Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng và đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường cho làng nghề sơn mài duyên thái thường tín hà nội

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề sơn mài Duyên Thái, Thường Tín, Hà Nội, đề xuất giải pháp giảm thiểu hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thị Yến
• Người hướng dẫn: GS. Lê Đình Thành
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng & Giải Pháp Giảm Ô Nhiễm Làng Nghề Sơn Mài Duyên Thái, Thường Tín, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ LÀNG NGHỀ SƠN MÀI
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CÁC LÀNG NGHỀ VIỆT NAM VÀ LÀNG NGHỀ SƠN MÀI VIỆT NAM
• 1.1.1. Tổng quan về các làng nghề Việt Nam
• 1.1.2. Đặc điểm của làng nghề
• 1.1.3. Một số làng nghề ngoài nước
• 1.1.4. Một số làng nghề trong nước
• 1.1.5. Các làng nghề sơn mài ở Việt Nam
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ LÀNG NGHỀ SƠN MÀI DUYÊN THÁI
• 1.2.1. Quá trình hình thành và phát triển làng nghề sơn mài Duyên Thái
• 1.2.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.2.1. Vị trí địa lý
• 1.2.2.2. Điều kiện khí hậu, thủy văn
• 1.2.2.3. Hệ sinh thái
• 1.2.3. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 1.2.3.1. Đặc điểm xã hội
• 1.2.3.2. Đặc điểm kinh tế
• 1.3. HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT CỦA LÀNG NGHỀ SƠN MÀI DUYÊN THÁI
• 1.3.1. Đặc điểm nghề sơn mài Duyên Thái
• 1.3.2. Quy trình sản xuất sơn mài và các dòng thải gây ô nhiễm môi trường. Phân bố các cơ sở sản xuất và đặc điểm quy trình sản xuất
• 1.3.3. Các nguồn gây ô nhiễm chính
• 1.3.4. Ô nhiễm môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ SƠN MÀI DUYÊN THÁI
• 2.1. NGUYÊN NHÂN GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ
• 2.1.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.1.2. Nguyên nhân chủ quan
• 2.2. ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ
• 2.2.1. Môi trường tự nhiên
• 2.2.2. Môi trường không khí
• 2.2.3. Môi trường đất
• 2.2.4. Môi trường nước
• 2.2.5. Hệ sinh thái
• 2.2.6. Môi trường kinh tế - xã hội
• 2.3. HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC BVMT LÀNG NGHỀ
• 2.3.1. Các vấn đề về quản lý
• 2.3.2. Các vấn đề về công nghệ xử lý nước thải
• 2.3.3. Một số vấn đề khác
• 2.3.3.1. Môi trường không khí
• 2.3.3.2. Chất thải rắn
• 2.3.3.3. Giảm thiểu ô nhiễm tiếng ồn
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ SƠN MÀI DUYÊN THÁI
• 3.1. CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 3.1.1. Chính sách pháp luật
• 3.1.2. Căn cứ hiện trạng môi trường làng nghề sơn mài Duyên Thái
• 3.1.3. Quan điểm phát triển bền vững (PTBV)
• 3.2. CÁC GIẢI PHÁP XỬ LÝ CHẤT THẢI SƠN MÀI LÀNG NGHỀ
• 3.2.1. Xử lý khí thải
• 3.2.2. Một số biện pháp giảm thiểu lượng khí thải
• 3.2.3. Mô hình hệ thống xử lý hơi dung môi
• 3.2.4. Xử lý nước thải
• 3.2.4.1. Đối với các hộ sản xuất trong CCN sơn mài Duyên Thái
• 3.2.4.2. Đối với các hộ gia đình sản xuất sơn mài trong làng nghề
• 3.2.5. Xử lý chất thải rắn
• 3.2.6. Các biện pháp làm giảm tiếng ồn
• 3.3. MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ SƠN MÀI
• 3.3.1. Hiện trạng quy hoạch làng nghề hiện có
• 3.3.2. Giải pháp ghép hoạt động du lịch với sản xuất làng nghề. Giải pháp về quy hoạch khu nhà ở cũ và khu sản xuất cũ
• 3.4. CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
• 3.4.1. Tuyên truyền, giáo dục môi trường
• 3.4.1.1. Đối với các cán bộ quản lý
• 3.4.1.2. Đối với các doanh nghiệp, các hộ gia đình sản xuất
• 3.4.1.3. Đối với người dân
• 3.4.2. Tổ chức quản lý môi trường
• 3.4.2.1. Nâng cao năng lực quản lý
• 3.4.2.2. Áp dụng các công cụ pháp luật trong quản lý môi trường
• 3.4.2.3. Áp dụng các công cụ kinh tế và kỹ thuật trong quản lý môi trường
• 3.4.2.4. Nâng cao vai trò và phối hợp sự tham gia của cộng đồng trong vấn đề BVMT làng nghề
• 3.4.2.5. Giải pháp áp dụng Kỹ thuật “sản xuất sạch hơn”
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá ô nhiễm môi trường làng nghề sơn mài Duyên Thái

Làng nghề sơn mài Duyên Thái, thuộc huyện Thường Tín, Hà Nội, đã tồn tại và phát triển hơn 200 năm. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm tại đây đang trở thành vấn đề nghiêm trọng. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ quy trình sản xuất sơn mài, trong đó có việc sử dụng hóa chất độc hại và thải ra các chất thải chưa qua xử lý. Theo báo cáo, ô nhiễm không khí tại làng nghề chủ yếu do khí thải từ việc đốt nhiên liệu và sử dụng hóa chất trong sản xuất. Ô nhiễm nước cũng diễn ra nghiêm trọng khi nước thải từ các cơ sở sản xuất được xả thẳng ra môi trường mà không qua xử lý. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, với tỷ lệ người mắc bệnh gia tăng, đặc biệt là các bệnh về hô hấp và da liễu.

1.1. Nguyên nhân gây ô nhiễm

Nguyên nhân gây ô nhiễm tại làng nghề sơn mài Duyên Thái có thể chia thành hai nhóm chính: nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan. Nguyên nhân khách quan bao gồm điều kiện tự nhiên và sự phát triển không đồng bộ của hạ tầng cơ sở. Nguyên nhân chủ quan chủ yếu đến từ ý thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường. Nhiều cơ sở sản xuất vẫn sử dụng công nghệ lạc hậu, không chú trọng đến việc xử lý chất thải. Điều này dẫn đến việc quản lý chất thải không hiệu quả, gây ra ô nhiễm nghiêm trọng cho môi trường xung quanh.

II. Hiện trạng công tác bảo vệ môi trường

Công tác bảo vệ môi trường tại làng nghề sơn mài Duyên Thái hiện nay còn nhiều hạn chế. Các biện pháp quản lý chất thải chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến tình trạng ô nhiễm ngày càng gia tăng. Nhiều cơ sở sản xuất không có hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn không được thu gom và xử lý đúng cách. Theo khảo sát, chỉ một số ít cơ sở có ý thức trong việc áp dụng công nghệ xanh và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm giảm chất lượng sản phẩm, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của làng nghề.

2.1. Các vấn đề về quản lý

Quản lý môi trường tại làng nghề sơn mài Duyên Thái gặp nhiều khó khăn do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và người dân. Việc tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ môi trường chưa được thực hiện thường xuyên, dẫn đến sự thiếu hiểu biết của người dân về tác hại của ô nhiễm. Hơn nữa, các chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường chưa được thực thi nghiêm túc, khiến cho tình trạng ô nhiễm không được cải thiện. Cần có sự can thiệp mạnh mẽ từ chính quyền địa phương để nâng cao ý thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường.

III. Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại làng nghề sơn mài Duyên Thái, cần áp dụng một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường thông qua các chương trình tuyên truyền, giáo dục. Thứ hai, cần đầu tư vào công nghệ xanh, áp dụng các biện pháp xử lý chất thải hiệu quả. Việc xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung cho các cơ sở sản xuất cũng là một giải pháp quan trọng. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường, nhằm hướng tới phát triển bền vững cho làng nghề.

3.1. Chính sách pháp luật

Cần có các chính sách pháp luật rõ ràng và cụ thể để quản lý ô nhiễm môi trường tại làng nghề. Các văn bản pháp luật cần được ban hành và thực thi nghiêm túc, đồng thời cần có các chế tài xử phạt đối với các cơ sở sản xuất vi phạm quy định về bảo vệ môi trường. Việc xây dựng các quy định về quản lý chất thải và khuyến khích áp dụng công nghệ sạch sẽ góp phần giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng nghề sơn mài Duyên Thái, huyện Thường Tín, Hà Nội, với truyền thống hơn 200 năm, là một trong những làng nghề thủ công mỹ nghệ tiêu biểu của vùng đồng bằng sông Hồng. Theo thống kê năm 2014, xã Duyên Thái có khoảng 1850 hộ gia đình làm nghề sơn mài, chiếm phần lớn dân số trong độ tuổi lao động với 7610 người. Nghề sơn mài đóng góp khoảng 75% thu nhập cho người dân địa phương, với doanh thu ước tính trên 5 tỷ đồng/năm, trong đó khoảng 50% sản phẩm phục vụ xuất khẩu sang các thị trường Mỹ, Nhật, Đức.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của nghề sơn mài đã kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về môi trường. Các hoạt động sản xuất gây ra ô nhiễm không khí, nước, đất và tiếng ồn vượt mức quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của làng nghề. Tổng lượng bụi và khí độc phát thải năm 2014 ước tính gồm 950 tấn bụi, 75 tấn SO2, 195 tấn NOx, 98 tấn CO và 0,17 tấn chì.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề sơn mài Duyên Thái và đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm phù hợp, góp phần bảo vệ môi trường theo hướng phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại xã Duyên Thái, với thời gian khảo sát thực địa từ ngày 20 đến 22 tháng 12 năm 2014. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn nghề truyền thống, nâng cao chất lượng môi trường sống và sức khỏe người dân, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội địa phương một cách bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về phát triển bền vững (PTBV) và quản lý môi trường làng nghề. PTBV được hiểu là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Lý thuyết này làm nền tảng cho việc đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong làng nghề truyền thống.

Mô hình quản lý môi trường làng nghề tập trung vào ba khía cạnh chính: công nghệ xử lý chất thải, quản lý nhà nước và sự tham gia của cộng đồng. Các khái niệm chính bao gồm: ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước, ô nhiễm đất, tiếng ồn và sản xuất sạch hơn (Cleaner Production). Luận văn cũng áp dụng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí, nước và tiếng ồn để đánh giá mức độ ô nhiễm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu khảo sát thực địa, quan trắc môi trường và tài liệu thứ cấp từ các cơ quan chức năng như Viện Vật lý – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, UBND xã Duyên Thái.

Phương pháp phân tích sử dụng gồm phân tích định lượng các mẫu môi trường không khí, nước, đất và tiếng ồn. Cỡ mẫu gồm 07 mẫu khí, 07 mẫu tiếng ồn, 08 mẫu nước (bao gồm nước thải sản xuất, nước mặt và nước ngầm) và 02 mẫu đất. Các mẫu được lấy tại các vị trí đại diện như các cơ sở sản xuất, ven đường giao thông, trường học và UBND xã Duyên Thái trong khoảng thời gian từ 20 đến 22/12/2014.

Phương pháp khảo sát thực địa và tham vấn cộng đồng được sử dụng để thu thập thông tin về quy trình sản xuất, nguồn thải và ý thức bảo vệ môi trường của người dân. Phương pháp chuyên gia được áp dụng để đánh giá và đề xuất giải pháp dựa trên kết quả phân tích số liệu.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2013 đến 2015, bao gồm giai đoạn thu thập số liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ô nhiễm không khí vượt quy chuẩn: Kết quả quan trắc tháng 12/2014 cho thấy nồng độ bụi lơ lửng dao động từ 522 đến 920 µg/m³, vượt quy chuẩn QCVN 05:2013/BTNMT từ 1,5 đến 3,5 lần. Các khí độc hại như CO, SO2, NO2 cũng vượt quy chuẩn từ 1,5 đến 3,3 lần. Tổng lượng bụi và khí độc phát thải năm 2014 ước tính gồm 950 tấn bụi, 75 tấn SO2, 195 tấn NOx, 98 tấn CO và 0,17 tấn chì.

2. Ô nhiễm tiếng ồn: Mức tiếng ồn đo được tại các điểm sản xuất dao động từ 74,8 đến 77,8 dBA, vượt quy chuẩn QCVN 26:2010/BTNMT (75 dBA) tại nhiều vị trí, đặc biệt tại Công ty TNHH Hạ Bùi.

3. Ô nhiễm đất: Phân tích mẫu đất cho thấy hàm lượng As vượt quy chuẩn QCVN 03:2008/BTNMT, cùng với sự gia tăng dần của các kim loại nặng như Cu, Fe, Cr6+ trong giai đoạn 2010-2014. Điều này phản ánh sự tích tụ ô nhiễm lâu dài do hoạt động sản xuất và xử lý chất thải chưa hiệu quả.

4. Ô nhiễm nước: Nước thải sản xuất sơn mài có các chỉ tiêu như BOD5, COD, TSS vượt quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT từ 3 đến 6 lần. Lượng nước thải sản xuất và sinh hoạt ước tính khoảng 3740 m³/ngày, trong đó nước thải sản xuất chiếm phần lớn. Mức coliform trong nước thải cũng vượt quy chuẩn gấp 3-6 lần, gây nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm và mặt nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm là do quy trình sản xuất sơn mài sử dụng nhiều loại sơn công nghiệp chứa dung môi hữu cơ bay hơi, phát thải bụi mài và khí độc hại không được xử lý triệt để. Việc sản xuất chủ yếu tại các hộ gia đình với mặt bằng chật hẹp, không có hệ thống xử lý khí thải và nước thải đồng bộ làm gia tăng ô nhiễm môi trường.

So với các nghiên cứu về làng nghề truyền thống khác, mức độ ô nhiễm tại Duyên Thái tương đối nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm không khí và nước. Các số liệu thể hiện xu hướng giảm nhẹ ô nhiễm trong giai đoạn 2010-2014 nhờ việc xây dựng cụm công nghiệp tập trung và áp dụng một số biện pháp xử lý, nhưng vẫn chưa đạt chuẩn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ chuỗi số liệu nồng độ bụi, khí độc, tiếng ồn và các chỉ tiêu nước thải, đất để minh họa xu hướng và mức độ vượt chuẩn. Bảng tổng hợp tải lượng phát thải cũng giúp đánh giá tổng quan tác động môi trường.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc áp dụng công nghệ xử lý hiện đại, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường quản lý nhà nước để giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe người dân và phát triển bền vững làng nghề.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng công nghệ xử lý khí thải hiện đại: Lắp đặt hệ thống xử lý hơi dung môi và bụi tại các cơ sở sản xuất, đặc biệt trong cụm công nghiệp sơn mài Duyên Thái. Mục tiêu giảm nồng độ khí thải hữu cơ bay hơi xuống dưới quy chuẩn trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND xã phối hợp với Sở TN&MT và các doanh nghiệp.

2. Xây dựng và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tập trung: Cải tiến trạm xử lý nước thải hiện có, mở rộng công suất và áp dụng công nghệ sinh học kết hợp hóa lý để xử lý triệt để các chất ô nhiễm hữu cơ và vi sinh vật. Mục tiêu đạt QCVN 40:2011/BTNMT trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý cụm công nghiệp, Sở TN&MT.

3. Tổ chức thu gom, phân loại và xử lý chất thải rắn hiệu quả: Thiết lập hệ thống thu gom rác thải sản xuất và sinh hoạt riêng biệt, xây dựng bãi chôn lấp hợp vệ sinh hoặc tái chế phù hợp. Mục tiêu giảm thiểu rác thải tràn lan trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: UBND xã, các tổ chức cộng đồng và hộ sản xuất.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức và đào tạo kỹ năng bảo vệ môi trường: Tổ chức các lớp tập huấn về sản xuất sạch hơn, an toàn lao động và bảo vệ môi trường cho người dân và thợ lành nghề. Mục tiêu 80% lao động được đào tạo trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm khuyến công, Hội làng nghề, UBND xã.

5. Tăng cường quản lý nhà nước và kiểm tra, xử lý vi phạm: Ban hành quy định cụ thể về môi trường làng nghề, tăng cường thanh tra, xử phạt nghiêm các hành vi gây ô nhiễm. Mục tiêu giảm 50% vi phạm trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở TN&MT, UBND huyện, UBND xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và phát triển nông thôn: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và hướng dẫn quản lý ô nhiễm tại các làng nghề truyền thống.

2. Các doanh nghiệp và hộ sản xuất làng nghề sơn mài: Áp dụng các giải pháp công nghệ và quản lý môi trường nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe người lao động.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành khoa học môi trường, phát triển bền vững: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tế và các đề xuất giải pháp trong bối cảnh làng nghề truyền thống.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư địa phương: Tăng cường vai trò tham gia bảo vệ môi trường, vận động người dân nâng cao ý thức và phối hợp thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao làng nghề sơn mài Duyên Thái lại bị ô nhiễm nghiêm trọng?
   Do quy trình sản xuất sử dụng nhiều loại sơn công nghiệp chứa dung môi hữu cơ bay hơi, phát thải bụi mài và khí độc hại không được xử lý triệt để, cùng với sản xuất nhỏ lẻ, mặt bằng chật hẹp và thiếu hệ thống xử lý chất thải đồng bộ.

2. Các chỉ tiêu ô nhiễm nào vượt quy chuẩn tại Duyên Thái?
   Nồng độ bụi lơ lửng, CO, SO2, NO2 trong không khí vượt quy chuẩn từ 1,5 đến 3,5 lần; tiếng ồn vượt quy chuẩn tại nhiều điểm; các kim loại nặng như As trong đất vượt quy chuẩn; BOD5, COD, TSS và coliform trong nước thải vượt quy chuẩn từ 3 đến 6 lần.

3. Giải pháp công nghệ nào được đề xuất để giảm ô nhiễm khí thải?
   Lắp đặt hệ thống xử lý hơi dung môi và bụi, như buồng phun sơn có kính chắn, hệ thống thu gom và xử lý khí thải bằng công nghệ hấp phụ hoặc hấp thụ, nhằm giảm phát thải hữu cơ bay hơi xuống dưới mức quy chuẩn.

4. Làm thế nào để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của người dân làng nghề?
   Tổ chức các lớp tập huấn, tuyên truyền về tác hại của ô nhiễm và lợi ích của sản xuất sạch hơn, đồng thời khuyến khích áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường trong sản xuất và sinh hoạt hàng ngày.

5. Vai trò của quản lý nhà nước trong việc giảm thiểu ô nhiễm là gì?
   Quản lý nhà nước cần ban hành chính sách, quy định cụ thể, tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm và hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho các hộ sản xuất nhằm đảm bảo thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

Kết luận

• Làng nghề sơn mài Duyên Thái đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí, nước, đất và tiếng ồn vượt mức quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường sinh thái.
• Nguyên nhân chủ yếu là do quy trình sản xuất sử dụng nhiều loại sơn công nghiệp chứa dung môi hữu cơ bay hơi và thiếu hệ thống xử lý chất thải đồng bộ.
• Các chỉ tiêu ô nhiễm như bụi, CO, SO2, NO2, kim loại nặng trong đất và các chỉ tiêu nước thải đều vượt quy chuẩn từ 1,5 đến 6 lần.
• Đề xuất các giải pháp công nghệ xử lý khí thải, nước thải, quản lý chất thải rắn, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường quản lý nhà nước nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
• Tiếp tục triển khai nghiên cứu, giám sát môi trường định kỳ và hỗ trợ kỹ thuật để đảm bảo phát triển bền vững làng nghề trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội bền vững cho làng nghề sơn mài Duyên Thái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ LÀNG NGHỀ SƠN MÀI 1. TỔNG QUAN VỀ CÁC LÀNG NGHỀ VIỆT NAM VÀ LÀNG NGHỀ SƠN MÀI VIỆT NAM 1. Tổng quan về các làng nghề Việt Nam Làng nghề là một trong những đặc thù của nông thôn Việt Nam. Đa số làng nghề đã trải qua lịch sử hình thành và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Báo cáo Môi trường quốc gia năm 2008 cho thấy ở nước ta, làng nghề phân bố tập trung chủ yếu tại đồng bằng sông Hồng (chiếm 60%), ở miền Trung 30% và miền Nam 10%. Dựa trên các yếu tố tương đồng về ngành sản xuất, sản phẩm, thị trường nguyên vật liệu và tiêu thụ sản phẩm, có thể chia hoạt động làng nghề nước ta ra thành 6 nhóm ngành chính gồm: thủ công mỹ nghệ; chế biến lương thực, thực phẩm; chăn nuôi, giết mổ; dệt nhuộm, ươm tơ, thuộc da; vật liệu xây dựng, khai thác đá; tái chế phế liệu và các ngành nghề khác. Mỗi ngành chính có nhiều ngành nhỏ. Tính từ khi nước ta thực hiện công cuộc đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế làng nghề phát triển mạnh, nhưng cơ bản vẫn mang tính tự phát, nhỏ lẻ; thiết bị thủ công, đơn giản; công nghệ lạc hậu, mặt bằng sản xuất nhỏ hẹp, ý thức người dân làng nghề trong việc BVMT sinh thái và bảo vệ sức khoẻ con người còn hạn chế,.

Những yếu kém và hạn chế nói trên đã tạo sức ép không nhỏ đến chất lượng môi trường sống của chính làng nghề và cộng đồng xung quanh. Biểu hiện rõ nhất của vấn đề này là môi trường của không ít làng nghề đang bị suy thoái Các chất thải phát sinh tại nhiều làng nghề đã và đang gây ô nhiễm môi trường, tác động trực tiếp tới sức khỏe người dân. Theo báo cáo Môi trường quốc gia năm 2013, ô nhiễm môi trường không khí tại các làng nghề có nguồn gốc chủ yếu từ đốt nhiên liệu và sử dụng các nguyên vật liệu, hóa chất trong dây chuyền sản xuất; ô nhiễm nước diễn ra đặc biệt do lượng nước thải của các làng nghề chưa qua xử lý mà được xả thẳng ra hệ thống sông ngòi, kênh rạch. Ngoài ra, chất thải rắn ở hầu hết các làng nghề chưa được thu gom và xử lý triệt để gây tác động xấu tới cảnh 4 quan môi trường, gây ô nhiễm môi trường không khí, nước và đất.

Theo dự báo, ô nhiễm không khí, nước và đất ở các làng nghề sẽ còn diễn biến phức tạp nếu không kịp thời áp dụng các giải pháp quản lý và kỹ thuật. Ô nhiễm môi trường làng nghề là nguyên nhân gây ra các dịch bệnh cho người dân đang lao động và sinh sống tại chính làng nghề. Tỷ lệ người mắc bệnh tại các làng nghề đang có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, tập trung vào một số bệnh, như: Các bệnh ngoài da, bệnh đường hô hấp, tiêu hóa, thần kinh, bệnh phụ khoa và các bệnh về mắt…. Đặc biệt, tỉ lệ người mắc bệnh ung thư tương đối cao ở một số làng nghề.

Các kết quả nghiên cứu cho thấy, tuổi thọ trung bình của người dân tại các làng nghề ngày càng giảm đi, thấp hơn 10 năm so với tuổi thọ trung bình toàn quốc và thấp hơn từ 5 đến 10 năm so với làng không làm nghề. Ô nhiễm môi trường làng nghề còn gây ảnh hưởng trực tiếp tới các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội của chính làng nghề đó, gây ra những tổn thất kinh tế không nhỏ và dẫn đến những xung đột môi trường trong cộng đồng [4]. Trước thực trạng trên, Bảo vệ môi trường (BVMT) làng nghề là vấn đề được quan tâm của cả xã hội. Nhiều văn bản của Đảng và Nhà nước đã ban hành đề cập đến vấn đề này, như: Nghị quyết 41/NQ-TƯ năm 2004 của Bộ Chính trị về BVMT trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; Chiến lược BVMT quốc gia đến năm 2010 định hướng đến năm 2020; Luật BVMT năm 2014 và các văn bản, như: Nghị định số 66/2006/NĐ-CP ngày 7-7-2006 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn; Thông tư số 113/TT-BTC ngày 28-12- 2006 của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn một số nội dung về ngân sách nhà nước hỗ trợ phát triển ngành nghề nông thôn; Nghị định số 18/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 quy định về quy hoạch BVMT, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch BVMT; Nghị định 19/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 quy định chi tiết một số điều của Luật BVMT… Một số địa phương có làng nghề cũng đã chú ý đến việc ban hành các văn bản liên quan nhằm cụ thể hóa đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước ở địa phương mình.

Một số làng nghề đã từng bước ứng dụng các công nghệ mới trong xử lý chất thải, giảm 5 thiểu ô nhiễm môi trường. Công tác xã hội hóa BVMT làng nghề của nhà nước đã bắt đầu được chú ý và đã huy động được sự tham gia của cộng đồng. Đặc điểm của làng nghề 1. Một số làng nghề ngoài nước Làng nghề, tồn tại ở nhiều nước trên thế giới: Đức, Thụy Điển, Hy Lạp.

đặc biệt là một số nước Châu Á: Trung Quốc, Thái Lan, Indonexia, Philipin, Ấn Độ,. Đây là nét văn hóa và bản sắc riêng của từng quốc gia. Từ những năm 90 của thế kỷ XX trở lại đây khi mà nét văn hóa truyền thống của từng quốc gia được đề cập đến nhiều hơn, những công trình nghiên cứu về làng nghề trên thế giới phát triển hơn. Làng nghề lúc này được xem xét dưới mọi khía cạnh: Kinh tế, xã hội học, môi trường, tổ chức sản xuất, quy hoạch phát triển,.

Tất cả các nghiên cứu này đều hướng tới 03 mục đích: Giữ gìn bản sắc văn hóa của từng đơn vị làng nghề; phát triển kinh tế; BVMT làng nghề. Bước vào thế kỷ XXI, hầu hết ở tất cả các quốc gia có “Làng nghề” đều nhận thức rõ ràng hơn về sự suy thoái môi trường và khái niệm PTBV được đưa vào thực hiện. PTBV là “sự phát triển thỏa mãn các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng của thế hệ tương lai và các nhu cầu của tương lai”. PTBV trở thành mục tiêu chi phối của tất cả các chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề.

Một số làng nghề trong nước Việt Nam là một nước có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, ở nông thôn lấy “làng” làm đơn vị cơ sở. Làng xã Việt Nam liên kết với nhau một cách chặt chẽ, tạo thành một kết cấu vững chắc trước những biến động của tự nhiên và xã hội. Làng xã chính là nơi diễn ra mọi hoạt động sản xuất, dịch vụ, sinh hoạt và văn hoá ở nông thôn: “Làng vốn là một đơn vị tụ cư, đơn vị kinh tế, đơn vị tín ngưỡng và sinh hoạt văn hoá cộng đồng” [14]. Các làng nghề phía Bắc được hình thành từ khá sớm, cách đây 4-5 thế kỷ.

Đầu thế kỷ XX, khi nghiên cứu về làng nghề ở Việt Nam, nhà xã hội học Pierre Gourou (Pháp) đã liệt kê có khoảng 108 làng nghề ở vùng châu thổ Sông Hồng, sử dụng 450.000 lao động, khoảng 8% số dân cư ở độ tuổi trưởng thành. 6 Làng nghề tập trung ở nhiều nơi: Ven sông Hồng; Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định, Thái Bình.; ở miền Trung và miền Nam số làng nghề không nhiều như miền Bắc. Trong số những làng đã được phát hiện, có mức độ chuyên môn hoá cao, khoảng 40% dân số ở tuổi lao động đã chuyển hẳn sang sản xuất phi nông nghiệp hoặc bán nông nghiệp [4]. Hà Nội là một trong những nơi có số lượng làng nghề lớn nhất trong của vùng đồng bằng sông Hồng, đã đóng một vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh.

Có nhiều làng nghề ở Hà Nội sản xuất các đồ thủ công mỹ nghệ chất lượng cao đã thành công khi tiêu thụ sản phẩm, kể cả xuất khẩu ra thị trường quốc tế như Minh Khai, Dương Liễu, Cát Quế, Duyên Thái. Hiện nay, số lượng các làng nghề Việt Nam có xu hướng tăng; chất lượng sản phẩm cũng được chú trọng nên các áp lực tới môi trường từ hoạt động của làng nghề ngày một lớn. Hệ thống làng nghề ở Hà Nội được hình thành và phân bố tập trung hai bên tả hữu ngạn sông Hồng, sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tích. Theo điều tra của Tổng cục Thống kê (2012), Hà Nội hiện có 174 xã, 282 làng có nghề sản xuất tiểu thủ công nghiệp (TTCN), trong đó có 120 làng nghề đã được UBND tỉnh Hà Tây (cũ) quyết định cấp bằng công nhận đạt tiêu chuẩn làng nghề.

Những huyện có nhiều làng nghề là Thường Tín 26 làng, Phú Xuyên 24 làng, Thanh Oai 20 làng, Quốc Oai 13 làng, Hoài Đức 10 làng, Chương Mỹ 9 làng, còn lại các huyện, thị khác có từ 2 đến 7 làng [17]. Tổng số lao động tham gia sản xuất trong các làng nghề khoảng 160.000 người trong đó số lao động chuyên TTCN khoảng 16%, lao động kiêm TTCN khoảng 58%, lao động dịch vụ khoảng 5%, lao động thuần nông khoảng 21%. Nói chung các làng nghề ngoài thành Hà Nội đã đóng một vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông thôn. Có nhiều làng nghề sản xuất các đồ thủ công mỹ nghệ, chế biến lương thực thực phẩm đã có khả năng chiếm lĩnh thị trường trong nước và xuất khẩu.

Mặt khác nhiều làng nghề khác sản xuất các mặt hàng truyền thống và các mặt hàng thông dụng cho tiêu thụ nội địa lại đang gặp nhiều khó khăn. 7 Trong những năm gần đây, có khá nhiều các nghiên cứu về làng nghề, vấn đề môi trường làng nghề đang được nhiều người quan tâm và thực tế thì vấn đề này đang gây nhiều bức xúc và nan giải đối với kinh tế xã hội nói chung như Đề tài "Nghiên cứu thực trạng môi trường sức khỏe ở làng nghề làm bún Phú Đô, huyện Từ Liêm, TP Hà Nội. Đề xuất một số giải pháp cần thiết", Luận án tiến sĩ Y học của Lê Đức Thọ, năm 2008;. Bên cạnh đó có nhiều nghiên cứu về sức khỏe làng nghề cho thấy tình trạng sức khỏe các làng nghề phía Bắc đều trong tình trạng báo động.

Tỷ lệ người lao động có phương tiện bảo hộ đạt Tiêu chuẩn vệ sinh lao động thấp (22,5%); 100% các hộ sản xuất chế biến lương thực – thực phẩm nước thải không qua xử lý, đổ thẳng ra cống rãnh. Nồng độ các chất khí gây ô nhiễm trong môi trường (H2S, NH3…) có đến 3/5; 1/5 mẫu không đạt yêu cầu.