Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Của Hộ Nông Dân Tại Xã Hảo Nghĩa, Huyện Na Rì, Tỉnh Bắc Kạn

Luận văn phân tích hiệu quả kinh tế cây thuốc lá tại xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân.

• Người hướng dẫn: T.S Bùi Đình Hòa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Tại Xã Hảo Nghĩa, Huyện Na Rì, Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
• 1.4. Bố cục của khóa luận
• 2. Phần 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Một số lý luận cơ bản về cây thuốc lá
• 2.3. Một số vấn đề cơ bản về Đề tài
• 2.4. Khái niệm về đánh giá
• 2.5. Các loại đánh giá
• 2.6. Tiêu chí đánh giá
• 2.7. Cơ sở lí luận về HQKT và các quan điểm HQKT
• 2.8. Ý nghĩa của chỉ tiêu hiệu quả kinh tế
• 2.9. Bản chất của hiệu quả kinh tế
• 2.10. Hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp
• 2.11. Hiệu quả xã hội
• 2.12. Hiệu quả môi trường
• 2.13. Tác động của kinh tế cây thuốc lá đối với các ngành khác
• 2.14. Cơ sở thực tiễn
• 2.14.1. Tình hình sản xuất và trồng thuốc lá trên thế giới
• 2.14.2. Sản xuất và tiêu thụ thuốc lá trên thế giới
• 2.14.3. Tình hình sản xuất thuốc lá tại Việt Nam
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.3.2. Thu Thập số liệu thứ cấp
• 3.3.3. Thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.4. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình sản xuất của hộ
• 3.4.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện về kinh tế - xã hội xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• 4.1.3. Tình hình phát triển kinh tế xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• 4.1.4. Đánh giá thuận lợi, khó khăn trong phát triển kinh tế - xã hội của xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• 4.2. Thực trạng sản xuất thuốc lá trên địa bàn xã Hảo Nghĩa
• 4.2.1. Diện tích sản xuất thuốc lá tại địa bàn xã Hảo Nghĩa
• 4.2.2. Thực trạng sản xuất thuốc lá của các hộ điều tra
• 4.2.3. Đánh giá chung về nhóm hộ điều tra
• 4.2.4. Mức đầu tư cho 1 ha thuốc lá của các nhóm hộ điều tra
• 4.2.5. Kết quả và hiệu quả kinh tế cho sản xuất 1 ha thuốc lá tại xã Hảo Nghĩa năm 2015
• 4.2.6. So sánh hiệu quả kinh tế giữa sản xuất thuốc lá với cây ngô
• 4.2.7. Một số nhận xét về tình hình phát triển sản xuất thuốc lá nguyên liệu của các hộ điều tra
• 5. Phần 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ CÂY THUỐC LÁ TRÊN ĐỊA BÀN XÃ HẢO NGHĨA, HUYỆN NA RÌ, TỈNH BẮC KẠN
• 5.1. Phương hướng trồng cây thuốc lá trên địa bàn xã Hảo Nghĩa
• 5.2. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây thuốc lá trên địa bàn xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• 5.2.1. Nhóm giải pháp đối với chính quyền địa phương
• 5.2.2. Nhóm giải pháp đối với nông hộ
• 5.3. Kết luận và kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Hảo Nghĩa

Cây thuốc lá là cây công nghiệp ngắn ngày, có vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp. Đặc biệt, tại các vùng núi phía Bắc như Bắc Kạn, cây thuốc lá mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần xóa đói giảm nghèo. Xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn có điều kiện tự nhiên phù hợp cho cây thuốc lá phát triển. So với các cây trồng khác như lúa, ngô, đậu tương, cây thuốc lá đem lại lợi nhuận cao hơn hẳn. Chính vì vậy, việc sản xuất thuốc lá nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương. Đảng và Nhà nước chủ trương đẩy mạnh sản xuất thuốc lá để thay thế hàng nhập khẩu và tăng cường xuất khẩu. Tuy nhiên, cần có đánh giá khách quan về hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của cây thuốc lá.

1.1. Vai trò của cây thuốc lá trong kinh tế nông nghiệp

Cây thuốc lá là một trong bốn loại cây nguyên liệu quan trọng phục vụ cho ngành công nghiệp. Là cây công nghiệp ngắn ngày, thuốc lá là một mặt hàng có tính đặc thù, mang lại hiệu quả kinh tế cao, đặc biệt trong công tác xóa đói giảm nghèo của người dân. Cây thuốc lá rất thích hợp với điều kiện đất đai và khí hậu của vùng núi phía Bắc. Đây là cây trồng tăng vụ mang lại giá trị kinh tế cao, sử dụng hiệu quả đất đai, góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng được nguồn lao động của địa phương và tăng thu nhập cho người lao động.

1.2. Đặc điểm tự nhiên xã Hảo Nghĩa và tiềm năng phát triển

Xã Hảo Nghĩa là một xã vùng cao, nằm ở phía nam cách trung tâm huyện Na Rì 18 km về phía Đông, cách thị xã Bắc Kạn 50 km về phía Bắc. Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là: 2. Xã được chia thành 9 thôn, bản, có 7 km đường quốc lộ 3B chạy qua trung tâm xã, có 3km đường liên xã và 3km đường liên thôn rất thuận lợi cho việc đi lại và lưu thông hàng hóa tiêu thụ nông lâm sản. Xã Hảo Nghĩa có địa hình đồi núi cao, giữa là những cánh đồng nhỏ hẹp chạy dọc theo các con suối và các khe núi lớn và chia cắt mạnh bởi núi cao và sông suối, độ cao trung bình từ 300m đến 800 m, độ dốc trung bình từ 15 - 350.

II. Thách Thức và Vấn Đề Trong Trồng Thuốc Lá Tại Hảo Nghĩa

Mặc dù cây thuốc lá mang lại hiệu quả kinh tế, người nông dân vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tư tưởng kinh tế truyền thống, thiếu thông tin và kỹ thuật trồng thuốc lá hiện đại là những rào cản lớn. Sản xuất còn mang tính nhỏ lẻ, kém cạnh tranh. Việc đánh giá hiệu quả kinh tế và giá trị sản phẩm cần có chiến lược và phương pháp sản xuất phù hợp với thực tiễn địa phương. Cần cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm để tăng hiệu quả kinh tế và nâng cao đời sống người dân. Theo đánh giá sơ bộ của huyện Na Rì, cây thuốc lá có hiệu quả kinh tế cao hơn so với các cây trồng khác.

2.1. Hạn chế về kỹ thuật và thông tin trong sản xuất

Do ảnh hưởng của tư tưởng kinh tế truyền thống, thiếu thông tin, khoa học kỹ thuật để sản xuất nông nghiệp nên việc phát triển kinh tế từ cây thuốc lá của người dân còn thấp, mang tính nhỏ lẻ và kém tính cạnh tranh, đặc biệt trong giai đoạn kinh tế đổi mới theo xu thế thị trường như hiện nay.

2.2. Tính cạnh tranh và thị trường tiêu thụ thuốc lá

Để đánh giá hiệu quả kinh tế, giá trị sản phẩm của nông sản nói chung và cây thuốc lá nói riêng thì đòi hỏi phải có chiến lược và phương pháp sản xuất sao cho phù hợp với thực tiễn ở địa phương để cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm để tăng hiệu quả kinh tế, nâng cao đời sống của người dân.

2.3. Ảnh hưởng của biến động giá cả và thị trường

Trong nền kinh tế thị trường luôn thay đổi đã ảnh hưởng đến kết quả và hiệu quả kinh tế xuất cây trồng. Tác động của thị trường đến sản xuất, kinh doanh trước hết là thị trường đầu ra chưa ổn định đối với các sản phẩm nông nghiệp. Song song với đó thị trường đầu vào luôn có sự thay đổi chóng mặt về giá cả nên có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây trồng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Hảo Nghĩa

Để đánh giá chính xác hiệu quả kinh tế cây thuốc lá tại Hảo Nghĩa, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Điều này bao gồm việc thu thập số liệu về chi phí sản xuất, thu nhập từ cây thuốc lá, năng suất, và các yếu tố ảnh hưởng khác. So sánh hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá với các cây trồng khác như ngô là một phần quan trọng của quá trình đánh giá. Phân tích SWOT cũng giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển cây thuốc lá tại địa phương. Các chỉ số như lợi nhuận từ cây thuốc lá, tỷ suất lợi nhuận, và giá trị gia tăng được sử dụng để đo lường hiệu quả kinh tế.

3.1. Thu thập và phân tích dữ liệu chi phí sản xuất

Cần thu thập số liệu về chi phí sản xuất cho 1ha thuốc lá nguyên liệu tại các hộ điều tra năm 2015. Các chi phí này bao gồm chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công lao động, và các chi phí khác liên quan đến quá trình sản xuất.

3.2. Đánh giá thu nhập và lợi nhuận từ cây thuốc lá

Đánh giá thu nhập từ cây thuốc lá dựa trên sản lượng và giá bán thuốc lá. Tính toán lợi nhuận từ cây thuốc lá bằng cách trừ chi phí sản xuất từ tổng thu nhập. So sánh lợi nhuận này với các cây trồng khác để đánh giá hiệu quả kinh tế tương đối.

3.3. So sánh hiệu quả kinh tế cây thuốc lá và cây ngô

So sánh hiệu quả kinh tế giữa cây thuốc lá và cây ngô bằng cách so sánh chi phí sản xuất, thu nhập, và lợi nhuận trên một đơn vị diện tích. Điều này giúp xác định cây trồng nào mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho người nông dân.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Hiệu Quả Kinh Tế Thuốc Lá Tại Hảo Nghĩa

Nghiên cứu cho thấy cây thuốc lá mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể cho người dân Hảo Nghĩa. Tuy nhiên, hiệu quả này có sự khác biệt giữa các hộ gia đình, phụ thuộc vào quy mô sản xuất, kỹ thuật trồng thuốc lá, và khả năng tiếp cận thị trường. So sánh với cây ngô, cây thuốc lá thường có lợi nhuận cao hơn, nhưng cũng đòi hỏi đầu tư lớn hơn. Cần có các giải pháp để nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo tính bền vững của sản xuất thuốc lá.

4.1. Phân tích hiệu quả kinh tế theo nhóm hộ điều tra

Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá theo các nhóm hộ điều tra khác nhau, dựa trên quy mô sản xuất, trình độ kỹ thuật, và khả năng tiếp cận thị trường. So sánh lợi nhuận, tỷ suất lợi nhuận, và các chỉ số khác giữa các nhóm hộ.

4.2. So sánh lợi nhuận giữa cây thuốc lá và cây ngô

So sánh lợi nhuận từ sản xuất 1ha thuốc lá với lợi nhuận từ sản xuất 1ha ngô tại xã Hảo Nghĩa năm 2015. Điều này giúp xác định cây trồng nào mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho người nông dân.

4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế

Xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá, bao gồm kỹ thuật trồng thuốc lá, chất lượng giống, điều kiện thời tiết, và giá cả thị trường. Phân tích tác động của từng yếu tố đến lợi nhuận và năng suất.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Hảo Nghĩa

Để nâng cao hiệu quả kinh tế cây thuốc lá tại Hảo Nghĩa, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền địa phương và người nông dân. Điều này bao gồm việc hỗ trợ kỹ thuật trồng thuốc lá, cải thiện chất lượng giống, mở rộng thị trường tiêu thụ, và xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp. Phát triển các mô hình trồng thuốc lá hiệu quả và bền vững cũng là một yếu tố quan trọng. Cần khuyến khích người nông dân áp dụng các kỹ thuật tiên tiến và quản lý chi phí sản xuất hiệu quả.

5.1. Giải pháp từ chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương cần hỗ trợ người nông dân về kỹ thuật trồng thuốc lá, cung cấp thông tin thị trường, và xây dựng các chính sách hỗ trợ về vốn và tiêu thụ sản phẩm. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho người nông dân tiếp cận với các nguồn lực và thông tin cần thiết.

5.2. Giải pháp từ phía người nông dân

Người nông dân cần áp dụng các kỹ thuật trồng thuốc lá tiên tiến, quản lý chi phí sản xuất hiệu quả, và tìm kiếm các thị trường tiêu thụ ổn định. Cần hợp tác với các doanh nghiệp và tổ chức để nâng cao chất lượng sản phẩm và tiếp cận thị trường.

5.3. Phát triển mô hình trồng thuốc lá bền vững

Phát triển các mô hình trồng thuốc lá bền vững, đảm bảo hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Cần khuyến khích người nông dân sử dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường và quản lý tài nguyên hiệu quả.

VI. Tương Lai Cây Thuốc Lá Phát Triển Bền Vững Tại Hảo Nghĩa

Để đảm bảo tương lai bền vững cho cây thuốc lá tại Hảo Nghĩa, cần tập trung vào phát triển chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng sản phẩm, và bảo vệ môi trường. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa người nông dân, doanh nghiệp, và chính quyền địa phương để xây dựng một ngành thuốc lá phát triển bền vững và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho cộng đồng.

6.1. Phát triển chuỗi giá trị cây thuốc lá

Phát triển chuỗi giá trị cây thuốc lá từ khâu sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Cần tạo ra các sản phẩm thuốc lá có giá trị gia tăng cao và đáp ứng nhu cầu của thị trường.

6.2. Nâng cao chất lượng sản phẩm thuốc lá

Nâng cao chất lượng sản phẩm thuốc lá bằng cách áp dụng các kỹ thuật trồng thuốc lá tiên tiến và kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Cần đảm bảo sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn.

6.3. Bảo vệ môi trường trong sản xuất thuốc lá

Bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất thuốc lá bằng cách sử dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường và quản lý chất thải hiệu quả. Cần giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây thuốc lá (Nicotiana tabacum L.) là một trong bốn loại cây nguyên liệu chủ lực phục vụ cho ngành công nghiệp chế biến, bên cạnh cây bông, cây lấy dầu và cây nguyên liệu giấy. Là loại cây công nghiệp ngắn ngày có giá trị kinh tế cao, cây thuốc lá giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng vụ, khai thác hiệu quả tài nguyên đất đai và giải quyết việc làm cho người lao động, đặc biệt tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn. So với các cây trồng nông nghiệp truyền thống như lúa, ngô, đậu tương, lạc hay dong riềng, cây thuốc lá mang lại nguồn thu nhập vượt trội, trực tiếp hỗ trợ công tác xóa đói giảm nghèo tại khu vực vùng cao.

Xã Hảo Nghĩa là một xã vùng cao thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, nằm cách trung tâm huyện 18 km về phía Đông và cách thị xã Bắc Kạn 50 km về phía Bắc. Xã có địa hình đồi núi dốc, độ cao từ 300 m đến 800 m, ruộng canh tác nhỏ hẹp nằm xen kẽ giữa các khe suối. Mặc dù điều kiện tự nhiên và khí hậu thích hợp cho cây thuốc lá phát triển, việc sản xuất của các hộ nông dân tại đây vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tập quán canh tác truyền thống, quy mô nhỏ lẻ, thiếu hụt vốn, hạn chế về thông tin thị trường và việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật chưa đồng bộ, làm suy giảm năng lực cạnh tranh trong cơ chế thị trường. Nhằm đánh giá toàn diện kết quả sản xuất và xác định phương hướng nâng cao thu nhập cho nông hộ, khóa luận "Đánh giá hiệu quả kinh tế cây thuốc lá của hộ nông dân trên địa bàn xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá đầy đủ, chính xác hiệu quả sản xuất cây thuốc lá của các hộ nông dân trên địa bàn xã Hảo Nghĩa; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho nông hộ, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế nông nghiệp hàng hóa của địa phương.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Tìm hiểu các điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế - xã hội của xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn có ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.
   • Đánh giá thực trạng sản xuất và tình hình canh tác cây thuốc lá trên địa bàn xã.
   • Phân tích hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá thông qua kết quả điều tra nông hộ; chỉ ra các nhân tố chủ yếu tác động đến hiệu quả kinh tế cùng các thuận lợi, khó khăn trong thực tiễn sản xuất.
   • Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây thuốc lá cho các hộ nông dân tại địa bàn nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề kinh tế gắn liền với quá trình tổ chức sản xuất và tiêu thụ cây thuốc lá của các hộ nông dân trên địa bàn xã Hảo Nghĩa.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được triển khai tại địa bàn xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn (khảo sát chuyên sâu tại 3 thôn: Nà Riềng, Nà Tảng, Nà Coòng).
• Phạm vi thời gian: Đề tài thu thập và phân tích số liệu thống kê thứ cấp giai đoạn 2012–2014; dữ liệu sơ cấp được điều tra trực tiếp từ nông hộ trong khoảng thời gian từ ngày 28/01/2015 đến ngày 05/04/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng cơ sở nghiên cứu dựa trên lý luận kinh tế nông nghiệp, đặc điểm nông sinh học của cây thuốc lá và hệ thống chỉ tiêu hạch toán kinh tế hộ nông dân:

• Cơ sở sinh học và kỹ thuật canh tác: Cây thuốc lá thuộc chi Nicotiana, họ Cà (Solanaceae), trong đó loài Nicotiana tabacum L. chiếm 90% diện tích sản xuất toàn cầu. Cây sinh trưởng thuận lợi trong khung nhiệt độ 20°C - 30°C, độ ẩm không khí 80% - 85%, đất cát pha hoặc đất thịt nhẹ tơi xốp có độ pH từ 5,5 đến 6,0, thoát nước tốt. Quy trình kỹ thuật đòi hỏi kiểm soát nghiêm ngặt mật độ trồng (22.000 - 27.000 cây/ha), chế độ bón phân khoáng cân đối (định mức bình quân 1 ha: 200 kg Nitrat amôn + 400 kg Kaly sulfat + 400 kg lân), kỹ thuật ngắt ngọn, tưới tiêu và sấy thuốc lá nguyên liệu nhằm bảo đảm phẩm cấp thương phẩm.
• Lý thuyết về hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp: Bản chất của hiệu quả kinh tế là mối quan hệ so sánh tương quan giữa kết quả đầu ra thu được với chi phí các nguồn lực đầu vào đã bỏ ra, thể hiện qua các công thức cơ bản:

$$\text{Hiệu quả theo tỷ số: } H = \frac{Q}{C}$$

$$\text{Hiệu quả theo hiệu số: } H = Q - C$$

(Trong đó $Q$ là kết quả thu được, $C$ là chi phí sản xuất bỏ ra).

Hiệu quả sản xuất nông nghiệp được xem xét đồng thời trên ba phương diện: hiệu quả kinh tế (tối đa hóa lợi nhuận trên đơn vị diện tích, vốn và lao động), hiệu quả xã hội (tạo việc làm, nâng cao thu nhập, ổn định an sinh) và hiệu quả môi trường (khai thác hợp lý độ phì nhiêu của đất, hạn chế lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật).

• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế áp dụng:
  • Giá trị sản xuất ($GO$ - Gross Output): Tổng giá trị bằng tiền của toàn bộ sản phẩm thu được trên 1 ha trong một chu kỳ canh tác ($GO = \sum Q_i \cdot P_i$).
  • Chi phí trung gian ($IC$ - Intermediate Cost): Toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài phục vụ sản xuất ($IC = \sum C_j \cdot P_j$).
  • Giá trị gia tăng ($VA$ - Value Added): $VA = GO - IC$.
  • Thu nhập hỗn hợp ($MI$ - Mixed Income): $MI = VA - A - T$ (với $A$ là khấu hao tài sản cố định, $T$ là thuế đất nông nghiệp).
  • Lợi nhuận ròng ($Pr$ - Profit): $Pr = GO - TC$ (với $TC$ là tổng chi phí sản xuất gồm cả chi phí công lao động gia đình và chi phí thuê ngoài).
  • Các chỉ tiêu hiệu quả phái sinh: Đánh giá hiệu quả trên diện tích đất ($GO/\text{ha}$, $VA/\text{ha}$), hiệu quả sử dụng chi phí trung gian ($GO/IC$, $VA/IC$, $MI/IC$, $Pr/IC$) và hiệu quả trên một ngày công lao động ($GO/\text{CLĐ}$, $VA/\text{CLĐ}$, $MI/\text{CLĐ}$, $Pr/\text{CLĐ}$).

Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập tài liệu từ các báo cáo định kỳ của Ủy ban nhân dân xã Hảo Nghĩa, Trạm Khuyến nông, số liệu thống kê của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO), Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba) và các tài liệu chuyên ngành.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA), phỏng vấn trực tiếp chủ hộ nông dân kết hợp phương pháp chuyên gia, cán bộ khuyến nông cơ sở.
• Phương pháp chọn mẫu điều tra: Thực hiện phân tầng và chọn mẫu ngẫu nhiên 60 hộ nông dân tại 3 thôn đại diện là Nà Riềng, Nà Tảng và Nà Coòng (mỗi thôn 20 hộ), bảo đảm cơ cấu phản ánh đúng tỷ lệ các nhóm hộ khá, trung bình và nghèo theo bảng phân loại thực tế của địa phương.
• Phương pháp xử lý số liệu: Dữ liệu điều tra được tổng hợp, phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel, sử dụng phương pháp thống kê kinh tế mô tả (tính số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân) và phương pháp so sánh kinh tế để đối chiếu kết quả giữa các nhóm hộ và giữa cây thuốc lá với cây ngô.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cây thuốc lá tại vùng núi phía Bắc nói chung và xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì nói riêng. Xác định mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu (các vấn đề kinh tế trong sản xuất thuốc lá của hộ), phạm vi khảo sát (60 hộ thuộc 3 thôn của xã Hảo Nghĩa) và ý nghĩa thực tiễn của khóa luận đối với sinh viên chuyên ngành Kinh tế Nông nghiệp.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Hệ thống hóa các quan điểm học thuật về hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp, quy luật hiệu suất giảm dần và đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của cây thuốc lá (Nicotiana tabacum L.). Tổng quan thực tiễn sản xuất thuốc lá trên thế giới tại các quốc gia hàng đầu như Trung Quốc (sản lượng trên 2,3 triệu tấn/năm, quản lý theo mô hình Cục Độc quyền Nhà nước), Hoa Kỳ (cơ giới hóa cao), Ấn Độ (đứng thứ 3 thế giới, diện tích 430.000 ha) và Zimbabwe (ngành thuốc lá chiếm 15% GDP năm 2002). Tại Việt Nam, 9 tỉnh trọng điểm trồng thuốc lá (Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Gia Lai, Đắk Lắk, Ninh Thuận, Bình Thuận, Tây Ninh) chiếm trên 90% diện tích cả nước; trong đó Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam đầu tư trên 15.000 ha, đạt sản lượng hơn 30.000 tấn, nộp ngân sách năm 2014 trên 7.079 tỷ đồng. Phân tích nguy cơ thất thu ngân sách (trên 4.000 tỷ đồng/năm) do thuốc lá nhập lậu chiếm 20% thị phần.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác lập không gian, thời gian nghiên cứu và hệ thống 9 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm xoay quanh chi phí, thu nhập, hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường. Mô tả chi tiết phương pháp chọn mẫu khảo sát phân tầng 60 hộ nông dân tại 3 thôn thuộc xã Hảo Nghĩa, quy trình thiết kế phiếu điều tra phỏng vấn bán cấu trúc và thiết lập hệ thống công thức tính toán các chỉ tiêu $GO, IC, VA, MI, Pr$ cùng các tỷ số hiệu quả vốn và lao động.

Thôn điều tra	Tổng số hộ toàn thôn	Mẫu điều tra	Hộ khá	Hộ trung bình	Hộ nghèo
Nà Riềng	78	20	5	13	2
Nà Tảng	58	20	4	15	1
Nà Coòng	67	20	6	11	3
Toàn xã	348	60	15	39	6

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đánh giá chi tiết các điều kiện tự nhiên, hạ tầng và dân sinh kinh tế của địa bàn nghiên cứu:

• Đặc điểm địa bàn: Tổng diện tích đất tự nhiên xã Hảo Nghĩa là 2.282,90 ha. Cơ cấu sử dụng đất gồm 125,30 ha đất trồng cây hàng năm, 54,81 ha đất cây lâu năm, 643,35 ha đất rừng tự nhiên, 736,39 ha đất rừng sản xuất, 300,23 ha đất rừng phòng hộ và 6,09 ha nuôi trồng thủy sản. Dân số toàn xã có 1.446 nhân khẩu phân bố tại 348 hộ thuộc 5 dân tộc (Tày, Nùng, Kinh, Dao, Sán Chỉ). Lực lượng lao động trong độ tuổi là 830 người (lao động nông nghiệp chiếm 710 người, tương đương 85,5%; lao động phi nông nghiệp là 120 người, chiếm 14,46%).
• Cơ sở hạ tầng: Xã có 7 km quốc lộ 3B và 3 km tỉnh lộ 256 chạy qua; hệ thống thủy lợi có 3 đập dâng và 15.200 m kênh mương (trong đó 5.700 m đã kiên cố hóa bằng bê tông); 100% số hộ sử dụng điện lưới quốc gia; trạm y tế xã có 1 bác sĩ, 1 y sĩ, 2 y tá và 1 nữ sinh phụ trách công tác y tế dự phòng.
• Hạch toán kinh tế sản xuất thuốc lá: Phân tích cơ cấu mức đầu tư chi phí trung gian (phân bón, giống, thuốc bảo vệ thực vật, củi sấy, vật tư phụ) và chi phí công lao động của các nhóm hộ (khá, trung bình, nghèo). Tính toán cụ thể các chỉ tiêu $GO, VA, MI, Pr$ trên 1 ha thuốc lá nguyên liệu tại địa phương năm 2015.
• So sánh hiệu quả với cây ngô: Đặt hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá lên bàn cân so sánh trực tiếp với cây ngô (cây trồng truyền thống chủ lực) trên cùng đơn vị diện tích 1 ha tại xã Hảo Nghĩa, chỉ rõ sự chênh lệch vượt trội về giá trị gia tăng, thu nhập hỗn hợp và lợi nhuận thuần từ việc trồng thuốc lá tăng vụ.

Cơ cấu đất đai xã Hảo Nghĩa (2014)	Diện tích (ha)
Tổng diện tích đất tự nhiên	2.282,90
Đất trồng cây hàng năm	125,30
Đất trồng cây lâu năm	54,81
Đất rừng tự nhiên	643,35
Đất rừng sản xuất	736,39
Đất rừng phòng hộ	300,23
Đất nuôi trồng thủy sản	6,09

Phần 5: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây thuốc lá trên địa bàn xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn

Định hướng phát triển vùng nguyên liệu thuốc lá gắn liền với các nhóm giải pháp đồng bộ:

• Nhóm giải pháp đối với chính quyền địa phương: Quy hoạch vùng chuyên canh, đầu tư hoàn thiện hệ thống kênh mương nội đồng, tăng cường công tác khuyến nông, chuyển giao kỹ thuật sấy cải tiến và phối hợp với doanh nghiệp thu mua để bảo đảm đầu ra ổn định.
• Nhóm giải pháp đối với nông hộ: Thâm canh tăng năng suất, tuân thủ lịch thời vụ và quy trình bón phân cân đối, đầu tư cải tạo lò sấy để nâng cao chất lượng lá thuốc, liên kết tổ hợp tác trong khâu cung ứng vật tư và tiêu thụ sản phẩm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Nghiên cứu đã làm rõ bức tranh tổng thể về nguồn lực sản xuất nông nghiệp của xã Hảo Nghĩa với 85,5% lực lượng lao động phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp trên nền quỹ đất canh tác hàng năm hạn hẹp (125,30 ha).
• Minh chứng thực tế qua số liệu khảo sát 60 hộ tại 3 thôn (Nà Riềng, Nà Tảng, Nà Coòng) cho thấy cây thuốc lá là cây trồng ngắn ngày tăng vụ có khả năng tận dụng triệt để nguồn lao động nhàn rỗi trong mùa khô, mang lại giá trị sản xuất ($GO$) và giá trị gia tăng ($VA$) vượt trội trên một đơn vị diện tích so với cây ngô và các cây hoa màu truyền thống.
• Hạch toán rõ nét các yếu tố cấu thành chi phí sản xuất 1 ha thuốc lá của nông hộ, chỉ ra rằng chi phí vật tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhiên liệu sấy chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí trung gian ($IC$), đồng thời chất lượng khâu sấy quyết định trực tiếp đến phẩm cấp lá thuốc và mức giá thu mua.

Giải pháp và kiến nghị

• Đối với Ủy ban nhân dân xã Hảo Nghĩa và huyện Na Rì: Cần đưa cây thuốc lá vào đề án chuyển đổi cơ cấu cây trồng chính thức của địa phương; đẩy mạnh kiên cố hóa 9.500 m kênh mương còn lại; làm cầu nối ký kết hợp đồng liên kết tiêu thụ nông sản ổn định với các đơn vị thuộc Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam nhằm bảo đảm giá thu mua, hạn chế rủi ro biến động thị trường.
• Đối với các nông hộ: Chuyển đổi phương thức canh tác từ phân tán sang liên kết nhóm hộ để chia sẻ kinh nghiệm kỹ thuật; chủ động tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT, Ngân hàng Chính sách Xã hội; áp dụng quy trình bón phân cân đối và kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông.

Đóng góp học thuật và thực tiễn

Khóa luận đã cung cấp bộ dữ liệu thực địa chi tiết về tình hình sản xuất cây thuốc lá của nông hộ tại một xã vùng cao điển hình thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn năm 2015. Đề tài vận dụng hoàn chỉnh phương pháp đánh giá kinh tế nông nghiệp theo chuỗi giá trị và hạch toán kinh tế hộ, tạo cơ sở thực chứng để đánh giá chính xác vai trò xóa đói giảm nghèo của cây công nghiệp ngắn ngày tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Theo ghi nhận của tác giả, nghiên cứu được thực hiện trong thời gian thực tập có hạn (từ cuối tháng 01/2015 đến đầu tháng 04/2015). Mẫu điều tra giới hạn ở quy mô 60 hộ tại 3 thôn của một xã, chưa mở rộng ra toàn bộ các xã có trồng thuốc lá trên địa bàn huyện Na Rì; kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực địa của sinh viên còn ở mức độ nhất định nên một số chỉ tiêu phân tích chuyên sâu về thị trường và chuỗi liên kết chưa được phân tích toàn diện.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng địa bàn điều tra trên phạm vi toàn huyện Na Rì và các vùng lân cận của tỉnh Bắc Kạn; theo dõi biến động hiệu quả kinh tế cây thuốc lá qua nhiều vụ liên tiếp; nghiên cứu sâu hơn về phân tích chuỗi giá trị thuốc lá nguyên liệu và tác động của các mô hình lò sấy tiết kiệm năng lượng đối với môi trường sinh thái địa phương.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Phát triển Nông thôn, Khuyến nông: Tham khảo cách thức vận dụng hệ thống chỉ tiêu kinh tế ($GO, IC, VA, MI, Pr$), quy trình thiết kế phiếu điều tra nông hộ phân tầng và phương pháp so sánh hiệu quả kinh tế giữa các loại cây trồng nông nghiệp trên cùng một địa bàn.
• Cán bộ quản lý nông nghiệp, khuyến nông cơ sở cấp xã, huyện: Cung cấp tư liệu thực chứng về điều kiện hạ tầng, kinh tế - xã hội và tập quán sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Hảo Nghĩa, làm cơ sở xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng và phát triển vùng nguyên liệu thuốc lá bền vững.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cỡ mẫu điều tra trong khóa luận được phân bổ cụ thể như thế nào giữa các thôn và nhóm hộ tại xã Hảo Nghĩa?

Tác giả đã chọn mẫu khảo sát tổng cộng 60 hộ nông dân tại 3 thôn: Nà Riềng (20 hộ: 5 khá, 13 trung bình, 2 nghèo), Nà Tảng (20 hộ: 4 khá, 15 trung bình, 1 nghèo) và Nà Coòng (20 hộ: 6 khá, 11 trung bình, 3 nghèo). Tổng số mẫu gồm 15 hộ khá, 39 hộ trung bình và 6 hộ nghèo, đại diện cho 348 hộ trên toàn xã.

2. Các chỉ tiêu kinh tế nào được tác giả sử dụng để đánh giá hiệu quả sản xuất cây thuốc lá của nông hộ?

Tác giả sử dụng hệ thống chỉ tiêu chuẩn trong kinh tế nông nghiệp gồm: Giá trị sản xuất ($GO$), Chi phí trung gian ($IC$), Giá trị gia tăng ($VA = GO - IC$), Thu nhập hỗn hợp ($MI = VA - A - T$) và Lợi nhuận ròng ($Pr = GO - TC$). Các chỉ tiêu này được tính toán trên 1 ha diện tích canh tác, trên 1 đồng chi phí trung gian ($GO/IC, VA/IC, MI/IC, Pr/IC$) và trên 1 ngày công lao động ($GO/\text{CLĐ}, VA/\text{CLĐ}, MI/\text{CLĐ}, Pr/\text{CLĐ}$).

3. Hiện trạng cơ cấu đất đai và lực lượng lao động của xã Hảo Nghĩa năm 2014 được văn bản ghi nhận ra sao?

Xã Hảo Nghĩa có tổng diện tích đất tự nhiên là 2.282,90 ha (đất cây hàng năm 125,30 ha, cây lâu năm 54,81 ha, đất lâm nghiệp 1.679,97 ha, thủy sản 6,09 ha). Dân số gồm 1.446 nhân khẩu/348 hộ với 830 người trong độ tuổi lao động, trong đó lao động sản xuất nông nghiệp là 710 người (chiếm 85,5%) và lao động phi nông nghiệp là 120 người (chiếm 14,46%).

4. Quy trình kỹ thuật nông học của cây thuốc lá đòi hỏi những yêu cầu cơ bản nào về đất đai và phân bón?

Cây thuốc lá thích hợp trên đất cát pha, đất thịt nhẹ tơi xốp, thoát nước tốt, độ chua pH từ 5,5 đến 6,0 và không luân canh với cây họ cà. Mật độ gieo trồng từ 22.000 đến 27.000 cây/ha. Định mức phân bón trung bình cho 1 ha gồm 200 kg Nitrat amôn + 400 kg Kaly sulfat + 400 kg lân, kết hợp làm cỏ, vun gốc 2-3 lần và tưới tiêu hợp lý theo từng giai đoạn sinh trưởng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nông Thị Phượng đã đánh giá một cách có hệ thống và khoa học thực trạng sản xuất cùng hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại xã Hảo Nghĩa, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn năm 2015. Thông qua các phương pháp điều tra sơ cấp 60 hộ nông dân và hạch toán kinh tế nông nghiệp, công trình khẳng định cây thuốc lá là cây trồng tăng vụ mang lại giá trị kinh tế và thu nhập vượt trội hơn hẳn cây ngô truyền thống. Các nhóm giải pháp đề xuất đối với chính quyền địa phương và nông hộ có tính ứng dụng thực tế cao, hỗ trợ đắc lực cho công tác xóa đói giảm nghèo và định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Cơ sở lý luâ ̣n và thực tiễn Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kế t quả nghiên cứu và thảo luâ ̣n Phần 5: Các giải pháp nâng cao HQKT cho sản xuất thuốc lá tại địa bàn xã Hảo Nghĩa. 5 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Một số lý luận cơ bản về cây thuốc lá Cây thuốc lá có nguồn gốc từ Nam Mỹ và có lịch sử trồng trọt cách đây khoảng 4000 năm.

Từ Nam Mỹ cây thuốc lá được đem đi trồng khắp nơi trên thế giới thuộc Châu Á, Châu Mỹ, Châu Âu, Châu Phi. Cây thuốc lá có tên khoa học là: Nicotinana.sp thuộc ngành hạt kín Angiosper, lớp 2 lá mầm Dicotylndones, phân lớp Asteridae, bộ hoa mõm sói Scophulariales, họ cà Solanaceae, chi Nicotiana. Trong chi Nicotiana có 50 - 70 loài, đa số là dạng cỏ, một số thân đứng, hầu hết là các dạng dại phụ. Căn cứ vào hình thái, màu sắc của hoa người ta phân chia thành 4 loại chính: - Loài Nicotiana tabacum L.: có hoa màu hồng hay đỏ tươi.

Đây là loài phổ biến nhất chiếm 90% diện tích thuốc lá trên thế giới. - Loài Nicotiana rustica L.: có hoa màu vàng, chiếm 10% diện tích thuốc lá trên thế giới. - Loài Nicotiana petunioide L.:có hoa màu trắng, phớt hồng hay tím. Thường chỉ có trong vườn thực vật phục vụ nguồn dự trữ gen cho lai tạo, ít được dùng trong sản xuất.

- Loài Nicotiana polidiede L.: có hoa màu trắng. Loài này cũng được ít dùng trong sản xuất, chủ yếu chỉ có trong vườn thực vật học của một số quốc gia. [6] * Giá trị của cây thuốc lá Thuốc lá (Nicotiana tabacum L) là cây công nghiệp ngắn ngày có tầm quan trọng bấc nhất về kinh tế trên thị trường thế giới, không chỉ đối với trên 33 triệu dân của trên 120 quốc gia, mà còn cho cả toàn bộ nền công nghiệp, từ các nhà máy chế biến cuốn điếu, sản xuất phụ gia, phụ liệu, đến cả hệ thống phân phối tiêu thụ, thậm chí đến cả một phần ngành sản xuất của vật tư nông 6 nghiệp phục vụ cho cây thuốc lá như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Trồng thuốc lá có hiệu quả cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác (1000- 1200 USD/ tấn lá khô) [6].

Các hãng sản xuất thuốc lá của các nước tư bản đều nhận được nguồn lợi nhuận khổng lồ từ cây thuốc lá. Ở nước ta cây thuốc lá cũng mang lại giá trị kinh tế cao, sử dụng hiệu quả đất đai, góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng được nguồn lao động của địa phương, tăng thu nhập cho người lao động. Lợi nhuận cao từ sản xuất thuốc lá đã có sự quan tâm của nhiều cấp chính quyền trong cả nước, tại một số tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn.Cây thuốc lá đã nằm trong cơ cấu cây trồng truyền thống thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao. Tại An Giang, nhờ vào cây thuốc lá nên giải quyết được khoảng 200 lao động với thu nhập trung bình từ 30.

Đời sống việc làm và thu nhập của người lao động được đảm bảo, ổn định. Trong thuốc lá có thể chiết suất một số chất hóa học có thể được sử dụng làm thuốc bảo vệ thực vật [15]. Trong y học người ta chiết suất từ thuốc lá chất Hemoglobin được sử dụng làm thuốc chữa bệnh [17]. Đối với ngành công nghệ sinh học, cây thuốc lá được sử dụng như thực vật mô hình cho những nghiên cứu cơ bản cũng như ứng dụng nhờ khả năng dễ dàng tiến hành, nuôi cấy Invitro và chuyển gen [3].

*Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản xuất cây thuốc lá Cây thuốc lá có đặc điểm từ sản xuất đến chế biến đòi hỏi phải có kỹ thuật khá cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến thành phẩm. Để tạo ra được những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tư sản xuất trong và ngoài nước. Nếu coi cây thuốc lá là cây trồng mũi nhọn thì cần phải thực hiện theo hướng chuyên 7 môn hóa để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống người dân. Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất cây thuốc lá: a.

Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên + Điều kiện đất đai Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt đối với cây thuốc lá, nó là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng, chất lượng thuốc lá nguyên liệu. Cây thuốc lá phát triển tốt trên loại đất tơi xốp, thoát nước tốt, loại đất cát pha, đất thịt nhẹ đến thịt nhẹ trung bình. Độ màu mỡ không cao, có thể nghèo các chất dinh dưỡng, tỷ lệ mùn trong đất < 2%. Độ chua của đất là chỉ tiêu quyết định đời sống cây thuốc lá, độ chua thích hợp nhất đối với cây thuốc lá là PH = 5,5 -6 [7].

Để trồng thuốc lá có hiệu quả cao, ở những chân ruộng trồng thuốc lá, không được trồng luân canh với những cây họ cà. Hiện nay, ở nước ta nên trồng luân canh cây thuốc lá sau lúa nước là thích hợp nhất [7]. + Điều kiện khí hậu Cây thuốc lá là cây có khả năng chịu hạn tốt, thích hợp với nhiều kiểu khí hậu, đặc biệt thích hợp với khí hậu của các tỉnh miền núi phía Bắc, vùng Tây Nguyên, các tỉnh Nam Bộ. Cây thuốc lá nhạy cảm với nhiệt độ, độ ẩm không khí và của đất, loại đất trồng.

Điều kiện thích hợp cho cây sinh trưởng là 20°C đến 30°C, độ ẩm không khí từ 80 đến 85% đất không chứa quá nhiều nitơ. Chính vì vậy, phải dựa vào điều kiện khí hậu từng vùng mà có thời vụ gieo trồng thích hợp. Nhóm nhân tố kỹ thuật - Giống thuốc lá: Là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng thuốc lá nên cần được hết sức coi trọng. Ở Việt Nam, đơn vị đi đầu trong nghiên cứu chọn tạo giống thuốc lá là Công ty TNHH một thành viên Viện kinh tế kỹ thuật thuốc lá đã phát triển sản xuất đại trà các giống 8 thuốc lá K326, C9-1, K176 đồng thời sản xuất thử nghiệm thành công một số giống lai như VTL1H, VTL5H tại vùng núi phía Bắc hay khảo nghiệm một số giống như RGH04, PVH09, PVH51 trên khu vực đất cát ở Gia Lai [6].

- Mật độ trồng: Đất tốt trồng thưa (22.000 cây/ha) khoảng cách trồng 0,5 m cây, đất xấu trồng dầy (27.000 cây/ha) khoảng cách trồng 0,4 m cây, hàng cách hàng 0,8m. - Cách trồng: Cây giống nhổ lên phải ngắt bỏ các lá vàng, lá nhiễm bệnh để nơi mát và trồng xong trong ngày. Trồng bằng cách cuốc lổ, dùng cây chọc lổ hoặc cấy bằng tay. Trồng sâu 4-5cm, dùng tay bóp nhẹ.

- Sau 5 - 7 ngày trồng dặm những cây chết. Làm cỏ, bón phân, vun gốc: - Bón phân: Bón phân là một biện pháp kỹ thuật quan trọng nhằm tăng sự sinh trưởng và phát triển của cây thuốc lá, tăng năng suất, chất lượng thuốc lá. Chính vì vậy, để đảm bảo cho cây thuốc lá sinh trưởng tốt và cho năng suất cao, chất lượng tốt thì bón phân là một biện pháp không thể thiếu được. Lượng phân cần bón trung bình cho 1ha: Nitrat amôn 200kg + Kaly sulfat 400 kg + lân 400kg Chia làm 2-3 lần bón tuỳ thuộc tính chất đất, chất lượng làm đất (có hướng dẫn của cán bộ kỷ thuật).

- Làm cỏ, vun gốc: Từ 2-3 lần kết hợp với bón phân, lần 1 xới nhẹ, vun thấp, lần 2,3 xới mạnh vun càng cao càng tốt nhưng không lấp lá. Để đất khô 2 - 3 ngày cho cỏ chết trước khi tưới nước. - Tưới và tiêu nước: Không thể có năng suất cao, chất lượng tốt nếu cây thuốc lá bị thiếu nước hoặc dư nước (ngập úng 1 - 2 ngày cây héo rủ, chết). Số lần tưới và lượng nước tưới tuỳ thuộc độ ẩm đất và thời tiết.

Kể từ sau trồng đến 10 ngày ẩm độ đất thích hợp 80 - 90%, từ 10 - 40 ngày ẩm độ đất 60 - 65% (giữ cho hơi thiếu ẩm để tạo hệ thống rể phát triển và xuống sâu), từ 40 - 60 ngày là thời gian thân lá phát triển mạnh cần nhiều nước độ ẩm đất thích hợp 80 - 9 85%, từ sau 60 ngày giữ ẩm độ đất từ 65 - 70%. Sau mỗi lần bón phân, bẻ thuốc nếu đất khô phải tưới nước ngay. - Khi tưới nước theo rãnh chỉ để nước ngập từ 1/2 đến 3/4 luống, không để nước tràn lên mặt luống. Phòng trừ sâu bệnh: - Khi sâu bệnh xuất hiện cây đã bị ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng, việc xử lý càng tốn kém và ít hiệu quả khi cây càng lớn.Vì vậy việc phun thuốc đúng lúc là biện pháp hữu hiệu, kinh tế, an toàn nhất để phòng trừ sâu bệnh [6].

- Thu hoa ̣ch và sơ chế : Đây là khâu cuố i cùng trong quá trình sản xuấ t thuố c lá nguyên liê ̣u, nó ảnh hưởng đến phẩm chất và sản lượng t huố c lá. Nế u kỹ thuật sấy thuốc không được tốt phẩm chất thuốc lá sẽ kém từ đó giá thành sản phẩm sẽ giảm. Nhân tố về kinh tế - Các nhân tố này gồm nhiều vấn đề có thể chia ra như sau: + Quy mô sản xuất: Các nông hộ khác nhau có diện tích đất canh tác khác nhau. Diện tích càng lớn thì mọi công việc như tổ chức, chăm sóc, thu hoạch, chi phí, cũng được tiết kiệm hơn.

Do vậy quy mô sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế. + Thị trường: Đây là yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả sản xuất thuốc lá. Trên thực tế do bản chất của người nông dân vốn rất thực dụng do đó nếu vụ trước được mùa thì lập tức vụ sau người nông dân sẽ đầu tư vào sản xuất nhiều hơn. Vì vậy vấn đề đặt ra là khi có sản lượng cao cần mở rộng thị trường tiêu thụ làm sao cho sản xuất ổn định và phát triển để người sản xuất đảm bảo chi phí cho quá trình sản xuất.

- Giá cả: Trong nền kinh tế thị trường luôn thay đổi đã ảnh hưởng đến kết quả và hiệu quả kinh tế xuất cây trồng. Tác động của thị trường đến sản 10 xuất, kinh doanh trước hết là thị trường đầu ra chưa ổn định đối với các sản phẩm nông nghiệp. Song song với đó thị trường đầu vào luôn có sự thay đổi chóng mặt về giá cả nên có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây trồng.