Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả kinh tế của hộ nông dân trồng mía trên địa bàn xã cách linh huyện phục hòa tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả kinh tế hộ nông dân trồng mía tại xã Cách Linh, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Lâm Văn Hành
• Người hướng dẫn: Th.S Đặng Thị Thái
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả kinh tế của hộ nông dân trồng mía trên địa bàn xã Cách Linh, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Bố cục của khóa luận
• 2. PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận về hộ nông dân
• 2.1.1. Khái niệm về hộ nông dân
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế hộ nông dân
• 2.2. Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế
• 2.2.1. Quan điểm về hiệu quả kinh tế
• 2.2.2. Phân loại hiệu quả kinh tế
• 2.2.3. Các tiêu chuẩn và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế
• 2.3. Cơ sở lý luận về cây mía
• 2.4. Cơ sở thực tiễn
• 2.4.1. Tình hình sản xuất mía trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình sản xuất mía ở Việt Nam
• 2.4.3. Tình hình sản xuất mía tại xã Cách Linh
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.2.2. Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu
• 3.2.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.2.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.2.4.1. Các chỉ tiêu phản ánh quy mô sản xuất mía của các hộ điều tra
• 3.2.4.2. Các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất mía
• 3.2.4.3. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất mía
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện đất đai
• 4.1.3. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.1.4. Tình hình sản xuất mía của xã Cách Linh
• 4.1.5. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình sản xuất và phát triển cây mía
• 4.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế hoạt động sản xuất mía của các nông hộ
• 4.2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội của các nhóm hộ điều tra
• 4.2.2. Tình hình sản xuất mía của các nhóm hộ điều tra
• 4.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả và hiệu quả sản xuất mía của hộ
• 5. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT MÍA
• 5.1. Quan điểm – Phương hướng – Mục tiêu
• 5.2. Quan điểm phát triển. Phương hướng phát triển
• 5.3. Mục tiêu phát triển
• 5.4. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất mía tại xã Cách Linh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Trồng Mía Của Hộ Nông Dân Tại Xã Cách Linh, Huyện Phục Hòa, Tỉnh Cao Bằng nhằm phân tích hiệu quả kinh tế của cây mía trong bối cảnh nông nghiệp địa phương. Xã Cách Linh là một khu vực miền núi, nơi nông nghiệp là nguồn thu nhập chính. Cây mía đã trở thành cây trồng chủ lực từ năm 1992, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế bền vững. Tuy nhiên, giá mía giảm do suy thoái kinh tế toàn cầu và kỹ thuật canh tác lạc hậu đã ảnh hưởng đến thu nhập của người dân. Nghiên cứu này đánh giá hiệu quả kinh tế và đề xuất giải pháp nâng cao năng suất và thu nhập cho nông hộ.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả kinh tế của cây mía tại xã Cách Linh, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển sản xuất và nâng cao đời sống nông dân. Mục tiêu cụ thể bao gồm hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế, đánh giá tình hình sản xuất, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất, và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc củng cố lý thuyết về hiệu quả kinh tế và cung cấp kiến thức thực tiễn cho sinh viên. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu giúp nắm bắt tình hình sản xuất mía, phân tích các nhân tố ảnh hưởng, và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế địa phương.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Phần này trình bày cơ sở lý luận về hộ nông dân, hiệu quả kinh tế, và cây mía. Hộ nông dân được định nghĩa là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa sản xuất vừa tiêu dùng, với đặc điểm sản xuất thủ công và phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Hiệu quả kinh tế được phân loại thành hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ nguồn lực, và hiệu quả kinh tế tổng hợp. Cây mía được xem là cây trồng có tiềm năng kinh tế cao, đặc biệt trong bối cảnh nông nghiệp địa phương.

2.1. Khái niệm và đặc điểm hộ nông dân

Hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở, sử dụng chủ yếu lao động gia đình và tham gia một phần vào thị trường. Đặc điểm của hộ nông dân bao gồm sản xuất thủ công, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, và tham gia các hoạt động phi nông nghiệp. Hộ nông dân cũng chịu nhiều rủi ro do biến động thị trường và điều kiện thời tiết.

2.2. Hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp

Hiệu quả kinh tế là phạm trù phản ánh chất lượng của hoạt động kinh tế, bao gồm hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ nguồn lực, và hiệu quả kinh tế tổng hợp. Trong sản xuất nông nghiệp, hiệu quả kinh tế được đánh giá thông qua mối quan hệ giữa kết quả sản xuất và chi phí bỏ ra.

III. Phương pháp nghiên cứu và đối tượng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập thông tin từ các hộ nông dân trồng mía tại xã Cách Linh. Các chỉ tiêu nghiên cứu bao gồm quy mô sản xuất, kết quả sản xuất, và hiệu quả kinh tế. Phương pháp phân tích thông tin được áp dụng để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả kinh tế của cây mía.

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các hộ nông dân trồng mía tại xã Cách Linh. Phạm vi nghiên cứu bao gồm tình hình sản xuất, chi phí đầu tư, và hiệu quả kinh tế của cây mía trong giai đoạn 2012-2014.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát và phỏng vấn các hộ nông dân. Phương pháp phân tích bao gồm tổng hợp số liệu, đánh giá hiệu quả kinh tế, và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất mía.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây mía đóng vai trò quan trọng trong kinh tế địa phương, với nhiều hộ đạt thu nhập trên 100 triệu đồng mỗi vụ. Tuy nhiên, giá mía giảm và kỹ thuật canh tác lạc hậu đã ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế. Các yếu tố như trình độ văn hóa, mức đầu tư phân bón, và điều kiện đất đai có ảnh hưởng đáng kể đến năng suất và hiệu quả kinh tế của cây mía.

4.1. Tình hình sản xuất mía tại xã Cách Linh

Diện tích trồng mía tại xã Cách Linh tăng đáng kể trong giai đoạn 2012-2014, với sản lượng và năng suất ổn định. Tuy nhiên, giá mía giảm đã ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân.

4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế

Các yếu tố như trình độ văn hóa, mức đầu tư phân bón, và điều kiện đất đai có ảnh hưởng lớn đến năng suất và hiệu quả kinh tế của cây mía. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến có thể cải thiện đáng kể hiệu quả kinh tế.

V. Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của cây mía, bao gồm cải thiện kỹ thuật canh tác, tăng cường đầu tư phân bón, và nâng cao trình độ văn hóa của nông dân. Các giải pháp này hướng đến mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao thu nhập cho nông hộ.

5.1. Cải thiện kỹ thuật canh tác

Áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến, sử dụng phân bón hợp lý, và quản lý dịch bệnh hiệu quả là những giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế của cây mía.

5.2. Tăng cường đầu tư và hỗ trợ nông dân

Chính quyền địa phương cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, cung cấp tín dụng ưu đãi, và hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cách Linh là một xã miền núi thuộc huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng, nơi người dân sinh sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây mía. Cây mía đã xuất hiện và được canh tác từ lâu đời tại địa phương, nhưng phải từ năm 1992, khi xã được quy hoạch vào vùng nguyên liệu chính của Nhà máy đường Phục Hòa (sau này thuộc Công ty Cổ phần Mía đường Cao Bằng), loại cây này mới thực sự được quan tâm đầu tư như một cây trồng chủ lực nhằm mục tiêu xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế bền vững. Cùng với việc mở rộng diện tích canh tác, thu nhập từ cây mía của các hộ dân đã gia tăng đáng kể, nhiều hộ đạt mức thu nhập trên 100 triệu đồng mỗi vụ.

Tuy nhiên, hoạt động sản xuất mía tại địa phương vẫn gặp phải nhiều trở ngại thực tế:

• Tác động từ sự suy thoái kinh tế khiến giá mía có xu hướng biến động, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của các hộ nông dân.
• Chất lượng mía nguyên liệu nhìn chung còn thấp do kỹ thuật canh tác còn lạc hậu và trình độ tiếp cận kiến thức khoa học kỹ thuật của người dân chưa đồng đều.
• Tiềm năng kinh tế của cây mía chưa được khai thác triệt để trên cùng một đơn vị diện tích đất canh tác.

Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Đánh giá hiệu quả kinh tế của hộ nông dân trồng mía trên địa bàn xã Cách Linh, huyện Phục Hòa, Tỉnh Cao Bằng" được thực hiện nhằm xem xét toàn diện thực trạng, đánh giá hiệu quả kinh tế và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất cho người trồng mía.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây mía đối với hộ nông dân tại xã Cách Linh, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm phát triển sản xuất mía, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống nông hộ.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất mía của hộ nông dân.
  2. Đánh giá tình hình sản xuất cây mía trên địa bàn xã Cách Linh.
  3. Đánh giá hiệu quả kinh tế từ sản xuất mía của các nhóm hộ nông dân tại địa phương.
  4. Phân tích các yếu tố tác động đến năng suất và hiệu quả sản xuất cây mía.
  5. Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm phát triển sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế cây mía tại xã Cách Linh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề kinh tế liên quan trực tiếp đến quá trình sản xuất và tiêu thụ mía của các hộ nông dân trên địa bàn xã Cách Linh.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Cách Linh, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng (khảo sát chi tiết tại 3 xóm có diện tích trồng mía lớn: Lũng Thính, Khưa Đa và Bản Mỏ).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu sơ cấp được điều tra, thu thập từ các hộ nông dân trong năm 2014; dữ liệu thứ cấp được thu thập và tổng hợp trong giai đoạn 3 năm từ 2012 đến 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở lý luận kinh tế nông nghiệp kết hợp các phương pháp nghiên cứu định lượng thống kê mô tả:

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng:

• Lý luận về hộ nông dân và kinh tế nông hộ: Tiếp cận theo khái niệm của Frank Ellis (1998), xác định hộ nông dân là các đơn vị thu hoạch phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình, tham gia một phần vào thị trường với trình độ thị trường chưa hoàn chỉnh. Về mặt thể chế pháp lý, đề tài trích dẫn Nghị quyết 10-NQ/TW năm 1988 của Bộ Chính trị công nhận kinh tế nông hộ là đơn vị sản xuất kinh doanh tự chủ. Đồng thời, tác giả làm rõ 6 đặc điểm cơ bản của hộ nông dân: vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng; công cụ thủ công và trình độ canh tác còn hạn chế; tham gia kết hợp các hoạt động phi nông nghiệp; gắn kết dựa trên quan hệ huyết thống - hôn nhân; chịu nhiều rủi ro tự nhiên và hạn chế về năng lực tài chính pháp lý.
• Lý luận về hiệu quả kinh tế: Phân tích quan điểm của C. Mác về quy luật tiết kiệm thời gian lao động sống và lao động vật hóa; phân biệt 3 khái niệm: Hiệu quả kỹ thuật (tỷ số giữa sản lượng đầu ra và chi phí đầu vào), Hiệu quả phân bổ nguồn lực (giá trị sản phẩm tăng thêm trên một đồng chi phí gia tăng), và Hiệu quả kinh tế (phạm trù kết hợp cả hiệu quả kỹ thuật lẫn hiệu quả phân bổ). Phân loại hiệu quả theo phạm vi (ngành, vùng, quốc dân, doanh nghiệp) và theo yếu tố sản xuất (đất đai, lao động, vốn, thiết bị).
• Cơ sở sinh học và kỹ thuật cây mía: Cây mía đòi hỏi nhiệt độ thích hợp 20 – 30°C (giai đoạn vươn cao cần 32 – 35°C), tổng số giờ chiếu sáng từ 2.000 – 3.000 giờ (tối thiểu 1.200 giờ), lượng mưa 1.500 – 2.000 mm/năm (độ ẩm đất 70 – 80%). Kỹ thuật canh tác bao gồm: làm luống sâu ≥30 cm, đáy rộng 10 – 15 cm, hàng cách hàng 1,0 – 1,2 m, chọn hom ngọn đặt thành 2 hàng song song, bón thúc đợt I (sau 40 – 45 ngày) và đợt II (sau đợt I khoảng 1 tháng).

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Tổng hợp số liệu từ các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội định kỳ của UBND xã Cách Linh qua các năm 2012, 2013, 2014; số liệu từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO); các báo cáo tổng kết ngành mía đường Việt Nam.
• Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có điều kiện với tổng quy mô mẫu $n = 40$ hộ tại 3 xóm đại diện (Lũng Thính, Khưa Đa, Bản Mỏ). Mẫu được phân tầng theo tiêu chí phân loại hộ của xã thành: 15 hộ khá/giàu, 15 hộ trung bình và 10 hộ nghèo/cận nghèo. Thu thập dữ liệu qua phiếu điều tra kết hợp câu hỏi đóng và câu hỏi mở về nhân khẩu, lao động, chi phí đầu tư, diện tích, sản lượng, giá bán và các yếu tố kỹ thuật bón phân.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Nhập liệu và tổng hợp số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel; áp dụng các phương pháp phân tích thống kê kinh tế mô tả, phương pháp so sánh (tương đối, tuyệt đối) và phương pháp phân tổ kinh tế theo nhóm hộ, trình độ học vấn và mức độ đầu tư phân bón.

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá:

• Quy mô sản xuất: Diện tích gieo trồng (ha), diện tích bình quân/hộ ($m^2$ hoặc ha), vốn đầu tư cố định và lưu động.
• Kết quả sản xuất:
  • Giá trị sản xuất ($GO$): $GO = \sum_{i=1}^n Q_i \cdot P_i$ ($Q_i$: sản lượng mía, $P_i$: giá bán).
  • Chi phí trung gian ($IC$): $IC = \sum_{j=1}^n C_j$ (toàn bộ chi phí vật chất mua ngoài như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, dịch vụ làm đất).
  • Giá trị gia tăng ($VA$): $VA = GO - IC$.
  • Thu nhập hỗn hợp ($MI$): Thu nhập của hộ bao gồm công lao động gia đình và lợi nhuận trên đơn vị diện tích.
• Hiệu quả kinh tế: Tỷ số $GO/IC$ (giá trị sản xuất trên một đồng chi phí trung gian), $VA/IC$ (giá trị gia tăng trên một đồng chi phí trung gian), $MI/IC$ (thu nhập hỗn hợp trên một đồng chi phí trung gian).

---

Nội dung chính theo từng phần

Khóa luận được kết cấu thành 5 phần nội dung chính theo đúng cấu trúc học thuật của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên:

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của cây mía tại xã Cách Linh, huyện Phục Hòa – địa phương có nền kinh tế thuần nông lấy cây mía làm nguồn thu chính. Phần này xác định rõ mục tiêu chung, 5 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học (củng cố lý thuyết, bổ sung tài liệu nghiên cứu) và ý nghĩa thực tiễn (đánh giá vị thế cây mía, làm cơ sở đề xuất chính sách phát triển tại địa phương).

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

• Cơ sở lý luận: Trình bày toàn diện lý thuyết về kinh tế nông hộ, hiệu quả kinh tế và đặc tính kỹ thuật sinh học của cây mía.
• Cơ sở thực tiễn quốc tế: Phân tích số liệu FAO cho thấy trên thế giới có 111 quốc gia sản xuất mía đường, sản lượng năm 2014 tăng 3,88 lần so với năm 1961 (Nam Mỹ chiếm 48,19%, Châu Á chiếm 35,11%). Năng suất mía thế giới tăng từ 50,3 tấn/ha (1961) lên 70,2 tấn/ha (2012). Điểm qua thành tựu lai tạo giống mía của các viện nghiên cứu lớn như Coimbatore (Ấn Độ - dòng giống Co), Viện Nghiên cứu Mía đường Đài Loan (dòng ROC và F), Cuba (dòng C, My, Ja), và Cục Điều hành các trại nghiên cứu mía đường Úc (BSES - dòng giống Q).
• Cơ sở thực tiễn Việt Nam: Điểm lại lịch sử ngành mía đường qua các thời kỳ:
  • Giai đoạn 1986 – 1995: Đổi mới chính sách, triển khai Chương trình 18B nghiên cứu các giống My55-14, Ja60-5, C819-67 và kỹ thuật bón bùn lọc, tủ rác lá mía. Nhà máy đường Lam Sơn đi vào hoạt động năm 1986.
  • Giai đoạn 1995 – 2000: Chương trình 1 triệu tấn đường (thông qua tháng 10/1994, triển khai tháng 5/1995). Đến năm 1999 diện tích đạt 344.200 ha, năm 2000 có 44 nhà máy với tổng công suất thiết kế 78.000 tấn mía/ngày, hình thành 3 vùng trọng điểm (Thanh Hóa – Nghệ An, Quảng Ngãi, Tây Ninh).
  • Giai đoạn 2001 – 2012: Diện tích mía có xu hướng giảm do cạnh tranh cây trồng (khu vực Đồng bằng sông Cửu Long giảm gần 10.000 ha).
• Thực tiễn tại xã Cách Linh: Cây mía phát triển mạnh từ năm 1992 khi gắn liền với vùng nguyên liệu của Công ty Cổ phần Mía đường Cao Bằng (tiền thân là Nhà máy đường Phục Hòa).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể đối tượng nghiên cứu là các quan hệ kinh tế trong sản xuất mía nông hộ; phạm vi không gian tại xã Cách Linh và thời gian từ 2012 đến 2014. Mô tả chi tiết phương pháp chọn mẫu phân tầng điều tra 40 hộ tại 3 xóm Lũng Thính, Khưa Đa, Bản Mỏ (15 hộ khá, 15 hộ trung bình, 10 hộ nghèo). Xác lập quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp, phương pháp xử lý bằng Excel, các phương pháp phân tích kinh tế và định nghĩa toán học của hệ thống chỉ tiêu $GO, IC, VA, MI$.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung phân tích thực trạng địa bàn, tình hình sản xuất và đánh giá hiệu quả kinh tế:

• Điều kiện tự nhiên và tài nguyên đất đai xã Cách Linh:
  • Tổng diện tích đất tự nhiên là 3.412,44 ha. Đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng 95,30% (3.252,14 ha năm 2014), trong đó đất lâm nghiệp (rừng phòng hộ) chiếm 72,93% (2.488,53 ha), đất sản xuất nông nghiệp chiếm 22,33% (761,89 ha), đất trồng cây hàng năm chiếm 756,67 ha. Đất phi nông nghiệp tăng nhẹ từ 157,31 ha (2012) lên 158,27 ha (2014). Đất chưa sử dụng duy trì 2,03 ha.
  • Địa hình chia làm 3 dạng: đồi đất đỏ vàng cao trung bình 300 m ở phía Bắc, núi đá vôi ở phía Tây và Nam, vùng thung lũng ở giữa là nơi tập trung đồng mía và lúa. Khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình năm 21,6°C, độ ẩm 80%, lượng mưa trung bình 1.442 – 1.482 mm/năm (dao động từ 920 đến 3.316 mm).
• Dân số, lao động và kinh tế xã:
  • Năm 2014, xã có 3.119 nhân khẩu (765 hộ), gồm 3 dân tộc: Nùng (58%), Tày (40%), Kinh (2%). Tỷ lệ hộ thuần nông chiếm 88%. Tổng số lao động năm 2014 là 1.952 người, trong đó lao động nông nghiệp chiếm 91,09% (1.778 người), lao động phi nông nghiệp chiếm 8,91% (174 người).
  • Giá trị sản xuất toàn xã tăng trưởng bình quân 9,98%/năm giai đoạn 2012 – 2014; năm 2014 nông - lâm - thủy sản chiếm 78,42%, công nghiệp - xây dựng chiếm 5,07%, thương mại - dịch vụ chiếm 16,51%. GTSX bình quân đạt 16,43 triệu đồng/khẩu và 26,25 triệu đồng/lao động.
• Cơ cấu trồng trọt và sản xuất mía toàn xã:
  • Diện tích cây hàng năm năm 2014 là 756,67 ha, gồm cây lương thực 410,95 ha (54,31% - lúa 216,32 ha, ngô 194,63 ha), cây công nghiệp hàng năm (toàn bộ là mía) đạt 260,27 ha (chiếm 34,40%), đỗ tương giảm còn 57,30 ha.
  • Sản xuất mía xã Cách Linh tăng trưởng liên tục: Diện tích tăng từ 238,24 ha (2012) lên 255,37 ha (2013) và 260,27 ha (2014). Năng suất bình quân đạt 63,7 tấn/ha (2012), 62,8 tấn/ha (2013) và 64,0 tấn/ha (2014). Sản lượng tăng từ 15.194 tấn (2012) lên 16.657 tấn (2014). Giá thu mua tăng từ 980.000 đồng/tấn (2012) lên 1.170.000 đồng/tấn (2013 – 2014).
• Đặc điểm nhóm hộ điều tra (40 hộ):
  • Tuổi bình quân của chủ hộ là 38,73 tuổi (hộ khá: 40,4 tuổi; hộ trung bình: 39,27 tuổi; hộ nghèo: 33,4 tuổi).
  • Trình độ văn hóa chủ hộ: Tiểu học chiếm 13,33%, THCS chiếm 42,22%, THPT chiếm 44,45%.
  • Quy mô bình quân đạt 4,2 nhân khẩu/hộ và 2,34 lao động/hộ.
  • Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố: trình độ học vấn, năng lực vốn gia đình, mức bón phân đạm, phân vi sinh, phân hữu cơ đến năng suất và hiệu quả kinh tế nông hộ.

Phần 5: Các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất mía

Tác giả đề ra quan điểm, phương hướng, mục tiêu và 5 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Giải pháp kỹ thuật canh tác: Hướng dẫn quy trình làm đất đúng quy cách, chọn hom giống khỏe, áp dụng kỹ thuật bón phân cân đối giữa đạm, lân, kali, tăng cường phân vi sinh và phân hữu cơ để cải tạo đất chai cứng; làm cỏ và đánh lá đúng thời điểm.
2. Giải pháp vốn và tín dụng: Tạo điều kiện cho nông hộ tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ ngân hàng và chính sách ứng trước vốn/vật tư từ công ty đường.
3. Giải pháp hạ tầng thủy lợi và giao thông: Cải tạo hệ thống mương tưới dẫn nước từ sông suối và đường nội đồng (5,8 km đường nội đồng cần được kiên cố hóa) để giảm chi phí vận chuyển.
4. Giải pháp tập huấn và khuyến nông: Tổ chức chuyển giao khoa học kỹ thuật phù hợp với trình độ học vấn của người dân địa phương.
5. Giải pháp thị trường và liên kết bao tiêu: Củng cố hợp đồng bao tiêu sản phẩm giữa nông dân với Công ty Cổ phần Mía đường Cao Bằng, ổn định giá mua mía nguyên liệu.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả chính từ số liệu nghiên cứu

Tổng hợp tình hình sản xuất mía tại xã Cách Linh (2012 – 2014):

Tiêu chí	Đơn vị	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014	Tăng trưởng 2013/2012 (%)	Tăng trưởng 2014/2013 (%)
Diện tích	ha	238,24	255,37	260,27	107,19	101,92
Năng suất	tấn/ha	63,70	62,80	64,00	98,59	101,91
Sản lượng	tấn	15.194	16.037	16.657	105,55	103,87
Giá bán bình quân	1.000 đ/tấn	980	1.170	1.170	119,39	100,00

Tổng hợp đặc điểm 40 chủ hộ điều tra theo nhóm hộ:

Nhóm hộ	Số hộ điều tra	Tuổi BQ chủ hộ	Tiểu học (%)	THCS (%)	THPT (%)	Nhân khẩu BQ (khẩu/hộ)	Lao động BQ (LĐ/hộ)
Hộ khá/giàu	15	40,40	13,33	40,00	46,67	4,07	2,13
Hộ trung bình	15	39,27	6,67	46,67	46,67	3,93	2,20
Hộ nghèo	10	33,40	20,00	40,00	40,00	4,60	2,70
Bình quân chung	40	38,73	13,33	42,22	44,45	4,20	2,34

Kết quả nghiên cứu chứng minh diện tích mía tăng dần qua 3 năm (chiếm 34,40% cơ cấu cây hàng năm của xã năm 2014). Năng suất mía đạt 64 tấn/ha năm 2014. Sự gia tăng giá bán nguyên liệu từ 980 đồng/kg lên 1.170 đồng/kg đã thúc đẩy giá trị sản xuất toàn ngành mía của xã. Mức độ hiệu quả kinh tế có sự phân hóa theo trình độ học vấn chủ hộ và kỹ thuật thâm canh (mức độ đầu tư phân đạm, phân vi sinh, phân hữu cơ).

2. Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Hoàn thiện quy trình bón phân hợp lý, khuyến khích bón phân vi sinh và hữu cơ để bảo vệ độ phì nhiêu của đất.
• Đẩy mạnh đầu tư kiên cố hóa 5,8 km đường giao thông nội đồng và hệ thống mương thủy lợi phục vụ tưới tiêu chủ động.
• Mở rộng các lớp tập huấn kỹ thuật chuyển giao khuyến nông phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số (Nùng 58%, Tày 40%).
• Tăng cường liên kết chặt chẽ giữa người trồng mía và Công ty Cổ phần Mía đường Cao Bằng thông qua chính sách ứng trước vốn, giống và bao tiêu minh bạch.

3. Đóng góp của đề tài

Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế nông hộ và hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp; đồng thời cung cấp bộ số liệu thực chứng chi tiết về thực trạng sản xuất mía tại xã Cách Linh, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2012 – 2014. Đề tài làm sáng tỏ các yếu tố tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của nông hộ vùng biên giới và đề xuất hệ thống giải pháp có giá trị thực tiễn đối với chính quyền địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu thực hiện điều tra sơ cấp với quy mô mẫu giới hạn 40 hộ tại 3 xóm trong phạm vi một năm (2014); chuỗi số liệu thứ cấp thu thập trong khoảng thời gian 3 năm (2012 – 2014). Phương pháp phân tích chủ yếu dựa trên thống kê mô tả, phân tổ và so sánh đơn biến, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến phức tạp để kiểm định mức độ tác động biên của từng yếu tố đầu vào.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô khảo sát mẫu trên toàn bộ 18 xóm của xã Cách Linh và các xã lân cận trong vùng nguyên liệu mía của huyện Phục Hòa; theo dõi chuỗi số liệu qua nhiều vụ thu hoạch liên tiếp; kết hợp mô hình hàm sản xuất Cobb-Douglas hoặc hàm hồi quy đa biến để phân tích định lượng chuyên sâu hơn về hiệu quả phân bổ nguồn lực.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng hưởng lợi: Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển, Phát triển nông thôn và Khuyến nông; cán bộ phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Phục Hòa, cán bộ khuyến nông cơ sở và ban quản lý vùng nguyên liệu của các nhà máy mía đường.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Khung phương pháp đánh giá kinh tế nông hộ và hệ thống công thức tính toán chỉ tiêu $GO, IC, VA, MI, GO/IC, VA/IC, MI/IC$.
  • Mẫu phiếu và phương pháp phân tầng điều tra nông hộ theo điều kiện kinh tế và trình độ học vấn.
  • Dữ liệu thực tế về cơ cấu phân bổ đất đai, chuyển dịch cơ cấu cây trồng hàng năm và thực trạng hạ tầng tại một xã miền núi biên giới tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2012 – 2014.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Diện tích, năng suất và sản lượng mía của xã Cách Linh biến động như thế nào trong giai đoạn 2012 – 2014?
Trong giai đoạn 2012 – 2014, diện tích trồng mía của xã tăng đều từ 238,24 ha (năm 2012) lên 255,37 ha (năm 2013) và đạt 260,27 ha (năm 2014). Năng suất mía bình quân đạt 63,7 tấn/ha năm 2012, giảm nhẹ xuống 62,8 tấn/ha năm 2013 và tăng lên 64,0 tấn/ha năm 2014. Tổng sản lượng mía toàn xã tăng từ 15.194 tấn (2012) lên 16.037 tấn (2013) và đạt 16.657 tấn (2014).

2. Mẫu khảo sát sơ cấp của khóa luận được phân bổ theo cơ cấu nhóm hộ như thế nào?
Tác giả chọn mẫu ngẫu nhiên có điều kiện với tổng số 40 hộ tại 3 xóm có diện tích mía lớn nhất xã (Lũng Thính, Khưa Đa, Bản Mỏ). Mẫu được chia thành 3 nhóm: 15 hộ khá/giàu (chiếm 37,5%), 15 hộ trung bình (chiếm 37,5%) và 10 hộ nghèo/cận nghèo (chiếm 25%).

3. Cơ cấu dân tộc và đặc điểm nhân khẩu học của các chủ hộ trồng mía được khảo sát tại xã Cách Linh có đặc điểm gì?
Xã Cách Linh có 3 dân tộc cùng sinh sống: Nùng (58%), Tày (40%) và Kinh (2%). Khảo sát 40 chủ hộ cho thấy độ tuổi bình quân là 38,73 tuổi; trình độ học vấn gồm: tiểu học chiếm 13,33%, THCS chiếm 42,22%, THPT chiếm 44,45%; bình quân mỗi hộ có 4,2 nhân khẩu và 2,34 lao động.

4. Những khó khăn lớn nhất trong hoạt động sản xuất mía tại xã Cách Linh được khóa luận xác định là gì?
Khó khăn lớn nhất bao gồm: trình độ dân trí không đồng đều khiến việc tiếp thu khoa học kỹ thuật bị hạn chế; canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thủ công, ít cơ giới hóa; cơ sở hạ tầng yếu kém, đặc biệt là hệ thống thủy lợi khiến ruộng mía không chủ động được nước tưới và 5,8 km đường nội đồng chưa được bê tông hóa gây trở ngại cho khâu vận chuyển.

5. Giá thu mua mía nguyên liệu tại địa bàn xã Cách Linh biến động ra sao trong giai đoạn nghiên cứu?
Năm 2012, giá bán mía nguyên liệu tại xã chỉ đạt mức 980.000 đồng/tấn (980 đồng/kg). Đến năm 2013 và năm 2014, giá thu mua theo hợp đồng bao tiêu của Công ty Cổ phần Mía đường Cao Bằng đã tăng lên mức 1.170.000 đồng/tấn (1.170 đồng/kg), tăng 19,39% so với năm 2012.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lâm Văn Hành đã phản ánh toàn diện thực trạng và hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất mía tại xã Cách Linh, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2012 – 2014. Thông qua việc phân tích dữ liệu thứ cấp toàn xã và khảo sát sơ cấp 40 nông hộ, đề tài khẳng định cây mía đóng vai trò là cây trồng kinh tế mũi nhọn (chiếm 34,40% diện tích gieo trồng hàng năm) giúp nâng cao thu nhập nông hộ, đồng thời chỉ ra những rào cản về thủy lợi, kỹ thuật bón phân và cơ giới hóa. Các giải pháp đề xuất về hoàn thiện hạ tầng, chuyển giao kỹ thuật bón phân cân đối và liên kết bao tiêu với nhà máy đường mang tính thiết thực cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác phát triển nông nghiệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Phần 5: Các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất mía.

Kết luận và kiến nghị e 4 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.1 Cơ sở lý luận về hộ nông dân 2.1 Khái niệm về hộ nông dân - Khái niệm về hộ nông dân Theo Ellis (1998) đã đưa ra khái niệm như sau: Hộ nông dân là các nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại nằm trong một hệ thống kinh tế rộng hơn nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình độ không hoàn chỉnh cao.[2] - Khái niệm về kinh tế nông hộ “Kinh tế nông hộ là hình thức kinh tế nền tảng để phát triển sản xuất hàng hóa. Kiểu sản xuất kinh tế nông hộđòi hỏi một kiểu tổ chức kinh tế gắn bó người lao động với đối tượng sản xuất trong suốt quá trình sản xuất. kinh tế nông hộ là hình thức kinh tế lấy gia đình nông dân làm đơn vị sản xuất. Năm 1988” Bộ Chính trị ra nghị quyết NQ10 - 1988 công nhận kinh tế nông hộ là đơn vị sản xuất.[2] Kinh tế nông hộ thường bất lực trước những biến động của thị trường, khả năng hạn chế trong ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới vào sản xuất, là sự thiếu thốn về vốn liếng, tư liệu sản xuất.

Điều đó tất yếu đòi hỏi nông dân phải hợp tác lại tạo ra kinh tế hợp tác xã, thông qua đó kinh tế nông hộ hoạt động hòa nhập vào kinh tế xã hội (kinh tế thị trường). Đặc điểm kinh tế hộ nông dân  Hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là một đơn vị sản xuất, vừa là một đơn vị tiêu dùng Với lịch sử hình thành và phát triển từ rất lâu đời và là hình thức tổ chức sản xuất có trình độ thấp nhất trong các loại hình tổ chức kinh doanh chủ yếu trong nông nghiệp, hộ nông dân đóng vai trò rất quan trọng. Hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở. Nước ta đang trong thời kỳ đổi mới với nhiều khó khăn và thử thách.

Với cơ cấu nền kinh tế nhiều thành phần, kinh tế hộ vẫn đóng vai trò quan trọng, vẫn là mục tiêu phát triển chính và chủ yếu trong phát triển nông nghiệp, nông thôn. Mặt khác, hộ sản xuất kinh doanh nước ta chủ yếu còn nhỏ lẻ, manh mún, sử dụng lao động gia đình là chính, trình độ sản xuất hạn chế. Do đó, sản xuất chủ yếu mang tính tự cấp, tự túc. Phần lớn sản phẩm làm ra là để tiêu dùng trong gia đình.

Khi sản xuất không đủ tiêu dùng, họ thường điều chỉnh nhu cầu, khi sản xuất dư thừa họ có thể đem sản phẩm dư thừa để trao đổi trên thị trường, nhưng đó không phải là mục đích sản xuất của họ. Vì vậy, hộ vừa là một đơn vị sản xuất, vừa là một đơn vị tiêu dùng.  Sản xuất của hộ nông dân dựa trên công cụ sản xuất thủ công, trình độ canh tác lạc hậu, trình độ khai thác tự nhiên thấp Nông nghiệp là ngành sản xuất chính ở nông thôn. Vì hộ xuất kinh doanh nước ta chủ yếu còn nhỏ lẻ, manh mún nên công cụ sản xuất cũng ở mức độ thô sơ, thủ công.

Nước ta đi lên từ sau chiến tranh, đời sống người dân còn khổ cực, trình độ năng lực còn rất hạn chế. Trước đây, vì trình độ canh tác còn lạc hậu, các hộ chủ yếu sản xuất nhỏ để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng gia đình, ít mở rộng sản xuất, hầu như không áp dụng khoa học kỹ thuật. Bên cạnh đó, nông nghiệp là ngành mang tính thời vụ cao, phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên, trong khi đó, khả năng khai thác tự nhiên của hộ rất e 6 thấp, chủ yếu phụ thuộc hoàn toàn vào nó, dẫn đến tình trạng có năm được mùa, có năm lại mất trắng, cuộc sống không ổn định. Hiện nay, trong thời kỳ nền kinh tế thị trường, kinh tế Việt Nam mở cửa hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới.

Hộ nông dân, với tư cách là những đơn vị kinh tế tự chủ, hộ đã từng bước thích ứng với cơ chế thị trường, áp dụng các tiến bộ khoa học và công nghệ, kỹ thuật vào sản xuất, thực hiện liên doanh, liên kết, khai thác có hiệu quả các nguồn lực để sản xuất nông sản đáp ứng được nhu cầu của xã hội.  Các hộ nông dân, ngoài hoạt động nông nghiệp còn tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp với các mức độ khác nhau Đối tượng sản xuất của hộ chủ yếu thuộc lĩnh vực nông nghiệp, hộ xuất kinh doanh trồng trọt các loại cây ăn quả, cây trồng lâu năm…, hộ xuất kinh doanh chăn nuôi, hay là hộ sản xuất kết hợp trồng trọt và chăn nuôi các loại cây trồng, vật nuôi khác nhau có tính hỗ trợ cho nhau. Thực tế hiện nay, có rất nhiều mô hình kết hợp trồng trọt, chăn nuôi đạt hiệu quả cao, thu về cho hộ nông dân hàng trăm triệu mỗi năm. Bên cạnh đó, nền kinh tế ngày càng phát triển, đòi hỏi kinh tế hộ phải phát triển hơn cả về chất và lượng, không chỉ đơn thuần hoạt động sản xuất nông nghiệp mà hộ còn tham gia hoạt động xuất kinh doanh ở các ngành nghề phi nông nghiệp khác vào lúc nông nhàn với quy mô lớn, nhỏ khác nhau để tận dụng triệt để nguồn nhân lực, tránh lãng phí tư liệu sản xuất, đồng thời đa dạng các khoản thu nhập, nâng cao đời sống người dân.

 Hộ nông dân có sự gắn bó các thành viên về huyết thống, về quan hệ hôn nhân, có lịch sử và truyền thống lâu đời Với đặc điểm, hộ nông dân có sự gắn bó các thành viên về huyết thống, về quan hệ hôn nhân, có lịch sử và truyền thống lâu đời như vậy nên các thành viên trong nông hộ gắn bó với nhau trên các mặt quan hệ sở hữu, quan e 7 hệ quản lý, quan hệ phân phối. Do thống nhất về lợi ích nên sự gắn kết, tính tự nguyện, tự giác cao trong lao động. Trong mỗi nông hộ, bố mẹ vừa là chủ hộ, vừa là người tổ chức hoạt động sản xuất. Vì vậy, tổ chức sản xuất trong hộ nông dân có nhiều ưu việt và có tính đặc thù.

 Sản xuất kinh doanh chịu nhiều rủi ro, nhất là rủi ro khách quan, tuy nhiên khả năng khắc phục lại hạn chế Hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp, là lĩnh vực mà chịu sự tác động trực tiếp của điều kiện thời tiết như mưa, gió, nắng hạn…là những nguyên nhân khách quan không thể thay đổi. Hiện nay, sự đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn đã chú trọng đến vấn đề này nhưng thực tế vẫn chưa triệt để, nông nghiệp, nông thôn vẫn phải gánh chịu những đợt mất mùa, mưa bão, hạn hán, những đợt dịch bệnh đối với cây trồng, vật nuôi làm ảnh hưởng xấu đến quá trình SXKD của hộ dân.  Về tính pháp lý và khả năng tài chính của hộ Đây là một đặc điểm đứng trên phương diện nghiên cứu hộ là một chủ thể kinh tế chịu sự tác động của các hoạt động tín dụng. Mọi thành viên trong hộ gia đình đều liên đới trách nhiệm trong quan hệ giao dịch tín dụng.

Về mặt thủ tục pháp lý trong giao dịch với ngân hàng, chỉ cần người đại diện hộ đứng tên giao dịch với ngân hàng trên cơ sở ủy quyền của các thành viên trong hộ. Tài sản của hộ bao gồm cả tài sản chung của các thành viên trong hộ và cả tài sản riêng của các thành viên góp vào sử dụng chung. Xét từ góc độ này thì năng lực tài chính của hộ bao gồm tài sản chung và tài sản riêng của các thành viên. Vốn tự có của hộ gia đình chủ yếu là khả năng lao động của hộ, tức là kinh nghiệm cùng khả năng tổ chức và trực tiếp tham gia lao động của các thành viên trong hộ gia đình.

e 8 Từ những đặc điểm trên ta thấy rằng kinh tế hộ là thành phần kinh tế khá linh động, là cơ sở ban đầu cho việc thực hiện các quy hoạch phát triển kinh tế nước ta.2 Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế 2. Quan điểm về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế. Nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng.

Xuất phát từ góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà kinh tế đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế. Hiệu quả theo quan điểm của Mác, đó là việc “tiết kiệm và phân phối một cách hợp lý thời gian lao động sống và lao động vật hoá giữa các ngành” và đó cũng chính là quy luật “tiết kiệm và tăng năng suất lao động hay tăng hiệu quả”. "Mác cũng cho rằng “nâng cao năng suất lao động vượt quá nhu cầu cá nhân của người lao động là cơ sở hết thảy mọi xã hội" Vận dụng quan điểm của Mác, các nhà kinh tế học Xô Viết cho rằng “hiệu quả là sự tăng trưởng kinh tế thông qua nhịp điệu tăng tổng sản phẩm xã hội hoặc thu nhập quốc dân với tốc độ cao nhằm đáp ứng yêu cầu của quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa xã hội”. Khi bàn về khái niệm hiệu quả, cần phân biệt rõ ba khái niệm cơ bản về hiệu quả: Hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ các nguồn lực và hiệu quả kinh tế.

Hiệu quả kỹ thuật: là số lượng sản phẩm có thể đạt được trên chi phí đầu vào. Hiệu quả kỹ thuật được áp dụng phổ biến trong kinh tế vi mô để xem xét tình hình sử dụng nguồn nhân lực cụ thể, nó chỉ ra rằng một đơn vị nguồn e 9 lực dùng vào sản xuất đem lại bao nhiêu đơn vị sản phẩm. Hiệu quả phân bổ các nguồn lực: là chỉ tiêu hiệu quả trong các yếu tố sản phẩm và giá đầu vào được tính để phản ánh giá trị sản phẩm thu thêm trên một đồng chi phí thêm về đầu vào hay nguồn lực.