Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Và Phát Triển Của Các Giống Đậu Tương Mới Vụ Xuân 2015 Tại Thái Nguyên

Luận văn đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống đậu tương mới vụ xuân 2015 tại Thái Nguyên, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân.

• Tác giả: Dương Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Thị Xuyến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Của Các Giống Đậu Tương Mới Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÍ HIỆU
• MỤC LỤC
• 1. Phần 1: Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.1. Mục đích của đề tài
• 1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn đề tài
• 2.1.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên
• 2.3. Tình hình nghiên cứu đậu tương trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình nghiên cứu đậu tương trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu đậu tương ở Việt Nam
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Quy trình kỹ thuật
• 3.4.3. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thời gian sinh trưởng của các giống đậu tương thí nghiệm vụ xuân năm 2015 tại Thái Nguyên
• 4.1.1. Giai đoạn từ gieo đến mọc
• 4.1.2. Giai đoạn phân cành
• 4.1.3. Giai đoạn ra hoa và tạo quả
• 4.1.4. Giai đoạn từ gieo đến chắc xanh
• 4.1.5. Giai đoạn chín
• 4.2. Một số đặc điểm hình thái của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Xuân năm 2015 tại Thái Nguyên
• 4.2.1. Chiều cao cây
• 4.2.2. Một số đặc điểm hình thái khác của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Xuân năm 2015 tại Thái Nguyên
• 4.3. Một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương thí nghiệm vụ xuân năm 2015 tại Thái Nguyên
• 4.3.1. Chỉ số diện tích lá
• 4.3.2. Khả năng tích lũy vật chất khô
• 4.3.3. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Xuân năm 2015 tại Thái Nguyên
• 4.4. Tình hình sâu bệnh và khả năng chống đổ của các giống đậu tương trong thí nghiệm vụ xuân năm 2015 tại Thái Nguyên
• 4.5. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm vụ xuân năm 2015 tại Thái Nguyên
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đánh Giá Giống Đậu Tương Mới Tại Thái Nguyên

Đậu tương, với tên khoa học Glycine Max (L) Merrill, thuộc họ đậu Leguminosae, là cây trồng có giá trị dinh dưỡng cao. Hạt đậu tương chứa protein và lipid, vượt trội so với cá, thịt và các loại đậu đỗ khác. Đậu tương là nguồn cung cấp dầu thực vật quan trọng, thức ăn gia súc và nguyên liệu cho công nghiệp. Ngoài ra, đậu tương còn cải tạo đất, là cây trồng chủ lực trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng và xuất khẩu. Hạt đậu tương chứa 36-40% protein, 60-70% lipid (axit béo chưa no), và đầy đủ các axit amin thiết yếu như Xystin, Lizin, Triptophan. Vitamin PP, A, C, E, K, đặc biệt là vitamin B1 và B2 cũng có trong đậu tương (Phạm Văn Thiều, 2006).

1.1. Tầm quan trọng của đậu tương trong nông nghiệp Thái Nguyên

Đậu tương là cây trồng quan trọng, dễ trồng và mang lại hiệu quả kinh tế cao. Nó cải tạo đất và tăng năng suất cây trồng khác. Phát triển cây đậu tương là ưu tiên hàng đầu ở Việt Nam và là chiến lược kinh tế trong sản xuất và khai thác lợi thế ở vùng khí hậu nhiệt đới. Thái Nguyên có diện tích gieo trồng đậu tương khá lớn nhưng năng suất không ổn định. Cần nhanh chóng khảo nghiệm và chọn ra giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt, thích ứng với khí hậu vùng.

1.2. Mục tiêu của nghiên cứu giống đậu tương mới tại Thái Nguyên

Nghiên cứu này nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống đậu tương mới vụ xuân 2015 tại Thái Nguyên. Mục tiêu là xác định giống đậu tương có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, cho năng suất cao và ổn định tại Thái Nguyên. Nghiên cứu sẽ đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, các chỉ tiêu sinh lý, tình hình sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm.

II. Thách Thức Năng Suất Đậu Tương Thấp Tại Thái Nguyên Giải Pháp

Năng suất đậu tương ở Thái Nguyên chưa ổn định do sử dụng giống cũ thoái hóa và biện pháp canh tác chưa phù hợp. Cần chọn tạo giống mới, quy trình kỹ thuật canh tác mới để phát triển sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên. Giống tốt là yếu tố quan trọng giúp tăng năng suất và sản lượng cây trồng. Giống quy định giới hạn năng suất, và năng suất chỉ tương ứng với điều kiện kỹ thuật trong phạm vi do giống quy định. Giống mới có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng.

2.1. Thực trạng sử dụng giống đậu tương cũ và thoái hóa

Người dân Thái Nguyên chủ yếu sử dụng giống đậu tương cũ đã bị thoái hóa, dẫn đến năng suất thấp và không ổn định. Việc này đòi hỏi cần có sự thay đổi trong việc lựa chọn giống và áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến hơn. Các giống đậu tương hiện tại chưa phát huy được tối đa tiềm năng do không phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai địa phương.

2.2. Yêu cầu cấp thiết về giống đậu tương mới năng suất cao

Việc chọn tạo giống mới, quy trình kỹ thuật canh tác mới để phát triển sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên ngày càng trở nên cấp thiết. Cần có những giống đậu tương có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh tốt. Công tác chọn tạo giống đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương.

2.3. Tầm quan trọng của khảo nghiệm giống đậu tương tại địa phương

Khảo nghiệm giống tại các vùng tiểu khí hậu khác nhau để tìm ra giống tốt là rất quan trọng. Công tác khảo nghiệm giống là một cuộc thí nghiệm nhằm xác định sự thích ứng của giống đối với các kiểu khí hậu, các loại đất và các biện pháp kỹ thuật khác ở mỗi địa phương. Nếu các giống mới chưa được khảo nghiệm kỹ lưỡng và chưa được công nhận là đạt tiêu chuẩn mà đã đưa ra sản xuất ở diện rộng thì sẽ gây hiện tượng rối loạn giống, gây khó khăn cho việc sản xuất, thâm canh tăng năng suất cây trồng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Sinh Trưởng Giống Đậu Tương Mới

Nghiên cứu đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống đậu tương mới thông qua các chỉ tiêu về thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái, chỉ số sinh lý và khả năng chống chịu sâu bệnh. Các chỉ tiêu này được theo dõi và đánh giá trong điều kiện thí nghiệm đồng ruộng tại Thái Nguyên. Phương pháp bố trí thí nghiệm được thực hiện theo quy trình kỹ thuật chuẩn, đảm bảo tính khách quan và khoa học của kết quả nghiên cứu.

3.1. Quy trình thí nghiệm đánh giá giống đậu tương vụ xuân

Thí nghiệm được bố trí theo quy trình kỹ thuật chuẩn, bao gồm các giai đoạn: chuẩn bị đất, gieo trồng, chăm sóc, theo dõi và thu hoạch. Các giống đậu tương được gieo trồng trong điều kiện đồng đều, đảm bảo các yếu tố ngoại cảnh không ảnh hưởng đến kết quả đánh giá. Quy trình chăm sóc được thực hiện theo hướng dẫn kỹ thuật, đảm bảo cây sinh trưởng và phát triển tốt.

3.2. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp thu thập dữ liệu

Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm: thời gian sinh trưởng (từ gieo đến mọc, phân cành, ra hoa, tạo quả, chắc xanh, chín), chiều cao cây, đặc điểm hình thái (số cành, số lá, số quả/cây), chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu, tình hình sâu bệnh và khả năng chống đổ. Dữ liệu được thu thập định kỳ theo phương pháp thống kê, đảm bảo tính chính xác và tin cậy.

3.3. Phương pháp xử lý số liệu và phân tích kết quả

Số liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng. Các phương pháp phân tích thống kê được sử dụng để so sánh sự khác biệt giữa các giống đậu tương về các chỉ tiêu đánh giá. Kết quả phân tích được trình bày dưới dạng bảng biểu và đồ thị, giúp dễ dàng so sánh và đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống đậu tương.

IV. Kết Quả So Sánh Khả Năng Sinh Trưởng Giống Đậu Tương Mới

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt về khả năng sinh trưởng giữa các giống đậu tương thí nghiệm. Một số giống có thời gian sinh trưởng ngắn hơn, chiều cao cây lớn hơn, chỉ số diện tích lá cao hơn và khả năng tích lũy vật chất khô tốt hơn so với các giống khác. Các giống này cũng có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn và ít bị đổ ngã hơn. Kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho việc lựa chọn giống đậu tương phù hợp với điều kiện Thái Nguyên.

4.1. Thời gian sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương

Thời gian sinh trưởng của các giống đậu tương thí nghiệm vụ xuân năm 2015 tại Thái Nguyên có sự khác biệt đáng kể. Giai đoạn từ gieo đến mọc, phân cành, ra hoa và tạo quả, từ gieo đến chắc xanh và giai đoạn chín được ghi nhận và so sánh giữa các giống. Sự khác biệt này ảnh hưởng đến năng suất và thời vụ thu hoạch.

4.2. Đặc điểm hình thái và sinh lý của các giống đậu tương

Chiều cao cây, số cành, số lá, số quả/cây, chỉ số diện tích lá và khả năng tích lũy vật chất khô là các đặc điểm hình thái và sinh lý quan trọng được đánh giá. Các giống đậu tương có đặc điểm hình thái và sinh lý tốt thường có năng suất cao hơn. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu cũng được đánh giá để xác định khả năng cố định đạm của các giống.

4.3. Tình hình sâu bệnh và khả năng chống đổ của các giống

Tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của các giống đậu tương trong thí nghiệm vụ xuân năm 2015 tại Thái Nguyên được ghi nhận. Các giống có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và ít bị đổ ngã thường có năng suất ổn định hơn. Một số sâu hại chính và khả năng chống đổ của các giống đậu tương thí nghiệm vụ xuân năm 2015 tại Thái Nguyên được đánh giá.

V. Ứng Dụng Lựa Chọn Giống Đậu Tương Năng Suất Cao Tại Thái Nguyên

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể lựa chọn các giống đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và thích ứng với điều kiện Thái Nguyên. Các giống này có thể được đưa vào sản xuất đại trà, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Việc áp dụng các biện pháp canh tác phù hợp cũng cần được chú trọng để phát huy tối đa tiềm năng của giống.

5.1. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực tế

Các yếu tố cấu thành năng suất như số lượng quả trên cây, số hạt trên quả, khối lượng 1000 hạt và năng suất thực tế của các giống đậu tương thí nghiệm vụ xuân năm 2015 tại Thái Nguyên được đánh giá. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và hiệu quả kinh tế của việc trồng đậu tương.

5.2. Đề xuất giống đậu tương phù hợp cho điều kiện Thái Nguyên

Dựa trên kết quả đánh giá, đề xuất các giống đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và thích ứng với điều kiện Thái Nguyên. Các giống này có thể được đưa vào sản xuất đại trà, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả kinh tế của việc trồng các giống đậu tương này.

5.3. Khuyến nghị biện pháp canh tác để tối ưu năng suất đậu tương

Khuyến nghị các biện pháp canh tác phù hợp để tối ưu năng suất đậu tương, bao gồm: bón phân cân đối, tưới nước hợp lý, phòng trừ sâu bệnh kịp thời và thu hoạch đúng thời vụ. Việc áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương.

VI. Kết Luận Triển Vọng Phát Triển Giống Đậu Tương Mới Tại Thái Nguyên

Nghiên cứu đã đánh giá khả năng sinh trưởng của một số giống đậu tương mới tại Thái Nguyên, cung cấp thông tin quan trọng cho việc lựa chọn giống phù hợp. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống đậu tương mới, kết hợp với áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến, sẽ góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế của cây đậu tương tại Thái Nguyên. Cần có sự phối hợp giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và người nông dân để đưa các giống đậu tương mới vào sản xuất đại trà.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và đánh giá tiềm năng

Tóm tắt các kết quả chính của nghiên cứu và đánh giá tiềm năng của các giống đậu tương mới được đánh giá. Các giống có tiềm năng cao cần được tiếp tục nghiên cứu và phát triển để đưa vào sản xuất đại trà. Cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích người nông dân sử dụng các giống đậu tương mới.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về giống đậu tương tại Thái Nguyên

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về giống đậu tương tại Thái Nguyên, bao gồm: đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và hiệu quả kinh tế của các giống đậu tương mới. Cần có sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống đậu tương để nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương.

6.3. Đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển đậu tương bền vững

Đề xuất các chính sách hỗ trợ phát triển đậu tương bền vững tại Thái Nguyên, bao gồm: hỗ trợ giống, phân bón, kỹ thuật canh tác và tiêu thụ sản phẩm. Cần có sự phối hợp giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và người nông dân để phát triển đậu tương bền vững.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) thuộc họ Đậu (Fabaceae) giữ vai trò chiến lược trong hệ thống an ninh lương thực và công nghiệp chế biến toàn cầu. Hạt đậu tương chứa hàm lượng protein chất lượng cao từ 36% đến 40%, lipit từ 18% đến 20% với hơn 60 - 70% là các axit béo chưa no có giá trị sinh học cao (như axit oleic, linoleic), cùng hệ axit amin thiết yếu cân đối gồm Lysine, Tryptophan, Cystine và nhóm vitamin phong phú ($B_1, B_2, PP, A, C, E, K$). Theo dữ liệu thống kê từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), sản lượng đậu tương thế giới năm 2013 đạt 276,41 triệu tấn trên diện tích 111,27 triệu ha, trong đó các quốc gia dẫn đầu như Hoa Kỳ và Brazil đạt năng suất vượt mức 29,1 - 29,3 tạ/ha.

Tại Việt Nam, cây đậu tương là cây màu thực phẩm và cải tạo đất quan trọng. Tuy nhiên, diện tích canh tác có xu hướng sụt giảm nghiêm trọng từ 197,8 nghìn ha (năm 2010) xuống còn 117,2 nghìn ha (năm 2013), năng suất bình quân chỉ dao động ở mức 14,36 - 15,09 tạ/ha. Tại tỉnh Thái Nguyên, vùng đất có tiềm năng lớn về luân canh cây vụ Đông và vụ Xuân, diện tích trồng đậu tương đã suy giảm 67,22% (từ 3,6 nghìn ha năm 2005 xuống còn 1,18 nghìn ha năm 2012), với sản lượng chỉ đạt 1,86 nghìn tấn.

Vấn đề cốt lõi (Problem Statement) xuất phát từ ba điểm nghẽn kỹ thuật:

• Thoái hóa giống: Đa số nông dân sử dụng giống địa phương để lưu vụ qua nhiều năm, dẫn đến hiện tượng phân ly tính trạng, suy giảm sức sống và giảm khả năng chống chịu stress sinh học/phi sinh học.
• Năng suất thấp và không ổn định: Dao động trong khoảng 12,40 - 15,76 tạ/ha, không đủ biên lợi nhuận để cạnh tranh với các cây trồng màu khác.
• Thiếu hụt dẫn liệu thực nghiệm vùng: Chưa có hệ số đánh giá nông học chuẩn hóa cho các dòng/giống lai mới của Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam tại tiểu vùng khí hậu Thái Nguyên.

Mục tiêu cụ thể của dự án:

1. Đánh giá chi tiết các giai đoạn sinh trưởng, phát triển (thời gian mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh, chín) của 5 giống đậu tương mới (ĐT14, ĐT26, ĐT30, ĐT31, ĐT51) so với đối chứng DT84 trong vụ Xuân 2015 tại Thái Nguyên.
2. Xác định các chỉ tiêu sinh lý định lượng: Động thái tăng trưởng chiều cao cây, chỉ số diện tích lá ($CSDTL$), khả năng tích lũy vật chất khô ($KNTLVCK$), và hoạt lực hình thành nốt sần hữu hiệu cố định đạm của vi khuẩn Rhizobium japonicum.
3. Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính (sâu cuốn lá Lamprosema indicata, sâu đục quả Etiella zinckenella) và thang điểm chống đổ ngã.
4. Xác định các yếu tố cấu thành năng suất (số quả chắc/cây, số hạt chắc/quả, khối lượng 1000 hạt $M_{1000}$) và năng suất thực thu ($NSTT$), từ đó chọn lọc giống ưu tú nhất để chuyển giao sản xuất diện rộng.

Phạm vi và giới hạn: Nghiên cứu thực hiện trong vụ Xuân (tháng 2/2015 đến tháng 6/2015) trên nền đất phù sa không được bồi hằng năm tại Phường Quán Triều, Thành phố Thái Nguyên. Giới hạn thực nghiệm tập trung vào tính trạng nông sinh học của 6 giống đậu tương thuần trên mật độ tiêu chuẩn 35 cây/$m^2$.

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại khu vực Trung du và Miền núi phía Bắc, cơ cấu giống đậu tương hiện hành bộc lộ nhiều điểm hạn chế khi so sánh trực tiếp giữa các nhóm giống:

Nhóm giống / Giải pháp	Đại diện điển hình	Ưu điểm	Nhược điểm cốt lõi	Năng suất thực tế
Giống địa phương cũ	Cúc Lục Ngạn, Lơ Hà Bắc, Đậu Lạng Sơn	Thích nghi thổ nhưỡng cực hạn, chống chịu sâu bệnh khá	Thời gian sinh trưởng dài (>100 ngày), cây phân nhánh yếu, tỷ lệ rụng quả cao	8,0 - 12,0 tạ/ha
Giống đột biến/đối chứng chuẩn	DT84 (chọn tạo từ đột biến phóng xạ)	Ổn định, thích nghi rộng, thời gian sinh trưởng ngắn (88 ngày)	Chiều cao phân cành thấp, dễ đổ ngã khi mưa rào (điểm 5/5), năng suất kịch trần	15,0 - 18,5 tạ/ha
Tập đoàn giống mới (VAAS)	ĐT14, ĐT26, ĐT30, ĐT31, ĐT51	Tiềm năng sinh khối cao, số đốt nhiều (9,67 - 11,34 đốt), bộ nốt sần phát triển	Đòi hỏi thâm canh đồng bộ, mẫn cảm với chế độ nước giai đoạn ra hoa	20,0 - 26,0 tạ/ha

Yêu cầu khảo nghiệm phân loại theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Thời gian sinh trưởng thuộc nhóm chín sớm - trung bình (85 - 95 ngày) để khớp khung thời vụ luân canh; năng suất thực thu $> 20$ tạ/ha; sai khác có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$).
• Should have: Chỉ số diện tích lá thời kỳ chắc xanh $> 3,8\ m^2 \text{lá}/m^2 \text{đất}$; số nốt sần hữu hiệu $> 45$ nốt/cây; độ chống đổ $\le 3$ điểm.
• Could have: Tỷ lệ hạt 3 hạt/quả đạt trên 30%; khối lượng 1000 hạt $> 175$ g.
• Won't have (lần này): Khảo nghiệm trên các chân đất ngập mặn hoặc đất dốc xói mòn mạnh.

Thiết kế hệ thống

Mô hình bố trí đồng ruộng và cấu trúc thu thập dữ liệu nông học được thiết kế theo sơ đồ khối:

Công nghệ và công cụ sử dụng:

• Tiêu chuẩn khảo nghiệm: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống đậu tương.
• Công cụ thống kê sinh học: Phần mềm chuyên dụng IRRISTAT Version 5.0 (International Rice Research Institute) và Microsoft Excel 2016 xử lý phân tích phương sai (ANOVA), phân tách trung bình theo chuẩn Fisher LSD ($LSD_{0,05}$) và hệ số biến động ($CV%$).
• Thiết bị đo đạc: Thước kẹp kỹ thuật số (đường kính thân chính), tủ sấy đối lưu Memmert UN110 (sấy vật chất khô ở $105^\circ\text{C}$ trong 15 phút đầu, duy trì $80^\circ\text{C}$ đến khối lượng không đổi), cân điện tử Ohaus Scout Pro độ chính xác $0,01\text{ g}$.

Methodology

Phương pháp bố trí thí nghiệm:

• Kiểu bố trí: Khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (Randomized Complete Block Design - RCBD) với 6 công thức giống và 3 lần nhắc lại.
• Kích thước ô thí nghiệm: Dài 5,0 m $\times$ rộng 1,4 m = $7,0\ m^2$. Mỗi ô xẻ 4 hàng dọc luống, khoảng cách hàng cách hàng 35 cm, cây cách cây 6 - 8 cm, mật độ thiết kế đạt 35 cây/$m^2$.
• Tổng diện tích thực nghiệm thuần: $7,0\ m^2/\text{ô} \times 6\ \text{công thức} \times 3\ \text{lần nhắc lại} = 126\ m^2$ (chưa bao gồm rãnh 30 cm và dải bảo vệ cách ly 1,0 m xung quanh).

Tiến trình triển khai thí nghiệm:

• Giai đoạn 1 (25/02/2015): Làm đất tơi xốp, bón lót toàn phần vôi bột, phân chuồng, lân supe và 50% đạm ure, kali clorua; tra hạt sâu 2 - 4 cm.
• Giai đoạn 2 (05/03 - 02/04/2015): Theo dõi tỷ lệ nảy mầm, tỉa dặm định cây khi xuất hiện 1 - 2 lá thật; xới xáo, bón thúc đợt 1 và vun nhẹ khi cây đạt 2 - 3 lá thật; xới sâu vun cao chống đổ khi cây đạt 4 - 5 lá thật.
• Giai đoạn 3 (03/04 - 10/05/2015): Theo dõi giai đoạn ra hoa rộ, tưới ẩm giữ độ ẩm đất 75 - 80%; thu mẫu đo $CSDTL$, khối lượng tươi/khô và giải phẫu đếm nốt sần rễ.
• Giai đoạn 4 (11/05 - 05/06/2015): Đánh giá giai đoạn chắc xanh, sâu bệnh hại; thu hoạch khi 90% số quả chuyển màu nâu xám chín sinh lý, phơi hạt về độ ẩm tiêu chuẩn 13% và cân khối lượng hạt thực thu.

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình nghiên cứu áp dụng các thuật toán và mô hình tính toán sinh lý - nông học chuẩn xác:

1. Chỉ số diện tích lá ($CSDTL$ - Leaf Area Index):

CSDTL = \frac{P_B}{P_A \times 100 \times 3} \times \text{Mật độ (cây/}m^2\text{)} \quad (m^2\text{ lá/}m^2\text{ đất})

Trong đó: $P_A$ là khối lượng $1\text{ dm}^2$ diện tích lá chuẩn (g); $P_B$ là tổng khối lượng bộ lá của 3 cây mẫu đại diện (g).

2. Khả năng tích lũy vật chất khô ($KNTLVCK$) và Tỷ lệ chất khô:

KNTLVCK = \frac{P_K}{3} \quad (\text{g/cây}); \qquad \text{Tỷ lệ chất khô (\%)} = \frac{P_K}{P_T} \times 100\%

Trong đó: $P_K$ là khối lượng mẫu khô tuyệt đối của 3 cây sau sấy; $P_T$ là khối lượng tươi ban đầu.

3. Cơ chế cố định đạm sinh học qua hệ Enzym Nitrogenase: Phản ứng khử khí Nitơ phân tử thành Amoniac diễn ra trong nốt sần hữu hiệu chứa sắc tố Leghaemoglobin: $$\text{N}_2 + 8\text{H}^+ + 8\text{e}^- + 16\text{ATP} \xrightarrow{\text{Nitrogenase}} 2\text{NH}_3 + \text{H}_2 + 16\text{ADP} + 16\text{P}_i$$

4. Năng suất lý thuyết ($NSLT$) và Năng suất thực thu ($NSTT$):

NSLT = \frac{\text{Số quả chắc/cây} \times \text{Số hạt chắc/quả} \times M_{1000} \times \text{Mật độ}}{10.000} \quad (\text{tạ/ha})

# Script tính toán phân tích phương sai ANOVA và sai khác LSD0.05
def calculate_agronomic_metrics(pod_per_plant, seed_per_pod, m1000, density=35):
    """
    Tính toán Năng suất lý thuyết (NSLT) theo chuẩn QCVN 01-58:2011
    """
    nslt = (pod_per_plant * seed_per_pod * m1000 * density) / 10000.0
    return round(nslt, 2)

# Dữ liệu thực nghiệm các giống
varieties = {
    "DT84 (đ/c)": {"pods": 22.53, "seeds": 1.97, "m1000": 173.24, "nstt": 18.48},
    "ĐT14":       {"pods": 19.97, "seeds": 1.92, "m1000": 175.33, "nstt": 18.24},
    "ĐT26":       {"pods": 24.50, "seeds": 2.16, "m1000": 164.94, "nstt": 23.76},
    "ĐT30":       {"pods": 26.07, "seeds": 2.40, "m1000": 175.77, "nstt": 24.81},
    "ĐT31":       {"pods": 23.17, "seeds": 2.37, "m1000": 179.19, "nstt": 21.90},
    "ĐT51":       {"pods": 22.83, "seeds": 2.17, "m1000": 164.94, "nstt": 18.95},
}

for name, data in varieties.items():
    calculated_nslt = calculate_agronomic_metrics(data["pods"], data["seeds"], data["m1000"])
    diff_percent = ((data["nstt"] - varieties["DT84 (đ/c)"]["nstt"]) / varieties["DT84 (đ/c)"]["nstt"]) * 100
    print(f"Giống {name}: NSLT = {calculated_nslt} tạ/ha | NSTT = {data['nstt']} tạ/ha | Tăng trưởng: {diff_percent:+.2f}%")

Testing và validation

Số liệu thí nghiệm được phân tích phương sai 1 nhân tố trên IRRISTAT 5.0 với các chỉ tiêu đánh giá độ tin cậy nghiêm ngặt:

Giai đoạn / Chỉ tiêu	DT84 (đ/c)	ĐT14	ĐT26	ĐT30	ĐT31	ĐT51	$P\text{-value}$	$CV (%)$	$LSD_{0,05}$
TGST (ngày)	88	93	94	95	95	91	-	-	-
Chiều cao chín (cm)	58,20	52,25*	56,86	65,43*	61,30	53,72	$<0,05$	5,5	5,80
Số đốt thân chính (đốt)	9,90	9,67	10,80*	11,34*	10,30	9,83	$<0,05$	4,7	0,80
CSDTL chắc xanh ($m^2/m^2$)	3,91	3,71	3,81	4,11	3,89	3,86	$<0,05$	3,0	0,20
Vật chất khô chắc xanh (g)	20,59	18,38*	20,65	22,62	22,82*	20,32	$<0,05$	5,7	2,17
Nốt sần chắc xanh (nốt)	47,89	41,89*	45,22	56,00*	48,33	51,11	$<0,05$	5,7	5,10
Tỷ lệ sâu cuốn lá (%)	14,01	14,47	16,80*	18,03*	14,78	13,76	$<0,05$	9,1	2,52
Điểm chống đổ (1-5)	5	4	3	4	4	5	-	-	-

(Ghi chú: Dấu * thể hiện sai khác có ý nghĩa thống kê so với đối chứng ở độ tin cậy 95%).

Kết quả đạt được

Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thu hoạch thực tế phản ánh sự vượt trội của giống mới:

Chỉ tiêu năng suất	DT84 (đ/c)	ĐT14	ĐT26	ĐT30	ĐT31	ĐT51	$LSD_{0,05}$	$CV (%)$
Số quả chắc/cây (quả)	22,53	19,97	24,50	26,07*	23,17	22,83	3,50	8,4
Số hạt chắc/quả (hạt)	1,97	1,92	2,16*	2,40*	2,37*	2,17*	0,16	4,1
Khối lượng 1000 hạt (g)	173,24	175,33	164,94*	175,77	179,19*	164,94*	4,50	1,5
Năng suất lý thuyết (tạ/ha)	26,92	23,59	30,64	38,61*	34,52*	28,35	6,40	11,5
Năng suất thực thu (tạ/ha)	18,48	18,24	23,76*	24,81*	21,90	18,95	4,80	12,6

1. Giống ĐT30: Đạt thành tích xuất sắc nhất toàn diện. Năng suất thực thu đạt 24,81 tạ/ha, vượt 34,25% so với đối chứng DT84 ($LSD_{0,05} = 4,80\text{ tạ/ha}$). Các yếu tố sinh học cấu thành vượt bậc gồm: 26,07 quả chắc/cây (cao nhất), 2,40 hạt chắc/quả, số đốt thân chính 11,34 đốt, số nốt sần hữu hiệu thời kỳ chắc xanh đạt 56,0 nốt/cây.
2. Giống ĐT26: Năng suất thực thu đạt 23,76 tạ/ha, vượt 28,57% so với đối chứng DT84. Điểm chống đổ tốt nhất thí nghiệm (điểm 3/5), số đốt thân chính đạt 10,80 đốt, tỷ lệ hạt chắc 2,16 hạt/quả.
3. Giống ĐT31: Khối lượng 1000 hạt lớn nhất đạt 179,19 g, năng suất thực thu đạt 21,90 tạ/ha (vượt 18,51% so với đối chứng), tích lũy chất khô thời kỳ chắc xanh đạt cực đại 22,82 g/cây.

Đổi mới và đóng góp

• Đổi mới về chọn tạo và thích ứng sinh thái: Đề tài đã xác lập bộ cơ sở dữ liệu nông học định lượng đầu tiên về phản ứng sinh trưởng của nhóm giống ĐT thế hệ mới tại tiểu vùng khí hậu Thái Nguyên trong vụ Xuân, chứng minh giống ĐT30 và ĐT26 hoàn toàn vượt trội so với giống chuẩn quốc gia DT84.
• Cải thiện hiệu suất sinh khối và cố định đạm: Giống ĐT30 tăng số nốt sần hữu hiệu lên 16,93% so với DT84 (56,0 so với 47,89 nốt/cây), đồng thời tăng chỉ số diện tích lá đạt $4,11\ m^2/m^2$, giúp gia tăng hiệu suất quang hợp tích lũy chất khô vào hạt.
• Tối ưu hóa khả năng chống chịu đổ ngã: Giống ĐT26 khắc phục triệt để nhược điểm thân yếu dễ đổ của giống DT84 (giảm từ mức đổ rạp hoàn toàn điểm 5 xuống mức trung bình điểm 3), phù hợp với điều kiện giông lốc cuối vụ Xuân vùng Trung du.
• Đóng góp học thuật và ứng dụng: Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm cho Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS) và Sở Nông nghiệp & PTNT Thái Nguyên trong việc cơ cấu lại mùa vụ và thay thế bộ giống cũ thoái hóa.

Ứng dụng thực tế và triển khai

• Mô hình luân canh ứng dụng:
  • Công thức 1 (Chuyên canh màu): Đậu tương vụ Xuân (ĐT30/ĐT26) $\rightarrow$ Ngô hè thu $\rightarrow$ Rau củ vụ Đông.
  • Công thức 2 (Đất 2 vụ lúa): Lúa Xuân sớm $\rightarrow$ Lúa Mùa $\rightarrow$ Đậu tương Đông sớm (sử dụng ĐT30 nhờ thời gian sinh trưởng tối ưu 95 ngày).

   Tháng 2          Tháng 6          Tháng 7          Tháng 10         Tháng 11

• Hạch toán kinh tế và Phân tích hiệu quả đầu tư (Quy mô 1 ha):

Khoản mục chi phí / Doanh thu	Giống cũ / DT84 (18,48 tạ/ha)	Giống mới ĐT30 (24,81 tạ/ha)	Chênh lệch hiệu quả
Chi phí giống, phân bón, BVTV	14.500.000 VNĐ	15.200.000 VNĐ	+700.000 VNĐ
Công lao động & Thu hoạch	12.000.000 VNĐ	12.500.000 VNĐ	+500.000 VNĐ
Tổng chi phí sản xuất	26.500.000 VNĐ	27.700.000 VNĐ	+1.200.000 VNĐ
Tổng thu (Giá bán 25.000 VNĐ/kg)	46.200.000 VNĐ	62.025.000 VNĐ	+15.825.000 VNĐ
Lợi nhuận thuần (Lãi ròng)	19.700.000 VNĐ	34.325.000 VNĐ	+14.625.000 VNĐ (+74,2%)
Tỷ suất sinh lời (ROI)	74,3%	123,9%	+49,6%

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật:
  • Nghiên cứu chỉ mới thực hiện khảo nghiệm đơn vụ (vụ Xuân 2015) tại một điểm sinh thái (Phường Quán Triều), chưa đánh giá tương tác GxE (Genotype $\times$ Environment) qua nhiều vụ và các chân đất đồi dốc.
  • Hai giống ĐT30 và ĐT26 có tỷ lệ lá bị hại bởi sâu cuốn lá cao hơn đối chứng (ĐT30: 18,03% so với DT84: 14,01%), đòi hỏi biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) chặt chẽ giai đoạn phân cành đến hoa rộ.
• Định hướng mở rộng:
  • Triển khai khảo nghiệm diện rộng (VAT - Value of Cultivation and Use Trial) tại các huyện trọng điểm đậu tương của Thái Nguyên như Phú Bình, Định Hóa, Đồng Hỷ trong cả vụ Xuân và vụ Đông.
  • Nghiên cứu phối hợp các chế phẩm vi sinh cố định đạm (Bradyrhizobium japonicum) và nấm rễ nội cộng sinh Mycorrhiza nhằm giảm lượng phân đạm khoáng bón lót.

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên Nông học & Cử nhân Công nghệ Sinh học: Nắm vững phương pháp luận bố trí thí nghiệm đồng ruộng chuẩn RCBD, kỹ thuật giải phẫu nốt sần, và phương pháp xử lý số liệu phương sai ANOVA trên IRRISTAT 5.0.
• Nông dân và Hợp tác xã Nông nghiệp: Tiếp cận bộ giống ĐT30 và ĐT26 giúp tăng trực tiếp $74,2%$ lợi nhuận thuần trên đơn vị diện tích so với giống cũ.
• Doanh nghiệp chế biến thực phẩm & Thức ăn chăn nuôi: Có nguồn nguyên liệu hạt đậu tương đồng nhất, hàm lượng protein và lipit ổn định từ vùng sản xuất nội địa.
• Cán bộ khuyến nông & Nhà nghiên cứu chọn giống: Sở hữu bộ thông số tham chiếu chính xác phục vụ công tác quy hoạch cơ cấu cây trồng vụ Xuân tại các tỉnh Trung du Miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để gieo trồng giống ĐT30 đạt năng suất tối đa 24 - 25 tạ/ha?

Cần tuân thủ khung thời vụ gieo từ 15/02 đến 05/03, mật độ 35 cây/$m^2$ (hàng cách hàng 35 cm, cây cách cây 6 - 8 cm). Bón lót đầy đủ 5 tấn phân chuồng kết hợp 500 kg vôi bột và $60\text{ kg } P_2O_5$/ha. Đặc biệt phải đảm bảo độ ẩm đất 75 - 80% trong hai giai đoạn xung yếu: phân cành ra hoa và quả chắc xanh.

2. Giống ĐT26 và ĐT30 có khả năng thích ứng với vụ Đông không?

Thời gian sinh trưởng của ĐT30 (95 ngày) và ĐT26 (94 ngày) thuộc nhóm chín trung bình. Cả hai giống hoàn toàn phù hợp cho vụ Đông sớm trên đất 2 vụ lúa (gieo trước 05/10) hoặc chân đất soi bãi để tránh rét muộn khi vào chắc.

3. Biện pháp phòng trừ sâu cuốn lá và sâu đục quả hiệu quả cho giống ĐT30?

Áp dụng quy trình IPM: Vệ sinh đồng ruộng, bón phân cân đối N-P-K. Theo dõi mật độ sâu cuốn lá từ khi cây có 3 - 6 lá kép; khi tỷ lệ lá bị cuốn vượt ngưỡng kinh tế ($>10%$), tiến hành phun luân phiên các thuốc sinh học nguồn gốc Bacillus thuringiensis hoặc hoạt chất Abamectin/Emamectin benzoate vào buổi chiều mát.

4. Chi phí đầu tư ban đầu cho 1 ha giống đậu tương mới là bao nhiêu?

Tổng chi phí sản xuất trực tiếp cho 1 ha đậu tương ĐT30 dao động khoảng 27,7 triệu VNĐ (bao gồm 70 kg hạt giống, phân bón vô cơ, phân chuồng, vôi bột, thuốc BVTV sinh học và công lao động làm đất, thu hoạch).

5. Thời gian thu hồi vốn và khả năng cải tạo đất sau khi trồng đậu tương?

Thời gian thu hồi vốn sau chu kỳ 95 ngày canh tác. Sau khi thu hoạch, hệ thống nốt sần để lại trong đất khoảng 30 - 45 kg N nguyên chất/ha nhờ khả năng cố định đạm của vi khuẩn cộng sinh, giúp giảm 20 - 30% lượng phân đạm cho cây trồng vụ kế tiếp.

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp “Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển một số giống đậu tương mới vụ Xuân 2015 tại Thái Nguyên” đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thực nghiệm:

• Đã sàng lọc và khẳng định hai giống đậu tương triển vọng vượt trội là ĐT30 và ĐT26.
• Giống ĐT30 đạt năng suất thực thu kỷ lục 24,81 tạ/ha (vượt đối chứng DT84 34,25%), sở hữu các chỉ tiêu sinh lý lý tưởng (26,07 quả chắc/cây, 2,40 hạt chắc/quả, 56 nốt sần hữu hiệu/cây).
• Giống ĐT26 đạt năng suất 23,76 tạ/ha (vượt đối chứng 28,57%) cùng khả năng chống đổ xuất sắc nhất thí nghiệm (điểm 3/5).
• Khuyến nghị Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Thái Nguyên cùng các trạm Khuyến nông địa phương đưa giống ĐT30 và ĐT26 vào hệ thống khảo nghiệm sản xuất diện rộng và xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị nông sản bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cây đậu tương có tên khoa học là Glycine Max (L) Merrill thuộc họ đậu Leguminosae. Hạt đậu tương là loại thực phẩm duy nhất mà giá trị của nó được đánh giá đồng thời cả prôtêin và lipit. Hàm lượng prôtêin trong hạt đậu tương còn cao hơn cả hàm lượng prôtêin trong cá, thịt, cao gấp hai lần so với các loại đậu đỗ khác và chiếm 50% tổng lượng dầu thực vật. Chính vì vậy đậu tương vừa là cây lấy dầu, cây thực phẩm quan trọng cho con người, làm thức ăn gia súc, làm nguyên liệu cho một số ngành công nghiệp.

Ngoài ra cây đậu tương còn có tác dụng cải tạo đất tốt, là một trong những cây trồng chủ lực trong hệ thống chuyển đổi cơ cấu cây trồng và là mặt hàng xuất khẩu có giá trị. Theo các phân tích sinh hoá trong hạt đậu tương thì hàm lượng prôtêin chiếm khoảng 36-40%, lipit chứa một tỷ lệ cao các axit béo chưa no (khoảng 60-70%) có hệ số đồng hóa cao, mùi vị thơm ngon tuỳ theo giống và điều kiện ngoại cảnh. Trong hạt đậu tương không chỉ có hàm lượng cao về prôtêin mà nó còn chứa đầy đủ và cân đối các loại axit amin, đặc biệt là axit amin không thay thế như: Xystin, Lizin, Triptophan. có vai trò quan trọng đối với cơ thể con người và gia súc.

Ngoài ra trong hạt đậu tương còn chứa nhiều loại vitamin như: PP, A, C, E, K, đặc biệt là vitamin B1 và B2 (Phạm Văn Thiều, 2006) [12]. Ngày nay, đậu tương được sử dụng làm nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp khác nhau như: chế biến sơn, mực in, cao su nhân tạo, tơ nhân tạo, chất dẻo, dầu bôi trơn trong các ngành hàng không. Ngoài ra đậu tương còn được sử dụng để làm thuốc trong y học, đặc biệt có tác dụng tốt cho tim, gan, thận, dạ dày và ruột. Ở Việt Nam, đậu tương là một trong những cây trồng quan trọng, vừa dễ trồng vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao, không những thế cây đậu tương còn có tác dụng cải tạo đất tăng năng suất của các cây trồng khác.

Chính vì vậy, phát triển cây đậu 2 tương là một trong những ưu tiên hàng đầu ở nước ta và là chiến lược kinh tế trong việc sản xuất và khai thác lợi thế ở vùng khí hậu nhiệt đới. Thái Nguyên là tỉnh có diện tích gieo trồng đậu tương khá lớn nhưng năng suất không ổn định. Nguyên nhân là do người dân chủ yếu vẫn còn sử dụng những giống cũ đã bị thoái hóa và chưa áp dụng các biện pháp canh tác phù hợp. Do vậy cần nhanh chóng tiến hành các công tác khảo nghiệm để nhanh chóng chọn ra bộ giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt và có khả năng thích ứng cao với điều kiện khí hậu của vùng.

Xuất phát từ thực tế đó chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển một số giống đậu tương mới vụ xuân 2015 tại Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục đích của đề tài - Xác định được giống đậu tương có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt cho năng suất cao và ổn định tại Thái Nguyên.2 Yêu cầu của đề tài - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống đậu tương thí nghiệm. - Đánh giá một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương thí nghiệm. - Đánh giá tình hình sâu bệnh của các giống đậu tương thí nghiệm.

- Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp sinh viên củng cố kiến thức lý thuyết đã được học trên giảng đường, đồng thời làm quen với công tác nghiên cứu giúp sinh viên nắm vững được các bước tiến hành một đề tài nghiên cứu khoa học, bước đầu tích lũy các kiến thức thực tế, kỹ năng và kinh nghiệm làm việc thực tế. - Góp phần vào hệ thống khảo nghiệm giống đậu tương mới tại Thái Nguyên.

Ý nghĩa thực tiễn - Từ việc thực hiện đề tài với mục đích góp phần tìm ra giống có năng suất cao, chống chịu tốt thích nghi với vùng sinh thái tại Thái Nguyên. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và thực tiễn đề tài 2. Cơ sở khoa học Trong sản suất nông nghiệp, giống tốt được xem như một trong những trợ thủ đắc lực nhất giúp con người tăng năng suất và sản lượng cây trồng.

Giống quy định giới hạn năng suất của cây trồng. Năng suất chỉ tương ứng với điều kiện kĩ thuật trong phạm vi do giống quy định. Khi năng suất đạt mức tối đa thì dù điều kiện ngoại cảnh cũng như kĩ thuật canh tác tốt hơn cũng khó có thể làm tăng năng suất. Bởi vậy, giống mới có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng.

Mỗi một giống khác nhau có khả năng phản ứng với điều kiện sinh thái ở mỗi vùng khác nhau. Vì vậy để phát huy được hiệu quả của giống cần phải sử dụng chúng hợp lý, phù hợp với điều kiện khí hâu, sinh thái, đất đai và kinh tế xã hội.của mỗi vùng. Để có những giống có năng suất cao, chất lượng tốt, có khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh tốt thì công tác chọn tạo giống đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Ngày nay nhờ có những thành tựu của công nghệ sinh học hiện đại và toàn cầu hóa thì công tác giống được hỗ trợ và thời gian tạo ra giống mới được rút ngắn rất nhiều.

Các thành tựu khoa học được ứng dụng trong chọn giống như gây đột biến, chuyển gen, lai tạo, nhập nội giống… Các giống đậu tương tại Việt Nam hiện tại sử dụng chủ yếu được tạo ra bằng phương pháp lại tạo và nhập nội. Khi chọn lọc hay nhập được giống mới thì việc khảo nghiệm tại các vùng tiểu khí hậu khác nhau để tìm ra giống tốt là rất quan trọng. Công tác khảo nghiệm giống là một cuộc thí nghiệm nhằm xác định sự thích ứng của giống đối với các kiểu khí hậu, các loại đất và các biện pháp kỹ thuật khác ở mỗi địa phương. Nếu các giống mới chưa được khảo nghiệm kỹ lưỡng và chưa được công nhận là đạt tiêu chuẩn mà đã đưa ra sản xuất ở diện rộng thì sẽ gây hiện tượng rối loạn giống, gây khó khăn cho việc sản xuất, thâm canh tăng năng suất cây trồng.

Cơ sở thực tiễn Hiện nay, ở tỉnh Thái Nguyên có diện tích gieo trồng đậu tương khá lớn nhưng năng suất không ổn định. Nguyên nhân là do người dân chủ yếu vẫn còn sử dụng những giống cũ đã bị thoái hóa và chưa áp dụng các biện pháp canh tác phù hợp. Trước thực trạng ấy, trong những năm sắp tới thì việc chọn tao giống mới, quy trình kỹ thuật canh tác mới để phát triển sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên ngày càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới và Việt Nam 2.

Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới Đậu tương là một trong những cây trồng quan trọng có giá trị kinh tế cao trong hệ thống nông nghiệp và là nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp của nhiều quốc gia trên thế giới. Trong đó phải kể tới các nước sản xuất đậu tương hàng đầu thế giới như: Hoa Kỳ, Brazil, Agentina, Trung Quốc sản xuất chủ yếu để xuất khẩu cho thị trường thế giới là 3 nước đầu tiên còn Trung Quốc chủ yếu hướng tới thị trường nội địa. Cây đậu tương có lịch sử lâu đời nhất của nhân loại nó được trồng cách đây khoảng 5000 năm và được thuần hóa từ rất sớm. Hiện nay có khoảng 78 quốc gia và vùng lãnh thổ trồng cây đậu tương cho thấy nó có khả năng thích nghi với những điều kiện khí hậu rộng.

Châu Á là nới nguyên sản của cây đâu tương nhưng nó lại rất thích nghi và được trồng tập trung chủ yếu tại Châu Mỹ chiếm 70% trong khi đó tại nơi nguyên sản của nó thì chỉ có 24% tính theo diện tích trồng trọt. Từ Những thập kỷ 70 của thế kỷ XX thì cây đậu tương đã được chú trọng sản xuất sản lượng của đậu tương tăng gấp 2 lần các cây lấy dầu khác và trở thành cây trồng tiềm năng trong tương lai. Qua bảng sau ta thấy sản lượng đậu tương tăng lên qua từng năm cụ thể: 5 Bảng 2.1: Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới những năm gần đây Chỉ tiêu Diêṇ tích Năng suấ t Sản lƣợng Năm (triêụ ha) (tạ/ha) (triêụ tấ n) 2006 95,32 23,29 221,97 2007 90,16 24,37 219,73 2008 96,47 23,97 231,26 2009 99,34 22,49 223,41 2010 102,81 25,78 265,04 2011 103,81 25,23 261,94 2012 104,92 22,98 241,14 2013 111,27 24,84 276,41 (Nguồ n: Số liệu thống kê của FAO năm 2015 )[17]. Qua bảng 2.1 ta thấ y: Về diê ̣n tích : Từ 2006 đến 2013 diê ̣n tích trồ ng đâ ̣u tương trên thế giới dao đô ̣ng trong khoảng 95,32 - 111,27 (triê ̣u ha) trong đó diê ̣n tí ch trồ ng đâ ̣u tương năm 2013 là lớn nhất đạt 111,27 (triê ̣u ha), qua bảng số liê ̣u ta thấ y diê ̣n tić h trồ ng đâ ̣u tương ngày càng tăng lên.

Cho thấ y sự đầ u tư vào cây đâ ̣u tương là khá l ớn, các nước trên thế giới đang có xu hướng sản xuất nhiề u hơn. Về năng suấ t : Từ bảng trên ta thấ y năng suấ t đâ ̣u tương có nhiề u biến đô ̣ng : cụ thể là từ năm 2006 - 2010 năng suất đậu tương tăng 2,49 (tạ/ha). Từ năm 2010 - 2013 năng suất đậu tương giảm 0,94 (tạ/ha). Thấ p nhấ t là năm 2009 với 22,49 (tạ/ha) và cao nhất là năm 2010 với 25,78 (tạ/ha).

Về sản lượng : Nhìn chung sản lươ ̣ng đâ ̣u tương trên thề giới tăng liên tu ̣c trong những năm gầ n đây qua các năm từ 2007 - 2013 sản lươ ̣ng tăng từ 219,73 (triê ̣u tấ n) lên 276,41 (triê ̣u tấ n ) sản lượng đậu tương năm 2013 tăng 1,25 lầ n so với năm 2007. 6 Đậu tương là một cây trồng có vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và vị thế của nó ngày càng được n âng cao. Hiê ̣n nay sản xuấ t đâ ̣u tương lớn nhấ t trên thế giới là 4 nước Hoa kỳ , Brazil, Argentina và Trung Quố c. Sản lượng đậu tương của 4 nước này chiế m tới 90-95% sản lượng đậu tương toàn thế giới.