Đặt vấn đề Hiện nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế, làm cho đời sống con ngƣời ngày càng đƣợc nâng cao hơn, càng đƣợc hiện đại hóa hơn. Kinh tế đƣợc quan tâm và phát triển, kéo theo môi trƣờng cũng chịu không ít những ảnh hƣởng theo hƣớng tích cực và hƣớng tiêu cực của nó gây ảnh hƣởng lớn tới con ngƣời, tới môi trƣớng sống của chúng ta. Ngày nay, vấn đề môi trƣờng đã đƣợc quan tâm hơn rất nhiều, nó gây nhiều ảnh hƣởng tới con ngƣời nhƣ trái đất nóng lên, biến đổi khí hậu, thiên tại, hạn hán ngày càng nhiều hơn. Cùng với sự phát triển của các ngày công nghiệp, dịch vụ thì các khu đô thị, khu dân cƣ bị ảnh hƣởng không ít về sự ô nhiễm không khí, ô nhiễm nƣớc… Hiện nay không chỉ vùng đô thị, các vùng có khu công nghiệp phát triển bị ô nhiễm, mà ngay cả các vùng nông thôn cũng đang bị ô nhiễm và dần chịu những tác động của ô nhiễm môi trƣờng.
Ở những vùng nông thôn môi trƣờng đang dần bị suy thoái do nhiều nguyên nhân nhƣ sự thiếu hiểu biết về môi trƣờng, các phong tục lạc hậu, sự tác động của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa… Phú Thọ cũng là một tỉnh miền núi, nên công tác bảo vệ môi trƣờng cũng còn nhiều hạn chế và khó khăn. Đặc biệt là những vùng nông thôn trong địa bàn tỉnh. Hiện nay, vấn đề môi trƣờng trên địa bàn tỉnh đang đƣợc quan tâm hơn, các vùng nông thôn đang dần hoàn thành chƣơng trình xây dựng nông thôn mới nên đời sống cũng nhƣ chất lƣợng môi trƣờng đã và đang đƣợc quan tâm nhiều hơn. Để tìm hiểu về vấn đề trên trong khuôn khổ của một đề tài tốt nghiệp, đƣợc sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Môi trƣờng, dƣới sự hƣớng dẫn của cô giáo Th.s Nguyễn Thị Huệ, em tiến hành nghiên cứu đề tài “ Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường nông thôn tại xã Địch Quả, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ” n 2 1.2 Mục đích nghiên cứu - Đánh giá hiện trạng môi trƣờng nông thôn tại xã Địch Quả, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
- Tìm hiểu về việc thực hiện tiêu chí môi trƣờng của xã. - Đề xuất giải pháp giúp xã thực hiện tiêu chí môi trƣờng trong xây dựng nông thôn mới.3 Yêu cầu của đề tài - Đánh giá đúng và khách quan hiện trạng môi trƣờng tại đại bàn xã. - Đánh giá đƣợc việc thực hiện tiêu chí môi trƣờng trong xây dựng nông thôn mới tại xã. - Đề tài phải có các biện pháp giúp thực hiện tiêu chí môi trƣờng mà xã có thể áp dựng thực hiện đƣợc.4 Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu : + Vận dụng và phát huy đƣợc các kiến thức đã học tập đƣợc và các vấn đề thực tiễn.
+ Nâng cao trình độ chuyên môn đồng thời tích lũy kinh nghiệm thực tế cho bản thân sau này. + Tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội thực hiện và tiếp xúc với các vấn đề đang đƣợc xã hội quan tâm. - Ý nghĩa thực tiễn : + Đánh giá đƣợc hiện trạng môi trƣờng và có giải pháp quản lý môi trƣờng tốt hơn, đồng thời giúp xã thực hiện đƣợc tiêu chí môi trƣờng. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 2.1 Cơ sở lý luận * Khái niệm môi trƣờng : - “ Môi trƣờng là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn và phát triển của con ngƣời và sinh vật ” (Theo khoản 1 điều 3, Luật Bảo vệ Môi trƣờng của Việt Nam năm 2014 ) * Chức năng của môi trƣờng.
- Môi trƣờng là không gian sống của con ngƣời và các loài sinh vật. - Môi trƣờng là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất của con ngƣời. - Môi trƣờng là nơi chứa đựng phế thải do con ngƣời tạo ra trong hoạt động sống và hoạt động sản xuất. - Giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con ngƣời và sinh vật trên Trái Đất - Lƣu trữ và cung cấp thông tin cho con ngƣời.
* Ô nhiễm môi trƣờng là gì? Ô nhiễm môi trƣờng là sự biến đổi của các thành phần môi trƣờng không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn môi trƣờng, gây ảnh hƣởng xấu đến con ngƣời, sinh vật. (Theo Luật BVMT Việt Nam năm 2014 ) - Ô nhiễm môi trƣờng đất : Là sự biến đổi thành phần, tính chất của đất gây ra bởi những tập quán phản vệ sinh của các hoạt động sản xuất nông nghiệp và những phƣơng thức canh tác khác nhau và do thải bỏ không hợp lý các chất cặn bã đặc và lỏng vào đất. Ngoài ra ô nhiễm đất còn do sự lắng đọng của các chất gây ô nhiễm không khí lắng xuống đất. n 4 - Ô nhiễm môi trƣờng nƣớc : Là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý - hóa học - sinh học của nƣớc, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nƣớc trở nên độc hại với con ngƣời và sinh vật, làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nƣớc.
(Hoàng Văn Hùng, 2012 )[1] - Ô nhiễm môi trƣờng không khí : Là hiện tƣợng làm cho không khí sạch thay đổi thành phần và tính chất dƣới bất kỳ hình thức nào, có nguy cơ gây tác hại tới thực vật và động vật, gây hại đến sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng xung quanh. Khí quyển có khả năng tự làm sạch để duy trì sự cân bằng giữa các quá trình. Những hoạt động của con ngƣời vƣợt quá khả năng tự làm sạch, có sự thay đổi bất lợi trong môi trƣờng không khí thì đƣợc xem là ô nhiễm môi trƣờng không khí.[1] - Ô nhiễm tiếng ồn. Tiếng ồn là âm thanh không mong muốn hay âm thanh đƣợc phát ra không đúng lúc, đúng chỗ.
- Ô nhiễm tiếng ồn nhƣ một âm thanh không mong muốn bao hàm sự bất lợi làm ảnh hƣởng đến con ngƣời và môi trƣờng sống của con ngƣời bao gồm đất đai , công trình xây dựng và động vật nuôi ở trong nhà. [1] * Suy thoái môi trƣờng. Là sự suy giảm khả năng đáp ứng các chức năng của môi trƣờng: Mất nơi cƣ trú an toàn, cạn kệt tài nguyên, xả thải quá mức, ô nhiễm. Nguyên nhân gây suy thoái môi trƣờng rất đa dạng: - Sự biến động của tự nhiên theo hƣớng không có lợi cho con ngƣời.
- Sự khai thác tài nguyên quá khả năng phục hồi. - Do mô hình phát triển chỉ nhằm vào tăng trƣởng kinh tế. - Sự gia tăng dân số. - Bất bình đẳng.
n 5 * Quản lý môi trƣờng và phòng chống ô nhiễm: “Quản lý môi trƣờng là một hoạt động trong quản lý xã hội: có tác động điều chỉnh các hoạt động của con ngƣời dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kĩ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trƣờng có liên quan đến con ngƣời, xuất phát từ quan điểm định lƣợng, hƣớng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên”. - Quản lý môi trƣờng đƣợc thực hiện bằng tổng hợp các biện pháp: Luật pháp, chính sách, kinh tế, công nghệ, xã hội, văn hoá, giáo dục… Các biện pháp này có thể đan xen, phối hợp, tích hợp với nhau tuỳ theo điều kiện cụ thể của vấn đề đặt ra. - Việc quản lý môi trƣờng đƣợc thực hiện ở mọi quy mô: Toàn cầu, khu vực, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ sở sản xuất, hộ gia đình… * Tiêu chuẩn môi trƣờng: * Tiêu chuẩn môi trƣờng: “ Tiêu chuẩn môi trƣờng là giới hạn cho phép các thông số về chất lƣợng môi trƣờng xung quanh, hàm lƣợng của chất gây ô nhiễm có trong chất thải, về yêu cầu kỹ thuật và quản lý đƣợc cơ quan nhà nƣớc và các tổ chức công bố dƣơi dạng văn bản tự nguyện áp dụng để bảo vệ môi trƣờng ” (Theo Khoản 6 Điều 3 Luật Bảo vệ Môi trƣờng Việt Nam 2014 ) * Các khái niệm CTR. - CTR: Là toàn bộ các loại tạp chất đƣợc con ngƣời loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình.
- CTR sinh hoạt: là CTR phát sinh trong sinh hoạt của cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng. - Thu gom CTR: Là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói lƣu giữ tạm thời CTR tại nhiều điểm thu gom tới thời điểm hoặc cơ sở đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chấp thuận. n 6 - Lƣu giữ CTR: Là việc giữ CTR trong một khoảng thời gian nhất định ở nơi cơ quan có thẩm quyền chấp thuận trƣớc khi vận chuyển đến cơ sở xử lý. - Vận chuyển CTR: Là quá trình chuyên trở CTR từ nơi phát sinh, thu gom, lƣu giữ trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế tái sử dụng hoặc bãi chôn lấp cuối cùng.
- Xử lý CTR: Là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong CTR, thu hồi tái chế tái sử dụng lại các thành phần có ích. - Chôn lấp CTR hợp vệ sinh: Là hoạt động chôn lấp phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn kỹ thuật về bãi chôn lấp chất thải rắn hợp vệ sinh. Khái niệm về Xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cƣ ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trƣờng và an ninh nông thôn đƣợc đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân đƣợc nâng cao. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị.
Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. Khái niệm về phát triển bền vững Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng đƣợc nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ n 7 tƣơng lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trƣởng kinh tế, đảm bảo tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trƣờng.