Luận văn thạc sĩ ứng dụng mô hình zscore trong đánh giá khả năng phá sản của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích mô hình zscore trong đánh giá khả năng phá sản doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thu Thảo
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Đình Đạt
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Phá Sản Doanh Nghiệp Thực Phẩm Qua Mô Hình Z-Score
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Tổng quan về phá sản
• 2.1.1. Khái niệm, nhận định về phá sản của doanh nghiệp
• 2.1.2. Tiêu chí xác định tình trạng phá sản
• 2.1.3. Nguyên nhân dẫn đến phá sản doanh nghiệp
• 2.1.4. Tác động của phá sản doanh nghiệp trong nền kinh tế
• 2.2. Tổng quan về mô hình Z-score
• 2.2.1. Tiền đề cho nghiên cứu của Altman
• 2.2.2. Xây dựng mô hình Z-score
• 2.2.3. Các kiểm định mô hình Z-score
• 2.2.4. Các mô hình Z-score điều chỉnh
• 2.3. So sánh mô hình Z-score và một số mô hình dùng nhận diện phá sản khác
• 2.3.1. Một số phương pháp phân tích khác xây dựng mô hình nhận diện phá sản doanh nghiệp
• 2.3.2. So sánh mô hình Z-score và các mô hình nhận diện phá sản khác
• 2.4. Kiểm định và ứng dụng mô hình Z-score ở Việt Nam trước đây
• 2.4.1. Kiểm định mô hình Z-score ở Việt Nam trước đây
• 2.4.2. Đánh giá nghiên cứu kiểm định
• 2.4.3. Ứng dụng mô hình Z-score tại Việt Nam
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.1. Thiết kế dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH
• 4.1. Tổng quan về các doanh nghiệp thực phẩm
• 4.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 4.1.2. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp ngành thực phẩm
• 4.1.3. Thực trạng tình hình hoạt động kinh doanh của ngành thực phẩm Việt Nam
• 4.2. Đánh giá khả năng phá sản của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 4.2.1. Tổng quan chung về Z-score của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2020
• 4.2.2. Phân tích điểm số Z” của doanh nghiệp thực phẩm có tình hình tài chính không an toàn
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, ĐÓNG GÓP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Một số kiến nghị
• 5.1.1. Tài trợ hợp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản
• 5.1.2. Giảm dùng nợ trong cấu trúc vốn
• 5.1.3. Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh
• 5.1.4. Tăng cường giữ lại lợi nhuận
• 5.1.5. Nâng cao chất lượng báo cáo tài chính
• 5.1.6. Nâng cao minh bạch tài chính
• 5.2. Đề xuất ứng dụng mô hình Z-score tại Việt Nam
• 5.2.1. Đối với các doanh nghiệp
• 5.2.2. Đối với chủ nợ và nhà đầu tư
• 5.2.3. Đối với riêng ngân hàng
• 5.3. Đóng góp, hạn chế của đề tài
• 5.3.1. Đóng góp của đề tài
• 5.3.2. Hạn chế của đề tài
• 5.3.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: DANH SÁCH CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• PHỤ LỤC 2: CHỈ SỐ Z” CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TỪ NĂM 2015 ĐẾN NĂM 2020

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Khả Năng Phá Sản Doanh Nghiệp Thực Phẩm

Đánh giá khả năng phá sản của doanh nghiệp thực phẩm là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Ngành thực phẩm đóng vai trò thiết yếu trong nền kinh tế Việt Nam, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Mô hình Z-score được phát triển bởi Altman đã trở thành công cụ hữu ích trong việc phân tích tình hình tài chính và dự đoán khả năng phá sản của doanh nghiệp. Mô hình này không chỉ giúp nhận diện doanh nghiệp có nguy cơ mà còn cung cấp thông tin để các nhà đầu tư và chủ nợ đưa ra quyết định hợp lý.

1.1. Khái Niệm Về Khả Năng Phá Sản Doanh Nghiệp

Khả năng phá sản doanh nghiệp được hiểu là khả năng một doanh nghiệp không thể thanh toán các khoản nợ đến hạn. Điều này có thể dẫn đến việc doanh nghiệp phải ngừng hoạt động hoặc tiến hành thủ tục phá sản. Việc nhận diện sớm khả năng này là rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Mô Hình Z Score

Mô hình Z-score là một công cụ phân tích tài chính giúp đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp. Nó sử dụng các chỉ số tài chính để tính toán một điểm số, từ đó xác định khả năng phá sản. Mô hình này đã được kiểm chứng qua nhiều nghiên cứu và cho thấy độ chính xác cao trong việc dự đoán khả năng phá sản.

II. Những Thách Thức Trong Đánh Giá Khả Năng Phá Sản Doanh Nghiệp Thực Phẩm

Ngành thực phẩm tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Điều này làm gia tăng nguy cơ phá sản, đòi hỏi cần có các phương pháp đánh giá hiệu quả hơn.

2.1. Tác Động Của Đại Dịch Đến Ngành Thực Phẩm

Đại dịch Covid-19 đã gây ra nhiều khó khăn cho doanh nghiệp thực phẩm, từ việc gián đoạn chuỗi cung ứng đến giảm sức mua của người tiêu dùng. Nhiều doanh nghiệp đã phải đối mặt với tình trạng thua lỗ và nguy cơ phá sản gia tăng.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Dự Đoán Khả Năng Phá Sản

Việc dự đoán khả năng phá sản không chỉ phụ thuộc vào các chỉ số tài chính mà còn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bên ngoài như chính sách của nhà nước và tình hình kinh tế toàn cầu. Điều này làm cho việc áp dụng mô hình Z-score trở nên phức tạp hơn.

III. Phương Pháp Ứng Dụng Mô Hình Z Score Trong Đánh Giá Khả Năng Phá Sản

Mô hình Z-score được xây dựng dựa trên các chỉ số tài chính quan trọng, giúp đánh giá khả năng phá sản của doanh nghiệp. Việc áp dụng mô hình này đòi hỏi phải thu thập và phân tích dữ liệu tài chính một cách chính xác.

3.1. Cách Tính Chỉ Số Z Score

Chỉ số Z-score được tính toán dựa trên các yếu tố như lợi nhuận, tài sản, và nợ phải trả. Công thức tính Z-score giúp xác định mức độ an toàn tài chính của doanh nghiệp và khả năng phá sản trong tương lai.

3.2. So Sánh Mô Hình Z Score Với Các Mô Hình Khác

Mô hình Z-score có nhiều ưu điểm so với các mô hình khác trong việc dự đoán khả năng phá sản. Nó đã được kiểm chứng qua nhiều nghiên cứu và cho thấy độ chính xác cao hơn so với các phương pháp truyền thống.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Khả Năng Phá Sản Doanh Nghiệp Thực Phẩm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam có nguy cơ phá sản cao. Việc áp dụng mô hình Z-score đã giúp nhận diện các doanh nghiệp này một cách hiệu quả.

4.1. Phân Tích Kết Quả Z Score Của Doanh Nghiệp

Kết quả phân tích cho thấy nhiều doanh nghiệp thực phẩm có chỉ số Z-score thấp, cho thấy tình hình tài chính không ổn định. Điều này cảnh báo về nguy cơ phá sản trong tương lai gần.

4.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đưa ra các giải pháp cải thiện tình hình tài chính cho doanh nghiệp. Các nhà đầu tư và chủ nợ có thể dựa vào thông tin này để đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

V. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Trong Đánh Giá Khả Năng Phá Sản

Việc đánh giá khả năng phá sản doanh nghiệp thực phẩm thông qua mô hình Z-score là cần thiết và hữu ích. Nghiên cứu này không chỉ giúp nhận diện các doanh nghiệp có nguy cơ mà còn cung cấp thông tin để cải thiện tình hình tài chính của họ.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mô hình Z-score là công cụ hiệu quả trong việc đánh giá khả năng phá sản của doanh nghiệp thực phẩm. Kết quả cho thấy nhiều doanh nghiệp cần cải thiện tình hình tài chính để tránh nguy cơ phá sản.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các mô hình dự đoán khả năng phá sản khác, đồng thời áp dụng các phương pháp phân tích mới để nâng cao độ chính xác trong việc đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thực phẩm và đồ uống đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế Việt Nam với mức đóng góp khoảng 15% GDP hàng năm. Theo số liệu khảo sát của Công ty Nghiên cứu thị trường BMI, tổng doanh thu bán hàng của ngành đạt 975.867 tỷ đồng vào năm 2020, đồng thời chi tiêu cho thực phẩm chiếm tỷ trọng khoảng 35% tổng chi tiêu dùng của các hộ gia đình. Tốc độ tăng trưởng toàn ngành được dự báo duy trì từ 5% đến 6% mỗi năm trong giai đoạn 2020 - 2025. Tuy nhiên, giai đoạn 2019 - 2020 ghi nhận nhiều biến động khắc nghiệt do đại dịch Covid-19 và suy thoái kinh tế toàn cầu, khiến khoảng 50% doanh nghiệp chịu tác động nghiêm trọng và hơn 85% doanh nghiệp gặp khó khăn lớn trong quản trị hàng tồn kho, chuỗi phân phối cũng như áp lực thanh khoản.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để nhận diện sớm nguy cơ kiệt quệ tài chính và mất khả năng thanh toán trước khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản. Luận văn thạc sĩ tập trung giải quyết bài toán ứng dụng mô hình Z-score nhằm định lượng và dự báo xác suất khủng hoảng tài chính của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên hai sàn chứng khoán HOSE và HNX trong chuỗi thời gian 6 năm từ năm 2015 đến năm 2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp công cụ cảnh báo sớm với độ tin cậy lên đến 91% trước 1 năm khủng hoảng, hỗ trợ doanh nghiệp tái cơ cấu vốn, giảm tỷ lệ nợ xấu và bảo vệ dòng vốn của các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phá sản doanh nghiệp và phương pháp phân tích đa biệt thức (Multiple Discriminant Analysis - MDA) do Edward I. Altman khởi xướng từ năm 1968. Về mặt pháp lý, theo quy định tại Điều 5 Luật Phá sản 2014, một doanh nghiệp được xác định mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày đến hạn. Về khía cạnh tài chính, tình trạng kiệt quệ xảy ra khi giá trị hiện tại của dòng tiền không đủ bù đắp các nghĩa vụ nợ hoặc tổng tài sản sụt giảm dưới mức nợ phải trả.

Để phù hợp với các thị trường mới nổi và loại bỏ sai lệch về quy mô doanh thu giữa các nhóm ngành, tác giả áp dụng mô hình Z-score điều chỉnh (chỉ số Z'') được Altman công bố năm 1995. Phương trình định lượng gồm 4 biến tài chính cơ bản:

Z'' = 6,56X1 + 3,26X2 + 6,72X3 + 1,05X4

Trong đó, X1 phản ánh tỷ lệ vốn lưu động ròng trên tổng tài sản đo lường tính thanh khoản; X2 là lợi nhuận giữ lại trên tổng tài sản đại diện cho tích lũy vốn; X3 là lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT) trên tổng tài sản đo lường hiệu suất sinh lời thật của tài sản độc lập với cấu trúc vốn; X4 là giá trị sổ sách của vốn chủ sở hữu trên tổng nợ phải trả. Các giá trị ngưỡng phân loại bao gồm: Z'' dưới 1,1 thuộc vùng kiệt quệ tài chính hoặc nguy cơ phá sản cao; Z'' từ 1,1 đến 2,6 thuộc vùng xám cảnh báo; Z'' trên 2,6 thuộc vùng an toàn tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập toàn diện từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên hai sở giao dịch chứng khoán HOSE và HNX xuyên suốt 6 năm, từ năm 2015 đến năm 2020. Quá trình chọn mẫu tuân thủ nguyên tắc chọn mẫu toàn bộ các doanh nghiệp đủ điều kiện dữ liệu công bố minh bạch nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho toàn ngành.

Lý do lựa chọn mô hình Z'' thay vì mô hình Z truyền thống 5 biến là do biến số doanh thu trên tổng tài sản (X5) có sự phân hóa rất lớn giữa các phân khúc chế biến, thương mại và dịch vụ, dễ làm méo mó kết quả phân loại tại các thị trường đang phát triển. Phương pháp phân tích định lượng sử dụng các kỹ thuật so sánh tuyệt đối, so sánh tương đối và phương pháp liên hệ cân đối chỉ số tài chính. Dữ liệu sau đó được xử lý để tính toán điểm số Z'' cho từng năm, phân nhóm rủi ro và đo lường độ nhạy của các hệ số tài chính qua các chu kỳ kinh doanh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng chỉ ra sự phân hóa rõ nét về sức khỏe tài chính giữa các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trong giai đoạn 2015 - 2020. Tỷ lệ dự báo chính xác của mô hình Z'' đạt mức 91% tại thời điểm 1 năm trước khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính, với tỷ lệ sai lầm loại I (doanh nghiệp kiệt quệ nhưng bị dự báo an toàn) chỉ ở mức 9%. Khi khoảng cách thời gian dự báo tăng lên 2 năm trước khủng hoảng, độ chính xác duy trì ở mức 72%, chứng minh tính hiệu quả vượt trội của công cụ trong việc phát hiện mầm mống mất khả năng thanh toán.

Phân tích trường hợp điển hình cho thấy các doanh nghiệp duy trì được hệ số sinh lời tài sản X3 trên 15% và tỷ lệ vốn lưu động X1 dương ổn định như Công ty Cổ phần Tập đoàn Dabaco Việt Nam luôn nằm vững chắc trong vùng an toàn với điểm số Z'' vượt mốc 2,6. Ngược lại, các đơn vị có tỷ lệ đòn bẩy nợ cao, lợi nhuận giữ lại âm hoặc sụt giảm liên tục như Công ty Cổ phần Vang Thăng Long hay các giai đoạn biến động của Công ty Cổ phần Chế biến hàng Xuất khẩu Long An (LAF) và Công ty Cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa (SBT) đã rơi vào vùng xám từ 1,1 đến 2,6 hoặc sát ngưỡng kiệt quệ tài chính. Hơn 30% doanh nghiệp trong mẫu khảo sát từng có ít nhất một năm rơi vào vùng cảnh báo tài chính trong giai đoạn 2018 - 2020.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính đẩy các doanh nghiệp thực phẩm vào vùng mất an toàn tài chính bắt nguồn từ việc lạm dụng đòn bẩy nợ vay ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn, khiến chỉ số X1 bị âm và chỉ số X4 sụt giảm nghiêm trọng xuống dưới 40%. Khi biên lợi nhuận hoạt động bị bào mòn do giá nguyên liệu đầu vào tăng hoặc suy giảm sức mua trong dịch bệnh, tỷ số EBIT trên tổng tài sản (X3) giảm xuống mức âm khiến điểm Z'' tụt dốc nhanh chóng.

So sánh với công trình thực nghiệm của David L. Olson và các cộng sự năm 2011, mô hình Z-score đạt độ chính xác phân loại tổng thể lên tới 95%, vượt trội hơn đáng kể so với phương pháp Mạng thần kinh nhân tạo (81,3%) và mô hình Hồi quy Logistic (79,8%), đồng thời gọn nhẹ hơn mô hình Cây quyết định vốn đòi hỏi tới 15 biến số và 52 nhánh rẽ phức tạp. Kết quả thực nghiệm tại Việt Nam cũng hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu tại thị trường Thái Lan (92%) và Mexico (95%). Về mặt trực quan hóa dữ liệu, sự biến động điểm số Z'' trung bình toàn ngành qua các năm có thể được trình bày sinh động qua biểu đồ đường xu hướng kết hợp biểu đồ cột phân nhóm tỷ lệ phần trăm an toàn, vùng xám và kiệt quệ, giúp các nhà quản trị dễ dàng theo dõi quỹ đạo tài chính của doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Từ các kết luận thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm cải thiện sức khỏe tài chính cho các doanh nghiệp ngành thực phẩm:

Thứ nhất, tối ưu hóa quản trị vốn lưu động và nâng cao hiệu suất tài sản. Doanh nghiệp cần tái cơ cấu kỳ thu tiền bình quân và quản lý chặt chẽ vòng quay hàng tồn kho nhằm giữ tỷ số X1 ở mức tối thiểu từ 15% đến 20%. Ban điều hành phải kiên quyết thanh lý các tài sản hoạt động không hiệu quả nhằm nâng cao tỷ suất EBIT trên tổng tài sản (X3) đạt mục tiêu tối thiểu trên 8% hàng năm, thực hiện trong lộ trình 12 tháng.

Thứ hai, tái cấu trúc nguồn vốn và kiểm soát tỷ lệ đòn bẩy nợ. Các công ty thực phẩm cần hạn chế tối đa việc sử dụng nợ vay ngắn hạn cho đầu tư dài hạn, từng bước giảm tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu xuống dưới ngưỡng 1,5 lần để cải thiện biến số X4. Mục tiêu là gia tăng hệ số an toàn vốn trong chu kỳ từ 12 đến 24 tháng do Hội đồng quản trị và Giám đốc tài chính trực tiếp chỉ đạo.

Thứ ba, xây dựng chính sách tích lũy lợi nhuận giữ lại hợp lý. Doanh nghiệp cần cân đối chính sách chi trả cổ tức bằng tiền mặt, ưu tiên giữ lại tối thiểu 30% đến 40% lợi nhuận sau thuế hàng năm để tái đầu tư vào quỹ phát triển kinh doanh, qua đó cải thiện chỉ số X2 và củng cố bộ đệm vốn tự có trước các biến động vĩ mô.

Thứ tư, nâng cao tính minh bạch và chuẩn hóa chất lượng báo cáo tài chính. Doanh nghiệp và kiểm toán viên độc lập phải đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực kế toán, công bố thông tin minh bạch theo định kỳ nhằm hạn chế sai lệch chỉ số. Đồng thời, các ngân hàng thương mại cần tích hợp mô hình Z'' vào hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ với mục tiêu rút ngắn 20% thời gian thẩm định rủi ro cho vay.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Thứ nhất, Ban lãnh đạo và Giám đốc tài chính (CFO) các doanh nghiệp thực phẩm: Tài liệu giúp nhận diện sức khỏe tài chính định kỳ, phát hiện sớm nguy cơ kiệt quệ trước từ 1 đến 2 năm để chủ động tái cấu trúc dòng tiền và cơ cấu nợ.

Thứ hai, Ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng: Sử dụng mô hình làm công cụ bổ trợ trong quy trình thẩm định hồ sơ vay vốn, thiết lập hạn mức tín dụng và giảm thiểu từ 10% đến 15% nguy cơ phát sinh nợ xấu nhóm ngành sản xuất chế biến.

Thứ ba, Nhà đầu tư cá nhân và quỹ đầu tư tài chính: Cung cấp góc nhìn định lượng khách quan để sàng lọc cổ phiếu tiềm năng, loại bỏ các doanh nghiệp thuộc nhóm vùng xám và vùng nguy hiểm khỏi danh mục đầu tư trung và dài hạn.

Thứ tư, Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu tài chính: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật thực nghiệm phong phú về phương pháp ứng dụng phân tích đa biệt thức (MDA) trong điều kiện thị trường chứng khoán mới nổi tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình Z-score của Altman có độ chính xác như thế nào tại thị trường Việt Nam? Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận mô hình Z'' đạt độ chính xác lên tới 91% trong việc nhận diện doanh nghiệp kiệt quệ tài chính trước thời điểm khủng hoảng 1 năm. Tỷ lệ này tương đồng với các thị trường phát triển và thị trường mới nổi như Thái Lan (92%) hay Mexico (95%).

2. Tại sao luận văn lại lựa chọn mô hình Z'' thay vì mô hình Z-score gốc? Mô hình Z'' gồm 4 biến đã loại bỏ biến số X5 (Doanh thu/Tổng tài sản). Việc này giúp triệt tiêu sự sai lệch về tỷ suất quay vòng vốn giữa các phân khúc kinh doanh khác nhau, đồng thời sử dụng giá trị sổ sách của vốn chủ sở hữu trong biến X4 để phù hợp với đặc thù doanh nghiệp tại Việt Nam.

3. Các ngưỡng điểm số Z'' được phân loại cụ thể ra sao? Thang đo mô hình Z'' quy định 3 vùng rõ ràng: Điểm số dưới 1,1 cảnh báo doanh nghiệp thuộc vùng kiệt quệ tài chính hoặc nguy cơ phá sản cao; điểm số từ 1,1 đến 2,6 nằm trong vùng xám cần giám sát chặt chẽ; điểm số trên 2,6 khẳng định doanh nghiệp an toàn tài chính.

4. Theo Luật Phá sản 2014, tiêu chí xác định doanh nghiệp mất khả năng thanh toán là gì? Căn cứ theo Điều 5 Luật Phá sản 2014, doanh nghiệp bị coi là mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày đến hạn, làm căn cứ pháp lý để các chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.

5. Doanh nghiệp thực phẩm cần làm gì ngay khi điểm số Z'' rơi vào vùng xám? Doanh nghiệp cần lập tức rà soát chi phí vận hành, giãn tiến độ đầu tư mở rộng, tăng tốc độ thu hồi nợ đọng để tăng vốn lưu động ròng X1, đồng thời cơ cấu lại các khoản nợ ngắn hạn nhằm đưa điểm số Z'' trở lại mức an toàn trên 2,6.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh mô hình Z'' đạt độ tin cậy dự báo 91% đối với các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết tại Việt Nam trước 1 năm kiệt quệ tài chính.
• Nghiên cứu phản ánh toàn diện thực trạng tài chính giai đoạn 2015 - 2020, làm rõ vai trò quyết định của hệ số sinh lời tài sản và đòn bẩy nợ đối với khả năng tồn tại của doanh nghiệp.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp tài chính mang tính khả thi cao giúp doanh nghiệp duy trì điểm số Z'' trên 2,6 và tối ưu hóa chi phí vốn.
• Đề tài đóng góp khung tham chiếu khoa học cho các tổ chức tín dụng và nhà đầu tư trong việc kiểm soát rủi ro phá sản trên thị trường chứng khoán.
• Doanh nghiệp cần chủ động thiết lập quy trình tính toán chỉ số Z'' định kỳ 6 tháng một lần theo chu kỳ công bố báo cáo tài chính để phát hiện sớm các rủi ro tiềm ẩn.

Hãy chủ động ứng dụng ngay mô hình chỉ số Z'' vào quy trình phân tích và quản trị tài chính doanh nghiệp để nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo toàn dòng vốn đầu tư bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, ĐÓNG GÓP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2. Tổng quan về phá sản 2. Khái niệm, nhận định về phá sản của doanh nghiệp “ Mỗi một quốc gia riêng biệt tùy theo trình độ phát triển và điều kiện kinh tế - xã hội sẽ có các quy định về phá sản công ty hay doanh nghiệp khác nhau và có những đặc trưng riêng. Ví dụ như ở Nhật, do nguyên nhân lịch sử của xã hội Nhật Bản dẫn đến việc hệ thống pháp luật về phá sản doanh nghiệp tại quốc gia này được quy định trong trong nhiều luật chứ không phải một bộ luật, cụ thể là các bộ luật: Luật Phá sản (1922); Bộ luật thương mại (1938); Luật về thoả hiệp (1922; 2000); Luật về tổ chức lại công ty (1952), Bộ luật về phục hồi dân sự (1999; 2000).

Còn tại Hoa Kỳ, phá sản được quy định trong hai chương luật đó là chương 7 thanh lý và chương 11 tái tổ chức. Luật phá sản của Hoa Kỳ khá khoan hồng, với mục đích để bảo vệ các cá nhân và doanh nghiệp khi lâm vào tình trạng không trả được nợ, từ đó tạo điều kiện để các doanh nghiệp nhỏ phát triển bằng việc khuyến khích các doanh nghiệp này chấp nhận rủi ro khi kinh doanh. Tại Pháp, hiện tại quy định về phá sản của Pháp được quy định tại Luật ngày 25-01-1985 của Pháp (được sửa đổi theo Luật Phá sản ngày 20-10- 1994). Một trong những đặc trưng của pháp luật phá sản hiện đại của Pháp là khuyến khích sự sống sót của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản.

Các quyền yêu cầu Toà án tuyên bố phá sản và sự phân biệt thứ tự ưu tiên các quyền của chủ nợ đối với người mắc nợ được phân định rõ trong pháp luật về phá sản tại Pháp.” “ Tại Việt Nam, người ta sử dụng khá nhiều từ ngữ để mô tả trạng thái phá sản của doanh nghiệp như: vỡ nợ, phá sản, khánh tận,.Xét theo định nghĩa trong từ điển Việt Nam “phá sản” được hiểu là việc rơi vào tình trạng không còn tài sản và thường là vỡ nợ do kinh doanh bị thua lỗ, thất bại; còn “vỡ nợ” được hiểu là là bị thua lỗ, thất bại liên tục trong buôn bán hay kinh doanh, đã phải bán toàn bộ tài sản mà vẫn không thể đủ để trả nợ. Như vậy, trong cách hiểu thông thường, khái niệm phá sản là để chỉ cho một sự việc đã rồi, sự việc “phải bán hết tài sản mà vẫn không đủ trả nợ”. Còn xét riêng đối với Từ điển Luật học phá sản lại được hiểu là là “tình trạng một chủ thể (cá nhân, pháp nhân) mất khả năng thanh toán nợ đến hạn”. Xét theo 8 nhận định này, khái niệm phá sản chỉ mới xác định được một tình trạng có thể xảy ra đối với các chủ thể bị lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán.

Như vậy có thể nói, “phá sản” được hiểu bằng việc “mất khả năng thanh toán”. “ Trong tiếng Anh, những thuật ngữ bankruptcy, insolvency diễn đạt khái niệm phá sản và mất khả năng thanh toán. Trong vài trường hợp người ta sử dụng hai thuật ngữ là những từ có cùng ý nghĩa tương tự nhau. Tuy vậy, có nhận định cho rằng, insolvency là thuật ngữ liên quan đến tình trạng tài chính, trong khi đó bankruptcy lại là thuật ngữ liên quan thuần tuý về pháp lý.” Cụ thể, từ insolvency được dịch trong tiếng Việt là mất khả năng thanh toán, nói lên tình trạng tài chính của doanh nghiệp.

Tình trạng mất khả năng thanh toán này có thể xác định theo phương thức dựa trên cân đối tài sản - nợ cho thấy tài sản còn lại của doanh nghiệp không đủ để thanh toán nợ hoặc dựa vào việc doanh nghiệp không còn khả năng thanh toán nợ đã đến hạn khi chủ nợ có yêu cầu. Khi một doanh nghiệp bị mất khả năng thanh toán (insolvency) thì nó có thể được thực hiện các thủ tục phục hồi hoặc bị thanh lý. Còn từ bankruptcy thì được dịch sát nghĩa trong tiếng Việt là các thủ tục pháp lý được thực hiện nhằm xử lý tình trạng mất khả năng thanh toán. Từ các nhận định đã trình bày ở trên dễ dàng thấy được về mặt pháp lý, có thể hiểu phá sản theo hai khía cạnh sau: Thứ nhất, phá sản là khi tổ chức kinh doanh bị mất khả năng thanh toán và bị cơ quan nhà nước ra quyết định tuyên bố phá sản.

Sau quyết định này là việc tổ chức kinh doanh chấm dứt hoạt động. Thứ hai, có thể hiểu theo khía cạnh thủ tục pháp lý, phá sản liên quan đến việc một tổ chức kinh doanh thực hiện các thủ tục pháp lý với mục đích xử lý tình trạng mất khả năng thanh toán của tổ chức kinh doanh này. Luật phá sản và pháp luật có liên quan quy định thủ tục pháp lý về phá sản, thủ tục này được tiến hành từ khi có dấu hiệu tổ chức kinh doanh đó lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán và quá trình giải quyết tình trạng mất khả năng thanh toán được thực hiện có thể đưa đến 9 những hệ quả khác nhau là phục hồi tổ chức kinh doanh hoặc thanh lý tài sản và chấm dứt hoạt động của tổ chức kinh doanh. “ Trong pháp luật Việt Nam, không giống như văn bản luật quy định về phá sản của Việt Nam trước đây khi không đưa ra định nghĩa chính xác cho khái niệm phá sản, Luật Phá sản năm 2014 đã đề cập đến khái niệm mang tính pháp lý về phá sản, theo đó, “Phá sản là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản”.

Dễ dàng nhận thấy được, khái niệm về phá sản ở trên đề cập phá sản theo khía cạnh quyết định của tòa án, mà không phải là quá trình ban hành để ra được quyết định đó hay thủ tục phá sản. Như vậy, doanh nghiệp được xem là phá sản khi xảy ra đồng thời việc mất khả năng thanh toán và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản, đồng nghĩa với việc theo quy định của Luật này có thể hiểu những doanh nghiệp không đảm bảo khả năng thanh toán chưa được gọi là phá sản.” Cũng theo Điều 5 của Luật Phá sản này, “chủ nợ (không có bảo đảm và có bảo đảm một phần), người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hết thời hạn 3 tháng kể từ ngày khoản nợ đến hạn thanh toán, hoặc phải thực hiện nghĩa vụ trả lương nhưng doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán cho các khoản này”. Ngoài ra, các chủ thể khác của doanh nghiệp, hợp tác xã như người đại diện theo pháp luật, chủ doanh nghiệp, chủ tịch hội đồng quản trị, chủ tịch hội đồng thành viên đều có thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ. Tóm lại, có thể nhận thấy được để công nhận một doanh nghiệp phá sản tại thị trường Việt Nam, nếu chỉ căn cứ theo quy định của pháp luật, cụ thể là của Luật Phá sản 2014 và các quy định khác có liên quan về thủ tục phá sản thì số lượng doanh nghiệp bị công nhận phá sản là rất ít.

Đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất có số lượng lao động lớn kèm theo đó là các thủ tục phá sản lại càng khó khăn hơn do việc phá sản của doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đến nhiều mặt của xã hội. Tiêu chí xác định tình trạng phá sản Theo Tiến sĩ Dương Kim Thế Nguyên (2017), có các tiêu chí xác định tình trạng phá sản như sau: Tiêu chí định lượng: doanh nghiệp không còn khả năng thanh toán là việc doanh nghiệp không thực hiện được việc thanh toán một khoản nợ đến hạn có giá trị tối thiểu theo quy định của pháp luật. Ví dụ: theo luật Singapore số tiền tối thiểu này là 10.000 Đô la Singapore vào năm 2005, còn tại Liên bang Nga số tiền tối thiểu này đối với pháp nhân được quy định là 100. Ưu điểm của tiêu chí này là việc đã thực hiện loại trừ các khoản nợ quá nhỏ của doanh nghiệp mà mất khả năng thanh toán được.

Mặc dù vậy, nhược điểm của tiêu chí này là không đánh giá được đúng lý do gây lên việc doanh nghiệp bị mất khả năng thanh toán nhất thời do nguyên nhân khác nhâu gây nên. Tiêu chí kế toán: dựa vào số liệu kế toán của doanh nghiệp, một doanh nghiệp có tổng giá trị tài sản nợ lớn hơn tổng giá trị tài sản có bị đánh giá là phá sản. Ưu điểm của tiêu chí này là việc nhận định được tình trạng tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiển nhiên rằng khi tiến hành thủ tục phá sản của doanh nghiệp việc thực hiện kiểm toán BCTC là cần thiết, đây là một điểm khó khăn của tiêu chí này.

Ngoài ra, tiêu chí này không đúng khi giá trị sổ sách tài sản của doanh nghiệp có thể bằng hoặc hơn giá trị của nợ nhưng các tài sản này không dễ dàng chuyển thành tiền để thanh toán nợ. Tiêu chí dòng tiền: Tiêu chí này đánh giá đến dòng tiền thu được của doanh nghiệp dùng để trả nợ, không chú ý đến doanh nghiệp có tài sản hiện có đủ để trả nợ hay không mà đến việc hiện kim của doanh nghiệp từ các tài sản hiện tại đủ để đảm bảo việc trả nợ hay không. Tiêu chí đang được dùng để nhận đình tình trạng phá sản của doanh nghiệp theo Luật phá sản 2014 là tiêu chí dòng tiền và có áp dụng thêm tiêu chí định lượng nhưng không phải giá trị khoản nợ và mà là thời gian trễ hạn trả nợ đến hạn. Nguyên nhân dẫn đến phá sản doanh nghiệp Việc bị rơi vào tình trạng phá sản của một doanh nghiệp có thể do nhiều nguyên nhân gây ra.

Theo nghiên cứu vào năm 1998 của Holland nhận định rằng có hai loại thất bại kinh doanh cơ bản: thứ nhất là thất bại thảm khốc và thứ hai là thất bại do thiếu thành công.