Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả của phương pháp điện châm trong điều trị hội chứng bàng quang tăng hoạt nguyên phát

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả phương pháp điện châm trong điều trị hội chứng bàng quang tăng hoạt nguyên phát, mang lại góc nhìn khoa học và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Lê Đại Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Minh Hoàn
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Điện Châm Điều Trị Hội Chứng Bàng Quang Tăng Hoạt Nguyên Phát
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về hội chứng bàng quang tăng hoạt

Hội chứng bàng quang tăng hoạt là một rối loạn tiểu tiện phổ biến, đặc trưng bởi các triệu chứng như tiểu gấp, tiểu nhiều lần và tiểu đêm. Theo y học hiện đại, bàng quang tăng hoạt được định nghĩa là tình trạng co bóp không tự chủ của cơ bàng quang trong giai đoạn đổ đầy nước tiểu. Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy tỷ lệ mắc bệnh này tăng theo tuổi và có sự khác biệt giữa nam và nữ. Điều trị hội chứng bàng quang hiện nay bao gồm các phương pháp nội khoa, tập luyện cơ sàn chậu và can thiệp phẫu thuật. Tuy nhiên, các phương pháp này thường đi kèm với tác dụng phụ, làm giảm sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

1.1. Khái niệm và dịch tễ học

Hội chứng bàng quang tăng hoạt được định nghĩa là tình trạng rối loạn tiểu tiện với các triệu chứng chính là tiểu gấp, tiểu nhiều lần và tiểu đêm. Theo nghiên cứu của Abrams và cộng sự, tỷ lệ mắc bệnh này trong cộng đồng là khoảng 11,8%, với tỷ lệ cao hơn ở nữ giới. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi cao, béo phì và các bệnh lý thần kinh. Điều trị bàng quang tăng hoạt hiện nay tập trung vào việc giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

1.2. Sinh lý bệnh và nguyên nhân

Cơ chế bệnh sinh của hội chứng bàng quang tăng hoạt liên quan đến sự rối loạn trong hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh như acetylcholine và các thụ thể muscarin. Sự kích hoạt quá mức của các sợi thần kinh cảm giác hướng tâm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc gây ra các triệu chứng tiểu gấp. Các nguyên nhân chính bao gồm bệnh lý thần kinh, tuổi già và tắc nghẽn đường tiết niệu. Điều trị bằng điện châm được đề xuất như một phương pháp thay thế hiệu quả, ít tác dụng phụ.

II. Phương pháp điện châm trong điều trị bàng quang tăng hoạt

Điện châm là một phương pháp điều trị không dùng thuốc, dựa trên học thuyết kinh lạc trong y học cổ truyền. Phương pháp này sử dụng dòng điện kích thích các huyệt vị để điều chỉnh các rối loạn trong cơ thể. Hiệu quả điện châm trong điều trị hội chứng bàng quang tăng hoạt đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu, với khả năng giảm đáng kể các triệu chứng tiểu gấp, tiểu nhiều lần và tiểu đêm. Điện châm y học cũng được đánh giá là an toàn và ít tác dụng phụ so với các phương pháp điều trị truyền thống.

2.1. Cơ chế tác dụng của điện châm

Điện châm điều trị hoạt động dựa trên cơ chế kích thích các huyệt vị liên quan đến bàng quang, giúp điều chỉnh hoạt động của hệ thần kinh và nội tiết. Các nghiên cứu cho thấy điện châm có thể làm giảm sự kích hoạt quá mức của các sợi thần kinh cảm giác hướng tâm, từ đó giảm các triệu chứng tiểu gấp và tiểu không kiểm soát. Điện châm y học cũng được chứng minh là có tác dụng giảm đau và cải thiện tuần hoàn máu tại vùng điều trị.

2.2. Hiệu quả và ứng dụng thực tế

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả điện châm trong việc giảm các triệu chứng của hội chứng bàng quang tăng hoạt. Cụ thể, phương pháp này giúp giảm số lần đi tiểu trong ngày và đêm, cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Điều trị bằng điện châm cũng được đánh giá là an toàn, ít tác dụng phụ và có chi phí thấp, phù hợp với nhiều đối tượng bệnh nhân. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu quy mô lớn để khẳng định hiệu quả lâu dài của phương pháp này.

III. Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả điện châm trong điều trị hội chứng bàng quang tăng hoạt nguyên phát cho thấy phương pháp này có tác dụng tích cực trong việc giảm các triệu chứng lâm sàng và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Các chỉ số cận lâm sàng như số lần đi tiểu, tiểu gấp và tiểu đêm đều được cải thiện đáng kể sau khi điều trị. Điện châm điều trị cũng được đánh giá là an toàn, không gây ra các tác dụng không mong muốn nghiêm trọng. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu dài hạn để khẳng định hiệu quả bền vững của phương pháp này.

3.1. Đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị

Nghiên cứu mô tả đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân mắc hội chứng bàng quang tăng hoạt nguyên phát, với các triệu chứng chính là tiểu gấp, tiểu nhiều lần và tiểu đêm. Kết quả điều trị bằng điện châm cho thấy sự cải thiện đáng kể về số lần đi tiểu và chất lượng cuộc sống. Các chỉ số cận lâm sàng như thể tích nước tiểu tồn dư cũng được cải thiện sau điều trị.

3.2. Tác dụng không mong muốn và đánh giá hiệu quả

Điện châm điều trị được đánh giá là an toàn, với tỷ lệ tác dụng không mong muốn thấp. Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm đau nhẹ tại vị trí châm và chảy máu nhẹ. Hiệu quả điều trị được đánh giá dựa trên sự cải thiện các triệu chứng lâm sàng và chỉ số cận lâm sàng. Điện châm y học được khuyến nghị như một phương pháp điều trị thay thế hiệu quả cho hội chứng bàng quang tăng hoạt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. BÀNG QUANG TĂNG HOẠT THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI 1. Khái niệm Bàng quang tăng hoạt Thuật ngữ “Bàng quang tăng hoạt” để chỉ sự rối loạn trong giai đoạn đổ đầy nước tiểu của bàng quang. Tình trạng tăng hoạt là do sự co bóp không tự chủ của cơ bàng quang trong khi bệnh nhân vẫn đang kiềm chế phản xạ đi tiểu.

Dịch tễ học Irwin DE và cộng sự (2011) tiến hành nghiên cứu tại Canada, Đức, Ý, Thụy Điển và Anh trên 19165 người từ 18 tuổi trở lên phỏng vấn qua điện thoại để khảo sát triệu chứng đường tiết niệu dưới. Ước tính số người mắc bàng quang tăng hoạt trên toàn thế giới đạt tới 546 triệu người năm 2018 [14]. Nghiên cứu EpiLUTS (2011) thực hiện tại Mỹ khảo sát 20 000 người trên 40 tuổi cho thấy tỷ lệ mắc BQTH trong cộng đồng là 35,6% và có sự khác biệt tỷ lệ mắc giữa nam và nữ (Tỷ lệ mắc ở nam là 27,2%, ở nữ là 43,1%) [6]. Nghiên cứu ASFU được tiến hành ở 11 nước Châu Á năm 2001 trên 5502 phụ nữ từ 18 tuổi trở lên có các triệu chứng tiểu nhiều, tiểu gấp và tiểu gấp không kiểm soát, tỉ lệ BQTH của nhóm này là 53,1% trong đó 21,1% bệnh nhân bị ảnh hưởng nhiều, cần phải điều trị [15].

Nghiên cứu dựa trên Internet của Yao-Chi Chuang và cộng sự 2019 đã điều tra các triệu chứng BQTH ở nam giới và phụ nữ ở độ tuổi ≥ 40 ở Trung Quốc, Đài Loan và Hàn Quốc bằng cách sử dụng điểm số triệu chứng bàng quang hoạt động quá mức. Trong tất cả 8284 cá nhân tham gia nghiên cứu, tỷ lệ mắc BQTH là 20,8% (nữ 22,1%, nam 19,5%) và tăng đáng kể theo tuổi, từ 10,8% ở những người 40-44 tuổi đến 27,9% ở những người > 60 tuổi (P = 0,001) [7]. Nghiên cứu của So Young Kim và cộng sự về tỉ lệ và yếu tố nguy cơ BQTH phụ nữ trưởng thành tại Hàn Quốc năm 2017, tỷ lệ mắc BQTH khoảng 5,2% ở phụ nữ Hàn Quốc trưởng thành. Tuổi cao, BMI cao, mức độ căng thẳng, thời gian 4 ngủ, mức thu nhập và giáo dục, tình trạng hôn nhân, hút thuốc, và tiền sử bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, tăng lipid máu và đột quỵ não có liên quan đáng kể đến BQTH ở phụ nữ [16].

Tại Việt Nam, năm 2014 tác giả Vũ Lê Chuyên và cộng sự nghiên cứu dịch tễ với cỡ mẫu trên 2093 người từ 18 tuổi trở lên tại Hà Nội, Huế và thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả cho thấy tỷ lệ bàng quang tăng hoạt là 12,2% trong đó nam là 9,89% và nữ 14,58%, tỷ lệ BQTH khô là 9,7% và ướt là 2,5% [7]. Nghiên cứu tỷ lệ mắc và phân bố bệnh BQTH của người từ 40 tuổi trở lên tại Duy Tiên tỉnh Hà Nam năm 2016 của các tác giả Nguyễn Thị Thủy Nguyên, Đỗ Đào Vũ cho thấy tỷ lệ mắc BQTH ở nam giới là 10,08% (BQTH khô 6,6%, BQTH ướt 4,2%), nữ giới là 19,2% (BQTH khô 11,7%, BQTH ướt là 7,5%) [17] 1. Sinh lý bệnh Bàng quang tăng hoạt Cơ chế của các chất dẫn truyền thần kinh trên cơ bàng quang được đề nghị như sau: - Acetylcholine là chất dẫn truyền thần kinh ngoại vi cho sự co cơ bàng quang, được phóng thích từ hệ thần kinh đối giao cảm, có vai trò kết nối các thụ thể muscarin tại synap thần kinh - Có 5 phân nhóm thụ thể muscarin (M) được biết đến.

Các thụ thể M3 phụ trách cho sự co thắt cơ bàng quang trong tình trạng bàng quang bình thường. Các thụ thể M2 tác động ở một số tình trạng bệnh lý, có vai trò làm tăng hoạt động cơ bàng quang liên quan tới một số bệnh lý tắc nghẽn và chấn thương tủy sống. - Men phospholipase C giúp kích hoạt sự kết nối acetylcholine với thụ thể M3, qua khớp nối với các protein G. Hoạt động này làm giải phóng calcium từ hệ lưới, làm co thắt sợi cơ trơn của cơ bàng quang.

Các thụ thể muscarin tăng nhạy cảm sẽ tạo nên những kích thích dẫn đến BQTH [18]. - Sự rò rỉ acetylcholine ở các synap thần kinh đối giao cảm có thể ảnh hưởng đến tình trạng vi hoạt của cơ bàng quang, kích hoạt các sợi cảm giác hướng tâm gây triệu chứng tiểu gấp. - Thần kinh cảm giác hướng tâm cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu kích hoạt các sợi cảm giác C có thể gây ra các triệu chứng BQTH.

5 - Nhiều kiểu thụ thể được nhận dạng trên các đầu cảm giác thần kinh đều có thể gây ra các triệu chứng BQTH, bao gồm các thụ thể vanilloid, thụ thể purine, thụ thể neurokinin A và các thụ thể yếu tố tăng trưởng thần kinh [18]. - Các chất như nitrite oxide, calcitonin… và các yếu tố tác động nên mô thần kinh có nguồn gốc từ não có thể có vai trò trong điều chỉnh sợi cảm giác hướng tâm trong bàng quang [19]. - Niệu mạc cũng có vai trò trong BQTH. Niệu mạc kết nối trực tiếp với lớp dưới niệu mạc và có vai trò như cảm biến khoang.

Độ pH thấp, nồng độ K cao và độ thẩm thấu trong nước tiểu có ảnh hưởng tới các cảm biến này. Kích hoạt các sợi thần kinh hướng tâm dưới niệu mạc không chạm tới cơ trơn cũng có thể dẫn tới tiểu gấp. Kích hoạt các sợi hướng tâm dưới niệu mạc có chạm tới cơ trơn dẫn tới tiểu gấp và co cơ bàng quang [20]. Nguyên nhân gây Bàng quang tăng hoạt Có 3 nguyên nhân được nêu lên cho hội chứng BQTH [18]: - Các bệnh thần kinh phối hợp khá nhiều với rối loạn tiểu tiện, ảnh hưởng đến sự điều hòa hoạt động thần kinh của bàng quang - Tuổi già có nhiều rối loạn tiểu tiện có thể do hiệu ứng ức chế thần kinh và chức năng não bộ suy giảm - Tắc nghẽn đường tiết niệu dưới trước đây được đề nghị là nguyên nhân nhưng nay đã có những ý kiến không đồng ý [19].

Yếu tố liên quan của hội chứng Bàng quang tăng hoạt Có nhiều yếu tố có thể gây nên hội chứng bàng quang tăng hoạt trong đó có các yếu tố có thể thay đổi được và yếu tố không thể thay đổi được: Tuổi: Mối liên quan giữa tuổi và hội chứng bàng quang tăng hoạt đã được ghi nhận rộng rãi. Ở độ tuổi càng cao, tỉ lệ mắc và mức độ nghiêm trọng của bệnh càng cao [7],[15]. Tuy nhiên không thể coi bàng quang tăng hoạt như một phần bình thường của sự lão hóa. Giới: Một số nghiên cứu chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỉ lệ mắc bệnh giữa hai giới nhưng không có sự thống nhất là giới nào có nguy cơ mắc cao hơn [6],[15],[21].

Một số nghiên cứu khác lại không cho thấy sự khác biệt [22]. 6 BMI: Tình trạng béo phì (BMI > 23) làm tăng áp lực trong ổ bụng, đè ép lên đáy chậu và bàng quang, làm nặng hơn triệu chứng của bàng quang tăng hoạt và tiểu không kiểm soát [23]. Táo bón: Tỉ lệ táo bón mạn tính cao hơn ở những người bị bàng quang tăng hoạt so với không bị bàng quang tăng hoạt ở cả nam và nữ [24] Sử dụng đồ uống có cồn hoặc cà phê: Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy chế độ ăn uống có thể có vai trò đáng kể trong việc phát triển các triệu chứng đường tiết niệu dưới. Lượng chất lỏng và việc sử dụng caffeine có liên quan đến tần suất đi tiểu và tiểu gấp cả ở nam giới và phụ nữ.

Sử dụng đồ uống có cồn có liên quan đến việc tăng các triệu chứng đường tiết niệu dưới ở nam giới [25]. Hút thuốc: Hút thuốc liên quan mật thiết tới triệu chứng đường tiết niệu dưới. Thói quen hút thuốc làm trầm trọng thêm các triệu chứng đường tiết niệu dưới nói chung và BQTH nói riêng, đặc biệt là ở phụ nữ trẻ [26] Ở nữ giới, tình trạng tiền mãn kinh và mãn kinh làm tăng nguy cơ mắc bàng quang tăng hoạt cả về tỉ lệ và mức độ bệnh [27]. Lâm sàng và cận lâm sàng Bàng quang tăng hoạt 1.

Lâm sàng Các dấu hiệu và triệu chứng của bàng quang hoạt động quá mức có thể là: - Tiểu gấp là cảm giác bất chợt muốn đi tiểu, không được báo trước, khó có thể cưỡng lại được và cần phải đi tiểu ngay sau đó. Đây là triệu chứng bắt buộc của hội chứng bàng quang tăng hoạt [28]. - Khó kiểm soát đi tiểu như khó nhịn tiểu, tiểu són không tự chủ [28]: + Tiểu gấp có kiểm soát: Có cảm giác buồn tiểu một cách đột ngột, cần phải đi tiểu ngay và rất khó nhịn được, còn tiểu có kiểm soát. + Tiểu gấp không kiểm soát: Không thể tự chủ theo sau cảm giác tiểu gấp.

Có khoảng 50% các trường hợp mắc hội chứng bàng quang tăng hoạt có triệu chứng tiểu gấp không kiểm soát với các biểu hiện sau: không kịp vào nhà vệ sinh mà nước tiểu đã ra ngay sau khi muốn đi tiểu, tiểu dầm khi ngủ, tiểu bất ngờ không kiểm soát hoặc nước tiểu ra quần ngoài sự kiểm soát vào ban ngày. 7 - Tiểu nhiều lần trong ngày: Bệnh nhân than phiền phải đi tiểu nhiều lần (trên 8 lần) trong ngày tính từ lúc thức dậy cho đến lúc đi ngủ. - Tiểu đêm: Bệnh nhân than phiền về việc phải thức dậy ban đêm từ hai lần trở lên để đi tiểu mà sau đó khó ngủ trở lại gây khó chịu cho bệnh nhân. - Không có tiểu buốt.

Số lượng nước tiểu trong ngày ≤ 2 lít/ngày (không có đa niệu). - Tiền sử bệnh tật. Một số bệnh phối hợp cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng của bàng quang và gây nên các triệu chứng đường tiết niệu dưới tương tự như BQTH bao gồm: + Các bệnh thần kinh: đột quỵ, bệnh đa xơ cứng và tổn thương tủy sống sau chấn thương, Parkinson. + Các bệnh lý nội khoa mạn tính: Đái tháo đường, rối loạn đại tiện, nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái diễn, suy giảm nhận thức… - Khám bệnh: Cần khám xem có hay không dấu hiệu cầu bàng quang, tình trạng sa hoặc teo âm đạo (thăm khám âm đạo), phì đại tuyến tiền liệt (thăm khám trực tràng), các dấu hiệu của bệnh lý thần kinh, hẹp da qui đầu hay hẹp miệng niệu đạo [28].

Cận lâm sàng - Tổng phân tích nước tiểu để sàng lọc và phát hiện bệnh nhân nhiễm khuẩn tiết niệu và tiểu máu [18]. - Sinh hóa máu để khảo sát Đái tháo đường và chức năng thận – những yếu tố gây đa niệu và liên quan với những triệu chứng tương tự BQTH.