CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm về doanh nghiệp Trên phương diện lý thuyết thì có nhiều cách hiểu về doanh nghiệp, phụ thuộc vào từng mục đích và góc độ tiếp cận khác nhau. - Theo quan điểm luật pháp hiện hành của Việt Nam (Luật doanh nghiệp 2014) thì “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh.” - Theo quan điểm chức năng, nhà kinh tế học người Pháp - M.
Francos Peroux định nghĩa: “Doanh nghiệp là một đơn vị tổ chức sản xuất mà tại đó người ta kết hợp các yếu tố sản xuất (có sự quan tâm giá cả của các yếu tố) khác nhau do các nhân viên của công ty thực hiện nhằm bán ra trên thị trường những sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ để nhận được khoản tiền chênh lệch giữa giá bán sản phẩm với giá thành của sản phẩm ấy.” - Theo quan điểm phát triển thì “Doanh nghiệp là một cộng đồng người sản xuất ra những của cải. Nó sinh ra, phát triển, có những thất bại, có những thành công, có lũ vượt qua những thời kỳ nguy kịch và ngược lại có lúc phải ngừng sản xuất, đôi khi tiêu vong do gặp phải những khó khăn không vượt qua được” – trích từ sách “Kinh tế doanh nghiệp của D. Caillat – Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật – 1992) 1. Khái niệm về sản xuất - Theo quan điểm duy vật của C.
Mác, sản xuất vật chất là hoạt động đặc trưng của con người. Đó là hoạt động cơ bản nhất, quyết định sự tồn tại của con người và xã hội loài người. Khi tiến hành sản xuất vật chất, con người dùng những công cụ lao động để tác động vào giới tự nhiên nhằm tạo ra của cải vật chất phục vụ những nhu cầu thiết yếu của mình. - Theo tác giả Nguyễn Văn Ngọc trong “Từ điển Kinh tế học” - Đại học Kinh tế Quốc dân: “Sản xuất là hoạt động kết hợp các đầu vào nhân tố như lao động, tư 5 bản, đất đai (đầu vào cơ bản) và/hoặc nguyên liệu (đầu vào trung gian) để tạo ra hàng hóa và dịch vụ (sản phẩm, sản lượng, đầu ra).
Hoạt động này chủ yếu được khu vực doanh nghiệp thực hiện và người quản lý doanh nghiệp - tức người có quyền lựa chọn phương pháp thích hợp để kết hợp các đầu vào nhân tố - được coi là doanh nhân hay nắm giữ năng lực kinh doanh.” - Còn theo quan niệm hiện đại phổ biến trên thế giới hiện nay thì sản xuất hiểu đơn giản là quá trình tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ. Khái niệm về kinh doanh - Theo quan điểm luật pháp hiện hành (Luật doanh nghiệp 2014): “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình, đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Hiện nay vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh doanh tùy vào cách nhìn nhận và khía cạnh nghiên cứu: - Theo Adam Smith - nhà kinh tế học người Anh: “Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa”.
Hạn chế của quan điểm này là kết quả sản xuất kinh doanh có thể tăng lên do chi phí sản xuất tăng lên hay việc mở rộng các nguồn lực sản xuất. Bên cạnh đó, quan điểm này chỉ đúng khi tốc độ tăng của kết quả sản xuất kinh doanh nhanh hơn tốc độ tăng của chi phí đầu vào của sản xuất. - Theo tác giả Manfed Kuhn, hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số tương đối giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Theo quan điểm của ông: “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh”.
Đây là quan điểm được nhiều nhà kinh tế và quản trị kinh doanh áp dụng vào tính hiệu quả của các quá trình kinh tế. Tuy nhiên, xét theo quan điểm triết học Mác - Lênin thì sự vật và hiện tượng đều có mối quan hệ ràng buộc hữu cơ, tác động qua lại lẫn nhau chứ không tồn tại một cách riêng rẽ độc lập. Hơn nữa, sản xuất kinh doanh là một quá trình trong đó 6 các yếu tố tăng thêm có quan hệ chặt chẽ mật thiết với các yếu tố sẵn có. Chúng trực tiếp hoặc gián tiếp tác động làm kết quả kinh doanh chỉ được xét tới phần kết quả bổ sung và chi phí bổ sung.
- Theo hai tác giả Wohe và Doring cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh đo được bằng hiệu số giữa kết quả và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó”. Ưu điểm của quan điểm này là phản ánh được mối quan hệ bản chất hiệu quả kinh tế. Nó gắn được kết quả với toàn bộ chi phí, coi hiệu quả kinh doanh là sự phản ánh trình độ sử dụng các chi phí. Tuy nhiên, quan điểm này chưa biểu hiện hết được sự tương quan về lượng và chất, giữa kết quả và chi phí, và chưa phản ánh hết được mức độ chặt chẽ của mối quan hệ này.
Để phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực chúng ta phải cố định một trong hai yếu tố hoặc kết quả kinh doanh đạt được hoặc chi phí kinh doanh bỏ ra. Nhưng theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin thì các yếu tố này không ở trong trạng thái tĩnh mà luôn vận động biến đổi. - Theo Giáo trình Quản trị kinh doanh, nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân: Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu kinh doanh xác định. Chỉ các doanh nghiệp kinh doanh mới nhằm vào mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và vì thế mới cần đánh giá hiệu quả kinh doanh.
Như vậy, hiệu quả kinh doanh có thể được xác định bởi hai yếu tố: - Thứ nhất là các chi phí nguồn lực: các chi phí bao gồm về lao động, thiết bị, nguyên vật liệu mà doanh nghiệp bỏ ra để sản xuất kinh doanh, tạo ra các kết quả tương ứng; các nguồn lực bao gồm lao động, đất đai, tài nguyên, vốn. Thực chất, nguồn lực là toàn bộ các chi phí hiện tại, chi phí tiềm năng, chi phí tương lai sẽ chỉ ra để doanh nghiệp tiến hành sản xuất kinh doanh. - Thứ hai là kết quả về lợi ích kinh tế: nguồn lực và chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để sản xuất kinh doanh có thể đem lại nhiều loại kết quả khác nhau. Có kết quả phù hợp với mục tiêu kinh doanh, nhưng cũng có kết quả nằm ngoài mục tiêu kinh doanh, thậm chí đi ngược lại với mục tiêu này, vì vậy, kết quả ở đây phải là kết quả hữu ích đối với doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
7 Kết quả đó có thể là con số theo các chỉ tiêu cụ thể như sản lượng hiện vật, giá trị sử dụng, doanh thu, lợi nhuận hoặc là kết quả trừu tượng như độ uy tín với khách hàng, làm sạch môi trường, nâng cao dân trí, …. Từ đó, có thể mô tả hiệu quả kinh doanh bằng một công thức chung nhất sau đây: H= Trong đó: H: Hiệu quả kinh doanh K: Kết quả kinh doanh đạt được C: Hao phí nguồn lực cần thiết để gắn với kết quả Do đó, để tính được hiệu quả kinh doanh thì doanh nghiệp phải tính được kết quả đạt được và chi phí bỏ ra. Xét mối quan hệ giữa kết quả và hiệu quả, kết quả kinh doanh là cơ sở để tính hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nó có thể là những đại lượng định tính như số sản phẩm tiêu thụ mỗi loại, doanh thu bán hàng, lợi nhuận, ….
Như vậy, kết quả kinh doanh thường là mục tiêu chính của doanh nghiệp. Có hai điểm cơ bản để phân biệt hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp với các hoạt động xã hội khác không phải kinh doanh, kể cả với các hoạt động quản lý nhà nước về kinh tế, đó là: - Để tiến hành kinh doanh, các chủ thể phải đầu tư về tài sản - Mục đích cuối cùng của các chủ thể khi tiến hành hoạt động này là lợi nhuận Trong nền kinh tế hội nhập như hiện nay, càng ngày càng có nhiều các doanh nghiệp mới tham gia thị trường trong nước nên vấn đề cạnh tranh là điều tất yếu. Thêm vào đó, việc gia tăng dân số ngày càng lớn, nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao trong khi nguồn cung nguyên vật liệu càng trở nên khan hiếm do bị khai thác quá mức mà không tái tạo đủ sẽ gây áp lực cho sản xuất. Do vậy, hiệu quả kinh doanh là khía cạnh quan trọng mà các doanh nghiệp cần tính toán để đánh giá năng lực kinh doanh của doanh nghiệp.
Hiệu quả kinh doanh là biểu hiện của việc lựa chọn những phương án kinh 8 doanh để đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận trong khi nguồn lực có hạn hay tối thiểu hóa chi phí để đạt được một kết quả nhất định. Bên cạnh mục đích giúp nâng cao quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh, hiệu quả kinh doanh còn góp phần giúp doanh nghiệp khắc phục những hạn chế trong quá trình sản xuất, kinh doanh nhằm đạt được những mục tiêu lớn hơn trong tương lai. Hiệu quả kinh doanh có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xác định được thực trạng kinh doanh và đưa ra phương án hoạt động trong tương lai để đảm bảo doanh nghiệp phát triển. Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là cơ sở đảm bảo sự sinh tồn và phát triển của doanh nghiệp.
Đây là vấn đề đặt ra thường xuyên cho mỗi doanh nghiệp khi kế hoạch hoạt động kinh doanh và khả năng về nguồn lực có sự thay đổi. Do đó, hiệu quả kinh doanh giúp doanh nghiệp tạo vị thế vững vàng hơn trên thị trường, thúc đẩy cạnh tranh để tiến bộ trong kinh doanh. Doanh nghiệp phải tự lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh phù hợp với mục tiêu và khả năng của doanh nghiệp, tận dụng tối ưu nguồn lực mình đang có. Công việc cụ thể doanh nghiệp có thể làm như nâng cao chất lượng hàng hóa, giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, ….
Tuy nhiên, những công tác trên là không dễ dàng, cần một thời gian và kế hoạch hợp lý.