Đặt vấn đề Việt Nam đang trong giai đoạn đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóc đất nước với tiến độ cao, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, dịch vụ và đô thị hóa, nhằm đưa đất nước cơ bản trở thành nước công nghiệp vào năm 2020, chủ động hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới. Sự phát triển với quy mô và nhịp độ đồng nghĩa với việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách cạn kiệt, lượng chất thải ra môi trường ngày càng nhiều gây ô nhiễm môi trường, giảm mỹ quan nơi ở, khu làm việc… gây tác động xấu đến sức khỏe con người. Hiện nay rác thải là một vấn đề nan giải mà hàng ngày chúng ta đang phải đối mặt với nó. Trong một xã hội công nghiệp hóa, mật độ dân số cao thì nguy cơ cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên càng lớn, chúng ta cần nghĩ tới biện pháp để biến rác thành tài nguyên, thành năng lượng phục vụ cho các mục đích khác nhau của con người.
Rác thải là rất đa dạng, phong phú vì vậy tận dụng được nguồn tài nguyên này là rất quan trọng, vừa tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, tiền bạc vừa góp phần giảm thải ra môi trường, bảo vệ môi trường. Đối với một thành phố cổ như Nam Định bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ làm thay đổi bộ mặt của đất nước thì công tác bảo vệ môi trương cũng được quan tâm sâu sắc. Để giữ cho môi trường thành phố trong sạch thì các nhà nghiên cứu về đô thị gặp phải không ít khó khăn thách thức đặc biệt là vấn đề quản lý thu gom rác thải. Xuất phát từ thực tế nói trên và nguyện vọng của bản thân cùng với sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, của Ban chủ nhiệm khoa Môi trường – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự 2 hướng dẫn trực tiếp của cô giáo TS.Phan Thị Thu Hằng em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng thu gom và nhận thức của người dân thành phố Nam Định - tỉnh Nam Định về rác thải”.
Mục tiêu nghiên cứu. - Đánh giá công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố Nam Định. - Đánh giá nhận thức của người dân về rác thải và quản lý rác thải. - Đề xuất phương án quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa bàn thành phố Nam Định.
Yêu cầu của đề tài - Tìm hiểu công tác thu gom, vận chuyển rác thải trong thành phố - Đánh giá hiệu quả công tác quản lý chất thải rắn. - Đề xuất các giải pháp phù hợp điều kiện thực tế nâng cao hiệu quả công tác quản lý chất thải rắn. - Số liệu đo đếm phải chính xác, khách quan. 3 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Khái niệm cơ bản về chất thải rắn 2. Chất thải rắn là gì? Chất thải rắn là toàn bộ các loại vật chất được con người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại cộng đồng…). Trong đó quan trong nhất là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và hoạt động sống. Rác là thuật ngữ được dùng để chỉ chất thải rắn có hình dạng tương đối cố định, bị vứt bỏ từ hoạt động của con người.
Rác sinh hoạt hay chất thải rắn sinh hoạt là một bộ phận của chất thải rắn, được hiều là các chất thải rắn phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt thường ngày của con người. Các nguồn phát sinh chất thải rắn Nguồn gốc phát sinh, thành phần và tốc độ phát sinh của chất thải rắn là các cơ sở quan trọng để thiết kế, lựa chọn công nghệ xử lý và đề xuất các chương trình quản lý chất thải rắn. Các nguồn phát sinh chất thải rắn đô thị gồm: (1) Nhà ở; (2) Thương mại; (3) Cơ quan; (4) Xây dựng và phá hủy các công trình xây dựng; (5) Các dịch vụ đô thị; (6) Tại các trạm xử lý. Chất thải đô thị có thể xem như chất thải cộng đồng ngoại trừ các chất thải trong quá trình chế biến tại các khu công nghiệp và chất thải công nghiệp.
Các loại chất thải sinh ra từ các nguồn này được trình bày ở bảng 1. Chất thải rắn phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau căn cứ vào đặc điểm của các chất thải có thể phân chia thành 3 nhóm lớn: chất thải đô thị, công nghiệp và nguy hại. Nguồn thải của rác thải đô thị rất khó quản lý tại các nơi đất trống bởi vì tại các vị trí này sự phát sinh các nguồn chất thải là một quá trình phát tán. Các nguồn phát sinh chất thải rắn đô thị Các hoạt động và vị trí Nguồn Loại chất thải rắn phát sinh chất thải Những nơi ở riêng của một Chất thải thực phẩm, giấy, bìa cứng, gia đình hay nhiều gia đình.
nhựa dẻo, hàng dệt, đồ da, chất thải Những căn hộ thấp, vừa và vườn, đồ gỗ, thủy tinh, hộp thiếc, Nhà ở cao tầng… nhôm, kim loại khác, tàn thuốc, rác đường phố, chất thải đặc biệt (dầu, lốp xe, thiết bị điện…) chất thải sinh hoạt nguy hại. Cửa hàng, nhà hàng, chợ, Giấy, bìa cứng, nhựa dẻo, gỗ, chất thải Thương văn phòng, khách sạn, dịch thực phẩm, thủy tinh, kim loại, chất mại vụ, cửa hiệu in… thải đặc biệt, chất thải nguy hại… Trường học, bệnh viện, nhà Giấy, bìa cứng, nhựa dẻo, gỗ, chất thải Cơ quan tù, trung tâm chính phủ… thực phẩm, thủy tinh, kim loại, chất thải đặc biệt, chất thải nguy hại… Nơi xây dựng mới, sửa Gỗ, thép, bê tông đất… Xây dựng đường, san bằng các công và phá dỡ trình xây dựng, vỉa hè hư hại. Quét dọn đường phố, làm Chất thải đặc biệt, rác, rác đường phố, đẹp phong cảnh, làm sạch vật xén ra từ cây, chất thải từ các công Dịch vụ đô theo lưu vực, công viên và viên, bãi tắm và các khu vực tiêu biểu. thị(trừ trạm bãi tắm, những khu vực tiêu xử lý) khiển khác.
Quá trình xử lý nước, nước Khối lượng lớn bùn dư Trạm xử lý thải và chất thải công lò thiêu đốt nghiệp. Các chất thải được xử lý ( Nguồn: Geogre Tchobanoglous, et al, Mc Graw – Hill Inc, 1993)[12] 2. Phân loại chất thải rắn Việc phân loại chất thải rắn sẽ giúp xác định các loại khác nhau của chất thải rắn được sinh ra. Khi thực hiện phân loại chất thải rắn sẽ giúp chúng ta gia tăng khả năng tái chế và tái sử dụng lại các vật liệu trong chất thải, đem lại hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.
5 Chất thải rắn rất đa dạng vì vậy có nhiều cách phân loại khác nhau như: 2. Phân loại theo công nghệ quản lý – xử lý Phân loại chất thải rắn theo dạng này người ta chia làm: Các chất cháy được, các chất không cháy được, các chất hỗn hợp (xem bảng 2.2) Phân loại chất thải rắn theo dạng này người ta chia làm: Các chất cháy được, các chất không cháy được, các chất hỗn hợp (xem bảng 2. Phân loại theo công nghệ xử lý Thành Phần Định nghĩa Thí dụ 1. Các chất cháy được - Giấy - Các vật liệu làm từ giấy - Các túi giấy, các mảnh bìa, giấy vệ sinh - Hàng dệt - Có nguồn gốc từ sợi - Vải, len - Rác gỗ, củi, rơm - Các vật liệu và sản phẩm - Đồ dùng bằng gỗ như được chế tạo từ gỗ, tre – rơm.
bàn, ghế, vỏ dừa… - Da và cao su - Các vật liệu và sản phẩm - Phim cuộn, túi chất được chế tạo từ da và cao su dẻo, lọ chất dẻo, bịch nylon… 2.Các chất không cháy - Giấy, băng cao su… được - Các loại vật liệu và sản - Kim loại sắt phẩm được chế tạo từ sắt mà - Vỏ hộp nhôm, đồ dễ bị nam châm hút đựng bằng kim loại… - Các vật liệu không bị nam - Kim loại không phải sắt châm hút - Chai lọ, đồ dùng bằng - Các vật liệu và sản phẩm chế thủy, bóng đèn…. - Thủy tinh tạo từ thủy tinh - Đá cuội, cát, đất… - Đá và sành sứ - Tất cả các loại vật liệu khác 3. Các chất hỗn hợp không phân loại ở phần 1 và 2 đều thuộc loại này. Loại này có thể chia làm hai phần với kích thướt > 5mm và < 5mm Nguồn: Bảo vệ môi trường trong xây dựng cơ bản, Lê Văn Nãi, Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật,1999)[5] 6 2.
Phân loại theo quan điểm thông thường Rác thực phẩm: Bao gồm phần thừa thãi, không ăn được sinh ra trong quá trình lưu trữ, chế biến, nấu ăn…. Đặc điểm quan trọng của loại rác này là phân hủy nhanh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Quá trình phân hủy thường gay ra mùi hôi khó chịu. Rác rưởi: Bao gồm các chất cháy được và không cháy được, sinh ra từ các hộ gia đình, công sở, hoạt động thong mại… các chất cháy được như giấy, cacbon, plastic, vải, caosu, da, gỗ… và chất không cháy được như thủy tinh, vỏ hộp kim loại… Tro, xỉ: Vật chất còn lại trong quá trình đốt củi, than, rơm, rạ, lá… ở các hộ gia đình, công sở, nhà hàng, nhà máy, xí nghiệp.
Chất thải xây dựng: Đây là chấ thải rắn từ quá trình xây dựng, sửa chữa nhà, đập phá các công trình xây dựng tạo ra các xà bần, bêtông… Chất thải đặc biệt: Liệt vào các loại rác này có rác thu gom từ việc quét đường, rác từ các thùng rác công cộng, xác động vật, xe ôtô phế thải… Chất thải từ các nhà máy xử lý ô nhiễm: Chất thải này có từ hệ thống xử lý nước, nước thải, nhà máy xử lý nước thải công nghiệp. Thành phần chất thải loại này đa dạng và phụ thuộc vào bản chất của quá trình xử lý. Chất thải này thường là chất thải rắn hoặc bùn Chất thải nông nghiệp: Vật chất loại bỏ từ các hoạt động nông nghiệp như gốc rơm, rạ, cây trồng, chăn nuôi, bao bì thuốc trừ sâu … Hiện nay chất thải này chưa quản lý tốt ngay ở những nước phát triển, vì đặc điểm phân tán về số lượng và khả năng tổ chức thu gom, xử lý phải hết sức cẩn thận.Tốc độ phát sinh chất thải rắn Việc tính toán tốc độ phát thải rác là một trong những yếu tố quan trọng trong việc quản lý rác thải bởi vì từ đó nguời ta có thể xác định đuợc luợng rác phát sinh trong tương lai ở một khu vực cụ thể có kế hoạch quản lý. 7 Phương pháp xác định tốc độ phát thải rác cũng gần giống nhau phương pháp xác định tổng lượng rác.