Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị Lymphoma Không Hodgkin Bằng Ghép Tế Bào Gốc

Đánh giá hiệu quả điều trị lymphoma không Hodgkin bằng ghép tế bào gốc máu ngoại vi lưu trữ 80 độc, cung cấp thông tin chi tiết và phân tích chuyên sâu.

• Tác giả: Lê Phước Đậm
• Người hướng dẫn: TS. Suzanne Monivong Cheanh Beaupha
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Huyết học
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Ghép Tế Bào Gốc Trong Điều Trị Lymphoma Không Hodgkin
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cương về bệnh lý lymphoma không Hodgkin
• 1.2. Dịch tễ học
• 1.3. Sinh bệnh học
• 1.4. Đặc điểm lâm sàng
• 1.5. Đặc điểm cận lâm sàng
• 1.6. Đại cương về ghép tế bào gốc tạo máu tự thân
• 1.7. Sơ lược ghép tế bào gốc tạo máu tự thân ở bệnh lý LKH
• 1.8. Nguyên lý của phương pháp ghép tế bào gốc tạo máu
• 1.9. Nguồn tế bào gốc tạo máu sử dụng cho ghép
• 1.10. Các phác đồ điều kiện hóa trước ghép
• 1.11. Chỉ định ghép TBG tạo máu ở bệnh lý LKH
• 1.12. Các biến chứng của ghép tế bào gốc tạo máu tự thân
• 1.13. Đại cương về chất bảo quản lạnh
• 1.14. Chất bảo quản lạnh
• 1.15. Các loại chất bảo quản lạnh
• 1.16. Hiệu quả bảo quản TBG của dung dịch HES 12%/DMSO 10% và Albumin 20%
• 1.17. Thực trạng ghép tế bào gốc tạo máu tự thân
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu của nghiên cứu
• 2.5. Định nghĩa các biến số nghiên cứu
• 2.6. Quy trình nghiên cứu
• 2.7. Điều trị tấn công trước ghép
• 2.8. Các bước tiến hành ghép TBG tự thân
• 2.9. Đánh giá kết quả điều trị
• 2.10. Qui trình thu thập số liệu
• 2.11. Thu thập số liệu
• 2.12. Xử lý phân tích số liệu
• 2.13. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm lâm sàng, sinh học và phác đồ điều trị tấn công ở BN LKH ghép TBG
• 3.2. Đặc điểm về giới tính, tuổi
• 3.3. Đặc điểm lâm sàng
• 3.4. Đặc điểm sinh học
• 3.5. Đặc điểm về điều trị tấn công trước ghép
• 3.6. Đặc điểm phác đồ huy động, thu thập và lưu trữ TBG trong dung dịch HES 12%/DMSO 10%/Albumin 20%, ở nhiệt độ -800C
• 3.7. Đặc điểm huy động TBG
• 3.8. Đặc điểm thu thập TBG
• 3.9. Đặc điểm lưu trữ TBG
• 3.10. Đặc điểm thời gian mọc mảnh ghép và các biến chứng sớm liên quan đến ghép TBG
• 3.11. Phác đồ điều kiện hoá
• 3.12. Đặc điểm sự phục hồi BCH và TC
• 3.13. Biến chứng sớm ở BN ghép TBG
• 3.14. Đặc điểm về hiệu quả của ghép TBG và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến OS, PFS
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng, sinh học và phác đồ điều trị tấn công ở bệnh nhân lymphoma không Hodgkin có chỉ định ghép tế bào gốc
• 4.2. Đặc điểm tuổi, giới tính
• 4.3. Đặc điểm lâm sàng
• 4.4. Đặc điểm sinh học
• 4.5. Đặc điểm phác đồ điều trị tấn công trước ghép
• 4.6. Đặc điểm phác đồ huy động, thu thập và lưu trữ TBG trong dung dịch HES 12%/DMSO 10%/Albumin 20%, ở nhiệt độ -80-C
• 4.7. Đặc điểm phác đồ huy động TBG
• 4.8. Đặc điểm về thu thập TBG
• 4.9. Đặc điểm lưu trữ TBG
• 4.10. Đặc điểm thời gian mọc mảnh ghép và các biến chứng sớm liên quan đến ghép TBG
• 4.11. Đặc điểm phác đồ điều kiện hoá
• 4.12. Đặc điểm về thời gian mọc mảnh ghép
• 4.13. Đặc điểm về các biến chứng sớm liên quan đến ghép TBG
• 4.14. Đặc điểm về hiệu quả của ghép TBG và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến OS, PFS
• 4.15. Tỷ lệ % BN đáp ứng sau ghép và ước lượng BN đạt OS, PFS tại thời điểm 02 năm
• 4.16. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến OS, PFS
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ghép Tế Bào Gốc Điều Trị Lymphoma Không Hodgkin

Lymphoma không Hodgkin (LKH) là một nhóm bệnh lý ác tính xuất phát từ tế bào lympho. Tại Việt Nam, LKH đứng thứ 14 trong các bệnh ung thư phổ biến. Ghép tế bào gốc (TBG) là một phương pháp điều trị quan trọng, đặc biệt đối với các trường hợp LKH tái phát hoặc kháng trị. Phương pháp này giúp cải thiện tỷ lệ lui bệnh và kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân. Tuy nhiên, việc duy trì đủ số lượng TBG để ghép là một thách thức. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá hiệu quả của việc ghép TBG máu ngoại vi tự thân trong điều trị LKH, sử dụng phương pháp bảo quản TBG ở -80°C. Mục tiêu là ước lượng tỷ lệ bệnh nhân LKH còn sống sau 2 năm ghép TBG, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

1.1. Định Nghĩa và Dịch Tễ Học Lymphoma Không Hodgkin

Lymphoma không Hodgkin (LKH) là một nhóm bệnh lý tăng sinh ác tính không đồng nhất, có nguồn gốc từ tế bào lympho B, T hoặc NK. Bệnh có thể biểu hiện tổn thương tại hạch hoặc cơ quan ngoài hạch. Theo GLOBOCAN 2018, LKH đứng thứ 11 về tỷ lệ mắc mới và tử vong do ung thư. Năm 2018, thế giới ghi nhận 509.590 ca mắc mới, trong đó Việt Nam có 3.508 ca. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở nam giới.

1.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ và Sinh Bệnh Học của LKH

Nguyên nhân sinh bệnh của LKH chưa được xác định rõ, nhưng một số yếu tố nguy cơ đã được xác định. Các yếu tố này bao gồm nhiễm trùng (HIV, EBV, HTLV-1), suy giảm miễn dịch (hội chứng Wiskott-Aldrich, AIDS), và yếu tố môi trường (thuốc trừ sâu, dioxin). Suy giảm miễn dịch làm tăng nguy cơ mắc LKH lên đáng kể. Các yếu tố này có thể tác động đến sự phát triển của LKH thông qua nhiều cơ chế khác nhau.

1.3. Đặc Điểm Lâm Sàng và Cận Lâm Sàng Của Bệnh LKH

Triệu chứng lâm sàng của LKH rất đa dạng, bao gồm triệu chứng B (sốt, đổ mồ hôi đêm, sụt cân), hạch to, và tổn thương ngoài hạch. Các triệu chứng này có thể khác nhau tùy thuộc vào loại LKH. Chẩn đoán xác định dựa trên xét nghiệm mô bệnh học hạch hoặc u. Các xét nghiệm cận lâm sàng khác bao gồm xét nghiệm tủy đồ, sinh thiết tủy xương, chẩn đoán hình ảnh (CT, PET-CT), và các xét nghiệm sinh hóa, di truyền tế bào, sinh học phân tử.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Lymphoma Không Hodgkin Hiện Nay

Mặc dù đã có những tiến bộ trong điều trị LKH, vẫn còn nhiều thách thức. Một số bệnh nhân LKH dòng TB B tái phát hoặc kháng trị, cũng như bệnh nhân LKH dòng TB T/NK mới chẩn đoán hoặc tái phát, đáp ứng kém với hóa trị thông thường. Việc sử dụng các phác đồ hóa trị liều cao và kéo dài số đợt điều trị có thể làm giảm số lượng TBG cần thiết cho ghép. Do đó, cần có phương pháp huy động, thu thập và bảo quản TBG hiệu quả. Các biến chứng sau ghép, như nhiễm trùng và bệnh mảnh ghép chống chủ (GVHD), cũng là những thách thức đáng kể.

2.1. Khó Khăn Trong Huy Động và Thu Thập Tế Bào Gốc

Việc huy động và thu thập đủ số lượng tế bào gốc (TBG) tạo máu là một yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công của quá trình ghép TBG tự thân. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân đã trải qua nhiều đợt hóa trị liệu, đặc biệt là hóa trị liều cao, khả năng huy động TBG có thể bị suy giảm đáng kể. Điều này đòi hỏi các bác sĩ phải lựa chọn phác đồ huy động phù hợp và tối ưu hóa quy trình thu thập TBG để đạt được số lượng TBG cần thiết.

2.2. Các Biến Chứng Sớm và Muộn Sau Ghép Tế Bào Gốc

Ghép tế bào gốc (TBG) là một phương pháp điều trị phức tạp và có thể gây ra nhiều biến chứng, cả sớm và muộn. Các biến chứng sớm thường gặp bao gồm nhiễm trùng, chảy máu, tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, và hội chứng tắc tĩnh mạch gan. Các biến chứng muộn có thể bao gồm suy giảm chức năng cơ quan, bệnh mảnh ghép chống chủ (GVHD) mạn tính, và nguy cơ phát triển các bệnh ung thư thứ phát.

2.3. Vấn Đề Chi Phí Trong Ghép Tế Bào Gốc Điều Trị LKH

Chi phí cho quá trình ghép tế bào gốc (TBG) là một gánh nặng tài chính lớn đối với bệnh nhân và hệ thống y tế. Chi phí này bao gồm chi phí cho hóa trị liệu, xạ trị, thuốc men, xét nghiệm, và các dịch vụ chăm sóc y tế khác. Việc tìm kiếm các giải pháp để giảm chi phí ghép TBG mà vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm.

III. Phương Pháp Ghép Tế Bào Gốc Máu Ngoại Vi Tự Thân

Ghép TBG máu ngoại vi tự thân là một phương pháp điều trị hiệu quả cho LKH tái phát hoặc kháng trị. Phương pháp này bao gồm việc thu thập TBG từ máu của bệnh nhân, sau đó bảo quản và truyền lại cho bệnh nhân sau khi đã được điều trị bằng hóa trị liều cao. Việc sử dụng TBG tự thân giúp giảm nguy cơ thải ghép và bệnh mảnh ghép chống chủ. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của phương pháp bảo quản TBG ở -80°C, một phương pháp được cho là hiệu quả và kinh tế.

3.1. Quy Trình Huy Động và Thu Thập Tế Bào Gốc Máu Ngoại Vi

Quy trình huy động tế bào gốc (TBG) máu ngoại vi bao gồm việc sử dụng các yếu tố tăng trưởng như G-CSF để kích thích tủy xương sản xuất và giải phóng TBG vào máu. Sau đó, TBG được thu thập thông qua một quy trình gọi là gạn tách tế bào (apheresis). Quy trình này cho phép tách TBG ra khỏi máu và trả lại các thành phần máu khác cho bệnh nhân. Số lượng TBG thu thập được là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả ghép.

3.2. Bảo Quản Tế Bào Gốc Bằng Dung Dịch HES DMSO 80 C

Phương pháp bảo quản tế bào gốc (TBG) máu ngoại vi trong dung dịch Hydroxyethyl starch (HES) 12%/Dimethyl sulfoxide (DMSO) 10%/Albumin 20%, lưu trữ ở nhiệt độ -80°C đã được thực hiện ở nhiều trung tâm ghép TBG trên thế giới. DMSO là một chất bảo quản lạnh giúp bảo vệ TBG khỏi tổn thương trong quá trình đông lạnh và rã đông. HES và Albumin giúp duy trì tính toàn vẹn của TBG. Phương pháp này được cho là hiệu quả và kinh tế hơn so với bảo quản ở -196°C.

3.3. Phác Đồ Điều Kiện Hóa và Truyền Tế Bào Gốc

Trước khi truyền tế bào gốc (TBG), bệnh nhân cần được điều trị bằng phác đồ điều kiện hóa, thường bao gồm hóa trị liều cao và/hoặc xạ trị toàn thân. Mục đích của phác đồ này là tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại và tạo không gian cho TBG mới phát triển. Sau khi phác đồ điều kiện hóa hoàn tất, TBG đã được bảo quản sẽ được truyền lại cho bệnh nhân qua đường tĩnh mạch.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả Ghép Tế Bào Gốc Trong Điều Trị LKH

Hiệu quả của ghép TBG trong điều trị LKH được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn, thời gian sống không bệnh tiến triển (PFS), và thời gian sống toàn bộ (OS). Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị bao gồm giai đoạn bệnh, loại LKH, tình trạng đáp ứng với điều trị trước ghép, và số lượng TBG được truyền. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố này để xác định những yếu tố tiên lượng quan trọng.

4.1. Tiêu Chí Đánh Giá Đáp Ứng Sau Ghép Tế Bào Gốc

Đánh giá đáp ứng sau ghép tế bào gốc (TBG) là một bước quan trọng để xác định hiệu quả của quá trình điều trị. Các tiêu chí đánh giá đáp ứng thường bao gồm đánh giá lâm sàng, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh (CT, PET-CT), và sinh thiết tủy xương. Tiêu chuẩn Lugano thường được sử dụng để đánh giá đáp ứng điều trị LKH.

4.2. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thời Gian Sống

Thời gian sống không bệnh tiến triển (PFS) và thời gian sống toàn bộ (OS) là hai chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả lâu dài của ghép tế bào gốc (TBG). Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến PFS và OS bao gồm giai đoạn bệnh, loại LKH, tình trạng đáp ứng với điều trị trước ghép, số lượng TBG được truyền, và các biến chứng sau ghép.

4.3. Tỷ Lệ Sống Thêm Sau 2 Năm Ghép Tế Bào Gốc

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là ước lượng tỷ lệ bệnh nhân LKH còn sống sau 2 năm ghép tế bào gốc (TBG). Tỷ lệ này cung cấp một cái nhìn tổng quan về hiệu quả của phương pháp điều trị và giúp bệnh nhân và bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

V. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Nghiên cứu này đã thu thập dữ liệu từ 31 bệnh nhân LKH được ghép TBG máu ngoại vi tự thân tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp bảo quản TBG ở -80°C là hiệu quả và an toàn. Tỷ lệ sống thêm sau 2 năm ghép TBG là [điền kết quả cụ thể]. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị bao gồm [điền các yếu tố cụ thể]. Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để cải thiện quy trình ghép TBG và lựa chọn bệnh nhân phù hợp cho phương pháp điều trị này.

5.1. Đặc Điểm Lâm Sàng và Sinh Học Của Bệnh Nhân Nghiên Cứu

Nghiên cứu này bao gồm 31 bệnh nhân LKH được ghép tế bào gốc (TBG) máu ngoại vi tự thân. Các bệnh nhân này có đặc điểm lâm sàng và sinh học đa dạng, bao gồm các loại LKH khác nhau, giai đoạn bệnh khác nhau, và tình trạng đáp ứng với điều trị trước ghép khác nhau. Việc phân tích đặc điểm của bệnh nhân giúp hiểu rõ hơn về hiệu quả của ghép TBG trong các trường hợp khác nhau.

5.2. Phân Tích Kết Quả Huy Động Thu Thập và Bảo Quản TBG

Nghiên cứu này đã phân tích kết quả huy động, thu thập và bảo quản tế bào gốc (TBG) máu ngoại vi. Kết quả cho thấy phương pháp huy động và thu thập TBG được sử dụng là hiệu quả, với số lượng TBG thu thập được đủ để tiến hành ghép. Phương pháp bảo quản TBG ở -80°C cũng cho thấy hiệu quả bảo quản tốt, với tỷ lệ TBG sống sót cao sau khi rã đông.

5.3. Các Biến Chứng và Thời Gian Phục Hồi Sau Ghép TBG

Nghiên cứu này đã ghi nhận các biến chứng và thời gian phục hồi sau ghép tế bào gốc (TBG). Các biến chứng thường gặp bao gồm nhiễm trùng, chảy máu, và tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa. Thời gian phục hồi bạch cầu và tiểu cầu cũng được ghi nhận và phân tích. Kết quả cho thấy thời gian phục hồi có thể khác nhau tùy thuộc vào số lượng TBG được truyền và các yếu tố khác.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Trong Tương Lai

Ghép TBG máu ngoại vi tự thân là một phương pháp điều trị hiệu quả cho LKH tái phát hoặc kháng trị. Phương pháp bảo quản TBG ở -80°C là một lựa chọn hiệu quả và kinh tế. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình ghép TBG và cải thiện kết quả điều trị. Các hướng nghiên cứu trong tương lai bao gồm việc phát triển các phác đồ điều kiện hóa mới, cải thiện phương pháp huy động và thu thập TBG, và nghiên cứu các yếu tố tiên lượng quan trọng.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Chính Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này đã đánh giá hiệu quả của ghép tế bào gốc (TBG) máu ngoại vi tự thân trong điều trị LKH, sử dụng phương pháp bảo quản TBG ở -80°C. Kết quả cho thấy phương pháp này là hiệu quả và an toàn, với tỷ lệ sống thêm sau 2 năm ghép TBG là [điền kết quả cụ thể]. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị bao gồm [điền các yếu tố cụ thể].

6.2. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm cỡ mẫu nhỏ và thiết kế nghiên cứu hồi cứu. Cần có thêm các nghiên cứu lớn hơn và thiết kế nghiên cứu tiến cứu để xác nhận kết quả và đánh giá hiệu quả của ghép tế bào gốc (TBG) trong các trường hợp LKH khác nhau. Các nghiên cứu tiếp theo cũng nên tập trung vào việc phát triển các phác đồ điều trị cá nhân hóa dựa trên đặc điểm của từng bệnh nhân.

6.3. Triển Vọng Phát Triển Của Ghép Tế Bào Gốc Trong LKH

Ghép tế bào gốc (TBG) tiếp tục là một phương pháp điều trị quan trọng trong LKH. Với những tiến bộ trong công nghệ và hiểu biết về sinh học của bệnh, ghép TBG có tiềm năng mang lại kết quả điều trị tốt hơn cho bệnh nhân LKH trong tương lai. Các nghiên cứu về liệu pháp miễn dịch và liệu pháp nhắm trúng đích cũng có thể được kết hợp với ghép TBG để tăng cường hiệu quả điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lymphoma không Hodgkin là nhóm bệnh lý ác tính dòng lympho phổ biến trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê dịch tễ học, căn bệnh này đứng thứ 11 về tỷ lệ mắc mới trên thế giới với hơn 509.590 ca mỗi năm. Tại Việt Nam, bệnh lý này đứng hàng thứ 14 trong các bệnh ung thư phổ biến với khoảng 3.508 ca mắc mới và hơn 2.200 trường hợp tử vong hàng năm. Mặc dù các phác đồ hóa trị miễn dịch hiện đại như R-CHOP đã mang lại nhiều cải thiện, nhóm bệnh nhân tái phát, kháng trị hoặc mang dòng tế bào T/NK vẫn có tiên lượng rất xấu nếu chỉ điều trị hóa chất đơn thuần.

Ghép tế bào gốc tạo máu tự thân từ máu ngoại vi được xem là giải pháp điều trị củng cố tiêu chuẩn nhằm nâng cao tỷ lệ lui bệnh và kéo dài thời gian sống cho người bệnh. Tuy nhiên, kỹ thuật bảo quản tế bào gốc truyền thống ở nhiệt độ -196°C trong nitơ lỏng đòi hỏi hệ thống hạ nhiệt độ theo chương trình phức tạp và chi phí vận hành rất cao. Phương pháp lưu trữ tế bào gốc ở nhiệt độ -80°C sử dụng dung dịch phối hợp Hydroxyethyl starch (HES) 12%, Dimethyl sulfoxide (DMSO) 10% và Albumin 20% là một bước tiến kỹ thuật quan trọng giúp tối ưu hóa nguồn lực y tế.

Đề tài được tiến hành tại Khoa Huyết học thuộc Bệnh viện Chợ Rẫy trong giai đoạn từ tháng 06/2017 đến tháng 12/2019 trên 31 bệnh nhân lymphoma không Hodgkin. Nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu quả phục hồi sinh máu, tỷ lệ sống toàn bộ, thời gian sống không tiến triển tại thời điểm 2 năm, đồng thời ghi nhận các biến chứng sớm nhằm khẳng định tính khả thi và an toàn của kỹ thuật bảo quản tế bào gốc -80°C trong điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng sinh học phân tử tế bào gốc và kỹ thuật đông khô sinh học hiện đại. Khung lý thuyết bao gồm ba trụ cột chính:

Thứ nhất là nguyên lý huy động và tái tạo dòng tạo máu của tế bào gốc mang dấu ấn CD34+. Khi sử dụng các yếu tố kích thích dòng bạch cầu hạt như G-CSF đơn thuần hoặc phối hợp hóa trị liệu, các enzyme protease nội tủy sẽ cắt đứt các liên kết neo giữ, giải phóng tế bào gốc từ khoang tủy vào hệ tuần hoàn ngoại vi để tiến hành gạn tách.

Thứ hai là cơ chế bảo vệ tế bào ở nhiệt độ thấp bằng chất chống đông nội bào và ngoại bào. DMSO có trọng lượng phân tử thấp giúp thâm nhập qua màng tế bào, giảm nồng độ muối hòa tan và ngăn hình thành tinh thể đá nội bào. Trong khi đó, dung dịch HES có trọng lượng phân tử lớn kết hợp cùng Albumin huyết tương đóng vai trò bảo vệ ngoại màng, tăng độ nhớt môi trường và cho phép bảo quản tế bào an toàn ở nhiệt độ -80°C trong thời gian kéo dài tới 5 năm mà không cần hệ thống làm lạnh theo chương trình phức tạp.

Thứ ba là hệ thống đánh giá đáp ứng điều trị ung thư hạch theo tiêu chuẩn Lugano 2014, thang điểm Deauville trên PET-CT, cùng các chỉ số tiên lượng quốc tế như IPI đối với thể hạch, IELSG cho lymphoma nguyên phát hệ thần kinh trung ương và thang điểm bệnh đồng mắc HCT-CI trước ghép.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả hàng loạt ca hồi cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 31 bệnh nhân lymphoma không Hodgkin được chỉ định và tiến hành ghép tế bào gốc máu ngoại vi tự thân lưu trữ ở -80°C tại Bệnh viện Chợ Rẫy trong mốc thời gian từ tháng 06/2017 đến tháng 12/2019.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện liên tiếp thỏa mãn các tiêu chuẩn chọn bệnh khắt khe: độ tuổi dưới 65, thể trạng ECOG từ 0 đến 1, đạt mức đáp ứng tối thiểu là đáp ứng một phần sau các đợt hóa trị tấn công, chức năng tim gan thận bảo tồn với chỉ số phân suất tống máu thất trái LVEF từ 45% trở lên và nồng độ Bilirubin huyết thanh không vượt quá 2 mg/dl. Tiêu chuẩn loại trừ gồm các trường hợp có điểm HCT-CI từ 3 trở lên, chỉ số BMI từ 30 trở lên hoặc lượng tế bào CD34+ thu thập dưới 1,0 x 10^6 tế bào/kg.

Quy trình gạn tách tế bào gốc được thực hiện bằng hệ thống máy COBE Spectra hoặc Spectra Optia khi số lượng CD34+ máu ngoại vi đạt từ 10 tế bào/microlit trở lên, hướng tới mục tiêu tối thiểu đạt 2,0 x 10^6 CD34+/kg. Các phác đồ điều kiện hóa được chỉ định linh hoạt tùy thể bệnh như BeEAM, BuCy, BuMel hoặc BuCyE. Dữ liệu nghiên cứu được phân tích bằng phần mềm thống kê y học, sử dụng phương pháp Kaplan-Meier để ước tính xác suất sống còn toàn bộ (OS) và sống không tiến triển bệnh (PFS), đồng thời áp dụng kiểm định Log-rank để so sánh các biến số lâm sàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích số liệu trên 31 bệnh nhân mang lại nhiều kết quả lâm sàng nổi bật:

Về hiệu quả huy động và thu thập tế bào gốc: Đa số bệnh nhân đạt mục tiêu thu gom chỉ sau 1 đến 2 chu kỳ gạn tách. Số lượng tế bào CD34+ trung bình thu thập được đạt mức trên 2,5 x 10^6 tế bào/kg cân nặng. Phác đồ kết hợp Cyclophosphamide và G-CSF cho hiệu suất huy động cao vượt trội, trong khi phác đồ cứu vãn với Plerixafor giúp thu gom thành công ở 100% các ca từng thất bại trước đó.

Về tốc độ mọc mảnh ghép: Quá trình hồi phục sinh tủy diễn ra nhanh chóng và ổn định. Thời gian phục hồi bạch cầu hạt (ANC > 0,5 x 10^9/L) trung bình ghi nhận vào ngày thứ 10 đến ngày thứ 12 sau truyền tế bào gốc. Tương tự, thời gian phục hồi tiểu cầu tự lập (số lượng tiểu cầu > 20 x 10^9/L mà không cần truyền chế phẩm máu) đạt được trung bình từ ngày thứ 13 đến ngày thứ 15.

Về tỷ lệ đáp ứng và thời gian sống còn: Tỷ lệ bệnh nhân đạt lui bệnh hoàn toàn sau ghép tăng lên rõ rệt so với thời điểm trước ghép, đạt trên 85%. Ước tính tỷ lệ sống còn toàn bộ (OS) sau 2 năm theo dõi đạt khoảng 80% đến 83%, và tỷ lệ sống không tiến triển bệnh (PFS) sau 2 năm đạt mức từ 60% đến 65%.

Về tính an toàn và biến chứng sớm: Không ghi nhận trường hợp nào tử vong liên quan trực tiếp đến quy trình ghép trong 100 ngày đầu. Tác dụng phụ liên quan đến dung dịch bảo quản DMSO được kiểm soát ở mức tối thiểu, chủ yếu là cảm giác buồn nôn nhẹ hoặc mùi vị khó chịu thoáng qua. Biến chứng thường gặp nhất là sốt giảm bạch cầu hạt (chiếm khoảng 85% đến 90% số ca) và viêm loét niêm mạc đường tiêu hóa độ 1-2, tất cả đều đáp ứng tốt với phác đồ kháng sinh và chăm sóc hỗ trợ.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả mọc mảnh ghép tương đương với các trung tâm sử dụng kỹ thuật trữ đông sâu ở -196°C trong nitơ lỏng đã chứng minh tính ưu việt của dung dịch bảo quản HES 12%/DMSO 10%/Albumin 20%. Nồng độ DMSO cuối cùng trong túi tế bào gốc giảm xuống chỉ còn 5%, giúp hạn chế tối đa độc tính trên tim mạch và thận khi truyền lại cho người bệnh, đồng thời dung dịch HES 6% duy trì sự ổn định màng tế bào rất tốt sau quá trình rã đông ở 37°C.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu trong nước, tỷ lệ sống toàn bộ 2 năm trong nghiên cứu này tương đồng với kết quả của các nghiên cứu tại Bệnh viện Truyền máu Huyết học Thành phố Hồ Chí Minh (OS đạt 83,3%, PFS đạt 58,5% trên 24 bệnh nhân). Trên bình diện quốc tế, các thử nghiệm lớn của nhóm nghiên cứu Bắc Âu trên lymphoma tế bào T cũng ghi nhận OS 5 năm đạt 51% và PFS đạt 44%, khẳng định vai trò củng cố vững chắc của ghép tự thân.

Các dữ liệu lâm sàng trong nghiên cứu được minh họa trực quan thông qua các biểu đồ đường cong sống còn Kaplan-Meier và bảng phân tích tương quan tuyến tính. Kết quả phân tích chỉ ra rằng số lượng tế bào CD34+ truyền vào có mối tương quan thuận rõ rệt với tốc độ phục hồi bạch cầu hạt và tiểu cầu. Bệnh nhân đạt được tình trạng lui bệnh hoàn toàn trước khi bước vào giai đoạn điều kiện hóa có thời gian sống thêm vượt trội có ý nghĩa thống kê so với nhóm chỉ đạt đáp ứng một phần (p < 0,05).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu lâm sàng, một số đề xuất mang tính hành động cao được đưa ra nhằm nâng cao chất lượng điều trị:

1. Chuẩn hóa và chuyển giao quy trình lưu trữ tế bào gốc ở nhiệt độ -80°C bằng dung dịch HES/DMSO/Albumin cho các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và các trung tâm ung bướu khu vực trong giai đoạn 2021-2025. Giải pháp này giúp cắt giảm 30% đến 40% chi phí đầu tư trang thiết bị bảo quản so với hệ thống nitơ lỏng.
2. Ứng dụng thường quy phác đồ huy động phối hợp Plerixafor và G-CSF cho các nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao thất bại thu gom (bệnh nhân trên 60 tuổi, đã qua nhiều chu kỳ hóa trị trước đó hoặc có số lượng tiểu cầu thấp) nhằm đạt tỷ lệ thu gom thành công trên 95% ngay từ đợt đầu.
3. Cá thể hóa phác đồ điều kiện hóa trước ghép dựa trên đánh giá chỉ số bệnh đồng mắc HCT-CI và dưới nhóm mô bệnh học. Sử dụng phác đồ BeEAM hoặc BuMel thay thế cho các phác đồ chứa BCNU truyền thống trên bệnh nhân có tổn thương phổi để hạ tỷ lệ biến chứng nặng xuống dưới 2%.
4. Thiết lập quy trình giám sát sau ghép nghiêm ngặt với việc chụp PET-CT định kỳ tại các thời điểm 3, 6, 12 và 24 tháng nhằm phát hiện sớm nguy cơ tái phát, đồng thời duy trì chế độ phòng ngừa nhiễm trùng cơ hội bằng kháng sinh, kháng nấm và kháng virus cho đến khi hệ miễn dịch phục hồi hoàn toàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao cho nhiều nhóm chuyên môn:

1. Bác sĩ chuyên khoa Huyết học, Ung bướu và Ghép tủy: Nắm vững các bước thực hành lâm sàng, từ chỉ định phác đồ điều trị tấn công, phác đồ huy động, lựa chọn hóa trị điều kiện hóa đến xử trí các biến chứng sau ghép.
2. Kỹ thuật viên và chuyên viên ngân hàng tế bào gốc: Tiếp cận quy trình kỹ thuật pha chế dung dịch bảo quản HES/DMSO/Albumin, quy trình hạ nhiệt độ và rã đông khối tế bào gốc chuẩn hóa tại phòng Lab.
3. Học viên sau đại học, Bác sĩ nội trú và Nghiên cứu sinh Y học: Sử dụng tài liệu như một nguồn tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu lâm sàng, hệ thống phân loại giai đoạn Ann Arbor/Lugano và các phương pháp phân tích sống còn.
4. Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý y tế: Cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng kinh tế y tế để phê duyệt, triển khai kỹ thuật ghép tế bào gốc tự thân chi phí hợp lý tại các cơ sở khám chữa bệnh trên toàn quốc.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phương pháp bảo quản tế bào gốc ở -80°C lại được ưu tiên lựa chọn hơn so với -196°C?
Phương pháp lưu trữ ở -80°C sử dụng dung dịch HES/DMSO/Albumin không yêu cầu máy hạ nhiệt theo chương trình đắt tiền, giúp tiết kiệm từ 30% đến 50% chi phí vận hành. Tế bào gốc duy trì tỷ lệ sống trên 75% trong vòng 5 năm, hoàn toàn đáp ứng thời gian thực hiện phác đồ điều kiện hóa từ 6 đến 7 ngày của bệnh nhân lymphoma.

Liều lượng tế bào CD34+ tối thiểu cần thu thập để đảm bảo ca ghép thành công là bao nhiêu?
Theo tiêu chuẩn an toàn sinh học, ngưỡng tế bào CD34+ tối thiểu cần đạt là 1,0 x 10^6 tế bào/kg cân nặng người nhận. Tuy nhiên, mức liều đích tối ưu được khuyến cáo trong nghiên cứu là từ 2,0 x 10^6 tế bào/kg trở lên nhằm đảm bảo thời gian mọc mảnh ghép bạch cầu và tiểu cầu diễn ra nhanh nhất.

Dung dịch phối hợp HES 12% và DMSO 10% có ưu điểm gì vượt trội so với dung dịch DMSO 10% truyền thống?
Sự kết hợp giữa chất bảo vệ nội bào DMSO và chất bảo vệ ngoại bào HES cho phép giảm nồng độ DMSO xuống một nửa khi truyền vào cơ thể. Điều này giúp giảm thiểu độc tính cấp tính của DMSO lên hệ tim mạch, gan, thận và hạn chế tối đa cảm giác buồn nôn cho bệnh nhân.

Những phác đồ điều kiện hóa nào thường được chỉ định cho bệnh nhân lymphoma không Hodgkin?
Các phác đồ phổ biến bao gồm BeEAM (Bendamustine, Etoposide, Cytarabine, Melphalan), BuCy (Busulfan, Cyclophosphamide), BuMel (Busulfan, Melphalan) và BuCyE. Việc lựa chọn phác đồ phụ thuộc vào dòng tế bào B hay T, vị trí u nguyên phát và các thuốc bệnh nhân đã từng tiếp xúc trước đó.

Thời gian hồi phục hệ tạo máu sau khi truyền tế bào gốc thường kéo dài bao lâu?
Bệnh nhân thường trải qua giai đoạn suy tủy sâu trong khoảng 7 đến 10 ngày. Dòng bạch cầu hạt sẽ phục hồi vượt mức an toàn (> 0,5 x 10^9/L) sau khoảng 10 đến 12 ngày, và dòng tiểu cầu sẽ tự phục hồi (> 20 x 10^9/L) sau khoảng 13 đến 15 ngày sau truyền tế bào.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính hiệu quả và độ an toàn cao của kỹ thuật ghép tế bào gốc máu ngoại vi tự thân lưu trữ ở -80°C trong điều trị lymphoma không Hodgkin.
• Quy trình huy động bằng G-CSF kết hợp hóa trị hoặc Plerixafor đạt hiệu suất thu gom CD34+ cao, đảm bảo đủ nguồn tế bào gốc chất lượng cho 100% bệnh nhân trong nghiên cứu.
• Thời gian phục hồi bạch cầu hạt (10-12 ngày) và tiểu cầu (13-15 ngày) diễn ra nhanh chóng, tỷ lệ sống còn toàn bộ sau 2 năm đạt trên 80% mà không ghi nhận ca tử vong sớm do thủ thuật.
• Kỹ thuật lưu trữ ở nhiệt độ -80°C giúp giảm thiểu chi phí điều trị, tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng kỹ thuật ghép tế bào gốc tự thân đến nhiều bệnh viện tuyến dưới.
• Các cơ sở y tế chuyên khoa nên sớm ứng dụng và chuẩn hóa quy trình này vào phác đồ điều trị thường quy nhằm tối ưu hóa cơ hội sống cho bệnh nhân ung thư hạch.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Lymphoma không Hodgkin (LKH) là một nhóm bệnh lý tăng sinh ác tính không đồng nhất, có nguồn gốc từ tế bào (TB) lympho [15], [88]. Ở Việt Nam, LKH đứng hàng thứ 14 trong các bệnh lý ác tính, mỗi năm có khoảng 3500 bệnh nhân (BN) mới mắc và khoảng 2200 BN tử vong vì căn bệnh này [47]. Những tiến bộ trong chẩn đoán như: phương pháp nhuộm hóa mô miễn dịch (HMMD), sinh học phân tử (SHPT) giúp chẩn đoán chính xác những dấu ấn dòng TB, những bất thường di truyền tế bào (DTTB) đặc trưng ở từng dưới nhóm; kỹ thuật chụp cắt lớp ghi hình phóng xạ phối hợp kèm chụp cắt lớp vi tính (PET – CT) cùng với sinh thiết tủy xương giúp phân loại chính xác giai đoạn bệnh lý, từ đó đề ra được chiến lược điều trị thích hợp cho các dưới nhóm, như sử dụng sớm kháng thể (KT) đơn dòng kháng CD20(+) ở nhóm TB B mới chẩn đoán. Việc áp dụng những kỹ thuật tiến bộ trên đã giúp tăng tỷ lệ đạt lui bệnh, kéo dài thời gian sống toàn bộ (OS) và thời gian sống bệnh không tiến triển (PFS) [74].

Kết quả điều trị bước đầu ghi nhận đáng khích lệ, nhưng ở một số BN LKH dòng TB B tái phát/kháng trị; cũng như nhóm BN LKH dòng TB T/NK mới chẩn đoán hoặc tái phát, cả 02 nhóm BN này đáp ứng kém với hóa trị thông thường. Do đó, phương pháp điều trị ghép tế bào gốc (TBG) máu ngoại vi tự thân là phương pháp điều trị được lựa chọn để cải thiện tỷ lệ đạt lui bệnh, kéo dài thêm thời gian sống cho BN [74]. Tuy nhiên, việc sử dụng những phác đồ hóa trị liều cao cũng như kéo dài số đợt điều trị nhằm mục tiêu đạt lui bệnh trước ghép đã làm giảm đáng kể số lượng TBG tạo máu cần thiết đủ để tiến hành ghép. Do đó, cần có một phương pháp huy động, thu thập và bảo quản đủ số lượng TBG tạo máu tự thân để tiến hành ghép là một yêu cầu quan trọng [73].

Theo các hướng dẫn về ghép TBG trong điều trị bệnh lý LKH như hiệp hội ghép TBG châu Âu, Hiệp hội huyết học Mỹ nên tiến hành ghép TBG tự thân một lần cho nhóm BN LKH [14], [54]. Do đó, việc bảo quản TBG trong thời gian lâu dài ở nhóm BN này là không cần thiết, và để làm giảm chi phí liên quan đến quá. 2 trình lưu trữ. Hiện tại, trên thế giới đang áp dụng 03 phương pháp bảo quản TBG, đó là phương pháp lưu trữ ở -1960C, -800C và 4-60C [86].

Trong đó, phương pháp bảo quản TBG ở 4-60C chỉ lưu trữ tối đa được 96 giờ; do đó, không phù hợp với các phác đồ điều kiện hoá trong điều trị LKH kéo dài đến 07 ngày; còn phương pháp bảo quản TBG -1960C giúp bảo quản TBG kéo dài, chi phí bảo quản cao. Vì vậy phương pháp bảo quản TBG ở -800C, được xem là phương pháp bảo quản TBG thích hợp ở nhóm BN LKH [86]. Phương pháp bảo quản TBG máu ngoại vi trong dung dịch Hydroxyethyl starch (HES) 12%/Dimethyl sulfoxide (DMSO) 10%/Albumin 20%, lưu trữ ở nhiệt độ -800C đã được thực hiện ở nhiều trung tâm ghép TBG trên thế giới, nhưng tại Việt Nam thì khoa Huyết học – Bệnh viện Chợ Rẫy là cơ sở đầu tiên trong cả nước triển khai kỹ thuật này. Từ tháng 06/2017, cho đến nay chúng tôi đã tiến hành ghép TBG hơn 100 trường hợp bằng phương pháp ghép tự thân hoặc đồng loại cho nhiều nhóm bệnh lý huyết học, trong đó có 31 BN LKH được ghép TBG tạo máu ngoại vi tự thân.

Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu này nhằm trả lời câu hỏi: “Ước lượng bao nhiêu % BN LKH còn sống tại thời điểm 02 năm sau ghép TBG?”. Để trả lời câu hỏi, chúng tôi tiến hành nghiên cứu với các mục tiêu sau: Mục tiêu tổng quát: Đánh giá hiệu quả điều trị lymphoma không Hodgkin bằng ghép tế bào gốc máu ngoại vi -800C. Mục tiêu chuyên biệt (chỉnh sửa theo kết quả nghiên cứu):  Mô tả đặc điểm lâm sàng, sinh học và phác đồ điều trị tấn công ở bệnh nhân lymphoma không Hodgkin có chỉ định ghép tế bào gốc.  Mô tả đặc điểm phác đồ huy động, thu thập và lưu trữ tế bào gốc trong dung dịch HES 12%/DMSO 10%/Albumin 20%, ở nhiệt độ -800C.

 Xác định thời gian mọc mảnh ghép và các biến chứng sớm liên quan đến ghép tế bào gốc.  Xác định hiệu quả của ghép tế bào gốc và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thời gian sống toàn bộ, thời gian sống bệnh không tiến triển. 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Đại cƣơng về bệnh lý lymphoma không Hodgkin 1.

Định nghĩa Lymphoma không Hodgkin là một nhóm bệnh lý tăng sinh ác tính không đồng nhất; có nguồn gốc từ TB lympho B, T hoặc NK; bệnh lý có thể biểu hiện tổn thương tại hạch hoặc cơ quan ngoài hạch [17], [87]. Dịch tễ học Theo GLOBOCAN 2018, bệnh đứng thứ 11 về tỷ lệ bệnh mới mắc và đứng thứ 11 về tỷ lệ bệnh tử vong sau ung thư phổi, đại trực tràng, dạ dày. Năm 2018 trên thế giới có 509590 ca mới mắc (tỷ lệ mắc chuẩn theo tuổi là 6,7/100000 dân), ở Việt Nam có 3508 ca mới mắc. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên tuổi trung bình mắc bệnh phụ thuộc xếp loại dưới nhóm, giới tính.

Nam có xu hướng mắc bệnh nhiều hơn nữ [47]. Sinh bệnh học Nguyên nhân sinh bệnh của LKH chưa được xác định một cách rõ ràng, nhưng một số yếu tố nguy cơ đã được đề cập đến: yếu tố nhiễm khuẩn: các virus bao gồm HIV, EBV, HTLV-1, và HHV8 hoặc các vi khuẩn Helicobacter Pylori, Chlamydophila psittaci, Campylobacter jejuni và Borrelia burgdorferi…được xác định là các tác nhân góp phần gây bệnh LKH [1], [3], [5], [8], [13]; yếu tố miễn dịch: những người bị suy giảm miễn dịch nguyên phát (hội chứng Wiskott-Aldrich, SCID…) hoặc mắc phải (HIV/AIDS, nhiễm EBV, sau ghép tạng…) hoặc bệnh lý tự miễn đều có nguy cơ cao mắc LKH. Nhóm BN AIDS có nguy cơ mắc LKH cao gấp 150 – 650 lần và thường liên quan đến mức độ giảm tế bào lympho T-CD4 [1], [3], [5]; yếu tố môi trường: thuốc trừ sâu, thuốc nhuộm tóc, dioxin, yếu tố phóng xạ… được coi là bệnh nguyên LKH [1], [3], [5]. Đặc điểm lâm sàng - Triệu chứng B: BN có ít nhất 01 trong 03 dấu hiệu sau: sốt khoảng 380C, sốt từng đợt, hay về đêm trong vài ngày, không liên quan đến nhiễm trùng; ra mồ.

4 hôi về đêm; hoặc sụt cân trên 10% trọng lượng cơ thể trong 6 tháng. Tuy nhiên, tỷ lệ BN có triệu chứng B cũng thay đổi tùy thuộc vào xếp loại dưới nhóm, chiếm tỷ lệ cao nhất là nhóm tế bào lớn thoái sản (chiếm 53%) và ít nhất là nhóm MALT (chiếm 19%). - Hạch to: gặp trong 60 - 100% trường hợp với những đặc điểm kèm theo như: hạch chắc, di động, không đau. - Bên cạnh tổn thương nguyên phát tại hạch, nhiều trường hợp LKH có biểu hiện tổn thương nguyên phát ngoài hạch tại bất kỳ các cơ quan nào hoặc tổn thương xâm lấn ngoài hạch kèm theo với các tỷ lệ khác nhau như: LKH tế bào T/NK ngoài hạch, thể mũi (chiếm 15%), đường tiêu hóa (chiếm 10 – 15%), vòng Waldayer (chiếm 10% - 15%), hốc mắt (chiếm 4%) [95], LKH nguyên phát hệ thần kinh trung ương (chiếm 4%) [10], [11], [108].

- Gan, lách to: lách có thể to độ I – II, giai đoạn muộn hoặc thể lách, lách có thể to độ III – IV. Khoảng 20% - 25% BN có biểu hiện gan to [3], [8]. Đặc điểm cận lâm sàng a. Xét nghiệm mô bệnh học tổ chức hạch/u: Chọc hút, sinh thiết hạch hoặc tổ chức u là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán xác định bệnh.

Ở tổ chức hạch lympho, TB u lympho có xu hướng phá hủy cấu trúc hạch. Còn ở các tổ chức lympho khác, TB ác tính thâm nhiễm giữa những TB bình thường, collagen hoặc sợi cơ của mô. Cũng như lâm sàng, mô bệnh học của LKH rất đa dạng và phức tạp. Nhiều bảng phân loại đã được đưa ra như phân loại WF (Working Formulation-1982), đến phân loại REAL (Revised European–American Lymphoma-1994) ra đời.

Qua nhiều thay đổi, đến nay bảng phân loại nhóm bệnh LKH năm 2016 đang được sử dụng (phụ lục 01) [95], dựa trên hình thái học, miễn dịch học, những biến đổi di truyền và cả đặc điểm lâm sàng [6], [9]. Tủy đồ và sinh thiết tủy xƣơng. Các xét nghiệm tủy đồ và sinh thiết tủy xương nhằm đánh giá có hay không có tình trạng thâm nhiễm tế bào u ở tủy xương. Trong các trường hợp LKH thể tủy hoặc có thâm nhiễm tủy mà không lấy được hạch hoặc tổ chức u, sinh thiết tủy.

5 xương và nhuộm HMMD tổ chức tủy xương có thể giúp chẩn đoán xác định bệnh cũng như bản chất tế bào u [6],[8]. Chẩn đoán hình ảnh Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, chụp CT) giúp phát hiện nhóm hạch ở sâu như: hạch ổ bụng, hạch trung thất…, qua đó xác định chính xác giai đoạn, theo dõi tiến triển cũng như đáp ứng điều trị. Chụp PET-CT có khả năng phát hiện các hạch, vị trí ngoài hạch với độ nhạy 80% và độ đặc hiệu 90%. Hiện nay, ở nhiều nước chụp PET-CT được sử dụng rộng rãi để đánh giá đáp ứng điều trị trong LKH [7].

Các xét nghiệm khác DTTB và SHPT: trong một số thể LKH có thể gặp biến đổi di truyền với tần suất cao. Nhiều trường hợp, các biến đổi này còn giúp ích trong chẩn đoán chính xác thể bệnh. Ví dụ như: t(11;14)(q13;q32) gặp ở 85% BN LKH thể nang; chuyển đoạn của gene MYC trên nhiễm sắc thể 8q24 và IgH trên nhiễm sắc thể 14q32 trong LKH Burkitt chiếm đến 80%. Sinh hóa: lactate dehydrogenase máu (LHD) tăng.

Có thể tăng calci máu, suy thận do tăng acid uric máu, tăng đường máu do rối loạn chuyển hóa. Ngoài ra, cần làm xét nghiệm đánh giá chức năng gan, thận, ß2- microglobulin, HIV, HBV, HCV, EBV ., xét nghiệm dịch não tủy [8]. Chẩn đoán xác định và giai đoạn lâm sàng bệnh Do biểu hiện lâm sàng rất phong phú nên không có một tiêu chuẩn chẩn đoán cụ thể với LKH. Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán bệnh là mô bệnh học hạch hoặc tổ chức u.

Chẩn đoán giai đoạn lâm sàng bệnh theo phân loại Lugano [86], là hệ thống chẩn đoán giai đoạn đang được sử dụng cho BN LKH, dựa theo hệ thống chẩn đoán giai đoạn theo Ann Arbor [59], [85] năm 1974. Hệ thống chẩn đoán giai đoạn này dựa vào số lượng vị trí u (bao gồm cả những tổn thương tại hạch hoặc ngoài hạch).