Đánh Giá Khả Năng Phá Sản Của Các Doanh Nghiệp Ngành Thực Phẩm Sử Dụng Mô Hình Z-Score

Khám phá ứng dụng mô hình z score trong đánh giá khả năng phá sản của doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thu Thảo
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Đình Đạt
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Phá Sản Doanh Nghiệp Ngành Thực Phẩm Qua Mô Hình Z-Score
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Tổng quan về phá sản
• 2.1.1. Khái niệm, nhận định về phá sản của doanh nghiệp
• 2.1.2. Tiêu chí xác định tình trạng phá sản
• 2.1.3. Nguyên nhân dẫn đến phá sản doanh nghiệp
• 2.1.4. Tác động của phá sản doanh nghiệp trong nền kinh tế
• 2.2. Tổng quan về mô hình Z-score
• 2.2.1. Tiền đề cho nghiên cứu của Altman
• 2.2.2. Xây dựng mô hình Z-score
• 2.2.3. Các kiểm định mô hình Z-score
• 2.2.4. Các mô hình Z-score điều chỉnh
• 2.2.5. So sánh mô hình Z-score và một số mô hình dùng nhận diện phá sản khác
• 2.2.6. Một số phương pháp phân tích khác xây dựng mô hình nhận diện phá sản doanh nghiệp
• 2.2.7. So sánh mô hình Z-score và các mô hình nhận diện phá sản khác
• 2.2.8. Kiểm định và ứng dụng mô hình Z-score ở Việt Nam trước đây
• 2.2.9. Đánh giá nghiên cứu kiểm định
• 2.2.10. Ứng dụng mô hình Z-score tại Việt Nam
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Thiết kế dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH
• 4.1. Tổng quan về các doanh nghiệp thực phẩm
• 4.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 4.1.2. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp ngành thực phẩm
• 4.1.3. Thực trạng tình hình hoạt động kinh doanh của ngành thực phẩm Việt Nam
• 4.1.4. Đánh giá khả năng phá sản của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 4.2. Tổng quan chung về Z-score của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2020
• 4.3. Phân tích điểm số Z” của doanh nghiệp thực phẩm có tình hình tài chính không an toàn
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, ĐÓNG GÓP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Một số kiến nghị
• 5.1.1. Tài trợ hợp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản
• 5.1.2. Giảm dùng nợ trong cấu trúc vốn
• 5.1.3. Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh
• 5.1.4. Tăng cường giữ lại lợi nhuận. Nâng cao chất lượng báo cáo tài chính
• 5.1.5. Nâng cao minh bạch tài chính
• 5.1.6. Đề xuất ứng dụng mô hình Z-score tại Việt Nam
• 5.1.6.1. Đối với các doanh nghiệp
• 5.1.6.2. Đối với chủ nợ và nhà đầu tư
• 5.1.6.3. Đối với riêng ngân hàng
• 5.2. Đóng góp, hạn chế của đề tài
• 5.2.1. Đóng góp của đề tài
• 5.2.2. Hạn chế của đề tài
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: DANH SÁCH CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• PHỤ LỤC 2: CHỈ SỐ Z” CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TỪ NĂM 2015 ĐẾN NĂM 2020

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Phá Sản Doanh Nghiệp Thực Phẩm

Ngành thực phẩm đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế, đặc biệt ở Việt Nam với nền nông nghiệp lâu đời. Phát triển ngành này là vô cùng quan trọng. Thực phẩm và đồ uống thuộc nhóm hàng tiêu dùng nhanh, luôn là ngành kinh tế tiềm năng với tốc độ tăng trưởng dự kiến 5-6%/năm (2020-2025). Tuy nhiên, các doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam đối mặt với nhiều rủi ro, đặc biệt trong đại dịch Covid. Khảo sát của BMI cho thấy hơn 85% doanh nghiệp gặp khó khăn trong quản lý hàng tồn kho, phân phối và nguồn nhân lực. Do đó, việc đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp thực phẩm trở nên cấp thiết.

1.1. Tầm quan trọng của Ngành Thực Phẩm Việt Nam

Ngành thực phẩm đóng góp đáng kể vào GDP của Việt Nam. Theo khảo sát của BMI, Việt Nam là một trong những thị trường thực phẩm và đồ uống hấp dẫn nhất ở Châu Á. Tổng doanh thu bán hàng thực phẩm và đồ uống lớn. Chi tiêu cho thực phẩm và đồ uống chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi tiêu của người tiêu dùng. Chính vì thế sự ổn định của các doanh nghiệp trong ngành là tối quan trọng.

1.2. Tác động của Đại dịch Covid 19 Đến Ngành Thực Phẩm

Đại dịch Covid-19 gây ra nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp thực phẩm. Lệnh phong tỏa và hạn chế đi lại làm giảm sức mua, gây khó khăn trong tiêu thụ và xuất khẩu. Nhiều mặt hàng nông thủy sản gặp khó khăn khi xuất khẩu. Khả năng sản xuất cũng bị ảnh hưởng do giãn cách và truy vết ca nhiễm. Việc mua nguyên liệu cũng trở nên khó khăn hơn. Các yếu tố này ảnh hưởng đến tình hình tài chính của doanh nghiệp.

II. Thách Thức Rủi Ro Phá Sản Trong Ngành Thực Phẩm

Các doanh nghiệp ngành thực phẩm đối mặt với nhiều thách thức. Ngoài các yếu tố bên ngoài như chính sách nhà nước và suy thoái kinh tế, còn có các yếu tố nội tại của doanh nghiệp. Khảo sát của BMI cho thấy nhiều công ty sản xuất trong ngành thực phẩm có năng lực tài chính yếu kém, dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế. Hơn 85% doanh nghiệp gặp khó khăn trong quản lý hàng tồn kho, phân phối và quản lý nguồn nhân lực. Việc dự báo phá sản là cần thiết để doanh nghiệp có thể chủ động ứng phó.

2.1. Các Yếu Tố Bên Trong Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Phá Sản

Các yếu tố bên trong doanh nghiệp bao gồm quản lý yếu kém, chiến lược kinh doanh sai lầm, nợ quá nhiều và thiếu hiệu quả trong hoạt động sản xuất. Các vấn đề này có thể dẫn đến tình trạng tài chính không ổn định và tăng nguy cơ phá sản. Việc đánh giá và cải thiện các yếu tố này là rất quan trọng để đảm bảo sự tồn tại của doanh nghiệp.

2.2. Các Yếu Tố Bên Ngoài Tác Động Đến Nguy Cơ Phá Sản

Các yếu tố bên ngoài bao gồm sự thay đổi trong chính sách của nhà nước, suy thoái kinh tế, cạnh tranh gay gắt và biến động thị trường. Các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp, làm tăng nguy cơ phá sản. Doanh nghiệp cần phải theo dõi và thích ứng với các yếu tố này để giảm thiểu rủi ro.

2.3. Quản Lý Hàng Tồn Kho Rủi Ro Phá Sản Ngành Thực Phẩm

Quản lý hàng tồn kho không hiệu quả làm tăng chi phí lưu trữ và hao hụt. Dẫn đến giảm lợi nhuận và tăng rủi ro phá sản. Các doanh nghiệp ngành thực phẩm cần có hệ thống quản lý hàng tồn kho chặt chẽ. Phải đảm bảo nguyên vật liệu luôn sẵn sàng cho sản xuất. Đồng thời giảm thiểu lượng hàng tồn kho không cần thiết.

III. Mô Hình Z Score Phương Pháp Đánh Giá Phá Sản Hiệu Quả

Mô hình Z-Score Altman ngành thực phẩm là công cụ hữu hiệu để dự đoán khả năng phá sản. Altman đưa ra mô hình này năm 1968. Mô hình này phân biệt giữa doanh nghiệp phá sản, kiệt quệ tài chính và doanh nghiệp lành mạnh. Đây là mô hình đơn giản nhưng có khả năng dự báo tốt. Altman đã kiểm chứng mô hình này trong hơn 30 năm tại nhiều nền kinh tế khác nhau và cho kết quả chính xác cao. Nghiên cứu của David L. Olson, Dursun Delen, Yanyan Meng (2011) khẳng định mô hình Z-Score có độ chính xác cao nhất, lên đến 95%.

3.1. Lịch Sử Phát Triển Của Mô Hình Z Score Altman

Mô hình Z-Score Altman được phát triển từ những năm 1960 và đã trải qua nhiều lần điều chỉnh và cải tiến. Ban đầu, mô hình này được thiết kế để dự đoán khả năng phá sản của các công ty sản xuất, nhưng sau đó đã được mở rộng để áp dụng cho nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau. Sự phát triển của mô hình Z-Score Altman đã đóng góp quan trọng vào lĩnh vực phân tích tài chính doanh nghiệp.

3.2. Ưu Điểm Vượt Trội Của Mô Hình Z Score

Mô hình Z-Score có nhiều ưu điểm so với các phương pháp dự đoán phá sản khác. Thứ nhất, mô hình này đơn giản, dễ sử dụng và dễ hiểu. Thứ hai, mô hình này có độ chính xác cao, đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu và ứng dụng thực tế. Thứ ba, mô hình này có thể được sử dụng để đánh giá khả năng phá sản của nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau. Điều này làm cho mô hình Z-Score doanh nghiệp thực phẩm trở thành một công cụ hữu ích cho các nhà đầu tư, chủ nợ và quản lý doanh nghiệp.

3.3. Cấu Trúc Cách Tính Điểm Số Z Score

Mô hình Z-Score sử dụng các tỷ số tài chính để tính toán điểm số Z. Các tỷ số này bao gồm: vốn lưu động trên tổng tài sản, lợi nhuận giữ lại trên tổng tài sản, lợi nhuận trước thuế và lãi vay trên tổng tài sản, giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu trên tổng nợ và doanh thu trên tổng tài sản. Điểm số Z được tính bằng cách nhân các tỷ số này với các hệ số và cộng lại với nhau. Điểm số Z càng thấp, nguy cơ phá sản càng cao.

IV. Ứng Dụng Z Score Đánh Giá Khả Năng Phá Sản Ngành Thực Phẩm

Luận văn này ứng dụng mô hình Z-Score để đánh giá nguy cơ phá sản của doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Do hạn chế trong việc thu thập dữ liệu, tác giả chỉ lựa chọn nhóm các doanh nghiệp này để nghiên cứu. Luận văn gồm 5 chương, đưa ra lý thuyết căn bản về phá sản và mô hình Z-Score. Đồng thời, ứng dụng mô hình này để nhận diện phá sản và đưa ra kiến nghị để cải thiện tình hình tài chính của doanh nghiệp.

4.1. Dữ Liệu Phương Pháp Nghiên Cứu Ứng Dụng Z Score

Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2020. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với phương pháp nghiên cứu định lượng. Dữ liệu được thu thập và xử lý để tính toán điểm số Z-Score cho từng doanh nghiệp.

4.2. Phân Tích Diễn Giải Kết Quả Z Score Của Doanh Nghiệp

Sau khi tính toán điểm số Z-Score, các doanh nghiệp được phân loại vào các nhóm khác nhau dựa trên mức độ rủi ro phá sản. Các nhóm này bao gồm: doanh nghiệp an toàn tài chính, doanh nghiệp trong vùng xám và doanh nghiệp có nguy cơ phá sản cao. Kết quả phân tích cho thấy tình hình tài chính của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam có sự khác biệt đáng kể.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Z Score Phân Tích Nguy Cơ Phá Sản

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình Z-Score có thể được sử dụng để dự đoán phá sản doanh nghiệp thực phẩm tại Việt Nam. Phân tích điểm số Z của các doanh nghiệp cho thấy một số doanh nghiệp có tình hình tài chính không an toàn. Nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến điểm số Z và đề xuất các giải pháp để cải thiện tình hình tài chính của doanh nghiệp. Tóm lại, ứng dụng Z-Score trong thực tế có giá trị cao.

5.1. Nhận Diện Doanh Nghiệp Thực Phẩm Có Tình Hình Tài Chính Rủi Ro

Phân tích điểm số Z-Score cho phép nhận diện các doanh nghiệp thực phẩm có tình hình tài chính rủi ro. Các doanh nghiệp này có điểm số Z-Score thấp và có nguy cơ phá sản cao. Việc nhận diện các doanh nghiệp này giúp các nhà đầu tư và chủ nợ đưa ra quyết định đầu tư và cho vay phù hợp.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Chỉ Số Z Score Cho Doanh Nghiệp

Nghiên cứu này đề xuất các giải pháp để cải thiện chỉ số Z-Score cho doanh nghiệp thực phẩm. Các giải pháp này bao gồm: cải thiện hiệu quả hoạt động, giảm nợ, tăng cường quản lý tài chính và nâng cao minh bạch thông tin. Việc thực hiện các giải pháp này giúp doanh nghiệp cải thiện tình hình tài chính và giảm nguy cơ phá sản.

5.3. So Sánh Kết Quả Nghiên Cứu Với Các Nghiên Cứu Trước Đây

Kết quả nghiên cứu này được so sánh với các nghiên cứu trước đây về dự đoán phá sản doanh nghiệp. So sánh này giúp đánh giá tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Kết quả so sánh cho thấy kết quả nghiên cứu này phù hợp với các nghiên cứu trước đây và có giá trị tham khảo cao.

VI. Kết Luận Kiến Nghị Về Ứng Dụng Z Score Tại Việt Nam

Nghiên cứu kết luận rằng mô hình Z-Score phù hợp để đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp thực phẩm tại Việt Nam. Kết quả cho thấy một số doanh nghiệp có tình hình tài chính không an toàn. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cải thiện tình hình tài chính và kiến nghị ứng dụng mô hình Z-Score tại Việt Nam cho các doanh nghiệp, chủ nợ, nhà đầu tư và ngân hàng.

6.1. Kiến Nghị Cho Doanh Nghiệp Về Quản Lý Tài Chính

Các doanh nghiệp cần tập trung vào quản lý tài chính hiệu quả. Quản lý dòng tiền, kiểm soát chi phí và tối ưu hóa cấu trúc vốn. Cần tăng cường minh bạch thông tin tài chính và tuân thủ các quy định pháp luật. Việc này giúp cải thiện điểm số Z-Score và giảm nguy cơ phá sản.

6.2. Đề Xuất Cho Nhà Đầu Tư Chủ Nợ Khi Phân Tích

Nhà đầu tư và chủ nợ nên sử dụng mô hình Z-Score để đánh giá rủi ro khi đầu tư hoặc cho vay. Nên kết hợp với các phương pháp phân tích khác. Cần xem xét kỹ lưỡng tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trước khi đưa ra quyết định.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Khả Năng Phá Sản

Các nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng phạm vi nghiên cứu, bao gồm cả các doanh nghiệp chưa niêm yết. Nghiên cứu cũng nên xem xét các yếu tố định tính khác, như quản trị doanh nghiệp và môi trường kinh doanh. Sử dụng dữ liệu lớn để nâng cao độ chính xác của mô hình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng 15% GDP và chiếm tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu chi tiêu hàng tháng của người tiêu dùng, khoảng 35%. Tổng doanh thu ngành thực phẩm và đồ uống đạt gần 976 nghìn tỷ đồng năm 2020. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 đã gây ra nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp trong ngành, với hơn 85% doanh nghiệp gặp khó khăn trong quản lý hàng tồn kho, phân phối và nguồn nhân lực. Kim ngạch xuất khẩu nông lâm sản quý I/2020 giảm 4,5% so với cùng kỳ, trong đó rau quả giảm 11,5%, cà phê giảm 6,4%. Các biện pháp giãn cách xã hội cũng làm gián đoạn sản xuất và chuỗi cung ứng nguyên liệu.

Trước bối cảnh đó, việc đánh giá khả năng phá sản của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trở nên cấp thiết nhằm giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể dự báo rủi ro tài chính, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa. Mô hình Z-score của Altman, được phát triển từ năm 1968, là công cụ dự báo khả năng phá sản doanh nghiệp với độ chính xác lên đến 95% trong nhiều nghiên cứu quốc tế. Luận văn tập trung ứng dụng mô hình Z-score để đánh giá khả năng phá sản của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2015-2020, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc dự báo và quản lý rủi ro tài chính trong ngành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết về phá sản doanh nghiệp và mô hình Z-score của Altman. Phá sản được hiểu là tình trạng doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ đến hạn và bị tòa án tuyên bố phá sản theo Luật Phá sản Việt Nam 2014. Mô hình Z-score sử dụng phân tích đa biệt thức (MDA) để kết hợp các chỉ số tài chính thành một điểm số duy nhất nhằm phân loại doanh nghiệp vào nhóm an toàn, vùng xám hoặc nguy cơ phá sản.

Mô hình Z-score gốc gồm 5 biến chính: vốn lưu động/tổng tài sản, lợi nhuận giữ lại/tổng tài sản, lợi nhuận trước thuế và lãi vay/tổng tài sản, giá trị thị trường vốn chủ sở hữu/tổng nợ, và tổng doanh thu/tổng tài sản. Phiên bản điều chỉnh Z’’ loại bỏ biến doanh thu/tổng tài sản để phù hợp với các doanh nghiệp ngành thực phẩm và thị trường mới nổi như Việt Nam. Các khái niệm chính bao gồm: khả năng thanh toán, rủi ro tài chính, phân tích đa biệt thức, điểm cắt Z-score và phân loại rủi ro tài chính.

Ngoài ra, luận văn so sánh mô hình Z-score với các phương pháp khác như mạng thần kinh nhân tạo, hồi quy logistic và cây quyết định, qua đó khẳng định ưu thế về độ chính xác và tính đơn giản của mô hình Z-score.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Phương pháp định tính tổng hợp, khái quát các nghiên cứu về mô hình Z-score và các nghiên cứu kiểm định tại Việt Nam và quốc tế. Phương pháp định lượng thu thập dữ liệu tài chính từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2015-2020.

Cỡ mẫu gồm toàn bộ doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong khoảng thời gian nghiên cứu, với dữ liệu tài chính được xử lý để tính các biến trong mô hình Z-score. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp so sánh tuyệt đối, so sánh tương đối và phân tích đa biệt thức để tính điểm Z và phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro tài chính.

Timeline nghiên cứu kéo dài 6 năm (2015-2020), phù hợp với bối cảnh đại dịch Covid-19 và giai đoạn phục hồi kinh tế, giúp đánh giá tác động của các yếu tố bên ngoài đến khả năng phá sản của doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình tài chính doanh nghiệp ngành thực phẩm: Điểm số Z’’ trung bình của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trong giai đoạn 2015-2020 dao động quanh mức 2,5, thuộc vùng xám, cho thấy nhiều doanh nghiệp có nguy cơ tài chính không an toàn. Cụ thể, khoảng 30% doanh nghiệp nằm trong vùng xám, 15% trong vùng kiệt quệ hoặc phá sản, còn lại khoảng 55% doanh nghiệp được đánh giá an toàn.

2. Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19: Năm 2020, điểm Z’’ trung bình giảm khoảng 10% so với năm 2019, phản ánh tác động tiêu cực của đại dịch đến khả năng tài chính của doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp lớn như CTCP Vang Thăng Long và CTCP Tập đoàn Dabaco Việt Nam có điểm Z’’ giảm từ mức an toàn xuống vùng xám trong năm này.

3. Khả năng dự báo của mô hình Z-score: Mô hình Z’’ đạt tỷ lệ dự báo chính xác khoảng 91% đối với doanh nghiệp có nguy cơ kiệt quệ tài chính trong vòng 1 năm trước khi xảy ra sự kiện, và khoảng 72% trong 2 năm trước đó. Tỷ lệ dự báo chính xác này tương đương với các nghiên cứu tại các thị trường mới nổi khác như Mexico và Thái Lan.

4. So sánh với các mô hình khác: Mô hình Z-score có tỷ lệ phân loại đúng lên đến 95%, vượt trội so với mạng thần kinh nhân tạo (81,3%), hồi quy logistic (79,8%) và cây quyết định (91,4%). Đồng thời, mô hình Z-score sử dụng ít biến số hơn, giúp đơn giản hóa quá trình phân tích.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mô hình Z-score là công cụ hiệu quả trong việc nhận diện nguy cơ phá sản của doanh nghiệp ngành thực phẩm tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh biến động kinh tế do đại dịch Covid-19. Việc nhiều doanh nghiệp rơi vào vùng xám và kiệt quệ tài chính phản ánh áp lực lớn từ các yếu tố bên ngoài như gián đoạn chuỗi cung ứng, giảm sức mua và chi phí tăng cao do phòng chống dịch.

So với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ dự báo chính xác của mô hình tại Việt Nam tương đương, khẳng định tính phù hợp của mô hình Z’’ trong môi trường thị trường mới nổi với đặc điểm quy mô doanh nghiệp nhỏ và hạn chế về tiếp cận vốn. Việc mô hình Z-score vượt trội hơn các phương pháp khác về độ chính xác và tính đơn giản giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư dễ dàng áp dụng trong thực tiễn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố điểm Z’’ theo năm, bảng phân loại doanh nghiệp theo nhóm rủi ro và biểu đồ biến động điểm Z’’ của các doanh nghiệp tiêu biểu để minh họa rõ nét xu hướng tài chính và mức độ rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý tài chính và sử dụng tài sản hiệu quả: Doanh nghiệp cần tối ưu hóa vốn lưu động và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản nhằm cải thiện các chỉ số tài chính trong mô hình Z-score, đặc biệt là vốn lưu động/tổng tài sản và lợi nhuận trước thuế/tổng tài sản. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp.

2. Giảm tỷ lệ nợ vay trong cấu trúc vốn: Giảm áp lực tài chính bằng cách cân đối lại cơ cấu vốn, giảm nợ vay ngắn hạn và dài hạn để tăng giá trị vốn chủ sở hữu so với nợ phải trả, từ đó nâng cao điểm Z. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể: Phòng tài chính kế toán, cổ đông.

3. Nâng cao chất lượng báo cáo tài chính và minh bạch thông tin: Đảm bảo báo cáo tài chính chính xác, minh bạch giúp nhà đầu tư và chủ nợ đánh giá đúng tình hình tài chính, từ đó tăng niềm tin và khả năng huy động vốn. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Ban kiểm soát, phòng kế toán.

4. Ứng dụng mô hình Z-score trong quản trị rủi ro: Doanh nghiệp, ngân hàng và nhà đầu tư nên áp dụng mô hình Z-score để đánh giá rủi ro tài chính định kỳ, từ đó có các biện pháp phòng ngừa kịp thời. Thời gian thực hiện: áp dụng thường xuyên. Chủ thể: Doanh nghiệp, ngân hàng, nhà đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp ngành thực phẩm: Giúp nhận diện sớm nguy cơ tài chính, từ đó điều chỉnh chiến lược kinh doanh và quản lý tài chính hiệu quả.

2. Nhà đầu tư và cổ đông: Cung cấp công cụ đánh giá rủi ro đầu tư, giúp ra quyết định mua bán cổ phiếu dựa trên phân tích điểm Z-score.

3. Ngân hàng và tổ chức tín dụng: Hỗ trợ đánh giá rủi ro tín dụng khi cho vay các doanh nghiệp ngành thực phẩm, nâng cao hiệu quả quản lý danh mục cho vay.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tài chính ngân hàng: Là tài liệu tham khảo về ứng dụng mô hình Z-score trong bối cảnh thị trường Việt Nam, đặc biệt trong ngành thực phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình Z-score là gì và tại sao được sử dụng để dự báo phá sản?
   Mô hình Z-score là công cụ phân tích đa biệt thức kết hợp các chỉ số tài chính để dự báo khả năng phá sản doanh nghiệp với độ chính xác cao, lên đến 95%. Nó đơn giản, dễ áp dụng và đã được kiểm chứng trên nhiều thị trường.

2. Tại sao chọn ngành thực phẩm để nghiên cứu khả năng phá sản?
   Ngành thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế Việt Nam và chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19, dẫn đến nhiều rủi ro tài chính cần được dự báo để bảo vệ doanh nghiệp và nhà đầu tư.

3. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập như thế nào?
   Dữ liệu tài chính được thu thập từ báo cáo tài chính công khai của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2015-2020, đảm bảo tính đại diện và cập nhật.

4. Mô hình Z-score có phù hợp với doanh nghiệp Việt Nam không?
   Nghiên cứu kiểm định cho thấy mô hình Z’’ điều chỉnh phù hợp với đặc điểm thị trường mới nổi như Việt Nam, có khả năng dự báo chính xác tương đương các nước khác trong khu vực.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể cải thiện điểm Z-score?
   Doanh nghiệp cần tăng hiệu quả quản lý vốn lưu động, giảm nợ vay, nâng cao lợi nhuận và minh bạch báo cáo tài chính để cải thiện các chỉ số thành phần trong mô hình Z-score, từ đó nâng cao điểm tổng hợp.

Kết luận

• Mô hình Z-score là công cụ hiệu quả, có độ chính xác cao trong dự báo khả năng phá sản của doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết tại Việt Nam.
• Đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình tài chính của nhiều doanh nghiệp trong ngành, làm giảm điểm Z-score trung bình.
• Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, khẳng định tính ứng dụng của mô hình Z’’ trong môi trường thị trường mới nổi.
• Đề xuất các giải pháp quản lý tài chính, cấu trúc vốn và minh bạch thông tin nhằm nâng cao điểm Z-score và giảm rủi ro phá sản.
• Khuyến nghị doanh nghiệp, nhà đầu tư và ngân hàng áp dụng mô hình Z-score định kỳ để quản lý rủi ro tài chính hiệu quả.

Next steps: Triển khai áp dụng mô hình Z-score trong quản trị rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp ngành thực phẩm, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các ngành khác để nâng cao hiệu quả dự báo phá sản.

Các doanh nghiệp và nhà đầu tư nên chủ động sử dụng mô hình Z-score để đánh giá và phòng ngừa rủi ro tài chính, góp phần phát triển bền vững ngành thực phẩm Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, ĐÓNG GÓP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2. Tổng quan về phá sản 2. Khái niệm, nhận định về phá sản của doanh nghiệp “ Mỗi một quốc gia riêng biệt tùy theo trình độ phát triển và điều kiện kinh tế - xã hội sẽ có các quy định về phá sản công ty hay doanh nghiệp khác nhau và có những đặc trưng riêng. Ví dụ như ở Nhật, do nguyên nhân lịch sử của xã hội Nhật Bản dẫn đến việc hệ thống pháp luật về phá sản doanh nghiệp tại quốc gia này được quy định trong trong nhiều luật chứ không phải một bộ luật, cụ thể là các bộ luật: Luật Phá sản (1922); Bộ luật thương mại (1938); Luật về thoả hiệp (1922; 2000); Luật về tổ chức lại công ty (1952), Bộ luật về phục hồi dân sự (1999; 2000).

Còn tại Hoa Kỳ, phá sản được quy định trong hai chương luật đó là chương 7 thanh lý và chương 11 tái tổ chức. Luật phá sản của Hoa Kỳ khá khoan hồng, với mục đích để bảo vệ các cá nhân và doanh nghiệp khi lâm vào tình trạng không trả được nợ, từ đó tạo điều kiện để các doanh nghiệp nhỏ phát triển bằng việc khuyến khích các doanh nghiệp này chấp nhận rủi ro khi kinh doanh. Tại Pháp, hiện tại quy định về phá sản của Pháp được quy định tại Luật ngày 25-01-1985 của Pháp (được sửa đổi theo Luật Phá sản ngày 20-10- 1994). Một trong những đặc trưng của pháp luật phá sản hiện đại của Pháp là khuyến khích sự sống sót của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản.

Các quyền yêu cầu Toà án tuyên bố phá sản và sự phân biệt thứ tự ưu tiên các quyền của chủ nợ đối với người mắc nợ được phân định rõ trong pháp luật về phá sản tại Pháp.” “ Tại Việt Nam, người ta sử dụng khá nhiều từ ngữ để mô tả trạng thái phá sản của doanh nghiệp như: vỡ nợ, phá sản, khánh tận,.Xét theo định nghĩa trong từ điển Việt Nam “phá sản” được hiểu là việc rơi vào tình trạng không còn tài sản và thường là vỡ nợ do kinh doanh bị thua lỗ, thất bại; còn “vỡ nợ” được hiểu là là bị thua lỗ, thất bại liên tục trong buôn bán hay kinh doanh, đã phải bán toàn bộ tài sản mà vẫn không thể đủ để trả nợ. Như vậy, trong cách hiểu thông thường, khái niệm phá sản là để chỉ cho một sự việc đã rồi, sự việc “phải bán hết tài sản mà vẫn không đủ trả nợ”. Còn xét riêng đối với Từ điển Luật học phá sản lại được hiểu là là “tình trạng một chủ thể (cá nhân, pháp nhân) mất khả năng thanh toán nợ đến hạn”. Xét theo 8 nhận định này, khái niệm phá sản chỉ mới xác định được một tình trạng có thể xảy ra đối với các chủ thể bị lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán.

Như vậy có thể nói, “phá sản” được hiểu bằng việc “mất khả năng thanh toán”. “ Trong tiếng Anh, những thuật ngữ bankruptcy, insolvency diễn đạt khái niệm phá sản và mất khả năng thanh toán. Trong vài trường hợp người ta sử dụng hai thuật ngữ là những từ có cùng ý nghĩa tương tự nhau. Tuy vậy, có nhận định cho rằng, insolvency là thuật ngữ liên quan đến tình trạng tài chính, trong khi đó bankruptcy lại là thuật ngữ liên quan thuần tuý về pháp lý.” Cụ thể, từ insolvency được dịch trong tiếng Việt là mất khả năng thanh toán, nói lên tình trạng tài chính của doanh nghiệp.

Tình trạng mất khả năng thanh toán này có thể xác định theo phương thức dựa trên cân đối tài sản - nợ cho thấy tài sản còn lại của doanh nghiệp không đủ để thanh toán nợ hoặc dựa vào việc doanh nghiệp không còn khả năng thanh toán nợ đã đến hạn khi chủ nợ có yêu cầu. Khi một doanh nghiệp bị mất khả năng thanh toán (insolvency) thì nó có thể được thực hiện các thủ tục phục hồi hoặc bị thanh lý. Còn từ bankruptcy thì được dịch sát nghĩa trong tiếng Việt là các thủ tục pháp lý được thực hiện nhằm xử lý tình trạng mất khả năng thanh toán. Từ các nhận định đã trình bày ở trên dễ dàng thấy được về mặt pháp lý, có thể hiểu phá sản theo hai khía cạnh sau: Thứ nhất, phá sản là khi tổ chức kinh doanh bị mất khả năng thanh toán và bị cơ quan nhà nước ra quyết định tuyên bố phá sản.

Sau quyết định này là việc tổ chức kinh doanh chấm dứt hoạt động. Thứ hai, có thể hiểu theo khía cạnh thủ tục pháp lý, phá sản liên quan đến việc một tổ chức kinh doanh thực hiện các thủ tục pháp lý với mục đích xử lý tình trạng mất khả năng thanh toán của tổ chức kinh doanh này. Luật phá sản và pháp luật có liên quan quy định thủ tục pháp lý về phá sản, thủ tục này được tiến hành từ khi có dấu hiệu tổ chức kinh doanh đó lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán và quá trình giải quyết tình trạng mất khả năng thanh toán được thực hiện có thể đưa đến 9 những hệ quả khác nhau là phục hồi tổ chức kinh doanh hoặc thanh lý tài sản và chấm dứt hoạt động của tổ chức kinh doanh. “ Trong pháp luật Việt Nam, không giống như văn bản luật quy định về phá sản của Việt Nam trước đây khi không đưa ra định nghĩa chính xác cho khái niệm phá sản, Luật Phá sản năm 2014 đã đề cập đến khái niệm mang tính pháp lý về phá sản, theo đó, “Phá sản là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản”.

Dễ dàng nhận thấy được, khái niệm về phá sản ở trên đề cập phá sản theo khía cạnh quyết định của tòa án, mà không phải là quá trình ban hành để ra được quyết định đó hay thủ tục phá sản. Như vậy, doanh nghiệp được xem là phá sản khi xảy ra đồng thời việc mất khả năng thanh toán và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản, đồng nghĩa với việc theo quy định của Luật này có thể hiểu những doanh nghiệp không đảm bảo khả năng thanh toán chưa được gọi là phá sản.” Cũng theo Điều 5 của Luật Phá sản này, “chủ nợ (không có bảo đảm và có bảo đảm một phần), người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hết thời hạn 3 tháng kể từ ngày khoản nợ đến hạn thanh toán, hoặc phải thực hiện nghĩa vụ trả lương nhưng doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán cho các khoản này”. Ngoài ra, các chủ thể khác của doanh nghiệp, hợp tác xã như người đại diện theo pháp luật, chủ doanh nghiệp, chủ tịch hội đồng quản trị, chủ tịch hội đồng thành viên đều có thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ. Tóm lại, có thể nhận thấy được để công nhận một doanh nghiệp phá sản tại thị trường Việt Nam, nếu chỉ căn cứ theo quy định của pháp luật, cụ thể là của Luật Phá sản 2014 và các quy định khác có liên quan về thủ tục phá sản thì số lượng doanh nghiệp bị công nhận phá sản là rất ít.

Đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất có số lượng lao động lớn kèm theo đó là các thủ tục phá sản lại càng khó khăn hơn do việc phá sản của doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đến nhiều mặt của xã hội. Tiêu chí xác định tình trạng phá sản Theo Tiến sĩ Dương Kim Thế Nguyên (2017), có các tiêu chí xác định tình trạng phá sản như sau: Tiêu chí định lượng: doanh nghiệp không còn khả năng thanh toán là việc doanh nghiệp không thực hiện được việc thanh toán một khoản nợ đến hạn có giá trị tối thiểu theo quy định của pháp luật. Ví dụ: theo luật Singapore số tiền tối thiểu này là 10.000 Đô la Singapore vào năm 2005, còn tại Liên bang Nga số tiền tối thiểu này đối với pháp nhân được quy định là 100. Ưu điểm của tiêu chí này là việc đã thực hiện loại trừ các khoản nợ quá nhỏ của doanh nghiệp mà mất khả năng thanh toán được.

Mặc dù vậy, nhược điểm của tiêu chí này là không đánh giá được đúng lý do gây lên việc doanh nghiệp bị mất khả năng thanh toán nhất thời do nguyên nhân khác nhâu gây nên. Tiêu chí kế toán: dựa vào số liệu kế toán của doanh nghiệp, một doanh nghiệp có tổng giá trị tài sản nợ lớn hơn tổng giá trị tài sản có bị đánh giá là phá sản. Ưu điểm của tiêu chí này là việc nhận định được tình trạng tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiển nhiên rằng khi tiến hành thủ tục phá sản của doanh nghiệp việc thực hiện kiểm toán BCTC là cần thiết, đây là một điểm khó khăn của tiêu chí này.

Ngoài ra, tiêu chí này không đúng khi giá trị sổ sách tài sản của doanh nghiệp có thể bằng hoặc hơn giá trị của nợ nhưng các tài sản này không dễ dàng chuyển thành tiền để thanh toán nợ. Tiêu chí dòng tiền: Tiêu chí này đánh giá đến dòng tiền thu được của doanh nghiệp dùng để trả nợ, không chú ý đến doanh nghiệp có tài sản hiện có đủ để trả nợ hay không mà đến việc hiện kim của doanh nghiệp từ các tài sản hiện tại đủ để đảm bảo việc trả nợ hay không. Tiêu chí đang được dùng để nhận đình tình trạng phá sản của doanh nghiệp theo Luật phá sản 2014 là tiêu chí dòng tiền và có áp dụng thêm tiêu chí định lượng nhưng không phải giá trị khoản nợ và mà là thời gian trễ hạn trả nợ đến hạn. Nguyên nhân dẫn đến phá sản doanh nghiệp Việc bị rơi vào tình trạng phá sản của một doanh nghiệp có thể do nhiều nguyên nhân gây ra.

Theo nghiên cứu vào năm 1998 của Holland nhận định rằng có hai loại thất bại kinh doanh cơ bản: thứ nhất là thất bại thảm khốc và thứ hai là thất bại do thiếu thành công.