PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Từ nhiều thập kỷ qua, con ngƣời đã nhận thức rằng môi trƣờng đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với đời sống con ngƣời, cũng nhƣ sinh vật sống trên trái đất và sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nƣớc. Bởi vì môi trƣờng không chỉ cung cấp các nguồn tài nguyên đầu vào cho sản xuất, tiện nghi sinh hoạt cho con ngƣời mà còn là nơi chứa và hấp thụ chất thải do chính sản xuất và con ngƣời tạo ra. Kinh nghiệm từ các nƣớc phát triển trên thế giới cho thấy rằng tăng trƣởng kinh tế bao giờ cũng làm tăng sức ép và gây ra nguy cơ huỷ hoại môi trƣờng.
Vì vậy mà môi trƣờng hiện nay đang là vấn đề nóng bỏng của mọi quốc gia trong đó có Việt Nam. Ô nhiễm và suy thoái môi trƣờng đang diễn ra ngày càng càng nghiêm trọng, điều này đặt con ngƣời trƣớc sự trả thù ghê gớm của thiên nhiên. Bảo vệ môi trƣờng ngày nay đã trở thành một trong những chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc ta. Bằng những biện pháp và chính sách khác nhau, Nhà nƣớc ta đang can thiệp mạnh mẽ vào các hoạt động của cá nhân, tổ chức xã hội để bảo vệ môi trƣờng, ngăn chặn việc gây ô nhiễm môi trƣờng và suy thoái tài nguyên thiên nhiên.
Quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá cũng nhƣ hội nhập nền kinh tế thế giới ở nƣớc ta diễn ra mạnh mẽ và kéo theo hàng loạt những thách thức về môi trƣờng. Nhƣ vậy các vấn đề về môi trƣờng sẽ ngày càng trở nên gay gắt và phức tạp hơn bao giờ hết. Việc giải quyết các vấn đề về môi trƣờng sẽ không tránh khỏi những xung đột với phát triển kinh tế- xã hội. Việc áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng đã và đang thực hiện tại Việt Nam cũng nhƣ một số nƣớc trên thế giới.
Tuy nhiên, làm thế nào để áp dụng hiệu quả các công cụ này thì cần phải nghiên cứu cụ thể tình hình từng địa phƣơng. Vì những lý do trên em tiến hành thực hiện đề tài Luận văn: “Đánh giá hiệu quả áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại tỉnh An Trang 14 Luan van giang” làm đề tài nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ của mình. Đề tài sẽ khái quát hóa các cơ sở lý thuyết liên quan, phân tích thực trạng việc triển khai các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại tỉnh An Giang. Từ những phân tích thực trạng tác giả sẽ đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trƣờng tại địa phƣơng.
Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài trong và ngoài nƣớc Đỗ Thị Dinh (2017) đã nghiên cứu các công cụ kinh tế trong việc giải quyết vấn đề ô nhiễm của các làng nghề tại Hà Nội. Đề tài đã sử dụng dữ liệu thứ cấp đƣợc thu thập từ năm 2008 - 2016. Các dữ liệu sơ cấp đƣợc khảo sát lặp lại từ năm 2012, 2013, 2014. Từ việc phân tích thực trạng, tác giả đề xuất giải pháp kinh tế và giải pháp quản lý ô nhiễm môi trƣờng.
Giải pháp kinh tế bao gồm nhiều biện pháp nhƣ: thuế, phí, lệ phí, quỹ môi trƣờng và các biện pháp tài chính khác. Giải pháp quản lý giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng theo chức năng, bao gồm: xây dựng tổ chức bộ máy; phổ biến và thực thi các văn bản quy phạm pháp luật; xây dựng quy hoạch và kế hoạch; giám sát việc thực hiện các kế hoạch; tuyên truyền, tập huấn và nghiên cứu các tiến bộ kỹ thuật giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng và thanh kiểm tra, xử lý các vi phạm. Trần Nhật Nguyên (2013) đã nghiên cứu thực trạng áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại TP Hồ Chí Minh và đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng tại khu vực. Đề tài đã nghiên cứu các loại công cụ kinh tế đang áp dụng tại Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng.
Qua đó, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn một số công cụ kinh tế tiêu biểu đang áp dụng tại TP với thời gian áp dụng khá dài để đánh giá bao gồm: phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải công nghiệp, phí bảo vệ môi trƣờng đối với chất thải rắn và thuế tài nguyên nƣớc. Từ kết quả khảo sát tác giả đã rút ra những điểm đã đạt đƣợc và những điểm chƣa đạt đƣợc của các công cụ trên và đề xuất giải pháp nhằm hạn chế ô nhiễm môi trƣờng. Nguyễn Lệ Quyên (2012) đã phân tích với việc áp dụng các công cụ kinh Trang 15 Luan van tế trong quản lý môi trƣờng tại Thành phố Đà Nẵng. Đề tài đã chỉ ra một số hạn chế trong việc áp dụng các văn bản pháp luật trong việc quản lý môi trƣờng.
Đề tài cũng đã đề xuất một số giải pháp nằng nâng cao hiệu quả của các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại Thành phố Đã Nẵng. Trần Thị Hòa (2008) đã nghiên cứu hiệu quả áp dụng công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng trên địa bàn thành phố Hà Nội. Các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng đã đƣợc áp dụng trên địa bàn thành phố Hà Nội bao gồm phí thu gom rác thải, phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải và phí xăng dầu, quỹ môi trƣờng, đây là những công cụ kinh tế cơ bản đƣợc sử dụng. Việc áp dụng các công cụ vừa thực hiện đƣợc mục tiêu bảo vệ môi trƣờng, giảm thiểu ô nhiễm, vừa tạo đƣợc nguồn thu cho ngân sách nhà nƣớc.
Tuy nhiên, do còn nhiều hạn chế trong công tác tổ chức, trình độ quản lý và trình độ chuyên môn nên một số công cụ trên chƣa phát huy đƣợc hiệu quả. Tác giả cũng đã đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hiệu quả của các công cụ quản lý trên. Sử Đình Thành và Nguyễn Văn Bổn (2016) nghiên cứu tác động của chính sách tài khóa lên sự thay đổi khí thải CO2 thông qua bộ dữ liệu bảng bao gồm 60 quốc gia đang phát triển giai đoạn 2001–2014. Hai tác giả còn nghiên cứu thêm về hiệu ứng của chính sách tài khóa lên sự thay đổi khí thải CO2 kể từ khi các nƣớc cam kết thực hiện Nghị định thƣ Kyoto.
Chính sách tài khóa đƣợc tách theo các thành phần: Chi tiêu công, thuế và bội chi ngân sách. Bằng phƣơng pháp ƣớc lƣợng GMM hệ thống, kết quả nghiên cứu cho thấy: Chính sách tài khóa có tác động đến lƣợng khí thải CO2 tại các quốc gia đang phát triển. Radulescu và cộng sự (2017) đã nghiên cứu việc áp dụng chính sách thuế môi trƣờng tại Romania và các nƣớc Châu Âu. Tác giả đã sử dụng phƣơng pháp hồi quy OLS và phƣơng pháp Vector Error Correction Model (VECM) để xử lý dữ liệu thứ cấp của Romania và các nƣớc Châu Âu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng một mức thuế môi trƣờng hợp lý có thể làm tăng hiệu quả của Trang 16 Luan van công cụ thuế trong việc bảo vệ môi trƣờng tại các nƣớc Châu Âu. Brecard và cộng sự (2009) đã nghiên cứu việc sử dụng nhãn sinh thái cho cá tại khu vực Châu Âu. Nhóm nghiên cứu đã khảo sát hơn 5000 ngƣời tiêu dùng cá tại Châu Âu về hành vi tiêu dùng cá có liên quan đến nhãn sinh thái. Kết quả nghiên cứu cho thấy ngƣời tiêu dùng có nhu cầu cao hơn đối với sản phẩm cá có dán nhãn sinh thái.
Phụ nữ trẻ và ngƣời có học vấn cao là những đối tƣợng có nhu cầu cao nhất đối với sản phẩm sinh thái này. Sall & Gren (2015) nghiên cứu ảnh hƣởng của thuế môi trƣờng lên tiêu dùng sản phẩm thịt và sữa tại Thụy Điện. Ba lại thịt đƣợc nghiên cứu bao gồm thịt bò, thịt heo và thịt gà. Bốn loại sản phẩm từ sữa đƣợc nghiên cứu bao gồm sữa, sữa lên men, kem và phô mai.
Kết quả cho thấy thuế môi trƣờng làm giảm lƣợng tiêu thụ thịt và sữa dẫn đến giảm 12% lƣợng phát thải GHG, nitơ, amoniac và phốt pho ra môi trƣờng. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá hiệu quả các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng ở tỉnh An giang, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng đối với tỉnh An Giang. Nhiệm vụ nghiên cứu: Luận giải cơ sở lý luận về đánh giá hiệu quả áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại tỉnh An giang. Khảo sát, đánh giá thực trạng về áp dụng các công cụ kinh tế.
Đề xuất các quan điểm và giải pháp đánh giá hiệu quả áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại tỉnh An Giang. Đối tƣợng nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng. Cụ thể, các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng bao gồm: chính sách tài trợ của nhà nƣớc, chính sách thuế, phí môi trƣờng, hệ thống ký quỹ hoàn trả, giấy phép môi trƣờng có thể chuyển nhƣợng và nhãn môi trƣờng. Trang 17 Luan van 5.
Phạm vi nghiên cứu Nội dung: đề tài tập trung nghiên cứu các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng và đánh giá hiệu quả các công cụ này tại địa bàn tỉnh An Giang. Không gian: đề tài tập trung nghiên cứu tại địa bàn tỉnh An Giang Thời gian: Luận văn đƣợc thực hiện trong năm 2019 với dữ liệu phân tích đƣợc thu thập từ năm 2017-2019. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính trong đó tác giả kết hợp việc lƣợc khảo các lý thuyết liên quan đến các công cụ kinh tế đƣợc sử dụng trong quản lý môi trƣờng. Tác giả cũng kết hợp với việc phân tích thống kê mô tả các dữ liệu thứ cấp có đƣợc tại tỉnh An Giang.
Tiếp theo, tác giả sẽ phân tích thực trạng trong việc áp dụng các công cụ này tại An Giang. Từ các phân tích trong phần thực trạng tác giả đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại tỉnh An Giang. Ý nghĩa của luận văn Đề tài Luận văn đƣợc nghiên cứu sẽ góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về sự cần thiết của việc đánh giá hiệu quả áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại tỉnh An giang, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp trong việc áp dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng tại tỉnh An giang.