mở đầu và kết thúc rõ ràng biểu thị bằng một động từ hành động. + Có thể tồn tại độc lập, xác định cụ thể. + Có kết quả rõ ràng. + Kết quả có thể đánh giá đƣợc theo tiêu chuẩn quy định.
+ Không trùng lặp với công việc khác của nghề. Khái niệm “công việc” phải hiểu một cách linh hoạt, không thể máy móc bởi vậy có những trƣờng hợp để đảm bảo thuận lợi cho việc giảng dạy ngƣời ra có thể kết hợp một số công việc lại thành các công việc lớn hơn để hình thành mô đun hay một đơn vị học trình. Ví dụ về công việc nhƣ chẩn đoán hệ thống làm mát, tiện trục bậc,. Bản phân tích nghề mang tính việc làm này chỉ thích ứng cho việc hành nghề trong xã hội, cho bản thân ngƣời học và thƣờng là những nghề xã hội diện hẹp, mang tính đặc thù từng địa phƣơng, từng xí nghiệp.
Nếu cần một nghề chuẩn cho phạm vi cả nƣớc thì cần phân tích nghề ở nhiều xí nghiệp, nhiều địa phƣơng khác nhau để có những đặc tính nghề diện rộng mang tính quốc gia. Để có đƣợc bản đặc tính nghề nhƣ vậy cần có sự tham gia của những ngƣời sử dụng lao động và những giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong đào đào tạo. Bộ ba “ nhà chuyên môn- ngƣời sử dụng lao động- nhà giáo” sẽ đảm bảo cho việc phân tích nghề thể hiện đƣợc trình độ hiện đại của khoa học công nghệ cần thiết, gắn đƣợc với yêu cầu của sản xuất, làm tiền đề cho việc biên soạn nội dung đào tạo nghề. Trong khi chƣa có chuẩn kỹ năng quốc gia để có một bản đặc tính nghề của một nghề diện rộng mang tính quốc gia cần tiến hành khảo sát ở nhiều xí nghiệp, -20- nhiều địa phƣơng để có thể tập hợp đƣợc ở các mặt đa dạng của từng nghề diện hẹp của các xí nghiệp, các địa phƣơng khác nhau.
Sản phẩm: biểu đồ DACUM hoặc sơ đồ phân tích nghề Ví dụ phân tích nghề giáo viên: A2- Thu thập A3- Chuẩn bị thiêt bị A- Chuẩn bị bài A1- Viết giáo giáo cụ, và nguyên vật liệu A4- giảng án cho bài giảng phƣơng tiện cần thiết cho bài. dạy học giảng B1- Diễn đạt B2- Trình bày B3- Sử dụng các thiết B4- B- Giảng bài nội dung bài bài giảng bị phụ trợ. giảng C4- C- Kiểm tra, thi C1- Ra đề thi C2- Coi thi C3-Chấm thi. D- Thực hiện các D2- Sinh hoạt D3- D4- D1- Trực BM nhiệm vụ/sự vụ học thuật.
E- NCKH và tự bồi E1 - Thực hiện dƣỡng nâng cao trình các đề tài E2- Viết báo độ NCKH (3 Các lĩnh vực/ nhiệm vụ của một nghề có thể gọi là những mô đun của nghề đó và trong quá trình hành nghề, mỗi công việc đƣợc tiến hành theo một quy trình với những bƣớc hoạt động đƣợc phân tích sắp xếp một cách logic. Phân tích công việc là xác định: - Các bƣớc thực hiện của từng công việc trong sơ đồ DACUM. - Các tiêu chuẩn thực hiện của từng bƣớc công việc (theo tiêu chuẩn của ngành nghề trong thực tiễn) - Các dụng cụ, trang bị, vật liệu cần thiết để thực hiện từng bƣớc công việc. - Các kiến thức HS cần thiết để thực hiện từng bƣớc công việc - Các vấn đề về an toàn trong từng bƣớc công việc -21- - Các quyết định, các lỗi thƣờng gặp trong từng bƣớc công việc.
Các phiếu phân tích công việc. Phân tích các bƣớc công việc và kỹ năng nghề là một việc hết sức phức tạp, tốn nhiều thời gian và công sức, nhƣng là bƣớc hết sức quan trọng vì nó quyết định nội dung và thời gian đào tạo hợp lý để hình thành các kỹ năng đó. Việc phân tích này cần có sự tham gia của một nhóm gồm các nhà phân tích, các nhà chuyên môn cùng nghề, các công nhân có kinh nghiệm, đồng thời phải có phƣơng pháp phân tích khoa học để có thể loại trừ đƣợc những thao tác thừa không hợp lý, thiếu logic. Kết quả của việc phân tích các công việc là hình thành đƣợc một danh mục các kỹ năng chuẩn của nghề để làm cơ sở cho việc thiết kế nội dung các đơn nguyên học tập, các bài dạy và giúp ngƣời thiết kế có cơ sở khoa học để thiết kế một nội dung đào tạo hợp lý thông thƣờng cũng nhƣ không bị bỏ sót các khâu trong việc hình thành những kỹ năng cần thiết.
- Phân tích hoạt động các hệ thống phát, truyền tải, đặc biệt là phân phối và tiêu thụ điện; hệ thống chiếu sáng; hệ thống chống sét; hệ thống an ninh, an toàn điện. Thiết kế, triển khai, xây dựng, vận hành và bảo trì hệ thống phân phối điện năng khu công nghiệp, khu dân cƣ; mạng động lực phân xƣởng, xí nghiệp; hệ thống chiếu sáng dân dụng và công nghiệp; hệ thống chống sét và nối đất; hệ thống bảo vệ-an ninh, an toàn điện; - Tính toán, thiết kế, sửa chữa, phát huy hết năng suất và đảm bảo tính năng tối ƣu của thiết bị trong hệ thống và tiết kiệm năng lƣợng; - Sửa chữa, vận hành và kiểm tra các loại thiết bị điện, máy điện ba pha, máy điện một pha, máy điện một chiều và máy biến áp trong công nghiệp và dân dụng. Phân tích ngh DACUM là từ viết tắt của phát triển một chƣơng trình (Developing A Curriculum), là một phƣơng pháp đƣợc nhận thức toàn cầu/một kỹ thuật phân tích nghề đƣợc sử dụng rộng rãi bởi các nhà hoạt động công nghiệp, các nhà giáo dục, và các nhà tƣ vấn nhằm xác định một cách có hiệu quả về nhiệm vụ, công việc, và -22- những thông tin liên quan cần thiết đối với một nghề nào đó. DACUM cũng cung cấp nguồn dữ liệu xác đáng để đƣa ra những quyết định trong quản lý, phát triển chƣơng trình đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, lập kế hoạch nghề nghiệp, thiết kế lại nghề, đánh giá kết quả thực hiện và lập kế hoạch giám sát chất lƣợng nghề.
Làm thế nào các bạn có thể xác định đƣợc những gì sẽ đƣợc dạy ở cơ sở đào tạo của bạn hoặc các chƣơng trình đào tạo? Liệu có khoảng cách giữa cái mà ngƣời học đƣợc dạy ở trƣờng lớp và các phòng thí nghiệm so với cái mà đang diễn ra trên thế giới công việc thực tế? Có nhiều khảo sát đã tính đƣợc khoảng cách ấy là khoảng 50% hoặc cao hơn với một vài chƣơng trình đào tạo. Cho dù không đề cập tới điều kiện của các cơ sở đào tạo, thì việc xác định kỹ năng, kiến thức và thái độ của ngƣời làm việc sẽ đƣợc dạy đối với các trƣờng cao đẳng, các nhà kinh doanh, các nhà công nghiệp, các tổ chức chính phủ là một công việc rất nghiêm túc. Không xác định chính xác nội dung thì lỗi cơ bản gây tốn kém đáng kể sau đây có thể xảy ra. Đó là lỗi về “nội dung chƣơng trình” dẫn đến hệ quả là không dạy cái đáng ra nên dạy (nhƣ các kỹ năng và kỹ thuật cập nhật) và dạy cái không nên dạy (những thông tin và kỹ năng đã lạc hậu).
Đối với các lỗi này đều có ảnh hƣởng nghiêm trọng và tiêu cực đối với sinh viên cũng nhƣ công nhân sắp hành nghề. Dạng lỗi đào tạo này có thể làm mất cơ hội tuyển dụng của các cá nhân và ảnh hƣởng tới sự thành công của doanh nghiệp, thậm chí có thể làm giảm đi phúc lợi và thu nhập kinh tế của cộng đồng. Hiện nay có một phƣơng pháp ít tốn kém, vừa nhanh, lại hiệu quả mà có sẵn nhằm giảm đi một cách có ý nghĩa những “sai sót (lỗi) của chƣơng trình đào tạo” đồng thời lại phòng ngừa đƣợc việc “đánh lừa ngƣời học”. Phƣơng pháp đó đƣợc gọi là DACUM (phát triển một chƣơng trình).
Vì thế DACUM đƣợc sử dụng rộng rãi nhƣ một phƣơng pháp rất hiệu quả, đổi mới và duy nhất của phân tích nghề hay công việc. Nó cũng rất hiệu quả trong hƣớng dẫn phân tích quá trình cũng nhƣ các khái niệm nghề. Phân tích DACUM thƣờng bao gồm một ngƣời hƣớng dẫn và thúc đẩy DACUM đƣợc đào tạo bao gồm 5-12 ngƣời sinh viên nghề nghiệp hoặc lĩnh vực phân tích khác nhau -23- Hình 1. Sơ đồ về kết quả được mô tả chi tiết gồm các nhiệm vụ, công việc được trình bày Thêm nữa, đối với các nhiệm vụ quan trọng, danh mục về kiến thức và các kỹ năng, về thái độ của ngƣời học, các công cụ/thiết bị/vật liệu/ phụ tùng, và xu hƣớng công việc phát triển trong tƣơng lai cũng đƣợc xác định.
DACUM đƣợc đề xuất dựa trên ba tiên đề logic (Norton, 1997) nhƣ sau: - Những ngƣời thợ lành nghề có thể mô tả và xác định nhiệm vụ công việc chính xác hơn bất kỳ ngƣời nào khác. Những ngƣời làm nghề toàn thời gian ở vị trí của họ là những chuyên gia thực sự đối với nghề đó. Mặc dù những ngƣời quản lý và phụ trách thƣờng biết rất nhiều những công việc bổ trợ nhƣng họ cũng thƣờng xuyên thiếu chuyên môn cần thiết đối với các phân tích chất lƣợng cao. - Một phƣơng pháp hiệu quả để xác định nghề nghiệp và công việc chính là mô tả tỉ mỉ các công việc mà ngƣời công nhân tiến hành.
Một ngƣời công nhân thƣờng thực hiện các công việc khác nhau mà khách hàng và nhà tuyển dụng cần. Có thái độ tích cực và kiến thức là chƣa đủ. Vì vậy, cần phải tìm ra những gì mà ngƣời công nhân lành nghề hàng đầu thực hiện (ngƣời công nhân giỏi nhất) sẽ cho chúng ta cơ hội đào tạo các công nhân lành nghề khác. - Tất cả các công việc, để đƣợc thực hiện một cách chính xác phải có yêu cầu đối với kiến thức, kỹ năng, công cụ nhất định và thái độ tích cực của ngƣời công nhân.
Trong khi kiến thức, kỹ năng, công cụ và thái độ không phải là các công việc cụ thể, mà chúng là những điều kiện thúc đẩy để làm cho các công việc trở thành có thể đối với một ngƣời công nhân. Vì bốn yếu tố thúc đẩy cần thiết này là quan trọng, nên đƣợc quan tâm chú ý để nêu ra trong DACUM nhằm xác định danh mục của mỗi công việc. -24- t qu hc tc thc hin n s thc hin Do năng lực gồm các kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để làm việc an toàn và hiệu quả nên đánh giá theo năng lực là đánh giá theo công việc và mang tính tổng thể nó không trừu tƣợng nhƣ đánh giá truyền thống.