Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Xã Huyền Tụng, Thị Xã Bắc Kạn

Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt của ngành nông nghiệp. 83 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Trần Ngọc Mai
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Sơn Tùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Xã Huyền Tụng, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ CỤM TỪ VIẾT TẮT DIỄN GIẢI
• MỤC LỤC
• 1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu chung
• 1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 1.4. Bố cục của khóa luận
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của các vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Một số khái niệm có liên quan
• 2.2.1. Khái niệm đất
• 2.2.2. Khái niệm đất nông nghiệp
• 2.2.3. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất
• 2.3. Phân loại đất nông nghiệp
• 2.4. Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến việc sử dụng đất
• 2.5. Vai trò của đất nông nghiệp
• 2.6. Nguyên tắc sử dụng hợp lý đất trong sản xuất nông nghiệp
• 2.7. Khái niệm đánh giá đất đai
• 2.8. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.8.1. Tình hình sản xuất và sử dụng đất trên thế giới
• 2.8.2. Tình hình sản xuất và sử dụng đất ở Việt Nam
• 2.8.3. Về hiệu quả sử dụng đất
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.2. Hệ thống các chỉ tiêu tính toán hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Huyền Tụng
• 4.3. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của xã Huyền Tụng
• 4.4. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 4.5. Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
• 4.6. Hiệu quả sử dụng đất
• 4.7. Những thông tin cơ bản về các hộ điều tra
• 4.8. Tình hình sử dụng đất ở các hộ điều tra
• 4.9. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các phương thức sử dụng đất nông nghiệp
• 4.10. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất tại xã Huyền Tụng
• 4.10.1. Nhân tố bên trong
• 4.10.2. Nhân tố bên ngoài
• 4.11. Những vấn đề còn tồn tại trong việc sử dụng đất nông nghiệp tại xã Huyền Tụng
• 5. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN XÃ HUYỀN TỤNG
• 5.1. Định hướng cho việc sử dụng có hiệu quả đất sản xuất nông nghiệp
• 5.2. Những quan điểm về sử dụng đất nông nghiệp
• 5.3. Phương hướng sử dụng đất
• 5.4. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Huyền Tụng
• 5.4.1. Nhóm giải pháp về chính sách, tín dụng
• 5.4.2. Nhóm giải pháp về kỹ thuật
• 5.4.3. Nhóm giải pháp về cơ sở hạ tầng
• 5.4.4. Nhóm giải pháp về thị trường
• 5.4.5. Nhóm giải pháp về tổ chức sản xuất
• 5.4.6. Nhóm giải pháp cải tạo đất
• 5.4.7. Nhóm giải pháp về môi trường
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Bắc Kạn

Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt của ngành nông nghiệp. Nó là giá đỡ cho toàn bộ sự sống của con người. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do đô thị hóa và các hoạt động kinh tế khác. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất và đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý là vô cùng cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế. Tình trạng suy thoái đất, ô nhiễm đất diễn ra ngày càng nghiêm trọng do tác động của thiên nhiên và con người. Do đó, cần có những nghiên cứu cụ thể để đưa ra giải pháp phù hợp cho từng địa phương. Theo tài liệu gốc, đất đai là yếu tố quan trọng nhất trong các tư liệu sản xuất của hộ nông dân, và cuộc sống của họ gắn liền với ruộng đất.

1.1. Tầm quan trọng của đất nông nghiệp trong phát triển kinh tế

Đất nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp và tạo việc làm cho người dân nông thôn. Việc sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế xã hội của địa phương và quốc gia. Cần có những chính sách phù hợp để khuyến khích người dân sử dụng đất một cách bền vững, bảo vệ tài nguyên đất cho các thế hệ tương lai. Việc quản lý đất nông nghiệp hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

1.2. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại các xã miền núi

Các xã miền núi như Huyền Tụng, Bắc Kạn thường gặp nhiều khó khăn trong việc sử dụng đất nông nghiệp do địa hình phức tạp, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và trình độ canh tác còn hạn chế. Việc phân tích hiệu quả sử dụng đất tại các địa phương này giúp xác định những tồn tại và đưa ra giải pháp phù hợp để nâng cao năng suất và thu nhập cho người dân. Cần chú trọng đến việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp để nâng cao năng suất cây trồng và vật nuôi.

II. Thách Thức Trong Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Xã Huyền Tụng

Xã Huyền Tụng là một xã miền núi thuần nông, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Mặc dù đã có những thay đổi tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức trong việc sử dụng đất nông nghiệp. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, ô nhiễm môi trường và suy thoái tài nguyên đất đang ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những vấn đề này, đảm bảo sử dụng đất bền vững và hiệu quả. Theo nghiên cứu, việc môi trường có dấu hiệu bị ô nhiễm, việc thu hẹp đất do chuyển đổi mục đích đã có tác động rất đáng kể đối với nông hộ.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp

Biến đổi khí hậu gây ra những tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, như hạn hán, lũ lụt, sâu bệnh hại,... Điều này ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và thu nhập của người dân. Cần có những giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, như sử dụng giống cây trồng chịu hạn, xây dựng hệ thống tưới tiêu hợp lý và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững.

2.2. Vấn đề ô nhiễm đất và suy thoái tài nguyên đất

Ô nhiễm đất do sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật quá mức, cùng với tình trạng xói mòn đất và thoái hóa đất, đang là những vấn đề nghiêm trọng tại nhiều vùng nông thôn. Cần có những biện pháp bảo vệ đất, như sử dụng phân bón hữu cơ, áp dụng các biện pháp canh tác bảo tồn và trồng cây che phủ đất.

2.3. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất và thu hẹp diện tích đất nông nghiệp

Quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp dẫn đến việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở, đất công nghiệp,... Điều này làm giảm diện tích đất nông nghiệp và ảnh hưởng đến an ninh lương thực. Cần có quy hoạch sử dụng đất hợp lý, hạn chế việc chuyển đổi đất nông nghiệp và có chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp một cách chính xác, cần áp dụng các phương pháp phù hợp và sử dụng các chỉ số đánh giá cụ thể. Các phương pháp này giúp xác định được những điểm mạnh, điểm yếu trong việc sử dụng đất, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Việc phân tích hiệu quả sử dụng đất cần dựa trên các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường, đảm bảo tính toàn diện và khách quan.

3.1. Sử dụng phương pháp đánh giá SWOT trong phân tích

Phương pháp đánh giá SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) là một công cụ hữu ích để phân tích tình hình sử dụng đất nông nghiệp. Nó giúp xác định những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức, từ đó đưa ra các chiến lược phù hợp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

3.2. Các chỉ số đánh giá hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp

Các chỉ số đánh giá hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp bao gồm năng suất cây trồng, lợi nhuận trên đơn vị diện tích, chi phí sản xuất, thu nhập của người dân,... Việc sử dụng các chỉ số này giúp so sánh hiệu quả sử dụng đất giữa các vùng, các loại cây trồng và các phương thức canh tác khác nhau.

3.3. Đánh giá tác động môi trường của hoạt động nông nghiệp

Việc đánh giá tác động môi trường của hoạt động nông nghiệp là rất quan trọng để đảm bảo sử dụng đất bền vững. Cần đánh giá các tác động đến chất lượng đất, nguồn nước, đa dạng sinh học và khí hậu. Từ đó, đưa ra các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực và bảo vệ môi trường.

IV. Thực Trạng Và Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tại Huyền Tụng Bắc Kạn

Nghiên cứu thực tế tại xã Huyền Tụng, Bắc Kạn cho thấy, thực trạng sử dụng đất còn nhiều hạn chế. Cơ cấu cây trồng chưa hợp lý, năng suất còn thấp và chưa khai thác hết tiềm năng của đất. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất giúp xác định những tồn tại và đưa ra giải pháp cải thiện, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển kinh tế địa phương. Cần có những chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và quản lý đất đai hiệu quả.

4.1. Phân tích cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp hiện tại

Phân tích cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp hiện tại ở Huyền Tụng cho thấy tỷ lệ đất trồng lúa, đất trồng màu, đất trồng cây lâu năm,... Cần đánh giá sự phù hợp của cơ cấu này với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương và tiềm năng thị trường. Từ đó, đưa ra các khuyến nghị về việc điều chỉnh cơ cấu cây trồng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

4.2. Đánh giá năng suất và sản lượng cây trồng chính

Đánh giá năng suất cây trồng chính như lúa, ngô, sắn,... và so sánh với các địa phương khác. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất cây trồng, như giống, phân bón, kỹ thuật canh tác,... Từ đó, đưa ra các giải pháp nâng cao năng suất cây trồng và sản lượng nông sản.

4.3. Phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất

Phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất khác nhau, như trồng lúa, trồng màu, trồng cây ăn quả, chăn nuôi,... So sánh lợi nhuận trên đơn vị diện tích, chi phí sản xuất và thu nhập của người dân. Từ đó, xác định các loại hình sử dụng đất có hiệu quả kinh tế cao và khuyến khích người dân áp dụng.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Huyền Tụng

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Huyền Tụng, cần có những giải pháp đồng bộ và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Các giải pháp này cần tập trung vào việc cải thiện cơ cấu cây trồng, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, quản lý đất đai hiệu quả và hỗ trợ người dân phát triển sản xuất. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các nhà khoa học và người dân để thực hiện thành công các giải pháp này.

5.1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện địa phương

Khuyến khích người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ các loại cây trồng truyền thống sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn, phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường. Hỗ trợ người dân tiếp cận với các giống cây trồng mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến và thông tin thị trường.

5.2. Áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Tăng cường chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, như sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước,... Hỗ trợ người dân tiếp cận với các công nghệ mới và đào tạo kỹ năng canh tác tiên tiến.

5.3. Tăng cường quản lý đất đai và bảo vệ tài nguyên đất

Tăng cường quản lý đất đai theo quy hoạch, hạn chế việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích sử dụng khác. Thực hiện các biện pháp bảo vệ đất, như chống xói mòn, thoái hóa đất, ô nhiễm đất,... Khuyến khích người dân sử dụng đất một cách bền vững và có trách nhiệm.

VI. Định Hướng Phát Triển Bền Vững Đất Nông Nghiệp Tại Bắc Kạn

Để đảm bảo phát triển bền vững đất nông nghiệp tại Bắc Kạn, cần có một chiến lược dài hạn và toàn diện, dựa trên các nguyên tắc sử dụng đất hợp lý, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân. Chiến lược này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền, các nhà khoa học đến người dân.

6.1. Phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp sinh thái

Khuyến khích phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp sinh thái để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Hỗ trợ người dân chuyển đổi sang các phương thức canh tác bền vững và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp sạch.

6.2. Nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp

Tập trung vào việc nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp thông qua chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường. Hỗ trợ người dân tiếp cận với các công nghệ chế biến tiên tiến và kết nối với các doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ nông sản.

6.3. Phát triển du lịch nông nghiệp và du lịch sinh thái

Phát triển du lịch nông nghiệp và du lịch sinh thái để tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân và quảng bá các sản phẩm nông nghiệp địa phương. Xây dựng các mô hình du lịch nông nghiệp hấp dẫn và kết nối với các tour du lịch khác trong khu vực.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đất đai là nguồn tài nguyên có hạn về diện tích, có vị trí cố định trong không gian và là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế của ngành nông nghiệp. Dưới tác động của sự gia tăng dân số, nhu cầu lương thực - thực phẩm ngày càng tăng cùng với quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, quỹ đất nông nghiệp có xu hướng bị thu hẹp và đối mặt với nguy cơ thoái hóa, suy giảm độ phì nhiêu. Đối với Việt Nam – một quốc gia có tỷ trọng sản xuất nông nghiệp lớn và đang trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) – việc đánh giá hiện trạng và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp theo hướng bền vững là yêu cầu cấp thiết.

Xã Huyền Tụng là một địa bàn miền núi, thuần nông của thị xã Bắc Kạn (tỉnh Bắc Kạn). Dù diện tích tự nhiên rộng lớn, địa phương đang gặp nhiều áp lực do chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang đất ở, đất chuyên dùng, cùng với tập quán canh tác thói quen, kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ và môi trường có dấu hiệu suy thoái. Do đó, việc nghiên cứu, đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại đây nhằm làm căn cứ cho việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý là vấn đề mang tính thực tiễn cao.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định rõ ràng theo văn bản:

• Mục tiêu chung:
  1. Đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và chỉ ra phương thức sử dụng đất có hiệu quả của xã Huyền Tụng, thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn.
  2. Đề xuất một số giải pháp khắc phục chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên địa bàn nghiên cứu.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.
  2. Đánh giá thực trạng và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2012 - 2014.
  3. Đánh giá tình hình sử dụng đất sản xuất của các hộ gia đình.
  4. Đưa ra định hướng và những giải pháp nhằm sử dụng đất tốt và có hiệu quả.

Câu hỏi nghiên cứu của đề tài gồm 4 nội dung:

1. Tại sao cần phải đánh giá hiệu quả sử dụng đất đai?
2. Tình hình quản lý và sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Huyền Tụng diễn ra như thế nào?
3. Biện pháp nào có thể sử dụng để nâng cao hiệu quả các phương thức sử dụng đất nông nghiệp?
4. Những tồn tại và hạn chế trong việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã là gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ quỹ đất nông nghiệp tại xã Huyền Tụng và các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội tác động trực tiếp lên quá trình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã.
• Phạm vi không gian: Tập trung nghiên cứu tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại 3 thôn đại diện gồm: thôn Khuổi Thuổm, thôn Pá Danh và thôn Bản Cạu, xã Huyền Tụng, thị xã Bắc Kạn.
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 2012 - 2014; thời gian thực tập và điều tra thực địa từ ngày 01/04/2015 đến ngày 05/04/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, khóa luận vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác về đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt trong nông nghiệp; khung phân loại đất theo Điều 13 Luật Đất đai năm 2003 của Việt Nam; khái niệm đánh giá đất đai theo tiếp cận của Stewart (1968) và Đề cương đánh giá đất đai của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1976). Bản chất hiệu quả kinh tế sử dụng đất được xác định là việc tạo ra khối lượng sản phẩm vật chất cao nhất trên một đơn vị diện tích với mức chi phí đầu tư vật chất và lao động thấp nhất. Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng đất còn được xem xét đồng bộ qua hiệu quả xã hội (khả năng giải quyết việc làm, an sinh xã hội, an ninh lương thực) và hiệu quả môi trường (hệ số sử dụng đất, mức độ che phủ, chống xói mòn, bảo vệ độ phì).

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:

• Phương pháp chọn mẫu điều tra: Thực hiện điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên tại 3/20 thôn của xã Huyền Tụng gồm thôn Khuổi Thuổm (158 hộ, chiếm 53,20%), thôn Pá Danh (74 hộ, chiếm 24,92%) và thôn Bản Cạu (65 hộ, chiếm 21,88%), tổng số hộ điều tra là 297 hộ.
• Phương pháp thu thập số liệu: Khai thác tài liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê, tài liệu của UBND xã Huyền Tụng giai đoạn 2012 - 2014.
• Phương pháp điều tra, phỏng vấn hộ nông dân: Sử dụng bảng hỏi cấu trúc để phỏng vấn trực tiếp chủ hộ sản xuất về diện tích, chi phí đầu tư, năng suất cây trồng.
• Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo và kế thừa tài liệu: Tham vấn ý kiến cán bộ địa chính xã, khuyến nông viên và kế thừa các nghiên cứu trước đó.
• Phương pháp phân tích, xử lý số liệu: Thống kê mô tả, so sánh biến động số học và tỷ lệ phát triển định gốc, liên hoàn.

Hệ thống chỉ tiêu tính toán hiệu quả kinh tế sử dụng đất:

• Giá trị sản xuất (GO - Gross Output): $GO = \sum (Q_i \times P_i)$ (với $Q_i$ là khối lượng sản phẩm, $P_i$ là đơn giá).
• Chi phí trung gian (IC - Intermediate Cost): toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ thường xuyên bằng tiền mua ngoài trong chu kỳ sản xuất.
• Giá trị gia tăng (VA - Value Added): $VA = GO - IC$.
• Lợi nhuận (Pr - Profit): $Pr = GO - TC$ (với $TC$ là tổng chi phí sản xuất).
• Các chỉ tiêu tỷ suất hiệu quả vốn: $GO/IC$ (giá trị sản xuất trên một đồng chi phí trung gian), $VA/IC$ (giá trị gia tăng trên một đồng chi phí trung gian), $Pr/IC$ (lợi nhuận trên một đồng chi phí trung gian).

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ mâu thuẫn giữa nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng và sự suy giảm diện tích, độ phì của đất dưới tác động của đô thị hóa và tập quán canh tác lạc hậu tại xã Huyền Tụng. Khóa luận xác định rõ hệ thống mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu làm kim chỉ nam, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong công tác quản trị đất đai địa phương.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Phần này làm rõ hệ thống khái niệm nền tảng: đất đai, đất nông nghiệp, hiệu quả sử dụng đất, phân loại đất theo Luật Đất đai 2003 (đất trồng cây hàng năm, đất lâu năm, đất rừng sản xuất, rừng phòng hộ, nuôi trồng thủy sản...). Tác giả phân tích nội dung đánh giá đất đai theo khung hướng dẫn FAO (1976), kinh nghiệm đánh giá đất của Stewart (1968), tổng quan hiện trạng khai thác đất nông nghiệp trên thế giới và tại Việt Nam. Văn bản nhấn mạnh mối liên hệ biện chứng giữa hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường trong quản lý tài nguyên đất nông nghiệp.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Tác giả xác định đối tượng là quỹ đất nông nghiệp xã Huyền Tụng, không gian khảo sát tại 3 thôn (Khuổi Thuổm, Pá Danh, Bản Cạu), khung thời gian nghiên cứu số liệu 2012 - 2014. Thiết lập quy trình nghiên cứu từ điều tra chọn mẫu 297 hộ, phương pháp phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi, phương pháp xử lý số liệu thống kê đến hệ thống công thức xác định các chỉ tiêu kinh tế ($GO, IC, VA, Pr, GO/IC, VA/IC, Pr/IC$) và các chỉ tiêu xã hội, môi trường (hệ số quay vòng đất).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh chi tiết các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng và biến động sử dụng đất tại xã Huyền Tụng qua số liệu thống kê giai đoạn 2012 - 2014.

1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên: Xã Huyền Tụng nằm cách trung tâm thị xã Bắc Kạn 2,0 km, có Quốc lộ 3 chạy qua. Địa hình phức tạp, chia cắt mạnh gồm địa hình đồi núi (độ cao 200 - 400 m) và thung lũng dọc sông Cầu (độ cao 100 - 150 m). Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 22°C, lượng mưa trung bình 1.500 mm/năm. Thổ nhưỡng gồm 6 nhóm chính: đất phù sa sông ít bồi (FLh.eu), đất phù sa ngòi suối (FLh.dy), đất Feralit nâu vàng trên phù sa cổ (Fp, diện tích 72 ha), đất Feralit đỏ vàng trên đá biến chất (Fj), đất Feralit mùn trên núi cao trên 700 m (FH.y, diện tích 89 ha), đất Feralit vàng đỏ trên phiến thạch sét (FQs). Rừng chiếm 2.201,71 ha (80,48% diện tích tự nhiên). Toàn xã có 20 thôn, dân tộc Tày chiếm ưu thế (74,21%).

2. Dân số và lao động: Cơ cấu dân số và lao động có sự chuyển dịch nhẹ từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp:

Chỉ tiêu	Đơn vị	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014	So sánh 2014/2013 (%)
Tổng dân số	Người	4.835	4.848	4.860	100,25
Tổng số lao động	Lao động	3.602	3.612	3.620	100,22
- Lao động nông nghiệp	Lao động	2.168 (60,19%)	2.105 (58,27%)	1.927 (53,23%)	91,54
- Lao động phi nông nghiệp	Lao động	1.434 (39,81%)	1.507 (41,72%)	1.693 (46,77%)	112,34
Tổng số hộ	Hộ	1.220	1.229	1.236	100,57
- Hộ nông nghiệp	Hộ	753 (61,72%)	721 (58,67%)	658 (53,24%)	91,26
- Hộ phi nông nghiệp	Hộ	467 (38,28%)	508 (41,33%)	578 (46,76%)	113,78
Mật độ dân số	Người/km²	157,48	157,59	157,62	100,02

3. Hiện trạng phát triển kinh tế và sản xuất nông nghiệp: Tổng giá trị sản xuất (GTSX) của xã năm 2012 đạt 31,68 tỷ đồng, tăng lên 34,78 tỷ đồng vào năm 2014. Năm 2014, nông nghiệp đạt 27,03 tỷ đồng (chiếm 75,55%), phi nông nghiệp đạt 7,75 tỷ đồng (chiếm 24,45%). Thu nhập bình quân đầu người năm 2013 đạt 11 triệu đồng/năm, năm 2014 đạt 12 triệu đồng/năm.

Biến động diện tích, năng suất và sản lượng các cây trồng chính của xã:

Cây trồng	Vụ	Chỉ tiêu	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014	So sánh 2014/2013 (%)
1. Cây lúa	Vụ xuân	Diện tích (ha)	110,62	107,80	120,00	111,31
		Năng suất (tạ/ha)	52,00	50,00	50,00	100,00
		Sản lượng (tấn)	575,22	539,00	600,00	111,32
	Vụ mùa	Diện tích (ha)	123,00	120,10	122,00	101,58
		Năng suất (tạ/ha)	46,00	49,00	48,00	97,96
		Sản lượng (tấn)	565,80	588,49	585,60	99,51
2. Cây ngô	Vụ xuân	Diện tích (ha)	24,00	30,00	31,30	104,33
		Năng suất (tạ/ha)	35,00	39,00	40,00	102,56
		Sản lượng (tấn)	84,00	117,00	125,20	107,00
	Vụ mùa	Diện tích (ha)	23,00	22,30	23,00	103,14
		Năng suất (tạ/ha)	32,00	32,00	37,00	115,62
		Sản lượng (tấn)	73,60	71,36	85,10	119,25
3. Cây sắn	Cả năm	Diện tích (ha)	21,70	25,30	17,50	69,17
		Năng suất (tạ/ha)	43,00	45,50	38,00	83,51
		Sản lượng (tấn)	93,31	115,11	66,50	57,77
4. Rau màu	Cả năm	Diện tích (ha)	8,26	10,40	20,00	192,31
		Năng suất (tạ/ha)	38,26	39,40	51,00	129,44
		Sản lượng (tấn)	31,60	40,98	102,00	248,90

Về chăn nuôi, năm 2014 đàn trâu có 506 con, đàn bò 139 con, dê 294 con, ngựa 6 con. Tổng đàn gia súc, gia cầm tăng từ 14.546 con (năm 2012) lên trên 25.000 con (năm 2014).

4. Hiện trạng và loại hình sử dụng đất: Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 2.817,93 ha. Năm 2014, đất nông nghiệp là 2.600,69 ha (chiếm 92,29%), giảm nhẹ so với mức 2.601,48 ha (92,32%) năm 2012. Trong đất nông nghiệp năm 2014:

• Đất sản xuất nông nghiệp: 593,76 ha (chiếm 22,83% đất nông nghiệp), trong đó đất trồng cây hàng năm chiếm 592,17 ha (riêng đất lúa 297,55 ha), đất trồng cây lâu năm chỉ có 1,59 ha.
• Đất nuôi trồng thủy sản: 3,04 ha (chiếm 0,12%).
• Đất lâm nghiệp: chiếm trên 84% diện tích đất nông nghiệp.
• Đất phi nông nghiệp: 84,29 ha (2,99% diện tích tự nhiên), bao gồm đất chuyên dùng 40,57 ha, đất nghĩa trang 8,82 ha, đất sông suối 12,04 ha.
• Đất chưa sử dụng: 50,68 ha (1,80%), gồm đất bằng chưa sử dụng 11,75 ha và đất đồi núi chưa sử dụng 38,93 ha.

Các loại hình sử dụng đất (LUT) chính trên địa bàn:

• Chuyên canh lúa (vụ xuân - vụ mùa), luân canh lúa - ngô đông (giống Khang dân, Bao thai, Tám thơm).
• Chuyên canh ngô hoặc luân canh ngô - lúa, ngô - sắn (giống ngô lai B.06, LVN14, CP888, NK66).
• Sắn luân canh sắn - ngô (giống KM94 và giống địa phương).
• Chuyên canh rau màu các loại (rau cải, rau muống).

Phần 5: Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Trên cơ sở phân tích thực trạng và tồn tại, tác giả đề xuất 7 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Giải pháp chính sách, tín dụng: Tạo điều kiện cho hộ nghèo tiếp cận vốn vay ưu đãi qua Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đầy đủ.
2. Giải pháp kỹ thuật: Đưa các giống lúa thuần chất lượng, giống ngô lai năng suất cao (LVN14, NK66) vào thâm canh; chuyển giao quy trình kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh.
3. Giải pháp cơ sở hạ tầng: Kiên cố hóa hệ thống kênh mương tưới tiêu nội đồng; cải tạo đường giao thông liên thôn phục vụ vận chuyển nông sản.
4. Giải pháp thị trường: Xây dựng chuỗi kết nối tiêu thụ nông sản, ổn định giá vật tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đầu vào.
5. Giải pháp tổ chức sản xuất: Quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung, khuyến khích dồn điền đổi thửa giảm phân tán manh mún, thành lập các tổ hợp tác sản xuất.
6. Giải pháp cải tạo đất: Tăng cường bón phân hữu cơ vi sinh, phân chuồng hoai mục; áp dụng biện pháp canh tác đất dốc chống xói mòn, rửa trôi độ phì.
7. Giải pháp môi trường: Thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật; quản lý nguồn nước thải sinh hoạt và sản xuất không để ngấm vào đất canh tác.

Kết quả và đóng góp nghiên cứu

Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp hệ thống số liệu hoàn chỉnh về hiện trạng sử dụng đất và năng lực sản xuất nông nghiệp tại xã Huyền Tụng giai đoạn 2012 - 2014:

• Khẳng định đất sản xuất nông nghiệp của xã năm 2014 là 593,76 ha, tập trung chủ yếu vào cây hàng năm (592,17 ha), trong khi đất trồng cây lâu năm rất thấp (1,59 ha) và đất nuôi trồng thủy sản chiếm 3,04 ha.
• Chứng minh diện tích gieo trồng ngô có xu hướng tăng từ 47,0 ha (năm 2012) lên 54,3 ha (năm 2014); diện tích rau màu tăng mạnh từ 8,26 ha (2012) lên 20,0 ha (2014) với sản lượng tăng vọt từ 31,6 tấn lên 102 tấn.
• Chỉ rõ sự phân hóa trong cơ cấu kinh tế: tỷ trọng nông nghiệp giảm từ 78,67% (2012) xuống 75,55% (2014), trong khi phi nông nghiệp tăng tương ứng từ 21,33% lên 24,45%.
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Đây là công trình đánh giá trực tiếp dựa trên khảo sát thực tế 297 hộ dân tại 3 thôn đại diện, phản ánh đúng đặc thù kinh tế hộ vùng cao Bắc Kạn, cung cấp cơ sở dữ liệu vi mô giúp chính quyền cấp xã xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng và quy hoạch sử dụng đất phù hợp giai đoạn tiếp theo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế: Tác giả tự nhìn nhận thời gian thực tập tốt nghiệp rất ngắn (từ ngày 01/04/2015 đến 05/04/2015) và năng lực kinh nghiệm bản thân còn hạn chế nên chưa thể điều tra toàn diện cả 20 thôn của xã mà chỉ tập trung vào 3 thôn điểm. Việc đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường phần lớn dựa trên các tiêu chí định tính và quan sát thực địa chứ chưa lượng hóa bằng các mô hình kinh tế lượng hay đo lường độ phì lý - hóa tính của đất.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng phạm vi điều tra ra toàn bộ các thôn bản của xã; tiến hành phân tích mẫu đất trong phòng thí nghiệm để lượng hóa độ suy thoái dinh dưỡng đất; áp dụng phần mềm hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong xây dựng bản đồ đơn vị đất đai và đánh giá thích nghi cây trồng theo phương pháp FAO.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản trị kinh doanh nông nghiệp, Phát triển nông thôn và Quản lý đất đai tham khảo về phương pháp xây dựng khung chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng đất ($GO, IC, VA, Pr$).
• Cán bộ quản lý kinh tế, địa chính, nông nghiệp cấp xã và cán bộ khuyến nông thị xã Bắc Kạn tham khảo các số liệu hiện trạng thực tế, mô hình luân canh và hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả canh tác đất đai vùng đồi núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Quỹ đất nông nghiệp xã Huyền Tụng chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong tổng diện tích tự nhiên? Năm 2014, diện tích đất nông nghiệp của xã là 2.600,69 ha, chiếm 92,29% tổng diện tích đất tự nhiên (2.817,93 ha). Trong đó, đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo với trên 84%, đất sản xuất nông nghiệp chiếm 593,76 ha (22,83% quỹ đất nông nghiệp).

2. Địa bàn khảo sát nông hộ thực tế được thực hiện ở những thôn nào và quy mô mẫu là bao nhiêu? Nghiên cứu chọn mẫu điều tra ngẫu nhiên tại 3 thôn: thôn Khuổi Thuổm (158 hộ), thôn Pá Danh (74 hộ) và thôn Bản Cạu (65 hộ). Tổng số hộ điều tra là 297 hộ.

3. Cơ cấu cây trồng chính và các giống cây được canh tác tại xã Huyền Tụng gồm những loại nào? Các cây trồng chủ lực gồm: lúa (giống Khang dân, Bao thai, Tám thơm), ngô (các giống lai B.06, LVN14, CP888, NK66), sắn (giống KM94 và giống địa phương), cùng các loại rau màu như rau cải, rau muống.

4. Biến động năng suất và diện tích của hai cây lương thực chủ lực (lúa và ngô) giai đoạn 2012 - 2014 diễn ra như thế nào?

• Lúa xuân: diện tích tăng từ 110,62 ha lên 120 ha, năng suất duy trì quanh mức 50 - 52 tạ/ha. Lúa mùa diện tích ổn định từ 120,1 - 123 ha, năng suất đạt 46 - 49 tạ/ha.
• Ngô xuân: diện tích mở rộng từ 24 ha lên 31,3 ha, năng suất tăng từ 35 tạ/ha lên 40 tạ/ha. Ngô mùa giữ diện tích 22,3 - 23 ha, năng suất tăng từ 32 tạ/ha lên 37 tạ/ha.

5. Vì sao diện tích đất sản xuất nông nghiệp của xã có xu hướng suy giảm qua các năm? Do ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa và gia tăng dân số, một phần diện tích đất nông nghiệp đã được chuyển đổi mục đích sang làm đất ở nông thôn, đất xây dựng công trình giao thông, thủy lợi, trụ sở và các công trình phúc lợi công cộng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Ngọc Mai đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá toàn diện thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại xã Huyền Tụng giai đoạn 2012 - 2014. Qua số liệu thống kê địa phương và kết quả khảo sát 297 hộ dân, đề tài chỉ rõ các loại hình sử dụng đất chủ lực, sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng thâm canh tăng vụ và những hạn chế về manh mún đất đai, hạ tầng tưới tiêu. Hệ thống 7 nhóm giải pháp được đề xuất có tính khả thi, gắn liền với điều kiện tự nhiên - kinh tế của vùng đồi núi thị xã Bắc Kạn, góp phần định hướng khai thác hiệu quả và bảo vệ tài nguyên đất bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu. Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Phần 3: Đối tượng nội dung và phương pháp nghiên cứu. Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Phần 5: Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Huyền Tụng. Kết luận và kiến nghị Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4 2. Cơ sở khoa học của các vấn đề nghiên cứu 2. Một số khái niệm có liên quan - Khái niệm đất: Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, không có đất thì con người và cây cối không thể tồn tại được.

Đất đai không những phụ thuộc vào hình thái kinh tế - xã hội, mà nó còn phụ thuộc vào quá trình lao động. Để thực hiện quá trình lao động cần phải có đầy đủ các yếu tố: Hoạt động hữu ích, đối tượng lao động, tư liệu lao động: Như vậy, trong quá trình lao động chỉ có thể bắt đầu và hoàn thiện được khi có con người cùng các điều kiện vật chất tác động lên tư liệu sản xuất.  Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên có vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất vật chất. Đất đai có những đặc điểm chủ yếu sau: Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế được Đất đai là điều kiện cần thiết cho tất cả các ngành sản xuất, nhưng nội dung kinh tế của nó lại rất khác nhau.

Trong công nghiệp, giao thông,…đất đai là cơ sở làm nền móng, trên đó xây dựng nhà máy, công xưởng, hệ thống đường giao thông,.để con người điều khiển máy móc, các phương tiện vận tải hoạt động. Trong nông nghiệp, đất đai có nội dung kinh tế khác, nó là tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thay thế được. Ruộng đất bị giới hạn về mặt diện tích, con người không thể tăng thêm theo ý muốn chủ quan nhưng sức sản xuất ruộng đất là chưa có giới hạn, nghĩa là con người có thể khai thác chiều sâu của ruộng đất nhằm thỏa mãn nhu cầu tăng lên của loài người về sản phẩm. Chính vì thế trong quá trình sử dụng phải biết quý trọng ruộng đất, sử dụng tiết kiệm, hạn chế việc chuyển đất nông nghiệp sang xây dựng căn bản, tìm mọi biện pháp để cải tạo và bồi dưỡng đất làm cho ruộng đất ngày càng màu mỡ hơn, sản xuất ra nhiều sản phẩm trên mỗi đơn vị diện tích với chi phí thấp nhất trên một đơn vị sản phẩm.

 Đất đai có vị trí cố định. Đất đai gắn liền với vị trí địa lý, địa hình, cho nên mỗi vùng đều có một số diện tích đất cố định. Đất gắn chặt với các điều kiện tự nhiên, kinh tế của từng vùng, 5 chịu ảnh hưởng bởi khí hậu, thời tiết của vùng đó. Tùy vào điều kiện của từng vùng mà có phương thức sản xuất phù hợp.

Tính cố định của đất đai gắn liền với điều kiện kinh tế của từng vùng.  Diện tích đất có hạn. Nhà kinh tế Max nói: “Đất là tư liệu sản xuất cơ bản và phổ biến quý báu nhất của sản xuất nông nghiệp, đó là điều kiện không thể thiếu được của sự tồn tại và tái sinh của hàng loạt thế hệ kế tiếp nhau”. Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá.

Đất là giá đỡ cho toàn bộ sự sống của con người và là tư liệu sản xuất chủ yếu của ngành nông nghiệp. Đặc điểm đất đai ảnh hưởng lớn đến quy mô, cơ cấu và phân phối của ngành nông nghiệp. Vai trò của đất đai càng lớn hơn khi dân số ngày càng đông, nhu cầu dùng đất làm nơi cư trú, làm tư liệu sản xuất,…ngày càng tăng và nông nghiệp phát triển, trở thành ngành kinh tế chủ đạo. Vì vậy phải nghiên cứu, tìm hiểu quy mô, đặc điểm đất đai để bố trí cơ cấu cây trồng thích hợp nhằm phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống nhân dân.

Đất đai là yếu tố quan trọng nhất trong các tư liệu sản xuất của hộ nông dân. Cuộc sống của họ gắn liền với ruộng đất. Giải quyết mối quan hệ giữa nông dân và đất đai là giải quyết vấn đề cơ bản về kinh tế nông hộ. Chính vì vậy luật đất đai năm 2003 của nước ta đã khẳng định: “ Đất là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, an ninh quốc phòng…” Như vậy, trong các điều kiện vật chất đất đai luôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nó hình thành trên quá trình lao động, quan trọng hơn đất đai còn là nơi diễn ra các hoạt động sản xuất và hoạt động sống của con người.

- Khái niệm đất nông nghiệp: Đất nông nghiệp là đất được sử dụng chủ yếu vào các ngành của sản xuất nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản hoặc sử dụng để6 nghiên cứu thí điểm về nông nghiệp. Ngoài tên gọi đất nông nghiệp, đất sử dụng vào sản xuất nông nghiệp còn được gọi là ruộng đất. Đất trồng trọt là đất nông nghiệp được 6 sử dụng vào mục đích trồng trọt các loại cây trồng như cây lương thực, cây công nghiệp hàng năm, cây công nghiệp lâu năm,… - Khái niệm hiệu quả sử dụng đất: Quan niệm hiệu quả sử dụng hợp lý đất nông nghiệp: phải nhận biết rõ những nhân tố có lợi để khai thác phát huy, đồng thời nhận biết những yếu tố bất lợi để phòng tránh khắc phục. Sử dụng hiệu quả hợp lý đất trồng trọt tức là: Đưa hết số lượng đất nông nghiệp, lâm nghiệp của đất nước vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp.

Phân loại đất nông nghiệp Theo quy định của điều 13 luật đất đai 2003, nhóm đất nông nghiệp được phân thành các loại sau: - Đất trồng cây hàng năm (đất canh tác) là đất dùng trồng các loại cây ngắn ngày, có chu kỳ sinh trưởng không quá một năm. Đất trồng cây hàng năm bao gồm: + Đất 3 vụ là đất gieo trồng và thu hoạch 3 vụ/năm với các công thức 3vụ lúa, 2 vụ lúa+ 1 vụ màu,. + Đất 2 vụ có công thức luân canh như lúa –lúa, lúa – màu, màu –màu,… + Đất 1 vụ là đất trên đó chỉ trồng được một vụ lúa hay một vụ màu/năm. Ngoài ra đất trồng cây hàng năm còn được phân theo các tiêu thức khác và được chia thành các nhóm đất chuyên trồng lúa, đất chuyên trồng màu….

- Đất trồng cây lâu năm gồm đất dùng để trồng các loại cây có chu kỳ sinh trưởng kéo dài trong nhiều năm, trồng một lần nhưng thu hoạch trong nhiều năm. - Đất rừng sản xuất là diện tích đất được dùng để chuyên trồng các loại cây rừng với mục đích sản xuất. - Đất rừng phòng hộ là diện tích đất trồng rừng với mục đích phòng hộ. - Đất đặc dụng là diện tích đất được nhà nước quy hoạch đưa vào sử dụng với mục đích riêng.

- Đất nuôi trồng thủy sản là diện tích đất dùng để nuôi trồng thủy sản như: tôm, cua, cá,. - Đất làm muối là diện tích đất được dùng để phục vụ cho quá trình sản xuất muối. Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến việc sử dụng đất Sử dụng đất đai là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ giữa người và đất, trong tổ hợp các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác với môi trường. Căn cứ vào các thuộc tính tự nhiên của đất đai, với ý nghĩa là nhân tố sức sản xuất thì các nhiệm vụ và nội dung sử dụng đất đai được thể hiện qua các yêu cầu sau: - Sử dụng đất hợp lý về không gian, hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất.

- Phân phối hợp lý cơ cấu đất đai trên diện tích đất được sử dụng, đồng thời hình thành cơ cấu về lương thực, thực phẩm để sử dụng đất. - Quy mô sử dụng đất cần có sự tập trung thích hợp, hình thành quy mô kinh tế sử dụng đất. - Giữ mật độ sử dụng đất thích hợp hình thành việc sử dụng đất mang tính chất thâm canh, tăng vụ để thu sản phẩm nhiều và chất lượng cao trên phạm vi nhỏ”. - Thực hiện đánh giá đất đai theo số lượng, chất lượng làm cơ sở khoa học cho việc phân loại, bố trí quy hoạch, sử dụng đất đai theo hướng khai thác lợi thế của từng vùng.

- Đẩy mạnh thâm canh nông nghiệp, đồng thời tích cực mở rộng diện tích bằng khai hoang và tăng vụ. - Phải sử dụng một cách tiết kiệm quỹ đất nông nghiệp, đặc biệt là việc chuyển đất nông nghiệp sang mục đích sử dụng khác. - Thúc đẩy quá trình tập trung ruộng đất khắc phục tình trạng phân tán manh mún trong sử dụng đất. - Tăng cường quản lý Nhà nước đối với đất đai.

Ruộng đất là tài sản quốc gia, Nhà nước giao quyền sử dụng ổn định và lâu dài cho nông dân. Vì vậy, việc tăng cường quản lý Nhà nước đối với đất đai là rất cần thiết. Nội dung quản lý Nhà nước đối với đất đai bao gồm: Quy hoạch sử dụng đất, xây dựng hệ thống các biện pháp sử dụng đất, xác lập các chính sách sử dụng đất…“Ở nước ta, trong quá trình CNH - HĐH, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp, công nghiệp dịch vụ sang công nghiệp, dịch vụ nông nghiệp đã và đang gây áp lực ngày càng lớn đối với đất đai. Con người cần đổi mới tư duy và phải thể hiện bằng những hành động đúng đắn, để trả lại cho đất giá trị đích thực 8 vốn có của nó”.

Vì vậy, việc sử dụng đất đai hợp lý liên quan chặt chẽ tới hoạt động của từng ngành và từng lĩnh vực, quyết định đến sản xuất và sự sống của người dân cũng như vận mệnh quốc gia. Vai trò của đất nông nghiệp - Vai trò của đất nông nghiệp: + Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu của sản xuất nông nghiệp vì nó có vai trò quyết định tạo ra các loại nông sản phẩm. Nếu không có đất thì không thể tiến hành các hoạt động sản xuất nông nghiệp được thì cũng không thể có nông sản được. + Đất đai là sản phẩm của tự nhiên nó cũng là tài sản của quốc gia (thuộc sở hữu toàn dân), nó tham gia vào mọi quá trình sản xuất của xã hội và trở thành TLSX chung của mọi ngành.

Tùy từng ngành sản xuất khác nhau mà vai trò của đất cũng được biểu hiện khác nhau.