Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng áp dụng mô hình nông nghiệp không chất thải tại xã giao lạc huyện giao thủy tỉnh nam định

Luận văn thạc sĩ đánh giá mô hình nông nghiệp không chất thải tại xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hoàng Liên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Áp Dụng Mô Hình Nông Nghiệp Không Chất Thải Tại Xã Giao Lạc, Huyện Giao Thủy, Tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nội dung nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về mô hình nông nghiệp không chất thải
• 1.1.1. Định nghĩa về mô hình nông nghiệp không chất thải
• 1.1.2. Mục tiêu của mô hình không chất thải nông nghiệp
• 1.1.3. Tiêu chí mô hình không chất thải
• 1.2. Tổng quan về chất thải nông nghiệp
• 1.2.1. Tổng quan về chất thải chăn nuôi
• 1.2.1.1. Định nghĩa về chất thải chăn nuôi
• 1.2.1.2. Nguồn gốc phát sinh chất thải chăn nuôi
• 1.2.1.3. Phân loại chất thải chăn nuôi
• 1.2.2. Tổng quan về chất thải trồng trọt
• 1.3. Tổng quan về các phương pháp xử lý chất thải nông nghiệp
• 1.3.1. Xử lý chất thải chăn nuôi
• 1.4. Tổng quan về công nghệ trồng nấm rơm từ rơm rạ
• 1.4.1. Tổng quan về nấm rơm
• 1.4.2. Đặc tính sinh học
• 1.4.3. Đặc điểm hình thái
• 1.4.4. Tổng quan về công nghệ trồng nấm rơm từ rơm rạ
• 1.4.5. Thời vụ trồng nấm rơm
• 1.4.6. Chọn meo giống
• 1.4.7. Xử lý nguyên liệu
• 1.4.8. Cách chất mô
• 1.4.9. Cách cấy meo
• 1.4.10. Chăm sóc mô nấm đã cấy giống
• 1.4.11. Cách thu hái nấm
• 1.4.12. Cách phòng trừ bệnh cho nấm rơm
• 1.5. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 1.5.1. Điều kiện tự nhiên xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định
• 1.5.1.1. Vị trí địa lý
• 1.5.1.2. Hiện trạng sử dụng đất
• 1.5.2. Điều kiện kinh tế - xã hội xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định
• 1.5.2.1. Văn hóa – giáo dục – y tế
• 1.5.2.2. Cơ sở hạ tầng
• 1.6. Một số mô hình nông nghiệp không chất thải
• 1.6.1. Hiện trạng mô hình nông nghiệp không chất thải của nước ngoài
• 1.6.1.1. Mô hình không chất thải tại vương quốc Anh
• 1.6.1.2. Mô hình VAC tại Trung Quốc
• 1.6.1.3. Mô hình không chất thải tại Fiji – châu Úc
• 1.6.2. Hiện trạng mô hình nông nghiệp không chất thải tại Việt Nam
• 1.6.2.1. Mô hình nông nghiệp không chất thải ủ phân compost tại Quan Hóa, Thanh Hóa
• 1.6.2.2. Mô hình chăn nuôi không chất thải tại Phú Thọ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế
• 2.3.3. Phương pháp lấy mẫu
• 2.3.4. Phương pháp tham vấn ý kiến cộng đồng
• 2.3.5. Phương pháp chuyên gia
• 2.3.6. Phương pháp kế thừa
• 2.3.7. Phương pháp thống kê và xử lý dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng thu gom và xử lý chất thải nông nghiệp tại xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định
• 3.1.1. Hiện trạng chất thải nông nghiệp xã Giao Lạc
• 3.1.2. Hiện trạng thu gom và xử lý chất thải nông nghiệp tại xã Giao Lạc
• 3.1.3. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn khi áp dụng mô hình nông nghiệp không chất thải tại xã Giao Lạc
• 3.2. Các mô hình xử lý chất thải nông nghiệp tại xã Giao Lạc
• 3.2.1. Điều kiện áp dụng mô hình
• 3.2.2. Xây dựng mô hình tổng quát Vườn – Ao – Chuồng – Biogas
• 3.2.3. Xây dựng mô hình hầm ủ biogas
• 3.2.4. Tính toán hầm ủ biogas sử dụng cho hộ gia đình trung bình 4 người có nuôi bò và lợn
• 3.2.5. Cấu tạo, hoạt động của bể nhựa composite
• 3.2.6. Xây dựng mô hình xử lý chất thải nông nghiệp từ đồng ruộng
• 3.2.7. Mô hình trồng nấm rơm trong nhà cho hộ gia đình
• 3.2.8. Xử lý bã thải sau trồng nấm bằng ủ phân compost
• 3.2.9. Xử lý rơm, gốc rạ, trấu tại ruộng bằng chế phẩm vi sinh
• 3.3. Đánh giá hiệu quả xử lý và khả năng áp dụng mô hình
• 3.3.1. Đánh giá hiệu quả xử lý và khả năng áp dụng mô hình VACB
• 3.3.2. Áp dụng cho hộ gia đình nuôi lợn ở xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy
• 3.3.3. Kết quả phân tích
• 3.3.4. Đánh giá hiệu quả và khả năng áp dụng mô hình xử lý phế phụ phẩm trồng nấm
• 3.4. Đề xuất các biện pháp nâng cao khả năng áp dụng mô hình nông nghiệp không chất thải tại xã Giao Lạc
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình nông nghiệp không chất thải

Mô hình nông nghiệp không chất thải là một phương pháp sản xuất nông nghiệp bền vững, trong đó chất thải từ một hoạt động được sử dụng làm đầu vào cho hoạt động khác. Mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên. Theo nghiên cứu, mô hình này có thể tạo ra lợi nhuận cao cho người nông dân thông qua việc áp dụng các kỹ thuật xanh và công nghệ hiện đại. Việc áp dụng mô hình này tại xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định có thể giúp cải thiện tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải nông nghiệp. Mô hình này cũng khuyến khích người nông dân chủ động trong việc quản lý chất thải, từ đó tạo ra một hệ sinh thái nông nghiệp bền vững.

1.1. Định nghĩa về mô hình nông nghiệp không chất thải

Mô hình nông nghiệp không chất thải không chỉ đơn thuần là việc không phát sinh chất thải, mà còn là một hệ thống khép kín, trong đó mọi sản phẩm đều được tái sử dụng. Mô hình này hướng tới việc tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu lãng phí và bảo vệ môi trường. Chất thải từ chăn nuôi có thể được sử dụng để sản xuất phân bón, trong khi phụ phẩm từ trồng trọt có thể được xử lý để tạo ra năng lượng sinh học. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho người nông dân.

II. Hiện trạng chất thải nông nghiệp tại xã Giao Lạc

Tại xã Giao Lạc, chất thải nông nghiệp chủ yếu đến từ hoạt động trồng trọt và chăn nuôi. Chất thải này thường không được xử lý đúng cách, dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Theo khảo sát, một phần lớn chất thải được đổ ra kênh mương hoặc đốt trực tiếp, gây ra mùi hôi và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Việc quản lý chất thải nông nghiệp tại đây còn nhiều hạn chế, do đó cần có các biện pháp cải thiện. Mô hình nông nghiệp không chất thải có thể là giải pháp hiệu quả để xử lý chất thải, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường.

2.1. Các loại chất thải nông nghiệp

Chất thải nông nghiệp tại xã Giao Lạc bao gồm chất thải từ chăn nuôi như phân và nước tiểu, cũng như chất thải từ trồng trọt như rơm, rạ và các phụ phẩm khác. Những chất thải này thường chứa nhiều chất hữu cơ và vi sinh vật có thể gây bệnh. Việc xử lý chất thải này không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn có thể tạo ra nguồn tài nguyên quý giá cho sản xuất nông nghiệp. Cần có các phương pháp xử lý hiệu quả để biến chất thải thành nguồn tài nguyên, từ đó phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái.

III. Đánh giá khả năng áp dụng mô hình nông nghiệp không chất thải

Việc áp dụng mô hình nông nghiệp không chất thải tại xã Giao Lạc cần được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố như điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội. Mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho người dân. Đánh giá cho thấy, nếu được triển khai đúng cách, mô hình này có thể cải thiện đáng kể chất lượng môi trường và sức khỏe cộng đồng. Các biện pháp như xây dựng hầm ủ biogas và trồng nấm rơm có thể được áp dụng để xử lý chất thải hiệu quả. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao thu nhập cho người nông dân.

3.1. Các mô hình xử lý chất thải nông nghiệp

Các mô hình xử lý chất thải nông nghiệp tại xã Giao Lạc bao gồm mô hình VACB (Vườn - Ao - Chuồng - Biogas) và mô hình trồng nấm rơm. Mô hình VACB giúp kết hợp giữa trồng trọt, chăn nuôi và xử lý chất thải, tạo ra một hệ sinh thái bền vững. Mô hình trồng nấm rơm không chỉ giúp xử lý rơm rạ mà còn tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Việc áp dụng các mô hình này sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc quản lý chất thải, từ đó góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường do chất thải nông nghiệp đang là vấn đề nghiêm trọng tại các vùng nông thôn Việt Nam, đặc biệt tại xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định – một địa phương thuần nông với diện tích đất nông nghiệp chiếm 74,44% tổng diện tích tự nhiên (khoảng 524,54 ha). Năm 2013, xã có năng suất lúa bình quân đạt 117,89 tạ/ha, sản lượng rơm rạ thải ra ước tính hơn 5.000 tấn tươi/năm, tương đương khoảng 2.000 tấn khô. Chất thải chăn nuôi chủ yếu là phân gia súc, gia cầm với số lượng lợn trung bình mỗi hộ từ 3-20 con, trâu bò 1-2 con, gia cầm 15-50 con. Hiện trạng thu gom và xử lý chất thải còn nhiều hạn chế, phần lớn chất thải được đổ bừa bãi hoặc đốt gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng áp dụng mô hình nông nghiệp không chất thải tại xã Giao Lạc, góp phần bảo vệ môi trường nông thôn thông qua tận thu và chế biến chất thải nông nghiệp thành phân bón hữu cơ, đồng thời cung cấp giải pháp kỹ thuật phù hợp cho các hộ gia đình. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chất thải nông nghiệp tại xã Giao Lạc trong giai đoạn khảo sát năm 2015, với trọng tâm là các hộ gia đình có quy mô chăn nuôi và trồng trọt điển hình.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nền nông nghiệp bền vững, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và cải thiện điều kiện sống của người dân địa phương. Các chỉ số môi trường như BOD5, COD, tổng Nitơ, tổng Phốt pho và Coliform được sử dụng làm thước đo hiệu quả xử lý chất thải trong mô hình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết mô hình nông nghiệp không chất thải, một hệ thống sản xuất bền vững khép kín, trong đó chất thải của hoạt động này trở thành đầu vào cho hoạt động khác, nhằm tối đa hóa tái chế và giảm thiểu ô nhiễm. Mô hình này hướng tới sử dụng hiệu quả 100% tài nguyên, không phát thải chất thải nguy hại ra môi trường, đồng thời loại trừ độc tố trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp: Tái sử dụng chất thải nông nghiệp để tạo ra sản phẩm có giá trị, giảm thiểu lãng phí tài nguyên.
• Lý thuyết quản lý chất thải bền vững: Tập trung vào thu gom, xử lý và tái chế chất thải theo các phương pháp sinh học và công nghệ xanh như ủ compost, xử lý biogas, trồng nấm rơm từ rơm rạ.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: chất thải rắn, chất thải lỏng, khí sinh học (biogas), phân compost, mô hình VACB (Vườn – Ao – Chuồng – Biogas), và các chỉ số môi trường như BOD5, COD, tổng Nitơ, tổng Phốt pho.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu điều tra thực tế tại 50 hộ gia đình điển hình trong xã Giao Lạc, thu thập mẫu nước thải từ hầm biogas trong 3 đợt phân tích, cùng các số liệu về điều kiện kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất và mô hình nông nghiệp không chất thải trong và ngoài nước.

Phương pháp phân tích gồm:

• Phân tích mẫu nước thải: Đo các thông số nhiệt độ, pH, chất rắn lơ lửng (SS), BOD5, COD, tổng Nitơ, tổng Phốt pho, Coliform theo tiêu chuẩn TCVN 5999:1995.
• Khảo sát điều tra xã hội: Phát phiếu điều tra cho 50 hộ gia đình, phỏng vấn trực tiếp và tham vấn ý kiến cộng đồng, chuyên gia.
• Phân tích thống kê: Sử dụng phần mềm Excel để xử lý dữ liệu, phân loại và tổng hợp kết quả.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2015, với các đợt lấy mẫu và khảo sát thực địa được thực hiện theo kế hoạch cụ thể nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng phát sinh chất thải nông nghiệp: Trung bình mỗi hộ gia đình có 1-2 con trâu bò thải ra 15-50 kg phân/ngày, lợn 3-20 con thải 4,8-80 kg phân/ngày, gia cầm 15-50 con thải 0,3-2,5 kg phân/ngày. Lượng rơm rạ thải ra xã ước tính khoảng 2.000 tấn khô/năm. Bao bì thuốc bảo vệ thực vật và phân bón vô cơ phát sinh hàng năm lên tới hàng trăm tấn, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

2. Hiệu quả xử lý chất thải bằng mô hình biogas: Kết quả phân tích nước thải đầu vào và đầu ra của hệ thống biogas cho thấy giảm đáng kể các chỉ số ô nhiễm: SS giảm trung bình 60%, BOD5 giảm 55%, COD giảm 50%, tổng Nitơ và tổng Phốt pho giảm lần lượt 40% và 35%, Coliform giảm trên 70%. Hiệu suất sinh khí metan đạt khoảng 0,25 m3/kg chất thải hữu cơ, cung cấp nguồn năng lượng đốt cho hộ gia đình.

3. Hiệu quả mô hình trồng nấm rơm từ rơm rạ: Sản lượng nấm rơm đạt 70-80% trong đợt thu hoạch đầu tiên, với chu kỳ sinh trưởng 10-12 ngày. Phế phụ phẩm sau trồng nấm được ủ compost, giảm lượng rơm rạ thải ra môi trường và tạo ra phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng.

4. Khó khăn và thuận lợi trong áp dụng mô hình: Thuận lợi gồm nguồn nguyên liệu dồi dào, kinh nghiệm truyền thống và sự quan tâm của người dân. Khó khăn là thiếu kiến thức kỹ thuật, hạn chế về vốn đầu tư, và hệ thống thu gom xử lý chưa đồng bộ. Tỷ lệ hộ áp dụng mô hình chưa vượt quá 30%.

Thảo luận kết quả

Việc áp dụng mô hình nông nghiệp không chất thải tại xã Giao Lạc đã chứng minh hiệu quả trong việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao giá trị kinh tế cho người dân. Các chỉ số môi trường được cải thiện rõ rệt sau xử lý biogas và ủ compost, phù hợp với các nghiên cứu tương tự tại các vùng nông thôn khác ở Việt Nam và quốc tế.

Biểu đồ so sánh các chỉ số SS, BOD5, COD trước và sau xử lý biogas minh họa sự giảm đáng kể ô nhiễm nước thải. Bảng tổng hợp sản lượng nấm rơm và lượng khí sinh học thu được cho thấy mô hình có tính khả thi và bền vững.

So với mô hình VAC tại Trung Quốc hay mô hình tích hợp tại Anh, mô hình tại Giao Lạc phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội và khí hậu địa phương, đồng thời tận dụng được nguồn chất thải nông nghiệp phong phú. Tuy nhiên, cần tăng cường đào tạo kỹ thuật và hỗ trợ tài chính để mở rộng quy mô áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ thuật cho nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật xử lý chất thải, ủ compost, vận hành hầm biogas và trồng nấm rơm nhằm nâng cao năng lực áp dụng mô hình. Mục tiêu đạt 70% hộ gia đình trong xã được đào tạo trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND xã phối hợp với các viện nghiên cứu và trung tâm khuyến nông.

2. Hỗ trợ vốn và thiết bị cho hộ gia đình: Cung cấp các gói vay ưu đãi hoặc hỗ trợ thiết bị xây dựng hầm biogas, hệ thống thu gom chất thải và nhà trồng nấm nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu. Mục tiêu trong 3 năm hỗ trợ ít nhất 50 hộ gia đình. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức phi chính phủ.

3. Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý tập trung: Thiết lập các điểm thu gom chất thải nông nghiệp tập trung, kết hợp xử lý bằng công nghệ sinh học để giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Mục tiêu hoàn thành hệ thống trong 5 năm, phục vụ toàn xã. Chủ thể thực hiện: UBND xã, hợp tác xã nông nghiệp.

4. Khuyến khích phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn: Tạo điều kiện cho các hộ gia đình phát triển mô hình VACB, kết hợp trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và xử lý chất thải để tăng hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Mục tiêu nâng cao thu nhập bình quân hộ gia đình lên 20% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý địa phương và cán bộ khuyến nông: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch phát triển nông nghiệp bền vững và quản lý chất thải nông nghiệp tại các xã nông thôn.

2. Nông dân và hộ gia đình sản xuất nông nghiệp: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật xử lý chất thải, mô hình VACB để nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí và bảo vệ môi trường sống.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Khoa học Môi trường, Nông nghiệp: Tham khảo các phương pháp nghiên cứu, phân tích số liệu và mô hình xử lý chất thải nông nghiệp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

4. Tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp xanh: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các dự án hỗ trợ phát triển mô hình nông nghiệp không chất thải, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình nông nghiệp không chất thải là gì?
   Mô hình này là hệ thống sản xuất nông nghiệp bền vững, trong đó chất thải của hoạt động này được tái sử dụng làm đầu vào cho hoạt động khác, nhằm giảm thiểu ô nhiễm và tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên. Ví dụ như sử dụng phân gia súc để ủ biogas, bã thải trồng nấm rơm.

2. Hiệu quả xử lý chất thải bằng hầm biogas tại Giao Lạc ra sao?
   Nước thải sau xử lý giảm 50-70% các chỉ số ô nhiễm như BOD5, COD, tổng Nitơ và Coliform, đồng thời tạo ra khí metan cung cấp năng lượng đốt cho hộ gia đình, giúp tiết kiệm chi phí và giảm ô nhiễm môi trường.

3. Người dân có thể áp dụng mô hình trồng nấm rơm như thế nào?
   Người dân sử dụng rơm rạ sau thu hoạch, xử lý bằng nước vôi, ủ ủ và cấy meo nấm rơm trong nhà hoặc ngoài trời, thu hoạch sau 10-12 ngày. Phế phụ phẩm sau trồng nấm được ủ compost làm phân bón hữu cơ.

4. Khó khăn chính khi áp dụng mô hình là gì?
   Thiếu kiến thức kỹ thuật, vốn đầu tư ban đầu cao, hệ thống thu gom và xử lý chưa đồng bộ, cùng với thói quen xử lý chất thải truyền thống còn phổ biến.

5. Làm thế nào để mở rộng mô hình nông nghiệp không chất thải?
   Cần tăng cường đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ vốn, xây dựng hệ thống thu gom tập trung và khuyến khích phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn kết hợp trồng trọt, chăn nuôi và xử lý chất thải.

Kết luận

• Mô hình nông nghiệp không chất thải tại xã Giao Lạc có khả năng áp dụng cao, giúp giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế cho hộ gia đình.
• Các phương pháp xử lý chất thải như ủ biogas, ủ compost và trồng nấm rơm được chứng minh hiệu quả qua các chỉ số môi trường và sản lượng sản phẩm.
• Khó khăn chính là thiếu kiến thức kỹ thuật và vốn đầu tư, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức liên quan.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, hỗ trợ vốn, xây dựng hệ thống thu gom và phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn để mở rộng áp dụng.
• Tiếp tục nghiên cứu, theo dõi và đánh giá hiệu quả mô hình trong các giai đoạn tiếp theo nhằm hoàn thiện và nhân rộng mô hình.

Các nhà quản lý và nông dân nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức về mô hình nông nghiệp không chất thải để phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về mô hình nông nghiệp không chất thải 1. Định nghĩa về mô hình nông nghiệp không chất thải Khái niệm “Không chất thải” ở đây không phải là số không (“0”) tuyệt đối trong phân tích, mà là không tồn tại dòng thải có khả năng gây ra ô nhiễm môi trường. Không chất thải là một khái niệm hợp nhất những công nghệ hiện hữu hướng tới loại trừ chất thải.

Không chất thải hướng tới mục tiêu không tạo ra chất thải bằng phương châm tăng cường tối đa tái chế, giảm thiểu chất thải, hạn chế tiêu thụ và bảo đảm khả năng tái sử dụng, sửa chữa hay quay vòng trở lại vào tự nhiên hay thị trường của sản phẩm tạo ra. [19] Mô hình nông nghiệp không chất thải là mô hình nông nghiệp bền vững. Trong mô hình này, chất thải của nhóm này lại là đầu vào của nhóm kia, kết hợp với một số kỹ thuật xanh, mô hình nông nghiệp không chất thải đem lại năng suất cao và lợi nhuận cho người nông dân. Mô hình không chất thải là một cách tiếp cận hệ thống toàn diện hướng tới những thay đổi trên quy mô rộng lớn thông qua xã hội theo con đường dòng vật chất, kết quả là không chất thải.

Mô hình không chất thải bao hàm cả những giải pháp cuối đường ống với những khuyến khích chuyển đổi chất thải theo hướng tái sinh và tái tạo tài nguyên cũng như loại trừ chất thải tại nguồn. Mô hình không chất thải dựa trên nguyên lý tái thiết kế hệ thống nông nghiệp một chiều hiện tại thành hệ thống khép kín mô phỏng theo những chu trình tự nhiên hoàn hảo nhằm giúp cộng đồng đạt được một nền kinh tế phát triển ổn định và cung cấp phương cách tự cung ứng đầy đủ. Mục tiêu của mô hình không chất thải nông nghiệp Mục tiêu mô hình không chất thải thể hiện nhu cầu một hệ thống xã hội/nông nghiệp khép kín. Chất thải là dấu hiệu của tính không hiệu quả.

Do đó, phát thải bằng không được xem xét, đánh giá hiệu suất sử dụng tài nguyên 100% gồm năng lượng, nguyên vật liệu, nhân công: - Không có chất thải và chất thải nguy hại; - Không chất thải vào môi trường: không khí, nước, đất; - Không chất thải trong quá trình sản xuất. Không chất thải trong vòng đời sản phẩm: từ khâu vận chuyển, sử dụng, kết thúc thải bỏ. - Không độc tố: + Giảm thiểu rủi ro cho thiên nhiên; + Không độc tố trong chất thải nguy hại. Tiêu chí mô hình không chất thải Hình 1.1: Sơ đồ chung của mô hình không chất thải [19] - Tiết kiệm tiền bạc - Đẩy mạnh việc ngăn ngừa ô nhiễm: thiết kế vì môi trường, tái sử dụng 5 z - Đẩy mạnh việc thu hồi chất thải: tái chế, phân bón - Định hướng cho việc bảo tồn tài nguyên và năng lượng - Loại trừ ô nhiễm - Tạo ra những việc làm mới: + Quản lý chất thải trở thành quản lý nguồn tài nguyên + Sản xuất nhiều sản phẩm từ những vật liệu được thu hồi [19] 1.

Tổng quan về chất thải nông nghiệp 1. Tổng quan về chất thải chăn nuôi a) Định nghĩa về chất thải chăn nuôi Chất thải chăn nuôi là chất thải phát sinh trong quá trình chăn nuôi như phân, nước tiểu, xác xúc vật…Chất thải trong chăn nuôi được chia làm ba loại: chất thải rắn, chất thải lỏng và chất thải khí. Trong chất thải chăn nuôi có nhiều các chất hữu cơ, vô cơ, vi sinh vật và trứng ký sinh trùng có thể gây bệnh cho động vật và con người. b) Nguồn gốc phát sinh chất thải chăn nuôi Chất thải rắn bao gồm chủ yếu là phân, xác xúc vật chết, thức ăn dư thừa của vật nuôi, vật liệu lót chuồng và các chất thải khác, độ ẩm từ 50% - 83% và tỷ lệ NPK cao.

Chất thải lỏng (nước thải) có độ ẩm cao hơn, trung bình khoảng 93% - 98% gồm phần lớn là nước thải của vật nuôi, nước rửa chuồng và phần phân lỏng hòa tan. Chất thải khí là các loại khí sinh ra trong quá trình chăn nuôi, quá trình phân hủy của các chất hữu cơ ở dạng rắn và lỏng. c) Phân loại chất thải chăn nuôi - Chất thải rắn: Phân và nước tiểu gia súc; xác súc vật chết; thức ăn dư thừa, vật liệu lót chuồng và các chất thải. - Chất thải lỏng: Trong các loại chất thải của chăn nuôi, chất thải lỏng là loại chất thải có khối lượng lớn nhất.

Đặc biệt khi lượng nước thải rửa chuồng được hòa chung với nước tiểu của gia súc và nước tắm gia súc. Đây cũng là loại chất thải 6 z khó quản lý, khó sử dụng. Mặt khác, nước thải chăn nuôi có ảnh hưởng rất lớn đến môi trường nhưng người chăn nuôi ít để ý đến việc xử lý nó. - Chất thải khí: Mùi hôi chuồng nuôi là hỗn hợp khí được tạo ra bởi quá trình phân hủy kỵ khí và hiếu khí của các chất thải chăn nuôi.

Quá trình thối rữa các chất hữu cơ trong phân, nước tiểu gia súc hay thức ăn dư thừa sẽ sinh ra các khí độc hại, các khí có mùi hôi thối khó chịu. Mùi hôi phụ thuộc vào điều kiện mật độ nuôi cao, sự thông thoáng kém, nhiệt độ và độ ẩm không khí cao. Tổng quan về chất thải trồng trọt Chất thải trồng trọt là chất thải phát sinh trong quá trình trồng trọt như thực vật chết, lá cành, cỏ, rơm, rạ, trấu, cám, lõi ngô, thân ngô… Vào những ngày thu hoạch, lượng rơm, rạ,. và các phụ phẩm nông nghiệp khác phát sinh nhiều và chiếm thành phần chủ yếu trong chất thải rắn nông nghiệp.

Với khoảng 7,5 triệu hecta đất trồng lúa ở nước ta, hàng năm lượng rơm rạ thải ra lên tới 76 triệu tấn. [2] Ngoài ra, trong hoạt động trồng trọt, tình trạng sử dụng hóa chất trong nông nghiệp như phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật đang diễn ra tràn lan, thiếu kiểm soát. Do đó, các CTR như chai lọ, bao bì đựng hóa chất bảo vệ thực vật, vỏ bình phun hóa chất: thuốc trừ sâu; thuốc trừ nấm; thuốc trừ chuột; thuốc trừ bệnh; thuốc trừ cỏ tăng lên đáng kể và không thể kiểm soát. Theo số liệu thống kê của Tổng cục Môi trường, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan từ năm 2000 đến năm 2005, mỗi năm Việt Nam sử dụng khoảng 35.000 tấn hoá chất bảo vệ thực vật, đến năm 2006, tăng đột biến lên tới 71.345 tấn và đến năm 2008 đã tăng lên xấp xỉ 110.

Thông thường, lượng bao bì chiếm khoảng 10% so với lượng thuốc tiêu thụ, như vậy năm 2008 đã thải ra môi trường 11.000 tấn bao bì các loại. Việc sử dụng phân bón cũng phát sinh các bao bì, túi chứa đựng. Năm 2008, tổng lượng phân bón vô cơ các loại được sử dụng 2,4 triệu tấn/năm. Như vậy mỗi năm thải ra môi trường khoảng 240 tấn thải lượng bao bì các loại.

[2] 7 z Theo tính toán, bình quân nông dân nước ta hiện nay sử dụng khoảng 125kg đạm nguyên chất và 80 kg lân nguyên chất cho mỗi ha canh tác. Kết quả tính toán của các nhà khoa học cho thấy các cây trồng mới chỉ hấp thu ít hơn 30%, 70% còn lại tan trong nước, ngấm vào đất và gây ô nhiễm môi trường, tồn dư trong nông sản, phát thải khí nhà kính và lãng phí đầu tư cho nông dân. [2] Kết quả đánh giá của các nhà khoa học cũng cho thấy, bà con nông dân sử dụng trung bình khoảng 8,7 kg thuốc bảo vệ thực vật cho mỗi ha canh tác. Theo nghiên cứu của Viện Bảo vệ thực vật, tỷ lệ bám dính vào bao bì trung bình là 1,85% và được thải ra môi trường cùng với bao bì đã gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nông dân như làm giảm đa dạng sinh học, tồn dư trong nông sản và gây một số các bệnh nan y cho bà con nông dân.

Ở đa số vùng sản xuất nông nghiệp, việc thu gom, xử lý chất thải bao bì, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật còn nhiều hạn chế nên đã làm trầm trọng hơn ô nhiễm môi trường và sức khỏe bà con nông dân. Tổng quan về các phương pháp xử lý chất thải nông nghiệp 1. Xử lý chất thải chăn nuôi Chất thải chăn nuôi đặc biệt là phân và nước tiểu gia súc sau khi được thải ra thì khả năng ô nhiễm còn thấp, khả năng này chỉ tăng khi phân và nước tiểu gia súc được để lâu trong môi trường bên ngoài. Do đó để giải quyết kịp thời vấn đề ô nhiễm thì chúng ta cần phải quản lý và xử lý chất thải chăn nuôi ngay từ lúc mới thải ra môi trường bằng một số biện pháp như: thu gom, vận chuyển, lưu trữ và xử lý.

Phân và nước tiểu sau khi gia súc thải ra phải được thu gom và vận chuyển ra khỏi chuồng trại chăn nuôi càng sớm càng tốt để tránh vấy bẩn ra chuồng trại và gia súc đồng thời tránh tạo mùi hôi thối trong chuồng nuôi làm thu hút ruồi muỗi tới, thuận tiện cho việc dọn rửa chuồng trại, tiết kiệm điện, nước. Tùy theo tình trạng của phân mà ta có thể thu gom bằng cách hốt phân rắn hay xịt cho phân trôi theo dòng chảy vào những thời điểm nhất định trong ngày. 8 z Việc thu gom vận chuyển chất thải có thể dùng nước bơm xịt trôi theo đường cống thoát. Hay dùng thùng chứa (phân lỏng) hoặc có thể dùng sọt, bao, thùng xe để vận chuyển phân rắn.

Nơi lưu trữ phân phải là hố chứa, bể lắng, thùng đựng được đậy kín hay bao kín để xử lý chuyên biệt, nơi lưu trữ phân phải cách biệt với chuồng trại chăn nuôi để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe gia súc. Việc xử lý chất thải chăn nuôi trong điều kiện chăn nuôi tự phát như hiện nay do khoảng không gian giữa khu chăn nuôi và khu dân cư càng bị thu hẹp thì một hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi phải được thiết kế đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và phải có thiết bị sử dụng phế thải dạng rắn và lỏng ở công đoạn cuối cùng sau khi được thải vào môi trường tùy theo điều kiện kinh tế của từng cơ sở và các hộ chăn nuôi mà đưa vào áp dụng cụ thể như: a) Sản xuất phân bón hữu cơ từ phân gia súc (Composting) Phương pháp sản xuất phân bón hữu cơ từ phân gia súc đã có từ rất lâu đó là phương pháp ủ phân hiếu khí (composting).