Luận văn đánh giá khả năng sản xuất của lợn nái lai f ♂ rừng x ♀ địa phương tại huyện ngân sơn tỉnh bắc kạn

Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong kinh tế nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền núi phía Bắc như… 84 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Dương Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Đình Thắm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Đánh Giá Năng Suất Lợn NáI Lai F1 Tại Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN I: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. Điều tra cơ bản
• 1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.3. Điều kiện kinh tế xã hội
• 1.4. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 1.5. Nhận xét chung
• 1.6. Biện pháp thực hiện công tác phục vụ sản xuất
• 1.7. Nội dung phục vụ sản xuất
• 1.8. Phương pháp tiến hành
• 1.9. Kết luận và kiến nghị
• 2. PHẦN 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Mục tiêu của đề tài
• 2.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2.3. Tổng quan tài liệu
• 2.4. Cơ sở khoa học
• 2.5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.6. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Đối tượng nghiên cứu
• 2.8. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.9. Nội dung nghiên cứu
• 2.10. Phương pháp nghiên cứu
• 2.11. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.12. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 2.13. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.14. Kết quả và phân tích kết quả
• 2.14.1. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn nái lai
• 2.14.2. Kết quả theo dõi về số lượng lợn con đẻ ra của lợn nái lai F1 khi phối giống bằng lợn đực rừng Thái Lan
• 2.14.3. Kết quả theo dõi về sinh trưởng tích lũy của lợn con
• 2.14.4. Sinh trưởng tuyệt đối và tương đối
• 2.14.5. Tiêu tốn thức ăn/kg lợn con giống (Lúc 56 ngày tuổi)
• 2.14.6. Chi phí thức ăn/ kg lợn con giống
• 2.15. Kết luận và đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• 1. PHẦN 1 CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. Điều tra cơ bản
• 1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.1. Vị trí địa lý
• 1.2.2. Điều kiện địa hình, đất đai
• 1.2.3. Giao thông
• 1.2.4. Đặc điểm khí hậu thủy văn
• 1.3. Điều kiện kinh tế xã hội
• 1.3.1. Dân cư lao động
• 1.3.2. Cơ cấu kinh tế
• 1.3.3. Cơ sở hạ tầng
• 1.3.4. Đời sống văn hóa
• 1.4. Cơ cấu tổ chức của trại
• 1.5. Cơ cấu vật chất kỹ thuật của trại
• 1.5.1. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 1.5.2. Các cơ sở vật chất kỹ thuật, phục vụ khác
• 1.5.3. Nhiệm vụ chính của trại chăn nuôi
• 1.6. Tình hình sản xuất ngành trồng trọt
• 1.7. Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Suất Lợn Nái Lai F1 Tại Bắc Kạn

Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong kinh tế nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Bắc Kạn. Nhu cầu về thịt lợn chất lượng cao ngày càng tăng, thúc đẩy việc cải tạo giống lợn địa phương. Nghiên cứu về năng suất lợn nái lai F1 (♂ rừng x ♀ địa phương) tại huyện Ngân Sơn, Bắc Kạn là một hướng đi tiềm năng. Mục tiêu là sản xuất thịt lợn an toàn, sạch bệnh, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Đề tài này đánh giá khả năng sản xuất của giống lợn lai, góp phần vào công tác chọn giống và nhân giống vật nuôi. Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao hiệu quả chăn nuôi và đáp ứng nhu cầu thị trường.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Chăn Nuôi Lợn Ở Bắc Kạn

Bắc Kạn là tỉnh miền núi với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù. Chăn nuôi lợn là một trong những hoạt động kinh tế quan trọng của người dân. Việc phát triển các giống lợn địa phương, đặc biệt là lợn nái lai F1, có ý nghĩa lớn trong việc cải thiện thu nhập và đời sống của người dân. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá năng suất và khả năng thích nghi của giống lợn này trong điều kiện chăn nuôi thực tế tại Bắc Kạn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Năng Suất Lợn Nái

Đánh giá năng suất lợn nái là yếu tố then chốt để cải thiện hiệu quả chăn nuôi. Các chỉ tiêu như số con đẻ ra, khối lượng sơ sinh, khả năng sinh trưởng và phát triển của lợn con đều ảnh hưởng đến lợi nhuận của người chăn nuôi. Việc lựa chọn và nhân giống các giống lợn có năng suất cao là một trong những biện pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi lợn.

II. Thách Thức Trong Chăn Nuôi Lợn Nái Lai F1 Tại Bắc Kạn

Mặc dù có tiềm năng lớn, chăn nuôi lợn nái lai F1 tại Bắc Kạn vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Trình độ khoa học kỹ thuật của người dân còn hạn chế, cơ sở vật chất còn nghèo nàn. Các giống lợn ngoại có thể không đạt năng suất mong muốn nếu thiếu đầu tư về chuồng trại, thức ăn và vệ sinh thú y. Việc lai tạo và duy trì giống lợn nái F1 cũng đòi hỏi kỹ thuật cao. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết những thách thức này, từ đó phát huy tối đa tiềm năng của giống lợn lai.

2.1. Hạn Chế Về Kỹ Thuật Chăn Nuôi Lợn Nái

Kỹ thuật chăn nuôi lợn nái đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, nhiều hộ chăn nuôi tại Bắc Kạn vẫn còn thiếu kiến thức và kinh nghiệm về kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng bệnh cho lợn nái. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản và năng suất của đàn lợn.

2.2. Yếu Tố Dịch Bệnh Ảnh Hưởng Đến Năng Suất Lợn

Dịch bệnh là một trong những yếu tố lớn nhất ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả chăn nuôi lợn. Các bệnh thường gặp như lở mồm long móng (LMLM), dịch tả lợn châu Phi (ASF) có thể gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Việc phòng bệnh và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo năng suất và ổn định sản xuất.

2.3. Khó Khăn Về Thức Ăn Cho Lợn Nái Lai F1

Thức ăn là yếu tố quan trọng quyết định năng suất và chất lượng của lợn nái lai F1. Việc cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, cân đối các thành phần dinh dưỡng là rất quan trọng. Tuy nhiên, nguồn thức ăn chất lượng cao, giá cả hợp lý vẫn là một thách thức đối với người chăn nuôi tại Bắc Kạn. Cần có các giải pháp để đảm bảo nguồn cung thức ăn ổn định và chất lượng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Năng Suất Lợn Nái F1 Chi Tiết

Để đánh giá năng suất lợn nái F1 một cách chính xác, cần áp dụng các phương pháp khoa học và khách quan. Các chỉ tiêu cần theo dõi bao gồm: số con đẻ ra, khối lượng sơ sinh, tỷ lệ nuôi sống, khả năng sinh trưởng và phát triển của lợn con. Ngoài ra, cần đánh giá khả năng thích nghi của lợn nái với điều kiện chăn nuôi địa phương, khả năng kháng bệnh và hiệu quả sử dụng thức ăn. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để lựa chọn và nhân giống các cá thể có năng suất cao.

3.1. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Sinh Sản Lợn Nái

Các chỉ tiêu đánh giá sinh sản lợn nái bao gồm: số con đẻ ra trên ổ, số con sơ sinh còn sống, khối lượng sơ sinh trung bình, khoảng cách giữa các lứa đẻ, tỷ lệ thụ thai. Các chỉ tiêu này phản ánh khả năng sinh sản của lợn nái và ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng lợn con được sản xuất ra.

3.2. Theo Dõi Sinh Trưởng Của Lợn Con Lai F1

Việc theo dõi sinh trưởng của lợn con lai F1 là rất quan trọng để đánh giá tiềm năng di truyền và khả năng thích nghi của chúng. Các chỉ tiêu cần theo dõi bao gồm: khối lượng lợn con ở các giai đoạn khác nhau (sơ sinh, cai sữa, xuất chuồng), tốc độ tăng trưởng hàng ngày, hiệu quả sử dụng thức ăn. Các chỉ tiêu này giúp đánh giá khả năng sản xuất thịt của lợn con.

3.3. Tiêu Chuẩn Đánh Giá Khả Năng Thích Nghi

Khả năng thích nghi của lợn nái lai F1 với điều kiện chăn nuôi địa phương là một yếu tố quan trọng cần được đánh giá. Các chỉ tiêu cần theo dõi bao gồm: khả năng chống chịu bệnh tật, khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu, khả năng sử dụng các nguồn thức ăn địa phương. Tiêu chuẩn đánh giá này giúp lựa chọn các giống lợn phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Năng Suất Lợn Nái F1 Tại Bắc Kạn

Nghiên cứu tại huyện Ngân Sơn, Bắc Kạn cho thấy lợn nái lai F1 (♂ rừng x ♀ địa phương) có khả năng sinh sản khá tốt. Số con đẻ ra trung bình đạt [số liệu cụ thể], khối lượng sơ sinh trung bình đạt [số liệu cụ thể]. Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa đạt [số liệu cụ thể]. Tuy nhiên, năng suất vẫn còn thấp so với các giống lợn ngoại. Cần có các biện pháp cải thiện kỹ thuật chăn nuôi, nâng cao chất lượng thức ăn để tăng năng suất của giống lợn lai này. Dẫn chứng từ tài liệu gốc cho thấy: "Kết quả theo dõi về số lượng lợn con đẻ ra của lợn nái lai F1 khi phối giống bằng lợn đực rừng Thái Lan..."

4.1. Phân Tích Số Lượng Lợn Con Đẻ Ra

Số lượng lợn con đẻ ra là một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất để đánh giá năng suất của lợn nái. Phân tích số liệu cho thấy [phân tích cụ thể về số lượng lợn con đẻ ra, so sánh với các giống lợn khác, tìm ra nguyên nhân ảnh hưởng]. Cần có các biện pháp để tăng số lượng lợn con đẻ ra trên ổ.

4.2. Đánh Giá Khối Lượng Sơ Sinh Của Lợn Con

Khối lượng sơ sinh của lợn con ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh trưởng và phát triển sau này. Đánh giá khối lượng sơ sinh cho thấy [phân tích cụ thể về khối lượng sơ sinh, so sánh với các giống lợn khác, tìm ra nguyên nhân ảnh hưởng]. Cần có các biện pháp để cải thiện khối lượng sơ sinh của lợn con.

4.3. Tỷ Lệ Nuôi Sống Đến Cai Sữa Của Lợn Con Lai

Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa là một chỉ tiêu quan trọng phản ánh khả năng chăm sóc và nuôi dưỡng lợn con. Đánh giá tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa cho thấy [phân tích cụ thể về tỷ lệ nuôi sống, so sánh với các giống lợn khác, tìm ra nguyên nhân ảnh hưởng]. Cần có các biện pháp để nâng cao tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa của lợn con lai.

V. Giải Pháp Nâng Cao Năng Suất Lợn Nái F1 Tại Bắc Kạn

Để nâng cao năng suất lợn nái F1 tại Bắc Kạn, cần có các giải pháp đồng bộ. Tăng cường tập huấn kỹ thuật cho người chăn nuôi, cải thiện chất lượng chuồng trại và thức ăn, phòng bệnh hiệu quả. Nghiên cứu và phát triển các giống lợn nái F1 có năng suất cao, khả năng thích nghi tốt. Xây dựng các mô hình chăn nuôi hiệu quả để nhân rộng. Có chính sách hỗ trợ người chăn nuôi về vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ.

5.1. Cải Thiện Kỹ Thuật Chăn Nuôi Lợn Nái

Cải thiện kỹ thuật chăn nuôi lợn nái là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất. Cần tập trung vào các khâu: chọn giống, chăm sóc nuôi dưỡng, phòng bệnh, quản lý chuồng trại. Áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi để tăng hiệu quả sản xuất.

5.2. Nâng Cao Chất Lượng Thức Ăn Cho Lợn Nái

Chất lượng thức ăn có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, cân đối các thành phần dinh dưỡng cho lợn nái. Sử dụng các nguồn thức ăn địa phương, kết hợp với các loại thức ăn công nghiệp để giảm chi phí sản xuất.

5.3. Phòng Bệnh Hiệu Quả Cho Lợn Nái Lai F1

Phòng bệnh là biện pháp quan trọng để bảo vệ năng suất và sức khỏe của lợn nái lai F1. Cần thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp vệ sinh phòng bệnh, tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine, kiểm soát dịch bệnh hiệu quả. Phát hiện và điều trị bệnh kịp thời để giảm thiểu thiệt hại.

VI. Triển Vọng Phát Triển Chăn Nuôi Lợn Nái F1 Tại Bắc Kạn

Chăn nuôi lợn nái F1 có tiềm năng phát triển lớn tại Bắc Kạn. Nhu cầu về thịt lợn chất lượng cao ngày càng tăng, tạo cơ hội cho người chăn nuôi. Việc cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm sẽ giúp nâng cao thu nhập và đời sống của người dân. Cần có sự quan tâm và đầu tư của nhà nước, các doanh nghiệp và người chăn nuôi để phát huy tối đa tiềm năng của ngành chăn nuôi lợn.

6.1. Cơ Hội Thị Trường Cho Lợn Nái F1

Thị trường tiêu thụ thịt lợn ngày càng mở rộng, đặc biệt là các sản phẩm thịt lợn sạch, an toàn. Lợn nái F1 có tiềm năng đáp ứng nhu cầu thị trường này. Cần xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm.

6.2. Chính Sách Hỗ Trợ Chăn Nuôi Lợn

Chính sách hỗ trợ của nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển ngành chăn nuôi lợn. Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, thị trường tiêu thụ, bảo hiểm rủi ro để khuyến khích người dân đầu tư vào chăn nuôi.

6.3. Ứng Dụng Khoa Học Kỹ Thuật Vào Chăn Nuôi

Ứng dụng khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất. Cần áp dụng các tiến bộ về giống, thức ăn, kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng, phòng bệnh để tăng cường khả năng cạnh tranh của ngành chăn nuôi lợn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam, ngành chăn nuôi lợn giữ vị trí chủ đạo, cung cấp phần lớn sản lượng thịt cho tiêu dùng nội địa và phân bón cho ngành trồng trọt. Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng thực phẩm, việc chăn nuôi lợn không chỉ dừng lại ở chỉ tiêu số lượng mà đòi hỏi nâng cao chất lượng thịt, hướng tới sản phẩm an toàn, sạch bệnh và phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Các giống lợn ngoại cao sản nhập nội (Landrace, Yorkshire, Duroc, Pietrain) dù có tốc độ tăng khối lượng nhanh nhưng đòi hỏi mức độ đầu tư cao về chuồng trại, dinh dưỡng và điều kiện vệ sinh thú y nghiêm ngặt. Ngược lại, các giống lợn địa phương tuy có tốc độ sinh trưởng chậm nhưng sở hữu ưu thế thích nghi cao với điều kiện sinh thái vùng núi, sức chống chịu bệnh tật tốt và chất lượng thịt thơm ngon. Việc cho lai giữa lợn đực rừng với lợn nái địa phương tạo ra con lai F1 có chất lượng thịt cao, đáp ứng tốt nhu cầu phát triển chăn nuôi tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn là huyện vùng cao có địa hình phức tạp, diện tích tự nhiên 644,4 km² với trên 90% dân số hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Quỹ đất nông nghiệp của huyện chỉ có hơn 4.000 ha (trong đó đất có khả năng thâm canh hai vụ là 2.000 ha), do đó chăn nuôi lợn trở thành hướng phát triển kinh tế trọng tâm. Tại địa phương đã hình thành một số mô hình nuôi lợn rừng và lợn rừng lai với quy mô lên tới 400 con, tiêu biểu là Trại chăn nuôi động vật hoang dã Hoàng Giang (xã Cốc Xả). Tuy nhiên, địa phương còn thiếu các nghiên cứu khảo sát cụ thể về năng suất sinh sản và sinh trưởng của đàn nái lai F1 làm cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch phát triển.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Thanh Xuân (chuyên ngành Chăn nuôi thú y, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, thực hiện năm 2014 dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Phan Đình Thắm) xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Thu thập hệ thống số liệu về sức sản xuất và khả năng phát triển của đàn lợn rừng lai tại huyện Ngân Sơn, cung cấp căn cứ thực tiễn phục vụ công tác hoạch định kế hoạch chăn nuôi giai đoạn 2015 – 2020 của địa phương.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Đánh giá có hệ thống các chỉ tiêu sinh lý sinh dục và khả năng sinh sản của tổ hợp nái lai F1 (♂ Rừng x ♀ Địa phương) khi phối giống với lợn đực rừng Thái Lan.
   • Đánh giá khả năng sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối, sinh trưởng tương đối của đàn lợn con từ sơ sinh đến 56 ngày tuổi (thời điểm cai sữa).
   • Đánh giá khả năng tận dụng nguồn thức ăn sẵn có tại địa phương, mức tiêu tốn thức ăn (FCR) và chi phí thức ăn/kg lợn giống lúc 56 ngày tuổi.
   • Tổng kết công tác chăn nuôi, phòng trừ dịch bệnh, phát hiện các tồn tại và đề xuất giải pháp kỹ thuật nâng cao hiệu quả kinh tế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nái lai F1 (♂ Rừng x ♀ Địa phương), lợn đực rừng Thái Lan và đàn lợn con sinh ra theo dõi từ sơ sinh đến khi cai sữa (56 ngày tuổi).
• Không gian nghiên cứu: Trại chăn nuôi lợn rừng và đà điểu Hoàng Giang (Công ty TNHH Hoàng Giang), xã Cốc Xả, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn.
• Thời gian nghiên cứu: Khóa đào tạo 2010 – 2014, thời gian thực tập và hoàn thành khóa luận tháng 06/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên các cơ sở khoa học chuyên ngành di truyền, giống và sinh lý sinh sản gia súc:

• Cơ sở lý thuyết lai giống và ưu thế lai: Vận dụng lý thuyết lai giống (Đặng Vũ Bình, 2000) nhằm khai thác hiệu ứng ưu thế lai và tác dụng phối hợp nguồn gen giữa hai quần thể có nguồn gốc di truyền khác biệt. Cơ sở di truyền các tính trạng số lượng (số con đẻ ra/lứa, khối lượng sơ sinh, tốc độ tăng khối lượng) được giải thích thông qua giả thuyết đa gen của Nilson và Ehle (1908), khẳng định tính trạng chịu sự chi phối cộng gộp của nhiều cặp gen. Mức độ ưu thế lai $H(%)$ được xác định theo công thức: $$H (%) = \frac{\frac{1}{2}(AB + BA) - \frac{1}{2}(A + B)}{\frac{1}{2}(A + B)} \times 100$$
• Đặc điểm giải phẫu và sinh lý sinh dục lợn nái: Khái quát cấu tạo hệ sinh dục lợn cái gồm buồng trứng (khối lượng 4 – 7 g, chứa 10 – 25 nang thành thục đường kính 8 – 12 mm), ống dẫn trứng (dài, nơi thụ tinh tại phần phồng), tử cung hình hai sừng (chiều dài mỗi sừng 40 – 45 cm ở trạng thái bình thường và dãn dài trên 1 m khi mang thai), âm đạo dài 10 – 12 cm. Chu kỳ động dục của lợn nái kéo dài trung bình 21 ngày (biến động 18 – 25 ngày), chịu sự điều hòa của các hormone Oestrogen (đạt đỉnh 29 – 30 pg/ml huyết thanh ở ngày 20 – 21), Progesterone (giảm xuống 0,8 – 1 ng/ml vào ngày 20), Prostaglandin (đạt 6 ng/ml ở tĩnh mạch tử cung vào ngày 15), Prolactin, FSH và LH (tỷ lệ FSH/LH đạt 1/3 khi động dục).
• Hệ thống chỉ tiêu theo dõi: Tuổi phối giống lần đầu, tuổi động dục lần đầu, tuổi đẻ lứa đầu, thời gian động dục, thời gian mang thai (114 ngày); số con sơ sinh/lứa, số con sơ sinh còn sống sau 24 giờ, số con để lại nuôi, số con cai sữa/lứa, tỷ lệ nuôi sống; khối lượng sơ sinh, khối lượng qua các kỳ cân (14, 21, 28, 35, 56 ngày tuổi), độ đồng đều; mức tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng và chi phí thức ăn/kg lợn giống lúc 56 ngày tuổi.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Theo dõi trực tiếp trên đàn nái lai F1 phối giống với lợn đực rừng Thái Lan bằng phương pháp nhảy trực tiếp (phối lần đầu vào cuối ngày thứ 2 của giai đoạn chịu đực, phối lặp lại vào sáng hôm sau).
• Phương pháp thu thập số liệu: Theo dõi lâm sàng chu kỳ động dục 2 lần/ngày (sáng sớm và chiều tối); cân khối lượng lợn con lúc sơ sinh (sau khi cắt rốn, lau khô, bấm số tai và trước khi bú sữa đầu) và định kỳ theo các mốc tuổi; ghi chép nhật trình tiêu thụ thức ăn tinh, thức ăn đậm đặc và thức ăn thô xanh; theo dõi số ca bệnh và hiệu quả điều trị thực tế.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu theo dõi trực tiếp tại trại Hoàng Giang; sổ sách quản lý chăn nuôi của trang trại; số liệu thống kê kinh tế – xã hội, cơ cấu cây trồng và đàn gia súc giai đoạn 2012 – 2013 do Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Ngân Sơn cung cấp.

---

Nội dung chính theo từng phần và chương

Cấu trúc khóa luận được trình bày thành hai phần chính:

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Nội dung phần này phản ánh toàn diện hoạt động điều tra cơ sở và thực hành chăn nuôi thú y tại Trại chăn nuôi lợn rừng và đà điểu Hoàng Giang:

• Điều tra điều kiện cơ bản: Cơ sở đóng tại xã Cốc Xả, huyện Ngân Sơn; tổng diện tích đất 13.000 m² (khu chuồng trại, nhà điều hành, kho thức ăn chiếm 8.700 m²; diện tích đất trồng trọt và ao hồ là 4.300 m²). Đội ngũ nhân lực gồm 9 người (3 cán bộ gián tiếp và 6 lao động trực tiếp gồm 1 bác sĩ thú y, 1 kỹ sư chăn nuôi, 4 công nhân). Điều kiện khí hậu khắc nghiệt, nhiệt độ mùa đông có năm hạ thấp xuống -2,8°C, xuất hiện hiện tượng tuyết rơi trên núi cao. Số liệu tổng đàn vật nuôi toàn huyện năm 2012 – 2013 ghi nhận: trâu 6.993 con, tổng đàn gia súc lớn 10.441 con, đàn gia cầm 99.993 con.
• Kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng từng đối tượng lợn:
  • Lợn nái hậu bị (5 con): Khẩu phần 0,6 – 0,7 kg thức ăn tinh/con/ngày, 0,06 – 0,07 kg đậm đặc, 2 – 2,5 kg rau xanh; chia 2 bữa/ngày.
  • Lợn nái chửa (14 con): Chửa kỳ I ăn 0,4 kg tinh, 0,04 kg đậm đặc, 1,5 – 2 kg thức ăn thô xanh (cỏ voi, thân cây ngô non); chửa kỳ II tăng 20% khẩu phần (0,6 kg tinh, 0,06 kg đậm đặc, 2,0 – 2,5 kg thô xanh). Thức ăn nấu chín trộn chuối/cỏ voi phay nhỏ. Mùa đông dưới 15°C bổ sung thêm 20% thức ăn tinh.
  • Lợn nái đẻ (14 con): Giảm dần thức ăn 1 tuần trước đẻ; ngày lợn cắn ổ dừng ăn, chỉ cho uống nước tự do; ngày đẻ cho ăn cháo loãng bằng 1/4 định mức thông thường, tăng dần sau 3 ngày.
  • Lợn nái nuôi con (14 con): Định mức điều chỉnh theo khối lượng lợn mẹ và số con đẻ ra (nái 40 – 55 kg đẻ 4 – 5 con ăn 1,1 – 1,2 kg tinh, 0,11 kg đậm đặc, 2 kg thô xanh; nái 55 – 70 kg đẻ 6 – 8 con ăn 1,5 kg tinh, 0,15 kg đậm đặc, 2 – 2,5 kg thô xanh).
• Quy trình tiêm phòng vaccine và điều trị bệnh:
  • Quy trình tiêm vaccine: Tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine Dịch tả (chủng C nhược độc đông khô, tiêm bắp 2 ml/con sau gốc tai), Tụ huyết trùng - Đóng dấu (nhược độc đa giá, tiêm 2 – 3 ml/con), Lở mồm long móng (LMLM), Tai xanh (PRRS), Giả dại, Suyễn, Phó thương hàn (PTH), E.coli theo lịch biểu nghiêm ngặt.
  • Phác đồ điều trị: Điều trị tiêu chảy sau cai sữa (Colistin tiêm 1 ml/10 kg thể trọng kết hợp Norfacoli và men Coli-200); viêm khớp do Streptococcus (Clamoxy L.A, Calphon-forte, Catosal 10%); viêm tử cung nái (thụt rửa cục bộ Oxytoxin 4 ml + 10 ml Vime-Iodine, toàn thân tiêm Clamoxy L.A và Catosal 10%); phân trắng lợn con (Nova-spectin tiêm 1 ml/10 kg thể trọng kết hợp Trimebiseptol/Berberin); hội chứng hô hấp (Gentamycin 4%, Genta-tylo 50 hoặc Hanflor-LA phối hợp Vitamin B1/Analgin-C).

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu khoa học

Chuyên đề tập trung làm rõ đặc tính sản xuất của đàn nái lai F1 (♂ Rừng x ♀ Địa phương) và con lai thương phẩm:

• Tổng quan cơ sở khoa học: Phân tích lý luận về cấu trúc giải phẫu đường sinh dục, sinh lý chu kỳ động dục của lợn nái, cơ chế rụng trứng, thời gian sống của tinh trùng trong đường sinh dục lợn nái (12 – 20 giờ), số lượng tinh trùng cần thiết cho một lần phối (3 tỷ tinh trùng), và các nhân tố ảnh hưởng (giống, mùa vụ, dinh dưỡng, sự hiện diện của lợn đực).
• Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu chuyên đề:
  • Chỉ tiêu sinh sản: Theo dõi tuổi động dục lần đầu, tuổi phối giống lần đầu, tuổi đẻ lứa đầu, thời gian động dục, thời gian chửa, khoảng cách giữa hai lứa đẻ.
  • Chỉ tiêu số lượng lợn con: Số con sinh ra/lứa, số con còn sống sau 24 giờ, số con để lại nuôi, số con cai sữa/lứa, tỷ lệ sống đến khi cai sữa.
  • Chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng con giống: Khối lượng sơ sinh, khối lượng ở 14, 21, 28, 35 và 56 ngày tuổi; tính toán sinh trưởng tuyệt đối (g/con/ngày) và sinh trưởng tương đối (%); xác định lượng thức ăn tiêu tốn (FCR) và chi phí thức ăn cấu thành giá thành 1 kg lợn con giống tại thời điểm cai sữa (56 ngày tuổi).

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả công tác thú y và phục vụ sản xuất

Trong quá trình thực tập, tác giả đã trực tiếp thực hiện và ghi nhận các kết quả phục vụ sản xuất tại trại Hoàng Giang:

STT	Nội dung công việc	Đối tượng / Loại bệnh	Số lượng thực hiện (con)	Kết quả đạt được (con)	Tỷ lệ thành công (%)
1	Tiêm phòng vaccine	Vaccine LMLM (lợn nái)	80	80 an toàn	100,00
		Vaccine Dịch tả (lợn nái)	60	60 an toàn	100,00
		Vaccine Tụ huyết trùng (lợn nái)	75	75 an toàn	100,00
		Vaccine Giả dại (lợn nái)	65	65 an toàn	100,00
		Vaccine E.coli (lợn nái)	79	79 an toàn	100,00
		Vaccine Dịch tả (lợn con)	119	119 an toàn	100,00
2	Điều trị bệnh	Bệnh tiêu chảy lợn con sau cai sữa	20	19 khỏi	95,00
		Bệnh viêm khớp (Streptococcus)	8	8 khỏi	100,00
		Bệnh phân trắng lợn con	48	46 khỏi	95,83
		Hội chứng đường hô hấp	12	11 khỏi	91,67
		Bệnh viêm tử cung lợn nái	6	6 khỏi	100,00
3	Kỹ thuật chăn nuôi khác	Ghép đôi giao phối lợn nái	14	13 thụ thai	92,86
		Phối giống các đợt tiếp	18	18 thụ thai	100,00
		Trực và đỡ đẻ	33	33 an toàn	100,00
		Tiêm sắt (Pro-longal ADE, 3-4 ngày tuổi)	140	140 an toàn	100,00
		Thiến lợn đực (10-12 ngày tuổi)	89	89 an toàn	100,00

2. Đóng góp khoa học và thực tiễn

• Đóng góp khoa học: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm có giá trị về đặc điểm sinh lý sinh dục, năng suất sinh sản của nái lai F1 (♂ Rừng x ♀ Địa phương) và khả năng sinh trưởng của đàn con lai trong điều kiện sinh thái miền núi phía Bắc; làm sáng tỏ khả năng phối hợp di truyền giữa lợn đực rừng và nguồn nái bản địa.
• Đóng góp thực tiễn:
  • Chứng minh tính khả thi và hiệu quả của công thức lai tạo giống lợn rừng thương phẩm tại huyện Ngân Sơn.
  • Xây dựng và chuẩn hóa định mức khẩu phần ăn kết hợp giữa nguồn thức ăn thô xanh bản địa (cỏ voi, thân cây ngô non, cây chuối phay nhỏ nấu chín) với thức ăn tinh/đậm đặc, giúp hạ giá thành chăn nuôi.
  • Đề xuất và hoàn thiện quy trình thú y phòng bệnh bằng vaccine cùng các phác đồ điều trị bệnh nhiễm khuẩn đường tiêu hóa và hô hấp hiệu quả cao cho đàn lợn rừng lai.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Khóa luận thực hiện trong khuôn khổ thời gian thực tập tốt nghiệp đại học tại một cơ sở chăn nuôi đơn lẻ (Trại chăn nuôi Hoàng Giang, xã Cốc Xả). Điều kiện nghiên cứu chịu tác động bởi thời tiết vùng núi khắc nghiệt (nhiệt độ mùa đông xuống tới -2,8°C) và chất lượng nguồn nước tự nhiên có hàm lượng đá vôi cao, gây khó khăn cho công tác kiểm soát dịch bệnh và sức khỏe đàn lợn.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng theo dõi năng suất sinh sản của đàn nái lai F1 qua nhiều lứa đẻ liên tiếp (từ lứa thứ 3 trở đi) để đánh giá độ bền sản xuất và chu kỳ kinh tế của đàn nái.
  • Tiếp tục nghiên cứu các chỉ tiêu thân thịt, tỷ lệ nạc, chất lượng thịt xẻ và hiệu quả kinh tế ở giai đoạn nuôi lợn thịt thương phẩm xuất chuồng tại các mô hình nông hộ trên địa bàn toàn huyện Ngân Sơn.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Chăn nuôi thú y; cán bộ kỹ thuật tại các trạm khuyến nông vùng cao; chủ trang trại và các hộ nông dân có định hướng phát triển mô hình chăn nuôi lợn rừng lai thương phẩm.
• Nội dung có giá trị ứng dụng cao:
  • Chương trình quản lý dinh dưỡng: Quy trình định mức thức ăn chi tiết cho từng giai đoạn sinh lý (nái hậu bị, chửa kỳ I, chửa kỳ II, giai đoạn đẻ và nuôi con).
  • Quy trình thú y dự phòng và lâm sàng: Lịch tiêm phòng vaccine đa giá theo từng mốc ngày tuổi và các phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy, phân trắng lợn con, viêm tử cung và hội chứng hô hấp đã được kiểm chứng thực tế với tỷ lệ khỏi bệnh từ 91,67% đến 100%.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khẩu phần ăn cho lợn nái chửa giai đoạn kỳ I và kỳ II tại trang trại được điều chỉnh như thế nào?
Trong giai đoạn chửa kỳ I (khi bào thai chưa phát triển mạnh), lợn nái được cho ăn 0,4 kg thức ăn tinh/con/ngày, 0,04 kg đậm đặc và 1,5 – 2 kg thức ăn thô xanh (cây cỏ voi, ngô non). Sang giai đoạn chửa kỳ II (bào thai phát triển nhanh), khẩu phần được tăng thêm 20%, cụ thể là 0,6 kg thức ăn tinh, 0,06 kg đậm đặc và 2,0 – 2,5 kg thức ăn thô xanh/con/ngày. Mùa đông khi nhiệt độ dưới 15°C hoặc đối với cá thể lợn gầy, lượng thức ăn tinh được bổ sung thêm 20%.

2. Phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung ở lợn nái đạt hiệu quả bao nhiêu phần trăm và gồm những loại thuốc nào?
Phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung lợn nái đạt tỷ lệ khỏi bệnh 100% (6/6 con). Phác đồ kết hợp điều trị cục bộ (tiêm Oxytoxin 4 ml/con kết hợp thụt rửa 10 ml Vime-Iodine) và điều trị toàn thân bằng kháng sinh Clamoxy L.A (liều 1 ml/10 kg thể trọng) kết hợp thuốc trợ sức Catosal 10% (liều 1 ml/5 – 10 kg thể trọng).

3. Lịch tiêm phòng vaccine cho đàn lợn con theo mẹ và lợn con cai sữa được thực hiện tại các mốc ngày tuổi nào?
Quy trình tiêm phòng lợn con tại trại được phân bổ: 7 ngày tuổi tiêm Suyễn lần 1; 14 ngày tuổi tiêm Tai xanh (PRRS); 18 ngày tuổi tiêm Dịch tả; 21 ngày tuổi tiêm Suyễn lần 2 và Phó thương hàn; 28 ngày tuổi tiêm Phó thương hàn lần 1; 35 ngày tuổi tiêm Dịch tả lần 2 kết hợp Lở mồm long móng (LMLM); 75 – 80 ngày tuổi tiêm Tụ huyết trùng - Đóng dấu; 85 – 90 ngày tuổi tiêm LMLM.

4. Kỹ thuật phối giống cho lợn nái lai F1 tại trại Hoàng Giang được tiến hành theo quy trình nào và đạt tỷ lệ thụ thai ra sao?
Trại áp dụng phương pháp phối giống nhảy trực tiếp: theo dõi lợn nái động dục 2 lần/ngày (sáng sớm và chiều tối), khi nái có biểu hiện chịu đực ("mê ì", âm hộ chuyển màu mận chín) vào cuối ngày thứ 2 thì cho vào ô chuồng đực để phối trực tiếp, sau đó thực hiện chế độ phối lặp lại vào buổi sáng hôm sau. Trong quá trình theo dõi ghép đôi 14 con nái, có 13 con phối đạt, tỷ lệ thụ thai đạt 92,86%.

5. Những khó khăn tự nhiên và cơ sở vật chất chính tác động đến hoạt động chăn nuôi tại trang trại là gì?
Trang trại nằm trên địa bàn đồi núi hiểm trở của huyện Ngân Sơn, thời tiết diễn biến phức tạp với các đợt rét đậm, rét hại (nhiệt độ thấp kỷ lục -2,8°C, có tuyết rơi), nguồn nước tự nhiên có hàm lượng đá vôi cao ảnh hưởng đến sức khỏe đàn gia súc, và cơ sở vật chất chuồng trại sau hơn 12 năm sử dụng đã có một số hạng mục xuống cấp cần chi phí duy tu.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Dương Thanh Xuân đã phản ánh toàn diện công tác phục vụ sản xuất và chuyên đề đánh giá khả năng sản xuất của đàn lợn nái lai F1 (♂ Rừng x ♀ Địa phương) tại huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu đã cung cấp các dẫn liệu khoa học về đặc tính sinh lý sinh dục, phương thức nuôi dưỡng và quy trình thú y phòng trị bệnh với tỷ lệ thụ thai đạt 92,86% cùng tỷ lệ điều trị khỏi các bệnh nội khoa, truyền nhiễm từ 91,67% đến 100%. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác phát triển và nhân rộng mô hình chăn nuôi lợn rừng lai tại khu vực miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM DƯƠNG THANH XUÂN Tên đề tài: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SẢN XUẤT CỦA LỢN NÁI LAI F1 (♂ RỪNG X ♀ ĐỊA PHƯƠNG) TẠI HUYỆN NGÂN SƠN, TỈNH BẮC KẠN KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi thú y Khoa : Chăn nuôi thú y Khóa học : 2010 - 2014 Thái Nguyên, năm 2014 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM DƯƠNG THANH XUÂN Tên đề tài: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SẢN XUẤT CỦA LỢN NÁI LAI F1 (♂ RỪNG X ♀ ĐỊA PHƯƠNG) TẠI HUYỆN NGÂN SƠN, TỈNH BẮC KẠN KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi thú y Khoa : Chăn nuôi thú y Khóa học : 2010 - 2014 Giảng viên hướng dẫn: PGS. Phan Đình Thắm Khoa Chăn nuôi thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Thái Nguyên, năm 2014 LỜI CẢM ƠN Sau quá trình học tập tại trường và thực tập tốt nghiệp tại cơ sở, đến nay em đã hoàn thành bản khóa luận tốt nghiệp này. Qua đây em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm khoa Chăn Nuôi Thú Y, cùng các thầy cô giáo trong khoa, đã tận tình dìu dắt, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập. Đặc biệt, thầy giáo hướng dẫn PGS.TS Phan Đình Thắm đã chỉ bảo và trực tiếp hướng dẫn em hoàn thành bản khóa luận tốt nghiệp này.

Em xin gửi lời cảm ơn tới tập thể cán bộ nhân viên, ban lãnh đạo, cán bộ kỹ thuật và các anh, chị công nhân viên tại trại chăn nuôi lợn rừng và đà điểu Hoàng Giang, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập tại cơ sở. Xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè và người thân đã động viên, cổ vũ em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Em xin chúc các thầy giáo, cô giáo luôn luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và thành đạt trong cuộc sống, có nhiều thành công trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Trong quá trình viết khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót.

Em kính mong sự giúp đỡ, đóng góp ý kiến của các thầy cô để khóa luận của em được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, tháng 06 năm 2014 Sinh viên Dương Thanh Xuân LỜI NÓI ĐẦU Trong sản xuất nông nghiệp thì chăn nuôi là một ngành đã và đang phát triển. Nó giúp người dân ổn định việc làm, tăng nguồn thu nhập, góp phần xóa đói giảm nghèo, đưa kinh tế gia đình tiến lên cùng sự phát triển của đất nước, song trong thực tế ngành chăn nuôi còn gặp không ít khó khăn do trình độ khoa học kỹ thuật, cơ sở vật chất vẫn còn nghèo nàn lạc hậu. Hiện nay, Việt Nam có một số lượng lớn dân số đang sinh sống nhờ sản xuất nông nghiệp, trong đó có trồng trọt và chăn nuôi động vật.

Trong ngành chăn nuôi thì ngành chăn nuôi lợn giữ một vị trí quan trọng trong sự phát triển kinh tế của đất nước. Nó cung cấp phần lớn lượng thịt cho tiêu dùng và phân bón cho ngành trồng trọt. Ngày nay, cùng với sự phát triển của đất nước, đời sống của người dân ngày càng được cải thiện, nhu cầu về thịt lợn của người tiêu dùng ngày một nâng cao, không chỉ về mặt số lượng mà cả về mặt chất lượng. Vì vậy, việc cải tạo các giống lợn nội, góp phần nâng cao chất lượng đàn là một việc làm cần thiết của ngành chăn nuôi, đặc biệt khu vực miền núi phía Bắc.