 lao động. Một số cơ sở quy mô lớn như Công ty Thiên Lý (sản xuất 7.000 tấn bột cá từ 2009 đến 2014, doanh thu 124 tỷ đồng), Công ty TNHH Rich Beauty (vốn đầu tư 3 triệu USD, chế biến tôm cá đông lạnh xuất khẩu Nhật Bản). Tại huyện Thái Thụy, hàm lượng BOD trong nước thải chế biến nông sản, thực phẩm thường dao động từ 120 đến 300 mg/l, vượt quy chuẩn từ 4 đến 10 lần.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phương pháp tiếp cận đối tượng nước thải làng nghề xã Thụy Hải; thời gian nghiên cứu kéo dài 4 tháng (01/2014 – 04/2014). Tác giả mô tả chi tiết quy trình lấy mẫu, các phương pháp phân tích 11 thông số lý hóa và vi sinh theo TCVN tại phòng thí nghiệm chuyên ngành, quy trình phỏng vấn xã hội học đối với 50 hộ gia đình và quy chuẩn kỹ thuật áp dụng làm căn cứ đánh giá.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả tập trung phân tích các khía cạnh tự nhiên, sản xuất và ô nhiễm thực tế tại xã Thụy Hải:

• Điều kiện tự nhiên – kinh tế – xã hội: Xã có diện tích 693,70 ha, địa hình bằng phẳng thuộc châu thổ sông Hồng (độ cao từ 0,70 đến 1,25 m), khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển với lượng mưa trung bình 1.788 mm/năm (mùa hè chiếm 80%). Có 3 nhóm đất chính gồm đất cồn cát (370 ha), cát giồng (35 ha) và đất mặn sú vẹt (280 ha). Nước ngầm có độ khoáng hóa cao (2,5 – 16,3 g/l) không thể dùng cho sinh hoạt. Dân số toàn xã là 4.963 người (1.500 hộ). Tổng giá trị sản xuất năm 2012 đạt 28 tỷ đồng (kinh tế biển chiếm 38,5%, chế biến xuất khẩu chiếm 9,2%, dịch vụ – TTCN chiếm 43,2%), tốc độ tăng trưởng 13%, thu nhập bình quân đầu người đạt 5,2 triệu đồng/năm.
• Hiện trạng sản xuất và quy trình công nghệ: Nguyên liệu tôm và cá trung bình tại một cơ sở khoảng 70 tấn/tháng; sử dụng 30.000 thùng carton/tháng, 4 tấn muối/tháng, 1.500 kg than/tháng và điện năng tiêu thụ 200 KW/ngày. Tác giả khảo sát chi tiết 3 quy trình công nghệ gồm:
  1. Quy trình sản xuất cá nướng: Tiếp nhận $\rightarrow$ ngâm dung dịch muối đá 2% ($\le 4^\circ\text{C}$, $\le 30$ phút) $\rightarrow$ xử lý nguội $\rightarrow$ chặt lát $\rightarrow$ phân loại, tẩy rửa bằng chlorine $\rightarrow$ rửa nước muối $\rightarrow$ nướng $\rightarrow$ đóng túi $\rightarrow$ làm lạnh $\rightarrow$ rà loại bỏ kim loại $\rightarrow$ đóng kiện, nhập kho.
  2. Quy trình sản xuất tôm bóc vỏ: Tiếp nhận $\rightarrow$ đắp đá bảo quản ($<4^\circ\text{C}$) $\rightarrow$ bóc đầu, rút ruột $\rightarrow$ rửa trong nước lạnh ($6^\circ\text{C}$, chlorine 15 ppm) $\rightarrow$ đóng hộp $\rightarrow$ làm lạnh ($-10^\circ\text{C} \div -15^\circ\text{C}$) $\rightarrow$ rà kim loại $\rightarrow$ đóng kiện, nhập kho.
  3. Quy trình sản xuất tôm chín đông lạnh: Tương tự quy trình bóc vỏ nhưng có thêm công đoạn ngâm chlorine 15 ppm và luộc chín trước khi bóc vỏ và làm lạnh sâu.
• Hiện trạng cấp và thoát nước: 62% số hộ điều tra sử dụng nước máy (31 hộ), 30% dùng nước giếng khoan (15 hộ), 8% dùng giếng đào (4 hộ). Toàn bộ nước thải không có hệ thống gom riêng mà chảy chung vào cống thoát nước mưa rồi đổ ra cảng Tân Sơn và biển.
• Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nước thải: Toàn xã có 30 hộ chế biến cá, thải lượng nước thải bình quân mỗi hộ từ 15 đến 20 m³/ngày (điển hình hộ Tô Thị Hường, Nguyễn Thị Hòa thải 30–50 m³/ngày). Hầu hết xả thẳng, chỉ có Công ty Rich Beauty và hộ Trần Danh Tuyên có trạm xử lý (song chắn rác $\rightarrow$ bể cân bằng $\rightarrow$ bể điều hòa sục khí $\rightarrow$ bể bùn hoạt tính hiếu khí).

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp các phát hiện nghiên cứu về sự quá tải của hệ sinh thái tiếp nhận nước thải chế biến, khẳng định ô nhiễm hữu cơ và vi sinh là hai vấn đề nghiêm trọng nhất. Tác giả đưa ra các kiến nghị mang tính thực thi đối với Ủy ban nhân dân huyện Thái Thụy và các đơn vị liên quan nhằm kiểm soát nguồn thải và hỗ trợ người dân chuyển đổi công nghệ xử lý.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp bộ số liệu định lượng về chất lượng nước thải tại 2 vị trí quan trắc đại diện của làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải vào ngày 06/03/2014, so sánh trực tiếp với Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 11:2008/BTNMT (Cột B):

STT	Thông số phân tích	Đơn vị	Mẫu NT1 (Công ty CP Đạt Doan)	Mẫu NT2 (Cơ sở Biển Đông)	QCVN 11:2008/BTNMT (Cột B)
1	pH	-	6,76	7,63	5,5 – 9,0
2	TSS	mg/l	528,60	848,64	100
3	DO	mg/l	3,60	3,90	-
4	COD	mg/l	153,60	356,00	80
5	BOD₅	mg/l	122,80	284,80	50
6	Sắt tổng số (Fe)	mg/l	0,106	0,010	5
7	Tổng Nitơ (N)	mg/l	104,00	120,86	60
8	Tổng Phospho (P)	mg/l	9,00	8,45	-
9	Coliform	MPN/100ml	$1,1 \times 10^5$	5.000	5.000

Ghi chú:

• Mẫu NT1: Lấy tại cống xả của Công ty CP Nông thủy sản Đạt Doan lúc 14h28 ngày 06/03/2014.
• Mẫu NT2: Lấy tại cửa xả ra biển của Cơ sở chế biến thủy sản Biển Đông lúc 14h40 ngày 06/03/2014.

Số liệu phân tích cho thấy:

• Hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt quy chuẩn từ 5,28 lần (mẫu NT1) đến 8,48 lần (mẫu NT2).
• Ô nhiễm hữu cơ biểu hiện rất cao: COD vượt từ 1,92 lần đến 4,45 lần; BOD₅ vượt từ 2,45 lần đến 5,69 lần.
• Hàm lượng Tổng Nitơ vượt giới hạn cho phép từ 1,73 lần đến 2,01 lần.
• Chỉ tiêu vi sinh Coliform tại mẫu NT1 đạt $1,1 \times 10^5\text{ MPN/100ml}$, vượt ngưỡng quy chuẩn tới 22 lần.

Tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp can thiệp cụ thể:

1. Giải pháp quản lý và quy hoạch: Quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề tập trung xa khu dân cư; xây dựng hương ước làng nghề gắn liền với cam kết bảo vệ môi trường; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sản xuất.
2. Giải pháp kỹ thuật - công nghệ: Tách riêng hệ thống thoát nước mưa và hệ thống thu gom nước thải chế biến; xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung ứng dụng phương pháp sinh học hiếu khí có sục khí và bể bùn hoạt tính; triệt để thu gom phế phụ phẩm (đầu cá, xương, nội tạng, vỏ tôm) để bán cho các cơ sở sản xuất bột cá và thức ăn chăn nuôi nhằm giảm tải hữu cơ vào dòng nước thải.
3. Giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng: Mở rộng 100% tỷ lệ cấp nước sạch từ nhà máy nước thay thế nước giếng khoan/giếng đào; trang bị bảo hộ lao động cho công nhân chế biến và định kỳ tổ chức khám sức khỏe nghề nghiệp.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc lượng hóa chính xác nồng độ các chất ô nhiễm đặc thù từ hoạt động chế biến thủy sản quy mô làng nghề tại Thụy Hải năm 2014, chỉ rõ sự thiếu hụt hạ tầng xử lý chất thải lỏng và cung cấp luận cứ thực tiễn cho công tác quản lý tài nguyên môi trường cấp huyện.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được triển khai trong khuôn khổ đề tài tốt nghiệp đại học nên tồn tại một số giới hạn thực tế:

• Phạm vi quan trắc thực nghiệm chỉ thực hiện lấy mẫu nước thải tại 2 vị trí đại diện trong một đợt quan trắc (tháng 3/2014), chưa bao quát được toàn bộ biến thiên nồng độ chất ô nhiễm theo chu kỳ mùa vụ khai thác và thời tiết trong năm.
• Số lượng phiếu khảo sát xã hội học dừng lại ở quy mô 50 hộ dân, mang tính chất nhận diện sơ bộ nhận thức và sức khỏe cộng đồng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được xác định dựa trên phạm vi đề tài:

• Thiết lập mạng lưới quan trắc định kỳ liên tục theo mùa (mùa mưa, mùa khô, vụ cá nổi) đối với các tầng nước mặt ven biển, nước cửa sông và nước dưới đất tại xã Thụy Hải.
• Tính toán thiết kế chi tiết kỹ thuật và đánh giá hiệu quả kinh tế – kỹ thuật của mô hình trạm xử lý nước thải tập trung ứng dụng công nghệ sinh học phù hợp với điều kiện tài chính của làng nghề cấp xã.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên và Môi trường, Kỹ thuật Môi trường khi thực hiện các đồ án, đề tài đánh giá tác động môi trường hoặc nghiên cứu ô nhiễm làng nghề chế biến thủy hải sản.
• Cán bộ quản lý môi trường tại các phòng ban chuyên môn cấp huyện, UBND cấp xã khu vực ven biển đang gặp bài toán tương tự về xử lý nước thải sơ chế thủy sản phân tán.
• Các nội dung có giá trị tham khảo nổi bật: Sơ đồ chi tiết 3 quy trình công nghệ chế biến thủy sản (cá nướng, tôm bóc vỏ, tôm chín đông lạnh), quy trình phân tích 11 thông số nước theo các tiêu chuẩn TCVN và mô hình xử lý nước thải bằng bể bùn hoạt tính sục khí áp dụng cho cơ sở chế biến quy mô vừa và nhỏ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khối lượng nước thải phát sinh bình quân của mỗi hộ chế biến cá tại xã Thụy Hải là bao nhiêu và được xả đi đâu?
Toàn xã có khoảng 30 hộ sản xuất chế biến cá; lượng nước thải phát sinh bình quân mỗi hộ dao động từ 15 đến 20 m³/ngày (riêng một số hộ quy mô lớn như hộ Tô Thị Hường, Nguyễn Thị Hòa phát sinh từ 30 đến 50 m³/ngày). Toàn bộ lượng nước thải này chủ yếu được xả trực tiếp ra hệ thống rãnh thoát nước chung của làng xóm rồi đổ thẳng ra cảng Tân Sơn và vùng biển ven bờ mà không qua xử lý.

2. Các chỉ tiêu ô nhiễm đặc trưng nào trong nước thải chế biến thủy sản tại Thụy Hải vượt quy chuẩn cao nhất?
Dựa trên kết quả phân tích theo QCVN 11:2008/BTNMT Cột B:

• Tổng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt từ 5,28 đến 8,48 lần (đo được 528,60 – 848,64 mg/l so với quy chuẩn 100 mg/l).
• Ô nhiễm hữu cơ (BOD₅) vượt từ 2,45 đến 5,69 lần (đo được 122,80 – 284,80 mg/l so với quy chuẩn 50 mg/l).
• Vi sinh vật Coliform tại mẫu nước thải công ty Đạt Doan đạt $1,1 \times 10^5\text{ MPN/100ml}$, vượt ngưỡng quy chuẩn cho phép 22 lần.

3. Hiện trạng sử dụng nguồn nước sinh hoạt của người dân xã Thụy Hải được ghi nhận ra sao?
Kết quả phỏng vấn 50 hộ dân cho thấy có 62% số hộ (31 phiếu) sử dụng nước máy cấp cho sinh hoạt, 30% số hộ (15 phiếu) khai thác sử dụng nước giếng khoan và 8% số hộ (4 phiếu) sử dụng nước giếng đào. Nguồn nước ngầm tại chỗ của xã bị nhiễm mặn và có độ khoáng hóa cao từ 2,5 đến 16,3 g/l nên không đảm bảo tiêu chuẩn nước ăn uống trực tiếp.

4. Quy trình xử lý nước thải của Công ty TNHH Thực phẩm Rich Beauty và hộ ông Trần Danh Tuyên gồm những công đoạn nào?
Quy trình xử lý gồm 4 bước nối tiếp: Nước thải đi qua song chắn rác để giữ lại tạp chất thô $\rightarrow$ chảy vào bể chứa nồng độ cao để ổn định tải lượng $\rightarrow$ dẫn vào bể điều tiết có máy sục khí nhằm cân bằng phụ tải hữu cơ và giảm chỉ số COD $\rightarrow$ dẫn vào bể bùn hoạt tính hiếu khí có máy thổi khí nuôi cấy vi sinh vật để phân hủy chất hữu cơ triệt để trước khi xả ra mương thoát dẫn ra biển.

5. Cơ cấu kinh tế và mức tiêu hao nguyên nhiên liệu trung bình tại một cơ sở chế biến thủy sản ở xã Thụy Hải như thế nào?
Năm 2012, cơ cấu GDP của xã gồm: kinh tế biển chiếm 38,5%, chế biến xuất khẩu thủy sản chiếm 9,2%, thương mại – dịch vụ – tiểu thủ công nghiệp chiếm 43,2%. Trung bình một cơ sở sản xuất tiêu thụ khoảng 70 tấn nguyên liệu tôm/cá/tháng, 30.000 thùng carton/tháng, 4 tấn muối/tháng, 1.500 kg than/tháng và 200 KW điện/ngày.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thị Phương đã phản ánh chân thực và có căn cứ khoa học về thực trạng ô nhiễm môi trường nước tại làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình năm 2014. Kết quả quan trắc thực tế chứng minh nước thải sản xuất chưa qua xử lý đang làm suy thoái nghiêm trọng chất lượng thủy vực ven bờ với các thông số TSS, BOD₅, COD, Nitơ và Coliform vượt quy chuẩn nhiều lần. Các giải pháp đề xuất kết hợp đồng bộ giữa quy hoạch cụm làng nghề, xây dựng hạ tầng xử lý sinh học tập trung và mở rộng mạng lưới nước sạch là những cơ sở thực tiễn có giá trị cao đối với công tác bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cũng như không khí và ánh sáng nước không thể thiếu được trong đời sống con người. Trong quá trình hình thành sự sống trên trái đất nước và môi trường nước đóng vai trò rất quan trọng. Nước tham gia vào vai trò tái sinh thế giới hữu cơ (tham gia vào quá trình quang hợp). Trong quá trình trao đổi chất nước đóng vai trò là trung tâm.

Nguyên nhân phản ứng hóa học diễn ra với sự tham gia bắt buộc của nước. Nước là dung môi của nhiều chất và đóng vai trò dẫn đường cho các muối đi vào cơ thể. Trong khu dân cư, nước phục vụ cho mục đích sinh hoạt, nâng cao đời sống tinh thần cho cộng đồng dân cư. Trong sản xuất công nghiệp, nước đóng vai trò quan trọng tham gia vào quá trình sản xuất sản phẩm phục vụ cho nhu cầu của con người.

Đối với cây trồng, nước là nhu cầu thiết yếu đồng thời có vai trò điều tiết các chế độ nhiệt, ánh sáng dinh dưỡng, vi sinh vật, độ thoáng khí trong đất,. Vì vậy nước là cội nguồn của sự tồn tại, mọi sự sống đều bắt nguồn từ nước. Tại Việt Nam trong nhưng năm gần đây, CNH-HĐH không ngừng phát triển và những lợi ích mà CNH-HĐH đã mang lại được thể hiện rất rõ qua tình hình tăng trưởng kinh tế, giáo dục, xã hội. Tuy nhiên CNH-HĐH cũng làm ảnh hưởng đến môi trường sống của con người.

Ô nhiễm môi trường chính là tác động rõ nhất của CNH-HĐH. Tốc độ CNH và đô thị hóa khá nhanh và sự gia tăng dân số gây áp lực càng nặng nề đối với tài nguyên trong nước và vùng lãnh thổ. Môi trường nước ở nhiều đô thị, khu công nghiệp, làng nghề ngày càng bị ô nhiễm bởi nước thải, khí thải, chất thải rắn. Làng nghề đã hình thành và phát triển từ rất lâu đời trong nông thôn Việt Nam và đóng vai trò quan trọng trong nên kinh tế.

Lịch sử phát triển văn hóa cũng như lịch sử phát triển kinh tế nước nhà luôn gắn liền với lịch sử phát triển của làng nghề Việt Nam. Tuy nhiên làng nghề Việt Nam phát triển quá nhanh làm cho môi trường bị ảnh hưởng xấu. Môi trường tại các làng nghề ở n 2 Việt Nam đang ở mức “báo động đỏ”. Kéo theo đó là những hệ lụy ảnh hưởng không chỉ đến hoạt động sản xuất mà còn gây tổn hại đến sức khỏe người dân.

Theo số liệu thống kê của Sở Công Thương tỉnh Thái Bình, hiện nay trên địa bàn tỉnh có 241 làng nghề đã được UBND tỉnh cấp bằng công nhận, tăng 8 làng nghề so với kỳ cùng năm 2012 (ngày 18/12/2012, UBND tỉnh ban hành quyết định số 2970/QĐ-UBND về việc công nhận 8 làng nghề mới đủ tiêu chuẩn) [9]. Thụy Hải (Thái Thụy- Thái Bình) là một trong những làng nghề tiêu biểu ấy. Sự phát triển làng nghề đã mang lại hiệu quả kinh tế cao và góp phần vào việc tăng trưởng kinh tế của huyện. Và cùng với đó vấn đề ô nhiễm môi trường do hoạt động làng nghề mang lại đã ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe của người dân trên địa bàn.

Và cùng với đó chất thải từ các làng nghề không chỉ gây ô nhiễm môi trường sống của người dân, mà còn gây ô nhiễm môi trường nước, hệ sinh thái xung quanh một cách đáng kể, đặc biệt khu vực ven biển. Cả một vùng nước trong đê và ngoài ven đê bị ô nhiễm nặng do nước thải từ hoạt động chế biến hải sản ở làng nghề, tạo ra một môi trường sông không đảm bảo chất lượng. Xuất phát từ thực trạng nêu trên, được sự đồng ý và giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường, khoa Môi trường, cùng với sự giúp đỡ của phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thái Thụy. Đặc biệt dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo PGS.TS Nguyễn Thế Hùng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường nước và đề xuất giải pháp cải thiện ô nhiễm môi trường làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải- Thái Thụy- Thái Bình”.

Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá ảnh hưởng của nước thải từ hoạt động chế biến thủy sản tới sức khỏe và môi trường từ đó đề xuất giải pháp nhằm cải thiện ô nhiễm môi trường nước tại làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá thực trạng môi trường nước tại làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải. - Xác định được mức độ ô nhiễm nguồn nước tại làng nghề.

- Tìm hiểu những ảnh hưởng của môi trường nước làng nghề đến sức khỏe người dân. - Đề xuất giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước tại làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Đề tài là thông tin cơ sở về hiện trạng ô nhiễm môi trường nước và giải pháp cải thiện ô nhiễm môi trường làng nghề chế biến thủy sản xã Thụy Hải- Thái Thụy- Thái Bình.

- Quá trình thực tập tốt nghiệp giúp cho sinh viên có điều kiện tiếp cận với thực tế, giúp sinh viên củng cố kiến thức từ cơ sở đến chuyên ngành đã học trong trường, ứng dụng kiến thức đó vào thực tiễn. - Biết cách thực hiện một đề tài khoa học, rèn luyện các kỹ năng thu thập xử lý số liệu, viết báo cáo và hoàn thành một khóa luận. Ý nghĩa thực tiễn - Biết được ảnh hưởng của nước thải từ hoạt động chế biến thủy sản tới môi trường nước - Tăng cường trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về môi trường làng nghề trong đó có hoạt động tích cực trong việc xử lý nước thải. - Cảnh báo nguy cơ tiêm tàng về ô nhiễm suy thoái môi trường nước do nước thải gây ra, ngăn ngừa và giảm thiểu ảnh hưởng của nước thải đến môi trường, bảo vệ sức khỏe của người dân khu vực làng nghề và khu vực xung quanh.

n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Một số khái niệm 2. Khái niệm về làng nghề Làng nghề là một hoặc nhiều cụm dân cư thôn ấp, bản, làng, buôn, phum, sóc hoặc các điểm dân cư tương tự trên địa bàn một xã, phường, thị trấn (ngày nay gọi chung là cấp xã) có các hoạt động hành nghề nông thôn, sản xuất tiểu thủ công nghiệp sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau [2].

Làng nghề là hình thức phân công giữa công nghiệp và nông nghiệp sớm nhất trong nông thôn. Từ đó phát huy nội lực, huy động tiềm năng các hộ trong nông thôn để phát triển ưu thế của làng nghề, là một giải pháp cơ bản nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn [3]. Khái niệm về môi trường, ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nước. Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hương tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật [7].

Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật [7]. Ô nhiễm nước là hiện tượng thay đổi về chất lượng nước do trong nước có chứa quá mức các thành phần vật chất, các chất độc hại và vi khuẩn, vi sinh vật gây bệnh, làm giảm giá trị sử dụng của nước, ảnh hưởng xấu tới sự tồn tại và phát triển của các sinh vật cũng như sức khoẻ của con người [6]. Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý- hóa học- sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật. Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước.

Xét về góc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất [4]. Khái niệm về nước thải và nguồn nước thải. Bên cạnh thuận lợi về tài nguyên nước phong phú và dồi dào, tài nguyên nước ở Việt Nam cũng đang đứng trước những thách thức lớn như chất lượng nước bị suy giảm, trong khi nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng. Mức độ ô nhiễm nước ở một số khu công nghiệp, khu chế xuất, cụm công nghiệp tập trung rất cao.

Vì vậy bảo vệ môi trường không chỉ là nhiệm vụ của các cấp lãnh đạo, các nhà khoa học mà là của toàn dân. Cuộc sống sẽ trở nên khó khăn hơn khi môi trường bị suy giảm, do vậy công tác đánh giá môi trường là việc làm hết sức cần thiết để bảo vệ môi trường. Chính vì thế chúng ta cần có cái nhìn toàn diện về nước thải cũng như nguồn nước thải. Nước thải được định nghĩa là chất lỏng được thải ra từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt và đã bị thay đổi tính chất ban đầu của chúng [6].

Trong nước thải có chứa nhiều thành phần khác nhau, đó cũng chính là các tác nhân gây ô nhiễm nguồn nước. Một số tác nhân gây ô nhiễm chính và có tính độc với con người, sinh vật như các chất hữu cơ, chất dinh dưỡng, các kim loại nặng, các chất vô cơ, dầu mỡ, các hợp chất có mùi, vi sinh vật. Nguồn nước thải là nguồn phát sinh ra nước thải và là nguồn chủ yếu gây ô nhiễm nước mặt, nước ngầm. Các chỉ tiêu đánh giá môi trường nước 2.

Các chỉ tiêu vật lý a) Ðộ pH pH chỉ có định nghĩa về mặt toán học: pH = -log[H+]. pH là một chỉ tiêu cần được xác định để đánh giá chất lượng nguồn nước. Sự thay đổi pH dẫn đến sự thay đổi thành phần hóa học của nước (sự kết tủa, sự hòa tan, cân bằng cacbonat…), các quá trình sinh học trong nước. Giá trị pH của nguồn nước góp phần quyết định phương pháp xử lý nước.

pH được xác định bằng máy đo pH hoặc bằng phương pháp chuẩn độ. b) Nhiệt độ Nhiệt độ ảnh hưởng đến độ pH, đến các quá trình hóa học và sinh học xảy ra trong nước. Nhiệt độ phụ thuộc rất nhiều vào môi trường xung quanh, n 6 vào thời gian trong ngày, vào mùa trong năm. Nhiệt độ cần được xác định tại chỗ (tại nơi lấy mẫu).

c) Màu sắc Nước nguyên chất không có màu. Màu sắc gây nên bởi các tạp chất trong nước thường là do chất hữu cơ (chất mùn hữu cơ - axithumic), một số ion vô cơ (sắt…), một số loài thủy sinh vật… màu sắc mang tính chất cảm quan và gây nên ấn tượng tâm lý cho người sử dụng.