Luận văn thạc sĩ kỹ thuật tài nguyên nước nghiên cứu đánh giá khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi điển hình khu vực hợp lưu sông thao đà và lô hồng và đề xuất giải pháp khắc phục

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá khả năng lấy nước từ công trình thủy lợi khu vực hợp lưu sông Thao Đà và Lô Hồng, đề xuất giải pháp khắc phục.

• Tác giả: Nguyễn Tài Trí
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đăng Giáp
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kỹ thuật tài nguyên nước
• Đề tài: Đánh giá khả năng lấy nước từ công trình thủy lợi khu vực hợp lưu sông Thao Đà và Lô Hồng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN
• 1.1. Điều kiện tự nhiên lưu vực sông khu vực nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi khu vực nghiên cứu
• 1.2.1. Các nghiên cứu về công trình lấy nước trên thế giới
• 1.2.2. Các nghiên cứu về công trình động lực lấy nước ở Việt Nam
• 1.2.3. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 1.3. Hiện trạng các công trình phòng chống lũ khu vực nghiên cứu
• 1.4. Hiện trạng công trình cấp nước chính khu vực nghiên cứu
• 1.4.1. Hệ thống hồ chứa thượng nguồn sông Hồng
• 1.4.2. Hồ Thác Bà
• 1.4.3. Hồ Tuyên Quang
• 2. CHƯƠNG II: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG LẤY NƯỚC MỘT SỐ CÔNG TRÌNH THỦY LỢI ĐIỂN HÌNH KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thu thập phân tích, đánh giá số liệu
• 2.1.1. Nguồn số liệu
• 2.1.2. Phân tích đánh giá số liệu
• 2.2. Lựa chọn phương pháp tính toán
• 2.2.1. Cơ sở lý thuyết của phương pháp
• 2.2.2. Phương pháp phân tích hệ thống
• 2.2.3. Phương pháp thống kê
• 2.2.4. Phương pháp phân tích chuỗi số liệu
• 2.3. Sử dụng phương pháp phân tích đánh giá chuỗi số liệu tính toán
• 2.3.1. Phân tích chuỗi số liệu lưu lượng. Phân phối một biến
• 2.3.2. Đặc trưng năm. Phân tích sự biến đổi trước và sau khi có hồ
• 2.3.3. Phân tích chuỗi số liệu mực nước
• 2.3.3.1. Phân phối một biến
• 2.3.3.2. Tương quan mực nước giữa các trạm
• 2.3.3.3. Phân tích sự biến đổi mực nước trước và sau khi có hồ Hòa Bình
• 2.3.4. Phân tích lựa chọn năm kiệt điển hình
• 2.4. Kết quả tính toán khả năng lấy nước công trình điển hình
• 2.4.1. Tính toán theo phương pháp chuỗi số liệu thống kê
• 2.4.2. Kết quả tính toán từ mô hình
• 3. CHƯƠNG III: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG LẤY NƯỚC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI ĐIỂN HÌNH
• 3.1. Giải pháp phi công trình
• 3.2. Giải pháp công trình. Kiến nghị một số kiểu đập điều tiết nước
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung

Bài viết này tập trung vào việc đánh giá khả năng lấy nước từ các công trình thủy lợi tại khu vực hợp lưu sông Thao Đà và Lô Hồng. Khu vực này có vị trí địa lý quan trọng, nằm trong hệ thống sông Hồng, một trong những lưu vực nước lớn của Việt Nam. Nhu cầu nước cho nông nghiệp và sinh hoạt ngày càng tăng cao, trong khi nguồn nước đang bị cạn kiệt do nhiều nguyên nhân khác nhau. Do đó, việc nghiên cứu khả năng lấy nước từ các công trình thủy lợi là cần thiết để đảm bảo nguồn nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân. Theo dự báo, nhu cầu nước sẽ tăng 40% trong vòng 20 năm tới, trong khi nguồn nước lại đang giảm sút nghiêm trọng.

1.1. Tình hình thủy lợi khu vực

Khu vực hợp lưu sông Thao Đà và Lô Hồng có nhiều công trình thủy lợi nhằm phục vụ cho việc tưới tiêu và cung cấp nước sinh hoạt. Tuy nhiên, hiện trạng các công trình này đang gặp phải nhiều vấn đề như giảm lưu lượng nước và mực nước thấp, ảnh hưởng đến khả năng quản lý nước. Theo số liệu khảo sát, mực nước tại nhiều trạm đo đã xuống mức thấp nhất trong lịch sử, gây khó khăn cho việc lấy nước. Điều này đòi hỏi cần có các giải pháp khắc phục nhằm đảm bảo khả năng lấy nước từ các công trình thủy lợi, góp phần phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và nhu cầu nước sinh hoạt của người dân.

II. Phân tích khả năng lấy nước

Việc đánh giá khả năng lấy nước từ các công trình thủy lợi được thực hiện thông qua việc thu thập và phân tích số liệu về mực nước và lưu lượng nước. Các phương pháp nghiên cứu như phân tích chuỗi số liệu và phương pháp thống kê đã được áp dụng để đưa ra các kết quả chính xác. Kết quả cho thấy, khả năng lấy nước từ các công trình thủy lợi tại khu vực hợp lưu sông Thao Đà và Lô Hồng đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự biến đổi khí hậu và các hoạt động khai thác tài nguyên nước. Đặc biệt, việc xây dựng các công trình thủy điện ở thượng nguồn đã làm giảm lưu lượng nước chảy về hạ du, dẫn đến tình trạng thiếu nước trong mùa khô.

2.1. Phân tích số liệu

Dữ liệu từ các trạm đo được phân tích để đánh giá sự biến đổi của mực nước và lưu lượng nước. Kết quả cho thấy, mực nước tại nhiều trạm đã giảm đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt trong mùa khô. Sự biến đổi này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng lấy nước mà còn tác động đến đời sống của người dân trong khu vực. Việc phân tích chuỗi số liệu cho thấy, tình trạng cạn kiệt nguồn nước đã diễn ra trong nhiều năm và có xu hướng gia tăng. Điều này cần được lưu tâm trong công tác quy hoạch và quản lý nước tại khu vực.

III. Đề xuất giải pháp khắc phục

Dựa trên kết quả phân tích, một số giải pháp khắc phục đã được đề xuất nhằm cải thiện khả năng lấy nước từ các công trình thủy lợi. Các giải pháp này bao gồm việc cải tạo hệ thống thủy lợi, nâng cao hiệu quả sử dụng nước, và phát triển các công trình mới để tăng cường khả năng chứa nước. Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và người dân trong việc sử dụng tài nguyên nước một cách hiệu quả. Việc quy hoạch lại các công trình thủy lợi cũng cần được thực hiện để đảm bảo nguồn nước phục vụ cho nông nghiệp và sinh hoạt, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra.

3.1. Giải pháp công trình

Giải pháp công trình bao gồm việc đầu tư nâng cấp các công trình thủy lợi hiện có, xây dựng thêm các hồ chứa nước và hệ thống kênh dẫn nước. Việc này không chỉ giúp tăng cường khả năng lấy nước mà còn góp phần điều tiết mực nước trong mùa khô. Ngoài ra, cần nghiên cứu các công nghệ mới trong quản lý nước, như việc sử dụng hệ thống cảm biến để theo dõi mực nước và lưu lượng nước một cách chính xác hơn. Điều này sẽ giúp các cơ quan quản lý có thông tin kịp thời để đưa ra các quyết định hợp lý trong việc quản lý tài nguyên nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nước là tài nguyên quý giá và giữ vai trò thiết yếu trong đời sống con người. Theo ước tính, trong vòng 20 năm tới, nhu cầu sử dụng nước trên thế giới sẽ tăng khoảng 40%, trong khi nguồn nước đang cạn kiệt ở mức báo động. Lưu vực hợp lưu sông Thao - Đà và sông Lô - Hồng, thuộc địa bàn ba tỉnh Hà Nội, Phú Thọ và Vĩnh Phúc, là khu vực có nguồn nước dồi dào nhưng phân bố không đều về không gian và thời gian. Hệ thống sông Hồng là hệ thống sông lớn thứ hai tại Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Tuy nhiên, từ năm 2003 đến nay, lưu lượng và mực nước trên hệ thống sông Hồng có xu hướng giảm rõ rệt, đặc biệt trong mùa khô, gây ra hiện tượng hạ thấp mực nước nghiêm trọng. Ví dụ, năm 2003, lượng mưa thiếu hụt 10-30% so với trung bình nhiều năm, dẫn đến thiếu hụt nước khoảng 100% tại một số khu vực. Mực nước tại Hà Nội ngày 8/3/2005 xuống thấp đến 1,58m, và trong mùa khô 2009-2010, mực nước sông Hồng tại nhiều vị trí xuống mức thấp nhất trong hơn 100 năm qua, có thời điểm chỉ còn 0,1m.

Nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi điển hình trong khu vực hợp lưu sông Thao - Đà và Lô - Hồng, đồng thời đề xuất các giải pháp khắc phục tình trạng thiếu nước, đảm bảo nhu cầu sử dụng nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ lưu vực hợp lưu từ thượng nguồn sông Thao - Đà đến Sơn Tây, với dữ liệu thu thập từ năm 1971 đến 2013. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý và khai thác hiệu quả nguồn nước, góp phần phát triển bền vững vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết thủy văn và động lực học sông: Giúp phân tích sự biến đổi lưu lượng và mực nước trong hệ thống sông, ảnh hưởng của các công trình thủy điện và thủy lợi đến chế độ dòng chảy.
• Mô hình phân tích chuỗi số liệu thời gian: Phân tích chuỗi số liệu lưu lượng và mực nước theo thời gian để xác định xu hướng, dao động và biến động ngẫu nhiên.
• Lý thuyết quản lý tài nguyên nước: Đánh giá hiệu quả khai thác và đề xuất các giải pháp quản lý nhằm tối ưu hóa việc sử dụng nguồn nước.
• Các khái niệm chính bao gồm: lưu lượng dòng chảy, mực nước, hệ số biến động, chuỗi thời gian, điều tiết hồ chứa, công trình thủy lợi điển hình.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các trạm khí tượng thủy văn trong khu vực nghiên cứu, bao gồm các trạm Sơn Tây, Hòa Bình, Phú Thọ, Việt Trì, Sơn Tây, Hà Nội, Thượng Cát, với chuỗi số liệu từ năm 1971 đến 2013. Dữ liệu bao gồm lưu lượng, mực nước, bùn cát và các thông số khí tượng liên quan.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê: Tính toán các đặc trưng thống kê như giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, hệ số biến động, giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của lưu lượng và mực nước.
• Phân tích chuỗi số liệu thời gian: Xác định các thành phần dao động ngẫu nhiên, tuần hoàn, có chu kỳ và xu thế trong chuỗi số liệu.
• Phân tích hệ thống: Đánh giá tổng thể các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng lấy nước, bao gồm điều kiện tự nhiên, công trình thủy lợi, thủy điện và biến đổi khí hậu.
• Phương pháp mô hình hóa và tính toán: Sử dụng mô hình quan hệ lưu lượng - mực nước (Q-H) để đánh giá khả năng lấy nước tại các công trình điển hình.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu từ 1971 đến 2013, phân tích các giai đoạn trước và sau khi xây dựng các hồ chứa thủy điện lớn như Hòa Bình, Thác Bà, Tuyên Quang, Sơn La.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ số liệu quan trắc tại các trạm thủy văn chính trong khu vực, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính liên tục và đầy đủ của chuỗi số liệu, đồng thời áp dụng các kỹ thuật xử lý để khắc phục thiếu hụt dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến đổi lưu lượng và mực nước theo thời gian

   • Lưu lượng trung bình nhiều năm tại trạm Sơn Tây đạt khoảng 3.742 m³/s, tại Hòa Bình là 1.766 m³/s, tại Yên Bái là 600 m³/s.
   • Hệ số biến động (Cv) lưu lượng tại các trạm dao động từ 0,15 đến 0,53, cao nhất vào mùa khô (tháng 3-4).
   • Sau khi xây dựng hồ Hòa Bình (1988), lưu lượng tại trạm Hòa Bình ổn định hơn, dao động từ 600 đến 5.000 m³/s, giảm biến động so với trước đây (1.000 đến 8.000 m³/s).

2. Ảnh hưởng của các công trình thủy điện đến chế độ dòng chảy

   • Hồ Hòa Bình điều tiết dòng chảy nhằm phục vụ phát điện và phòng chống lũ, làm thay đổi rõ rệt biên độ dòng chảy, đặc biệt giảm biến động lưu lượng trong mùa lũ.
   • Lưu lượng đỉnh lũ tại trạm Sơn Tây giảm từ 20.900 m³/s (năm 2002) xuống mức thấp hơn sau khi có hồ chứa.
   • Mực nước tại Hà Nội có thời điểm xuống thấp chỉ còn 0,1m trong mùa khô 2009-2010, thấp nhất trong hơn 100 năm qua.

3. Hiện trạng các công trình thủy lợi điển hình

   • Trạm bơm Trung Hà mới được xây dựng năm 2013 với 9 tổ máy bơm, công suất 4.200 m³/h, vận hành ổn định.
   • Trạm bơm Bạch Hạc có lưu lượng 40.000 m³/h, công suất 5 tổ máy 300 kW, đang được nâng cấp.
   • Trạm bơm Đại Định có lưu lượng 48.000 m³/h, công suất 6 tổ máy 300 kW, hoạt động tốt nhưng hiệu suất giảm do mực nước thấp.
   • Hệ thống thủy nông Liễn Sơn phục vụ tưới 23.000 ha, nhiều hạng mục đã xuống cấp, chỉ đáp ứng khoảng 60-70% nhu cầu thực tế.

4. Tác động của biến đổi khí hậu và khai thác thủy điện

   • Biến đổi khí hậu làm giảm lượng mưa và thay đổi phân bố dòng chảy, gây thiếu hụt nước mùa khô.
   • Việc vận hành các nhà máy thủy điện chưa đồng bộ với nhu cầu sử dụng nước hạ du, gây mâu thuẫn trong quản lý nguồn nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự biến đổi lưu lượng và mực nước là do sự điều tiết của các hồ chứa thủy điện lớn như Hòa Bình, Thác Bà, Tuyên Quang và Sơn La, cùng với tác động của biến đổi khí hậu và khai thác nước không hợp lý. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả cho thấy sự ổn định lưu lượng sau khi có hồ chứa nhưng đồng thời cũng làm giảm biên độ dòng chảy tự nhiên, ảnh hưởng đến khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố lưu lượng và mực nước tại các trạm thủy văn trước và sau khi xây dựng hồ chứa, giúp minh họa rõ ràng sự thay đổi về chế độ dòng chảy. Bảng thống kê các đặc trưng lưu lượng và mực nước cũng hỗ trợ đánh giá chi tiết hơn về biến động theo mùa và theo năm.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp vận hành các công trình thủy điện và thủy lợi, đồng thời cần có các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm đảm bảo khả năng lấy nước ổn định, phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong điều kiện nguồn nước ngày càng hạn chế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa vận hành hồ chứa thủy điện

   • Đề xuất xây dựng quy trình phối hợp vận hành các hồ chứa lớn nhằm cân bằng giữa phát điện, phòng chống lũ và cung cấp nước mùa khô.
   • Mục tiêu: duy trì mực nước tối thiểu tại các vị trí lấy nước chính, giảm thiểu thời gian thiếu nước.
   • Thời gian thực hiện: trong vòng 2 năm, do Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn chủ trì.

2. Nâng cấp và hiện đại hóa các công trình thủy lợi

   • Cải tạo, nâng cấp các trạm bơm cũ như Bạch Hạc, Liễn Sơn để tăng hiệu suất lấy nước.
   • Áp dụng công nghệ tự động hóa trong vận hành cổng lấy nước và trạm bơm nhằm giảm thất thoát và tăng hiệu quả.
   • Mục tiêu: tăng khả năng lấy nước lên ít nhất 20% trong 3 năm tới, do các địa phương và đơn vị quản lý thủy lợi thực hiện.

3. Phát triển hệ thống giám sát và cảnh báo nguồn nước

   • Xây dựng hệ thống giám sát lưu lượng, mực nước và chất lượng nước theo thời gian thực tại các trạm thủy văn trọng điểm.
   • Mục tiêu: cung cấp dữ liệu chính xác, kịp thời phục vụ công tác điều hành và ra quyết định.
   • Thời gian: triển khai trong 1-2 năm, phối hợp giữa Tổng cục Khí tượng Thủy văn và các địa phương.

4. Tăng cường quản lý và bảo vệ nguồn nước

   • Kiểm soát khai thác cát, xây dựng công trình bảo vệ bờ sông hợp lý để hạn chế sạt lở, mất đất và ảnh hưởng đến công trình lấy nước.
   • Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn nước và sử dụng tiết kiệm.
   • Mục tiêu: giảm thiểu tác động tiêu cực đến nguồn nước trong 5 năm tới, do chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách thủy lợi

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý nguồn nước hiệu quả, điều phối vận hành các công trình thủy điện và thủy lợi.
   • Use case: Lập kế hoạch điều tiết nước mùa khô, phòng chống hạn hán.

2. Các kỹ sư và chuyên gia thủy lợi, thủy điện

   • Lợi ích: Hiểu rõ ảnh hưởng của các công trình thủy điện đến chế độ dòng chảy và khả năng lấy nước, từ đó thiết kế, cải tạo công trình phù hợp.
   • Use case: Nâng cấp trạm bơm, thiết kế cổng lấy nước mới.

3. Các nhà nghiên cứu về tài nguyên nước và biến đổi khí hậu

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu và phương pháp phân tích chuỗi số liệu thủy văn, đánh giá tác động biến đổi khí hậu đến nguồn nước.
   • Use case: Nghiên cứu sâu về xu hướng biến đổi dòng chảy và mực nước.

4. Cơ quan quản lý môi trường và phát triển bền vững

   • Lợi ích: Đánh giá tác động môi trường của các công trình thủy lợi, thủy điện và đề xuất giải pháp bảo vệ nguồn nước.
   • Use case: Giám sát khai thác cát, bảo vệ bờ sông, phát triển hệ sinh thái ven sông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao mực nước sông Hồng giảm mạnh trong mùa khô?
   Mực nước giảm do sự điều tiết của các hồ chứa thủy điện lớn nhằm phục vụ phát điện và phòng chống lũ, cùng với tác động của biến đổi khí hậu làm giảm lượng mưa và dòng chảy tự nhiên.

2. Các công trình thủy lợi hiện tại có đáp ứng đủ nhu cầu lấy nước không?
   Hiện nay, nhiều công trình thủy lợi đã xuống cấp hoặc không được nâng cấp kịp thời, dẫn đến hiệu suất lấy nước giảm, chỉ đáp ứng khoảng 60-70% nhu cầu thực tế tại một số khu vực.

3. Phương pháp phân tích chuỗi số liệu có vai trò gì trong nghiên cứu?
   Phương pháp này giúp xác định xu hướng, dao động và biến động ngẫu nhiên trong lưu lượng và mực nước, từ đó đánh giá chính xác ảnh hưởng của các công trình và biến đổi môi trường.

4. Giải pháp nào được đề xuất để cải thiện khả năng lấy nước?
   Nghiên cứu đề xuất tối ưu hóa vận hành hồ chứa, nâng cấp công trình thủy lợi, áp dụng công nghệ tự động hóa, phát triển hệ thống giám sát và tăng cường quản lý nguồn nước.

5. Làm thế nào để phối hợp vận hành các hồ chứa thủy điện hiệu quả?
   Cần xây dựng quy trình phối hợp dựa trên dữ liệu giám sát thời gian thực, cân bằng giữa các mục tiêu phát điện, phòng chống lũ và cung cấp nước, đồng thời có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý.

Kết luận

• Nhu cầu sử dụng nước tại lưu vực hợp lưu sông Thao - Đà và Lô - Hồng ngày càng tăng trong khi nguồn nước có xu hướng giảm, đặc biệt trong mùa khô.
• Các công trình thủy điện lớn đã làm thay đổi chế độ dòng chảy, ảnh hưởng đến khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi điển hình.
• Phân tích chuỗi số liệu lưu lượng và mực nước cho thấy sự biến động rõ rệt trước và sau khi xây dựng các hồ chứa, với hệ số biến động lưu lượng dao động từ 0,15 đến 0,53.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm tối ưu hóa vận hành hồ chứa, nâng cấp công trình thủy lợi, phát triển hệ thống giám sát và tăng cường bảo vệ nguồn nước.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 2-5 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu về tác động biến đổi khí hậu và khai thác nguồn nước bền vững.

Các nhà quản lý, kỹ sư và nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả khai thác nguồn nước, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TONG QUAN 1. Điều kiện tự nhiên lưu vực sông khu vực nghiên cứu. Lưu vực sông Hồng là một lưu vue sông liên quốc gia chảy qua 3 nước Vi Nam, Trung Quốc, Lào với tổng diện tích tự nhiên vào khoảng 169,000 km? và điện. tích lưu vực của hai sông này trong lãnh thổ Việt Nam vào khoảng 87.

thé ông nằm hoàn toản trong lãnh thổ Việt Nam có diện ích ước tính khoản 17. Chiều di sông Hồng tron lành thổ Việt Nam khoảng 328km Phần lưu vực nằm ở Trung quốc là: 81.200 ke chiếm 48% dign tch toàn lưu vực. Đây là con sông lớn thứ hai (sau sông Mêkông) chảy qua Việt Nam dé ra biển. Đông, Sông Hồng được hình thành từ 3 sông nhánh lớn là sông Ba, sông Lô và sông Thao, Lưu vực sông Hing được giới hạn từ 2023" đến 25°30" vĩ độ Bắc và từ 100" «én 107P10" kinh độ Đông.

+ Phía Bắc giáp lưu vực sông Trường Giang và sông Châu Giang của Trung, Quốc; + Phía Tây giáp lưu vue sông Mé kong: + Phía Nam giáp lưu vực sông Mũ; + Phía Đông gip vinh Bắc Bộ. Đặc điểm địa hình Địa hình lưu vực sông Hồng có hướng dốc chung từ tây bắc xuống đông nam, .địa hình phan lớn là đồi núi, chia cắt mạnh, khoảng 70% diện tích ở độ cao trên 500m và khoảng 47% diện tích lưu vực ở độ cao trên 1000m. Độ cao bình quân lưu vực khoảng 1090m, Phía tay có các day núi ở biên giới Việt Lào, có nhiều đỉnh cao trêm 1800m. như định Pu - Sỉ - Lung (3076m), Pu - Den - Dinh (1886m), Pu - San - Sao (1877m).

Những đỉnh núi này là đường phân nước giữa hệ thống sông Hồng với hệ thống song, 4 Mê Kông, Trong lưu vực có đầy Hoàng Liên Sơn phân chia sông đã và sông Thao, có đỉnh Phan Xi Pan cao 3143m, li định núi cao nhất ở nước ta. Độ cao trung bình. lưu vực của sông ngôi lớn, độ chỉa cắt sâu dẫn tới độ dốc ình quân lưu vục lớn, phổ biến độ đốc bình quân lưu vực đạt từ 10% đến 15%, Một số sông ắt đốc như Ngồi Thi dat ới 42%, Suối Sip 46,6%. “Trên lưu vực sông Hồng có nhiều day núi chạy theo hướng Tây Bắc Đông.

"Nam hoặc Bắc Nam phân cách giữa các lưu vực: + Day Vô Lương và Ai Lao có đỉnh cao trên 3000m, ngăn cách lưu vue sông Đà với sông Mê Công; + Day Hoàng Liên Sơn có ngọn núi Phan Xi Phang cao 3142m ngăn cách giữa sông Thao và sông Đà; + Day Tây Côn Linh có định cao 2419m ngăn cách giữa sông Lé và sông ‘Thao: “Các diy núi đều có độ cao thấp dan từ Bắc xuống Nam va từ Tay sang Dong lầm cho lưu vực có độ dốc chung theo hưởng Tây Bắc - Đông Nam. Phân phối độ cao của lưu vực sông Hồng như sau: Bảng 1.1 : Bảng phân phối độ cao lưu vực sông Hồng Phần trung quốc | Phan vigt nam “Tổng cộng Cao độ (Km?) (%) (Km?) (%) (Km?) (%) >3000 | 90 oa 25 oot | us | 008 3000-2500 | 990 12 155 | 025 | 1145 | 080 2500-2000 | 30860 | 380 | 11990 | 970 | 42850 | 30,12 2000-1500 | 30860 | 380 | 11990 | 970 | 42850 | 30,12 Phần trung quốc | PhỀnviệtmam “Tổng cộng Cao độ (Km?) (%) (Km?) (%) (Km?) (%) 1500-1000 | 30860 38,0 | 20570 | 970 | 42850 | 30,12 100-500 | 15180 | 137 | 23550 | 370 | 35750 | 2490 <0 | 4910 | 60 8.60 | 28460 | 2000 Nhu vậy khoảng 55% diện ích lưu vực sông Hồng ở cao trình trên 1000m đổi với lãnh thé Việt Nam, chỉ 40% diện tích có cao trình trên 1000m; Cao độ trung bình của lưu vực sông Thao 1a 547m, sông Đà 965m, sông Lô. 884m, sông Cầu 190m, sông Thương 190m, sông Lục Nam 207m: Trong đó sông Lô có độ đốc lưu vực lớn nhất (1,8m/km), sau đến sông Đà (1.5mm), sông Thao (1.2m km), sông Thương (Sm/km), sông Cầu (1m kem), sông Trong mỗi quan hệ nhân quả, các đặc điểm vi quá tỉnh địa chit, trực tiếp hoặc giản tiếp đều có tác động đến quá trình phát triển của lòng sông. Hầu hết khu vực xông nghiên cứu mới hình thành khoảng hơn 1000 trước cho tới nay.

Đây là khu vực có quả tình phát triển địa chất lâu dai và mạnh mê thể hiện qua những mỗi tương tác tích cực giữa các nhân. lội sinh và ngoại sinh, khí hậu va phi khỉ hậu, giữa lục dia và biển Căn cứ vào tai liệu khảo sát ở khu vực ta thấy địa ting đoạn sông chủ yêu gồm. hai loại sau đây: Trim tích lòng ông gồm các ting cát thô có mau vàng nhạt, lớp thực vật chưa phân hoá hết, phía trên có lớp phù sa nông, đường kính trung bình hạt lòng sông, .đ50=92mm; ‘Ting bai ích đồng bing, ing này hiện nay chủ yéu là bờ của đồng sông gbm chủ yếu là các ting đất sét cát day từ 0,8 + Im, giữa các ting đất sét cát có xen kế các, lớp của con người đi li rồng cây nên + cau của dat chặt chẽ hơn; "Địa chất ở đây được cấu tạo bởi nhiễu nham thạch khác nhau. trong quá trình xâm thự của Mác ma sân phẩm ea múi lừa nhự pin xuất, phiền trim tích công với sự phân bổ của tằng đá vôi dày dn hàng nghin met, Nham thạch ở đây được phân bổ phức tạp, diệp thạch va sa điệp thạch chiếm diện tích rét nhiều; Lưu vực sông Hồng - sông Thái Bình nằm trong 3 min kiến tạo lớn là min kiến tạo Đông Bắc, miễn kiến tạo Tây Bắc Bộ và miền kí tạo Cực Tây Bắc Bộ; Ranh giới giữa các min la đút gay Sông Chay và đứt gây Điện Biển - Lai Châu.

Trên phạm vi lưu vực có các đới kiến tạo lớn là An Châu, Sông Lô, Sông Hồn Fan Si Pan, Ninh Binh, Tủ Lộ, Sông Mã, Sông Đà, Sơn La, Sông Gim, Sông Hién, An Châu, Mường Te và võng chồng Hà Nội; “Trong lưu vực, phát triển nhiều hệ thống đứt gây lớn như hệ thống đứt gay; Sông Héng, Sông Cháy, Sông Lô, Fan Sĩ Pan, Sông Đà, Sơn La, Lai Châu - Điện Biên, Vạn Yên, Mường Pia phát triển theo phương Tây Bắc - Đông Nam và hệ thing đứt gly Đông Bắc - Tây Nam là các đứt gây Thai Nguyên - Chợ Mới - Kim Hy, đứt gây đường 13A. Ngoài các đút gây sâu kể trên, trong vùng còn phát triển nhiễu hệ thống đút gây, trong đỏ chiếm wa th li hệ thing đứt gay phương Tay Bắc ~ Đông Nam, với hàng loạt các đút gãy song song: G sông Thao, các day núi có hướng Tây Bắc - Đông Nam mà độ cao giảm dan từ Tây Bắc xuống Đông Nam, sườn rit dốc, nhiễu khe sâu được cấu tạo bởi đá kết tinh cỗ gonai, hoa cương, ridlit, pocirit xen kẽ có những bề mặt bằng phẳng, các bồn. địa Than Uyên, Nghĩa Lộ, Quang Huy, các cao nguyên đá vôi tiếp nhau Xa Phin, Xin Chai, Sơn La, Mộc Châu. Nham thạch ở đây đã bị phong hoá, bóc mòn dit dội, hiện tượng it lớ đã trượt xây ra rất mạnh; Phía Đông sông Thao là kì i vòm sông Chay, các cánh cung, nhiều nơi là những vùng đá vôi dựng đứng, Có thể nói phần phía Đông của lưu vực phd ến là dã v6i, nhiều hang động, sông subi ngằm, cỏ những khỏi nước sốt riêng biệt.

Hiện tượng hang đá vôi đã làm tăng lượng nước thẩm, giảm lượng bốc bơi, tăng lượng. dang chiy các chất hoà tan. Vom sông Chay là một khối grant lớn và cổ nhất nước ta, nhiều noi phổ biến. Vùng đồi, ở hạ du các thung lũng sông, có những cảnh đông rộng , có chỗ là thung lũng xâm thực, bồi tụ.

Tiếp giáp với đồng bằng bằng phẳng, các thém sông và bãi bồi: Trong lưu vực, phát triển nhiều hệ thong đứt gay lớn như hệ thông đứt gâySông. Hồng, Sông Chiy, Sông Lô, Fan Sỉ Pan, Sông Đà, Sơn La, Lai Châu - Điện Biên, Van Yên, Mường Pia phát triển theo phương Tây Bắc - Đông Nam và hệ thống đứt gãy Đông Bắc - Tây Nam là các đút gãy Thái Nguyên - Chợ Mới - Kim Hy, đút gây đường 13A. Ngoài cúc đứt gay sâu kế trên, trong vũng côn phát triển nhiều hệ thống đức ˆ gãy, trong đô chiếm ưu thể hệ thông đứt gy phương Tây Bắc ~ Đông Nam, với hàng loạt các đứt gay song song. Thổ nhưỡng “Theo tải liệu điều tra của viện nông hoá thổ nhường, trong lưu vực cỏ 10 loại cđất chính như sau: Bing 1.2: Loại đt trên lưu vue sông Hồng - Thái Bình STT Điện tích (ha) 1 Dit phủ sa sing Hồng 1.000 2 Đấy chiêm trùng Giây 140,000 Đắt chua mặn 79209 4 ait mặn 90.062 5 it bạc miu 123.285 6 Dit den 3700 7 Dit Feralit d6 vàng 4.856 8 it Feralit đỏ nâu trên đá vôi 229.295 ° Đắt Feralit đỏ vàng có min trên nói 2.342 ‘Bit phù sa sông Hồng nằm hầu hết ở các tỉnh đồng bằng và trung du đất có độ PH từ 6.5 *7,5 thành phần cơ giới phố bi là st hoặc sét pha trung bình, đắt có cầu tượng tốt nhất là ở những ving trồng mẫu hầu hết điện ích log đt này đã được gieo trồng từ 2 đến 3 vụ lúa mẫu và cho năng suất khá cao, Dit chiêm tring Glay loại dit này tập trung ở những vùng đắt tng thuộc các tinh Ha Nam, Nam Định, Ninh Binh, Ha Tây, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hưng Yên, Hải Dương, Vĩnh Phú, Thái Bình.

Loại này có nhiễu sắt him lượng canxi - manhé từ S26 mg/100g đắt. Thường tring từ 1 2 vụ lúa trong năm, độ PH = 4 45 bị chua và nghèo lin, kali có năng sut thấp, clin được cải ạo bằng đưa nước phủ sa sông Hing thau chua và tng chit dinh dưỡng cho dat; Dit chua mặn: loại dat này tập trung ở vùng tring gần biển thuộc Hai Phong, “TháiBình, Nam Định, Ninh Bình đất bị giây hoá mạnh độ PHI = 4.