Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Khóa luận tốt nghiệp đại học với đề tài "Đánh giá hành vi của khách hàng cá nhân sau khi mua sản phẩm nhãn hàng riêng tại siêu thị Co.opmart Huế" được thực hiện bởi sinh viên Trương Đặng Như Quỳnh, thuộc Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế (niên khóa 2014 – 2018). Nghiên cứu thuộc chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, tập trung vào lĩnh vực hành vi người tiêu dùng và quản trị bán lẻ hiện đại.
Lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ sự chuyển dịch mạnh mẽ của thị trường bán lẻ Việt Nam nói chung và địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng trong giai đoạn 2014 – 2018. Trước sự cạnh tranh gay gắt từ nhiều hình thức phân phối, các chuỗi siêu thị lớn đã phát triển chiến lược nhãn hàng riêng (private label brands hay store brands) nhằm giảm sự phụ thuộc vào các nhãn hiệu quốc gia (national brands), cắt giảm chi phí trung gian, nâng cao biên lợi nhuận và gia tăng mức độ gắn kết của người tiêu dùng đối với thương hiệu bán lẻ. Hệ thống siêu thị Co.opmart thuộc Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại Thành phố Hồ Chí Minh (Saigon Co.op) là một trong những đơn vị tiên phong phân phối hàng nhãn riêng tại Việt Nam. Tuy nhiên, hành vi của khách hàng cá nhân không kết thúc tại thời điểm chi trả tiền để sở hữu sản phẩm, mà giai đoạn sau mua (post-purchase stage) mới là yếu tố quyết định sự gắn kết lâu dài, hành vi tiêu dùng lặp lại cũng như hiệu ứng truyền miệng tích cực. Tại chi nhánh Co.opmart Huế, việc đánh giá khách quan phản ứng, mức độ hài lòng và những động thái sau khi trải nghiệm sản phẩm nhãn hàng riêng đóng vai trò then chốt đối với hiệu quả kinh doanh của siêu thị.
Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác lập rõ ràng theo các nội dung sau:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và các khái niệm học thuật liên quan đến nhãn hàng riêng, hành vi của người tiêu dùng và các khía cạnh thuộc giai đoạn sau mua của khách hàng cá nhân.
- Phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh các dòng sản phẩm nhãn hàng riêng tại siêu thị Co.opmart Huế và đánh giá hành vi sau mua của nhóm khách hàng cá nhân trực tiếp tiêu dùng các sản phẩm này trên địa bàn.
- Đề xuất hệ thống các định hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện chất lượng sản phẩm, gia tăng sự thỏa mãn và thúc đẩy những hành vi sau mua tích cực của khách hàng cá nhân đối với nhãn hàng riêng tại siêu thị Co.opmart Huế.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hành vi của khách hàng cá nhân sau khi mua sản phẩm nhãn hàng riêng. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian được giới hạn tại địa bàn thành phố Huế, tập trung khảo sát trực tiếp tại siêu thị Co.opmart Huế (số 06 Trần Hưng Đạo, thành phố Huế). Phạm vi nghiên cứu về mặt thời gian phản ánh giai đoạn học tập, thu thập dữ liệu và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp trong niên khóa 2014 – 2018.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết quản trị bán lẻ hiện đại và các mô hình hành vi người tiêu dùng. Trọng tâm lý luận xoay quanh khái niệm nhãn hàng riêng (Private Label Brands) – những sản phẩm mang thương hiệu của chính nhà phân phối hoặc do nhà phân phối kiểm soát việc sản xuất và phân phối độc quyền. Đề tài vận dụng lý thuyết về các giai đoạn của quá trình quyết định mua hàng của người tiêu dùng cá nhân, trong đó giai đoạn sau mua bao gồm các thành tố chính: cảm nhận sau mua (kết quả của việc đối chiếu giữa kỳ vọng ban đầu và trải nghiệm thực tế sử dụng), sự thỏa mãn hoặc không thỏa mãn của khách hàng (customer satisfaction/dissatisfaction), hành vi phàn nàn/khiếu nại (complaint behavior), hành vi mua lặp lại (repurchase behavior) và hành vi truyền miệng (word-of-mouth communication).
Về mặt phương pháp luận, tác giả vận dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội phổ biến trong khối ngành kinh tế và quản trị kinh doanh:
- Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa số liệu từ các báo cáo hoạt động kinh doanh, báo cáo về danh mục sản phẩm nhãn hàng riêng của Co.opmart, các tài liệu lưu hành nội bộ tại siêu thị Co.opmart Huế, các nghiên cứu chuyên khảo, luận văn, bài báo khoa học và các nguồn dữ liệu thống kê liên quan đến thị trường bán lẻ.
- Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Triển khai thu thập dữ liệu thực tế thông qua việc xây dựng bảng hỏi khảo sát (questionnaire) cấu trúc dành riêng cho nhóm khách hàng cá nhân đã từng mua và sử dụng sản phẩm nhãn hàng riêng tại siêu thị Co.opmart Huế. Quá trình chọn mẫu được thực hiện theo phương pháp chọn mẫu trực tiếp tại điểm bán.
- Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm phân tích thống kê để tiến hành thống kê mô tả (descriptive statistics) đối với cơ cấu mẫu điều tra, phân tích tần số, tính toán giá trị trung bình (mean), độ lệch chuẩn, đánh giá mức độ đồng ý của khách hàng qua thang đo khoảng cách Likert, đồng thời thực hiện các phép so sánh nhằm nhận diện sự khác biệt trong hành vi của các nhóm khách hàng theo các biến nhân khẩu học.
Nguồn dữ liệu của khóa luận đảm bảo tính đối chứng giữa số liệu quản trị thứ cấp tại chi nhánh siêu thị và dữ liệu sơ cấp thu thập từ chính người tiêu dùng tại thị trường địa phương.
Nội dung chính theo từng chương
Kết cấu nội dung của khóa luận tốt nghiệp được tổ chức thành ba chương chính theo quy chuẩn đào tạo của Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế:
Chương 1: Cơ sở lý luận về nhãn hàng riêng và hành vi sau mua của khách hàng cá nhân
Chương này tập trung trình bày hệ thống lý thuyết nền tảng phục vụ cho đề tài nghiên cứu. Tác giả làm rõ bản chất kinh tế của nhãn hàng riêng trong chiến lược phát triển của các nhà bán lẻ hiện đại, phân loại các dòng nhãn hàng riêng dựa trên mục tiêu định vị (từ dòng hàng giá rẻ nhằm cạnh tranh trực diện về giá đến dòng hàng tiêu chuẩn và dòng hàng cao cấp).
Tiếp đó, chương 1 đi sâu vào các cấu phần của hành vi sau mua. Tác giả phân tích lý thuyết kỳ vọng – cảm nhận: nếu chất lượng cảm nhận thực tế vượt qua kỳ vọng, khách hàng sẽ đạt trạng thái thỏa mãn cao; ngược lại, nếu chất lượng không đạt kỳ vọng, khách hàng sẽ rơi vào trạng thái thất vọng, dẫn đến hành vi khiếu nại, từ bỏ thương hiệu hoặc lan truyền thông tin tiêu cực. Đồng thời, chương này cũng phân tích mối quan hệ giữa sự thỏa mãn và lòng trung thành của người tiêu dùng, chỉ ra rằng sự thỏa mãn là điều kiện cần nhưng chưa đủ để tạo nên hành vi mua lặp lại nếu thiếu các chiến lược duy trì quan hệ khách hàng hiệu quả.
Chương 2: Đánh giá hành vi của khách hàng cá nhân sau khi mua sản phẩm nhãn hàng riêng tại siêu thị Co.opmart Huế
Nội dung chương 2 mở đầu bằng việc giới thiệu quá trình hình thành, phát triển, cơ cấu tổ chức và tình hình hoạt động kinh doanh của siêu thị Co.opmart Huế. Tác giả trình bày thực trạng triển khai kinh doanh các sản phẩm mang nhãn hàng riêng của hệ thống Saigon Co.op tại chi nhánh Huế, bao gồm các nhóm ngành hàng chủ lực như thực phẩm thiết yếu, hóa mỹ phẩm, đồ dùng gia đình và may mặc.
Phần trọng tâm của chương 2 là kết quả phân tích số liệu điều tra khách hàng cá nhân tại siêu thị. Tác giả phân tích cơ cấu mẫu khảo sát theo các đặc điểm nhân khẩu học bao gồm giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp, mức thu nhập và tần suất mua sắm tại siêu thị. Từ dữ liệu sơ cấp, tác giả đánh giá chi tiết nhận thức và trải nghiệm của khách hàng đối với các thuộc tính của sản phẩm nhãn hàng riêng như chất lượng sử dụng, mức độ an toàn vệ sinh thực phẩm, quy cách đóng gói, nhãn mác thông tin và mức độ hợp lý của giá bán.
| Nhóm nội dung khảo sát |
Tiêu chí phân tích cụ thể |
Kết quả ghi nhận từ khảo sát |
| Đặc điểm mẫu khảo sát |
Giới tính, độ tuổi, thu nhập, nghề nghiệp |
Phản ánh cơ cấu khách hàng mua sắm tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình tại thành phố Huế |
| Đánh giá thuộc tính sản phẩm |
Mức giá, chất lượng cảm nhận, mẫu mã bao bì |
Khách hàng đánh giá cao tính cạnh tranh về giá; yêu cầu cải thiện thêm về bao bì và chất lượng cảm nhận |
| Mức độ thỏa mãn chung |
Mức độ đáp ứng kỳ vọng sử dụng |
Phần lớn khách hàng ghi nhận mức độ hài lòng ở mức chấp nhận được so với chi phí bỏ ra |
| Hành vi sau mua |
Mua lặp lại, truyền miệng, khiếu nại |
Tỷ lệ có ý định tiếp tục mua sắm cao; xu hướng giới thiệu người quen phụ thuộc vào độ ổn định chất lượng |
Dữ liệu khảo sát chỉ ra rằng lợi thế cạnh tranh lớn nhất của sản phẩm nhãn hàng riêng Co.opmart trong mắt người tiêu dùng tại Huế là mức giá tiết kiệm hơn đáng kể so với các nhãn hiệu quốc gia có công năng tương đương. Tuy nhiên, mức độ thỏa mãn sau khi sử dụng có sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm ngành hàng: các mặt hàng đồ dùng và hóa phẩm thông thường nhận được đánh giá ổn định hơn so với nhóm hàng thực phẩm chế biến sẵn. Đối với hành vi phàn nàn, phần lớn khách hàng khi gặp sự cố nhỏ thường có xu hướng âm thầm chuyển đổi sang nhãn hiệu khác thay vì trực tiếp khiếu nại tại quầy dịch vụ khách hàng của siêu thị.
Chương 3: Định hướng và giải pháp thúc đẩy hành vi tích cực của khách hàng sau khi mua sản phẩm nhãn hàng riêng tại siêu thị Co.opmart Huế
Trên cơ sở kết quả phân tích thực trạng ở chương 2, chương 3 đề xuất định hướng phát triển nhãn hàng riêng và các nhóm giải pháp mang tính khả thi nhằm tác động tích cực đến tâm lý và hành vi của khách hàng sau khi mua.
Các giải pháp được xây dựng đồng bộ theo các nhóm nghiệp vụ bán lẻ:
- Giải pháp về chất lượng sản phẩm: Tăng cường kiểm soát chất lượng từ khâu chọn lựa nhà sản xuất gia công; chuẩn hóa quy trình bảo quản hàng hóa tại kho và trên quầy kệ siêu thị; duy trì tính đồng nhất của chất lượng sản phẩm qua các lô hàng.
- Giải pháp về bao bì và nhận diện thương hiệu: Cải tiến thiết kế mẫu mã, hoàn thiện quy cách đóng gói tiện dụng, cung cấp thông tin minh bạch, rõ ràng về nguồn gốc xuất xứ và hạn sử dụng nhằm gia tăng độ tin cậy khi người tiêu dùng sử dụng sản phẩm tại nhà.
- Giải pháp về chính sách giá và chương trình kích cầu sau mua: Duy trì khoảng cách giá hợp lý so với các nhãn hiệu quốc gia; áp dụng các chương trình tích điểm ưu đãi, chính sách chiết khấu dành riêng cho khách hàng thành viên khi mua lặp lại sản phẩm nhãn hàng riêng.
- Giải pháp về dịch vụ khách hàng và xử lý thông tin phản hồi: Hoàn thiện quy trình tiếp nhận, giải quyết thỏa đáng các khiếu nại sau mua; chủ động thu thập ý kiến khách hàng định kỳ để kịp thời khắc phục các điểm chưa hoàn thiện của sản phẩm.
Kết quả và đóng góp
Về kết quả nghiên cứu, khóa luận đã phác họa bức tranh toàn diện về hành vi của người tiêu dùng cá nhân trên địa bàn thành phố Huế đối với dòng sản phẩm nhãn hàng riêng tại siêu thị Co.opmart Huế trong giai đoạn 2014 – 2018. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng hành vi sau mua của người tiêu dùng chịu tác động trực tiếp bởi mối quan hệ giữa giá cả cảm nhận và chất lượng thực tế. Khách hàng cá nhân tại Huế có xu hướng cẩn trọng, đề cao tính tiết kiệm nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao về độ an toàn và sự ổn định chất lượng. Đề tài đã chỉ ra sự tồn tại của khoảng cách giữa kỳ vọng ban đầu và trải nghiệm thực tế ở một số nhóm mặt hàng, dẫn đến việc hạn chế tần suất mua lặp lại.
Về mặt giải pháp, tác giả đã cung cấp hệ thống kiến nghị bám sát đặc thù vận hành của chi nhánh Co.opmart Huế. Các đề xuất không dừng lại ở khâu bán hàng mà chú trọng vào chuỗi trải nghiệm sau mua, đặc biệt là việc xây dựng cơ chế bảo hành, đổi trả thuận tiện và minh bạch thông tin sản phẩm, giúp xóa bỏ tâm lý hoài nghi về chất lượng của sản phẩm nhãn hàng riêng.
Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, khóa luận đóng góp vào việc kiểm chứng lý thuyết hành vi sau mua trong bối cảnh phân phối hiện đại tại thị trường cấp tỉnh của khu vực miền Trung. Đối với siêu thị Co.opmart Huế, đề tài cung cấp các căn cứ khảo sát thực tế giúp ban điều hành chi nhánh nhìn nhận rõ điểm mạnh và điểm hạn chế của danh mục nhãn hàng riêng, từ đó có cơ sở điều chỉnh chiến lược tiếp thị, phân bổ quầy kệ và chăm sóc khách hàng nhằm xây dựng lòng trung thành thương hiệu bền vững.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Bên cạnh những kết quả đạt được, khóa luận tồn tại một số hạn chế nhất định xuất phát từ điều kiện thực hiện của một nghiên cứu tốt nghiệp đại học:
- Về phạm vi không gian: Khảo sát mới chỉ được thực hiện tại duy nhất điểm bán siêu thị Co.opmart Huế, chưa mở rộng đối sánh với các siêu thị hoặc trung tâm thương mại khác trên địa bàn, cũng như chưa có sự so sánh giữa các chi nhánh Co.opmart tại các tỉnh lân cận thuộc khu vực miền Trung.
- Về phân loại sản phẩm: Nghiên cứu tiếp cận nhãn hàng riêng dưới góc nhìn tổng thể của toàn bộ danh mục, chưa phân tách chuyên sâu hành vi sau mua theo từng phân nhóm mặt hàng cụ thể (như thực phẩm tươi sống, hàng tiêu dùng nhanh, hàng gia dụng).
- Về phương pháp đo lường: Dữ liệu phân tích chủ yếu dựa trên các kỹ thuật thống kê mô tả và so sánh nhóm, chưa áp dụng các mô hình cấu trúc tuyến tính phức tạp để lượng hóa trọng số tác động của từng nhân tố đến lòng trung thành sau mua.
Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng quy mô điều tra đa địa điểm, tiến hành phân tích sâu hành vi người tiêu dùng theo từng dòng nhãn riêng cụ thể, và ứng dụng các mô hình kinh tế lượng chuyên sâu hơn để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật hữu ích cho sinh viên các ngành Quản trị Kinh doanh, Marketing, Thương mại điện tử và Quản trị chuỗi cung ứng. Tài liệu cung cấp cách tiếp cận thực tế về phương pháp xây dựng bảng hỏi khảo sát hành vi khách hàng, kỹ thuật phân tích số liệu thống kê trong kinh doanh và quy trình xây dựng báo cáo tốt nghiệp khối ngành kinh tế.
Đối với các nhà quản trị bán lẻ và các chuyên viên marketing tại các chuỗi siêu thị, đặc biệt là hệ thống Co.opmart, khóa luận cung cấp góc nhìn tham khảo thiết thực về tâm lý người tiêu dùng địa phương đối với nhãn hàng riêng, từ đó hỗ trợ cho việc xây dựng chính sách định giá, trưng bày và quản trị dịch vụ khách hàng sau bán.
Câu hỏi thường gặp
1. Khóa luận nghiên cứu về hành vi của nhóm đối tượng nào và tại địa điểm cụ thể nào?
Khóa luận nghiên cứu về hành vi sau khi mua sản phẩm nhãn hàng riêng của nhóm khách hàng cá nhân trực tiếp tiêu dùng, được khảo sát tại siêu thị Co.opmart Huế (địa chỉ số 06 Trần Hưng Đạo, thành phố Huế).
2. Nhãn hàng riêng trong nghiên cứu này bao gồm những dòng sản phẩm nào của siêu thị?
Nhãn hàng riêng trong nghiên cứu là các sản phẩm do Saigon Co.op đặt hàng gia công hoặc sản xuất độc quyền mang các nhãn hiệu của hệ thống siêu thị, bao gồm các nhóm ngành hàng thực phẩm, hóa mỹ phẩm, hàng đồ dùng gia đình và may mặc lưu hành tại Co.opmart Huế.
3. Khung phân tích hành vi sau mua trong đề tài tập trung vào các khía cạnh chính nào?
Khung phân tích tập trung vào các khía cạnh: mức độ hài lòng/thỏa mãn sau khi trải nghiệm thực tế, hành vi mua lặp lại, hành vi truyền miệng (chia sẻ thông tin tích cực hoặc tiêu cực cho người khác) và hành vi phản hồi/khiếu nại khi sản phẩm không đáp ứng kỳ vọng.
4. Dữ liệu nghiên cứu của khóa luận được thu thập bằng phương pháp nào?
Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo hoạt động kinh doanh của siêu thị Co.opmart Huế và dữ liệu sơ cấp thu thập thông qua phát bảng hỏi khảo sát trực tiếp đối với khách hàng cá nhân mua sắm tại điểm bán.
5. Đâu là định hướng giải pháp trọng tâm mà tác giả đưa ra để duy trì hành vi mua lặp lại?
Tác giả đề xuất tập trung vào việc chuẩn hóa và kiểm soát ổn định chất lượng hàng hóa, cải tiến mẫu mã bao bì cung cấp thông tin minh bạch, duy trì chính sách giá cạnh tranh hợp lý và xây dựng quy trình tiếp nhận, xử lý khiếu nại sau mua nhanh chóng, thuận tiện cho khách hàng.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trương Đặng Như Quỳnh tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế là một công trình nghiên cứu ứng dụng có cấu trúc chuẩn mực về hành vi người tiêu dùng trong lĩnh vực bán lẻ. Thông qua việc phân tích thực trạng trải nghiệm của khách hàng cá nhân đối với nhãn hàng riêng tại siêu thị Co.opmart Huế, đề tài đã làm rõ mối liên hệ giữa chất lượng cảm nhận, sự thỏa mãn và hành vi sau mua. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính khả thi, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị danh mục nhãn hàng riêng và củng cố vị thế cạnh tranh của siêu thị trên thị trường địa phương.