Nghiên Cứu Đánh Giá Giá Trị Bảo Tồn Khu Hệ Thú Ở Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Hữu Liên, Tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá giá trị bảo tồn khu hệ thú và đề xuất giải pháp quản lý tại khu bảo tồn thiên nhiên Lạng Sơn.

• Tác giả: Lê Anh Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Đặng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Bảo Vệ Rừng
• Đề tài: Đánh Giá Giá Trị Bảo Tồn Khu Hệ Thú Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Hữu Liên, Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. VAI TRÒ CÁC KBTTN TRONG BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC
• 1.2. TÌNH TRẠNG BẢO TỒN THÚ HOANG DÃ Ở VIỆT NAM
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 2.2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
• 2.3.1. Vị trí địa lý
• 2.3.2. Địa hình
• 2.3.3. Khí tượng - Thuỷ văn
• 2.4. HIỆN TRẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
• 2.4.1. Thảm thực vật

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giá Trị Bảo Tồn Khu Hệ Thú Hữu Liên Lạng Sơn

Khu Bảo tồn Thiên nhiên (KBTTN) Hữu Liên, Lạng Sơn, được thành lập với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và các loài động vật quý hiếm. Nơi đây sở hữu hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi đặc trưng, có vai trò quan trọng trong phòng hộ đầu nguồn Sông Thương. KBTTN Hữu Liên ghi nhận sự đa dạng về thành phần loài sinh vật, bao gồm nhiều loài thực vật và động vật có giá trị bảo tồn cao như Nghiến, Trai lý, Hoàng đàn, Hươu xạ, Hổ, Báo, Sơn dương, Tắc kè. Tuy nhiên, hiện trạng khu hệ thú đang chịu nhiều áp lực từ các hoạt động khai thác trái phép và suy thoái sinh cảnh. Việc đánh giá giá trị bảo tồn và đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả là vô cùng cần thiết để bảo vệ khu hệ động vật Việt Nam này.

1.1. Vị trí và Đặc điểm Địa lý Khu Bảo Tồn Hữu Liên

KBTTN Hữu Liên nằm ở phía tây nam tỉnh Lạng Sơn, bao gồm toàn bộ ranh giới tự nhiên của xã Hữu Liên và một phần các xã lân cận. Khu vực này có địa hình núi đá vôi đặc trưng, với độ cao trung bình 300m so với mực nước biển. Địa hình hiểm trở với nhiều suối cụt, suối ngầm và hang động. Trung tâm khu bảo tồn là khu vực núi đất với độ dốc thấp. Môi trường sống động vật Hữu Liên bị ảnh hưởng bởi địa hình và khí hậu đặc trưng.

1.2. Đa Dạng Sinh Học và Giá Trị Sinh Thái Hữu Liên

KBTTN Hữu Liên được ghi nhận có sự đa dạng về thành phần loài sinh vật và các hệ sinh thái rừng. Nơi đây có nhiều loài thực vật quý hiếm như Nghiến (Buretiodendron tonkinensis), Trai lý (Garcinia fagraeoides), Hoàng đàn (Cupressus torulosa). Đồng thời, cũng có nhiều loài động vật quý hiếm Hữu Liên có giá trị bảo tồn cao như Hươu xạ (Moschus berezovskii), Hổ (Panthera tigris), báo (Panthera pardus), sơn dương (Capricornis sumatraensis), tắc kè (Gerko gerko). Giá trị sinh thái Hữu Liên còn thể hiện ở vai trò phòng hộ đầu nguồn Sông Thương.

II. Thách Thức Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Tại Hữu Liên Lạng Sơn

Mặc dù có giá trị đa dạng sinh học cao, KBTTN Hữu Liên đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn. Tình trạng khai thác tài nguyên rừng trái phép, đốt rừng làm nương rẫy đã làm suy giảm diện tích rừng và đa dạng sinh học Hữu Liên. Quần thể thú hoang dã chịu áp lực săn bắt và suy thoái sinh cảnh. Công tác quản lý, bảo vệ và đầu tư vào khu bảo tồn chưa tương xứng với giá trị và quy mô của nó. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết các thách thức này và nâng cao hiệu quả quản lý bảo tồn.

2.1. Các Tác Nhân Đe Dọa Khu Hệ Thú Hữu Liên

Các tác nhân đe dọa khu hệ thú Hữu Liên bao gồm: Săn bắt trái phép, buôn bán động vật hoang dã, phá hủy và phân mảnh sinh cảnh sống. Nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn còn hạn chế. Việc thực thi pháp luật chưa hiệu quả do thiếu công cụ và tư liệu nhận dạng loài. Các hoạt động này gây suy giảm nghiêm trọng số lượng quần thể các loài thú hoang dã.

2.2. Thực Trạng Bảo Tồn Động Vật Hoang Dã Tại Hữu Liên

Thực trạng bảo tồn động vật hoang dã tại Hữu Liên còn nhiều hạn chế. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực từ chính phủ, nhưng việc ngăn chặn suy giảm các loài sinh vật còn gặp nhiều khó khăn. Các khu rừng đặc dụng chưa được quản lý hiệu quả, chưa kết hợp giữa bảo tồn và phát triển. Việc săn bắt, buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã chưa thể ngăn chặn triệt để.

2.3. Tác Động Môi Trường và Biến Đổi Khí Hậu

Đánh giá tác động môi trường cho thấy biến đổi khí hậu và các hoạt động kinh tế - xã hội đang gây áp lực lớn lên hệ sinh thái Hữu Liên. Sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa ảnh hưởng đến môi trường sống của các loài động vật. Các hoạt động khai thác tài nguyên, du lịch không bền vững cũng gây ra những tác động tiêu cực.

III. Phương Pháp Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Khu Hệ Thú Hữu Liên

Việc đánh giá đa dạng sinh học khu hệ thú Hữu Liên cần sử dụng các phương pháp khoa học và phù hợp. Các phương pháp bao gồm: khảo sát thực địa, phỏng vấn người dân địa phương, thu thập và phân tích mẫu vật, sử dụng các công cụ GIS để phân tích không gian phân bố của các loài. Kết quả đánh giá sẽ cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả. Cần kết hợp các phương pháp truyền thống và hiện đại để có được kết quả toàn diện và chính xác.

3.1. Khảo Sát Thực Địa và Thu Thập Dữ Liệu

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để xác định thành phần loài và phân bố động vật Hữu Liên. Các nhà nghiên cứu sẽ trực tiếp quan sát, ghi nhận các dấu vết của động vật, thu thập mẫu vật (phân, lông, xương...) để phân tích. Việc khảo sát cần được thực hiện ở nhiều địa điểm và thời điểm khác nhau để đảm bảo tính đại diện.

3.2. Phỏng Vấn Cộng Đồng và Thu Thập Thông Tin

Phỏng vấn người dân địa phương là một phương pháp hữu ích để thu thập thông tin về hiện trạng khu hệ thú và các mối đe dọa. Người dân có kiến thức bản địa sâu sắc về các loài động vật và môi trường sống của chúng. Thông tin thu thập được sẽ giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về tình hình thực tế và xây dựng các giải pháp bảo tồn phù hợp.

IV. Giải Pháp Quản Lý và Bảo Tồn Khu Hệ Thú Hữu Liên Hiệu Quả

Để bảo tồn giá trị bảo tồn khu hệ thú Hữu Liên, cần có các giải pháp quản lý và bảo tồn đồng bộ. Các giải pháp bao gồm: Tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát để ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép; nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn; xây dựng các chương trình phục hồi sinh cảnh; phát triển du lịch sinh thái bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương và các tổ chức bảo tồn.

4.1. Tăng Cường Tuần Tra và Kiểm Soát

Tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát là biện pháp quan trọng để ngăn chặn các hoạt động săn bắt trái phép và khai thác tài nguyên rừng. Cần trang bị đầy đủ phương tiện, thiết bị cho lực lượng kiểm lâm và tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng khác. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bảo tồn.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Tồn

Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của công tác bảo tồn. Cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về giá trị của đa dạng sinh học và tầm quan trọng của việc bảo vệ các loài động vật hoang dã. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

4.3. Phục Hồi Sinh Cảnh và Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Phục hồi sinh cảnh là biện pháp quan trọng để cải thiện môi trường sống của các loài động vật. Cần xây dựng các chương trình trồng rừng, phục hồi các khu vực bị suy thoái. Phát triển du lịch sinh thái bền vững có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương và góp phần vào công tác bảo tồn. Tuy nhiên, cần quản lý chặt chẽ các hoạt động du lịch để tránh gây tác động tiêu cực đến môi trường.

V. Nghiên Cứu Khu Hệ Thú Hữu Liên Kết Quả và Ứng Dụng

Các nghiên cứu khu hệ thú tại Hữu Liên đã cung cấp nhiều thông tin quan trọng về thành phần loài, phân bố và các mối đe dọa. Kết quả nghiên cứu được sử dụng để xây dựng các kế hoạch bảo tồn, quản lý và giám sát đa dạng sinh học. Cần tiếp tục đầu tư vào các nghiên cứu khoa học để có thêm thông tin và kiến thức về khu hệ thú Hữu Liên.

5.1. Xác Định Thành Phần Loài và Phân Bố Động Vật

Các nghiên cứu đã xác định được nhiều loài động vật quý hiếm có mặt tại Hữu Liên, bao gồm cả các loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN. Thông tin về phân bố của các loài giúp các nhà quản lý xác định các khu vực ưu tiên bảo tồn.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Bảo Tồn và Đề Xuất Giải Pháp

Đánh giá hiệu quả bảo tồn là cần thiết để điều chỉnh các biện pháp quản lý và bảo tồn. Các nghiên cứu giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của công tác bảo tồn và đề xuất các giải pháp cải thiện.

VI. Tương Lai Bảo Tồn Khu Hệ Thú Hữu Liên Lạng Sơn

Tương lai của giá trị bảo tồn khu hệ thú Hữu Liên phụ thuộc vào sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Cần có sự cam kết mạnh mẽ từ chính phủ, cộng đồng địa phương và các tổ chức bảo tồn. Việc áp dụng các giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả, kết hợp với sự tham gia tích cực của cộng đồng, sẽ giúp bảo vệ khu hệ thú Hữu Liên cho các thế hệ tương lai.

6.1. Phát Triển Bền Vững và Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Phát triển bền vững là chìa khóa để bảo tồn đa dạng sinh học. Cần tìm kiếm các mô hình phát triển kinh tế - xã hội không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và các loài động vật hoang dã.

6.2. Hợp Tác Quốc Tế và Chia Sẻ Kinh Nghiệm

Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm là cần thiết để nâng cao năng lực bảo tồn. Cần học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác trong việc quản lý và bảo tồn các khu bảo tồn thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Hữu Liên, tỉnh Lạng Sơn, với diện tích 10.640 ha, là một trong những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao tại Việt Nam, đặc biệt về khu hệ thú. Theo các số liệu điều tra, khu bảo tồn này ghi nhận sự hiện diện của 93 loài thú, chiếm khoảng 28,3% tổng số loài thú của Việt Nam. Tuy nhiên, tài nguyên đa dạng sinh học tại đây đang chịu nhiều áp lực từ các hoạt động khai thác tài nguyên không bền vững, săn bắt trái phép và suy thoái sinh cảnh. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá giá trị bảo tồn khu hệ thú, xác định các tác nhân đe dọa và đề xuất giải pháp quản lý bảo tồn hiệu quả tại KBTTN Hữu Liên trong giai đoạn từ năm 2008 đến 2010. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ các loài quý hiếm như hươu xạ, gấu ngựa, báo hoa mai, góp phần duy trì cân bằng sinh thái và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết bảo tồn đa dạng sinh học, bao gồm:

• Bảo tồn tại chỗ (in-situ): Bảo vệ các loài và hệ sinh thái trong môi trường tự nhiên, thông qua việc thành lập và quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên.
• Lý thuyết đa dạng sinh học: Đánh giá sự phong phú về loài, tính đặc hữu và mức độ đe dọa của các loài trong khu vực nghiên cứu.
• Mô hình tác động con người đến đa dạng sinh học: Phân tích các yếu tố xã hội, kinh tế ảnh hưởng đến hoạt động khai thác và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

Các khái niệm chính bao gồm: khu hệ thú, đa dạng sinh học, tác nhân đe dọa, bảo tồn động vật hoang dã, và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ nhiều nguồn: khảo sát thực địa, phỏng vấn 100 hộ dân tại 12 thôn xã Hữu Liên, phân tích mẫu vật tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, và các tài liệu kế thừa từ các dự án, báo cáo liên quan. Cỡ mẫu khảo sát gồm 100 hộ gia đình, được chọn ngẫu nhiên theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp với phỏng vấn chuyên sâu các cán bộ quản lý và thợ săn địa phương.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS để kiểm tra mối liên hệ giữa các yếu tố xã hội và nhận thức bảo tồn, đồng thời ứng dụng Mapinfo 9.0 để xây dựng bản đồ chuyên đề về địa hình, thảm thực vật và phân bố loài. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 11/2008 đến tháng 6/2010, chia thành 5 giai đoạn: thu thập dữ liệu, khảo sát thực địa lần 1, xử lý số liệu, khảo sát thực địa lần 2 và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng loài thú tại KBTTN Hữu Liên: Ghi nhận 93 loài thú thuộc 28 họ và 9 bộ, chiếm 28,3% số loài thú Việt Nam. Bộ gặm nhấm đa dạng nhất với 29 loài, tiếp theo là bộ ăn thịt với 25 loài. So sánh với các khu bảo tồn khác trong vùng Bắc Bộ, KBTTN Hữu Liên có số họ và bộ đa dạng hơn, dù diện tích nhỏ hơn nhiều khu vực khác.

2. Loài đặc hữu và bị đe dọa: Có 33 loài thú có giá trị bảo tồn cao, trong đó 9 loài đặc hữu (chiếm 9,68%), 25 loài nằm trong danh lục đỏ IUCN (chiếm 26,88%), 28 loài trong Sách Đỏ Việt Nam (chiếm 30,10%), và 29 loài được pháp luật Việt Nam bảo vệ (chiếm 31,18%). Các loài có mức đe dọa cao gồm hươu xạ (CR), gấu ngựa (EN), báo hoa mai (CR).

3. Tác nhân đe dọa chính: Hoạt động săn bắn trái phép diễn ra quanh năm, tập trung mạnh từ tháng 9 đến tháng 4, với các loài bị săn bắt phổ biến như sóc, cầy, hươu, khỉ. Khai thác gỗ trái phép gây suy thoái sinh cảnh nghiêm trọng, với việc khai thác các loài gỗ quý như hoàng đàn, nghiến, trai lý. Hoạt động chăn thả gia súc thả rông chiếm 63,1% số hộ, gây quấy nhiễu sinh cảnh và tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

4. Nhận thức cộng đồng: 96% người dân hiểu rõ tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học, nhưng 70% không nhận biết được ranh giới khu bảo tồn. Thu nhập trung bình của hộ gia đình là 41,58 triệu đồng/năm, trong đó gần 50% thu nhập đến từ tài nguyên rừng, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào rừng. Mối liên hệ giữa dân tộc và kiến thức bảo tồn được xác định qua phân tích thống kê với mức ý nghĩa phù hợp.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy KBTTN Hữu Liên là khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao, đặc biệt về khu hệ thú với nhiều loài quý hiếm và đặc hữu. Tuy nhiên, các hoạt động khai thác tài nguyên không bền vững và săn bắt trái phép đang đe dọa nghiêm trọng sự tồn tại của các loài này. So sánh với các khu bảo tồn khác trong vùng, KBTTN Hữu Liên có sự đa dạng về họ và bộ thú cao hơn, nhưng diện tích nhỏ hơn, làm tăng áp lực lên tài nguyên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố số lượng loài theo bộ, bảng thống kê các loài đặc hữu và mức độ đe dọa, cũng như bản đồ phân bố các loài ưu tiên bảo tồn. Việc nhận thức bảo tồn của cộng đồng tuy khá tốt nhưng còn hạn chế về hiểu biết ranh giới và quy định pháp luật, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý bảo tồn.

Các kết quả phù hợp với báo cáo của ngành và các nghiên cứu trước đây, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc kết hợp quản lý bảo tồn với phát triển kinh tế xã hội địa phương để giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác quản lý và tuần tra bảo vệ: Đẩy mạnh kiểm tra, giám sát hoạt động săn bắn và khai thác gỗ trái phép, đặc biệt trong các mùa săn bắt cao điểm (tháng 9 đến tháng 4). Chủ thể thực hiện: Ban quản lý KBTTN Hữu Liên phối hợp với lực lượng kiểm lâm. Thời gian: ngay trong năm đầu tiên và duy trì liên tục.

2. Xây dựng và duy trì vùng sinh cảnh ưu tiên bảo tồn: Khoanh vùng các khu vực có mật độ cao các loài quý hiếm như hươu xạ, gấu ngựa để bảo vệ sinh cảnh và phục hồi quần thể. Chủ thể: Ban quản lý KBTTN, các nhà khoa học. Thời gian: 2-3 năm.

3. Nâng cao nhận thức và đào tạo cộng đồng: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về bảo tồn đa dạng sinh học, quy định pháp luật và lợi ích của bảo tồn cho người dân địa phương, đặc biệt là các nhóm dân tộc thiểu số. Chủ thể: Ban quản lý KBTTN, chính quyền địa phương, các tổ chức phi chính phủ. Thời gian: liên tục trong 3 năm.

4. Phát triển các mô hình sinh kế bền vững: Hỗ trợ người dân phát triển các nghề thay thế khai thác rừng như nông nghiệp sạch, chăn nuôi có kiểm soát, du lịch sinh thái nhằm giảm phụ thuộc vào tài nguyên rừng. Chủ thể: UBND xã, các tổ chức phát triển kinh tế. Thời gian: 3-5 năm.

5. Hoàn thiện cơ chế chính sách và tăng cường thực thi pháp luật: Rà soát, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến bảo tồn động vật hoang dã, tăng cường xử lý vi phạm và hỗ trợ công tác quản lý. Chủ thể: các cơ quan quản lý nhà nước. Thời gian: 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và cán bộ bảo tồn: Sử dụng luận văn để xây dựng kế hoạch quản lý, bảo vệ khu bảo tồn, nâng cao hiệu quả công tác tuần tra và giám sát.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành sinh thái, quản lý tài nguyên: Tham khảo dữ liệu đa dạng sinh học, phương pháp nghiên cứu và phân tích tác động xã hội trong bảo tồn.

3. Chính quyền địa phương và các tổ chức phát triển cộng đồng: Áp dụng các giải pháp phát triển sinh kế bền vững, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn.

4. Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn: Sử dụng luận văn làm cơ sở để thiết kế các dự án hỗ trợ bảo tồn và phát triển bền vững tại khu vực.

Câu hỏi thường gặp

1. KBTTN Hữu Liên có bao nhiêu loài thú được ghi nhận?
   Khu bảo tồn ghi nhận 93 loài thú, chiếm khoảng 28,3% tổng số loài thú của Việt Nam, trong đó có nhiều loài quý hiếm và đặc hữu.

2. Những loài thú nào có giá trị bảo tồn đặc biệt tại đây?
   Các loài như hươu xạ, gấu ngựa, gấu chó và báo hoa mai được xác định có giá trị bảo tồn đặc biệt do mức độ đe dọa cao và vai trò sinh thái quan trọng.

3. Tác nhân đe dọa chính đối với khu hệ thú là gì?
   Hoạt động săn bắn trái phép, khai thác gỗ trái phép, phá rừng làm nương rẫy và chăn thả gia súc thả rông là những tác nhân chính gây suy giảm quần thể thú và suy thoái sinh cảnh.

4. Cộng đồng dân cư địa phương có nhận thức như thế nào về bảo tồn?
   Đa số người dân có nhận thức khá tốt về tầm quan trọng của bảo tồn, tuy nhiên vẫn còn hạn chế trong việc nhận biết ranh giới khu bảo tồn và các quy định pháp luật liên quan.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả bảo tồn?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường quản lý, khoanh vùng sinh cảnh ưu tiên, nâng cao nhận thức cộng đồng, phát triển sinh kế bền vững và hoàn thiện chính sách pháp luật.

Kết luận

• KBTTN Hữu Liên là khu vực có đa dạng sinh học cao với 93 loài thú, trong đó nhiều loài quý hiếm và đặc hữu cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
• Các hoạt động săn bắn và khai thác tài nguyên trái phép đang đe dọa nghiêm trọng sự tồn tại của các loài thú và sinh cảnh tự nhiên.
• Nhận thức bảo tồn của cộng đồng địa phương khá tốt nhưng còn nhiều hạn chế về hiểu biết pháp luật và ranh giới khu bảo tồn.
• Đề xuất các giải pháp quản lý bảo tồn toàn diện, kết hợp với phát triển kinh tế xã hội nhằm giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên.
• Tiếp tục nghiên cứu, giám sát và cập nhật dữ liệu đa dạng sinh học để điều chỉnh chính sách bảo tồn phù hợp trong các giai đoạn tiếp theo.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên tại KBTTN Hữu Liên!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. VAI TRÒ CÁC KBTTN TRONG BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC Thiên nhiên Việt Nam rất giàu về đa dạng sinh học. Hiện nay, hệ thực vật đã thống kê được 11.178 loài có mạch bậc cao (Nguyễn Nghĩa Thìn, 1997).300 loài đã được nhân dân ta sử dụng làm lương thực, thực phẩm và nhiều công dụng khác. Hệ thực vật Việt Nam có tính đặc hữu cao (Thái Văn Trừng, 1970).

Nhiều loài thực vật mới đang còn được thống kê, mô tả. Những năm gần đây có thêm nhiều loài thực vật mới được phát hiện trong đó đáng chú ý là các loài lan quý trong đó có một loài đã từng bị coi là tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Hệ động vật Việt Nam rất phong phú, các nhà động vật học đã thống kế được 322 loài và phân loài thú, 828 loài chim, 458 loài bò sát, 162 loài ếch nhái, 547 loài cá nước ngọt, 2.000 loài côn trùng và hàng chục ngàn loài động vật không xương sống (Nguyễn Xuân Đặng và cs., 2009; Võ Quý, 1997; Nguyễn Văn Sáng và cs. Số dạng đặc hữu cũng rất phong phú với hơn 100 loài và phân loài chim, 78 loài và phân loài thú.

Rất nhiều loài có giá trị thực tiễn cao và ý nghĩa bảo tồn lớn. Cũng như thực vật, nhiều loài động vật vẫn đang tiếp tục được thống kê và mô tả mới cho Việt Nam và cho khoa học. Việt Nam rất đa dạng các hệ sinh thái, bao gồm nhiều kiểu rừng khác nhau từ kiểu rừng kín thường xanh đến kiểu rừng kín rụng lá ở các độ cao khác nhau và lập địa khác nhau. Tất cả đều giàu các loại động thực vật sinh sống.

c 4 Tuy nhiên do sự tàn phá của chiến tranh và việc khai thác sử dụng không hợp lý trong hiều thập kỷ qua mà tài nguyên đa dạng sinh học của Việt Nam đã và đang bị giảm sút nghiêm trọng. Diện tích rừng suy giảm, một số loài động vật đã bị diệt vong. Nhiều loài động thực vật khác có nguy cơ bị tuyệt chủng. Sách Đỏ Việt Nam (2007) đã thống kế tới 882 loài 418 loài động vật và 464 loài thực vật của nước ta đang đứng trước nguy cơ diệt vong.

Tài nguyên đa dạng sinh học cần được bảo vệ để đáp ứng nhu cầu của xã hội ngày nay cúng như cho các thế hệ mai sau. Có 2 phương thức bảo tồn chính là: Bảo tồn tại chỗ (in-situ) và bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ). Bảo tồn tại chỗ bao gồm các phương pháp và công cụ nhằm mục đích bảo vệ các loài, các quần thể và các sinh cảnh, các hệ sinh thái trong điều kiện tự nhiên. Tuỳ theo đối tượng bảo tồn mà các hành động và cách thức quản lý thay đổi.

Thông thường bảo tồn nguyên vị được thực hiện bằng cách thành lập các khu bảo tồn và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp với từng điều kiện tự nhiên riêng có của khu vực ấy. Công ước Đa dạng sinh học (1992) mà Việt Nam là một thành viên đã xác nhận rằng thiết lập và quản lý hiệu quả hệ thống các khu bảo tồn thiên nhiên (trong đó có các RĐD) có hình thức bảo tồn đa dạng sinh học hữu hiệu nhất hiện nay và kêu gọi các nước thành viên của công ước phải thành lập hệ thống các khu bảo tồn thiên ở mỗi nước và thực hiện các biện pháp quản lý chúng một cách hiệu quả. Ở Việt Nam, khu RĐD đầu tiên của Việt Nam được thành lập ở Cúc Phương tỉnh Ninh Bình (Rừng cấm Cúc Phương, nay là VQG Cúc Phương) vào năm 1962. Cùng với sự phát triển của đất nước, công tác bảo vệ các tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn ĐDSH đã được đảng và nhà nước ta rất chú trọng.

Cho đến năm 2008, hệ thống KBTTN của Việt Nam đã bao gồm 125 khu, chiếm diện tích trên 2.5 triệu ha, chiếm gần 7.5% diện tích cả nước. TÌNH TRẠNG BẢO TỒN THÚ HOANG DÃ Ở VIỆT NAM Việt Nam được đánh giá là một trong những nước có tầm quan trọng cao nhất trong việc bảo tồn các loài thú. Cho đến nay đã có khoảng 310 loài đã được phát hiện và mô tả trên toàn bộ lãnh thổ, cả trên đất liền và ngoài biển khơi. Đặc biệt, trong những năm 90 của thế kỷ 20, có 5 loài thú lớn tiếp tục được phát hiện gồm: Sao la (Pseudoryx nghetinhensis), mang lớn (Muntiacus vuquangensis), mang Trường Sơn (Muntiacus truongsonensis), thỏ vằn (Nesolagus timminsii) và chà vá chân xám (Pygathryx cinera) đã thu hút hiều sự quan tâm của cộng đồng khoa học đối với khu hệ thú của Việt Nam.

Tuy nhiên, cũng như các loài sinh vật khác, số lượng quần thể của các loài thú hoang dã ở Việt Nam đã và đang bị suy giảm nghiêm trọng từ các hiểm họa săn bắt, buôn bán, tiêu thụ và phá hủy hay làm phân mảnh sinh cảnh sống của chúng. Mặc dù trong những năm qua, Chính phủ Việt Nam đã có nhiều nỗ lực ngăn cản làn sóng suy giảm các loài sinh vật, nhưng do nhận thức của đại bộ phận công chúng về tầm quan trọng và sự cần thiết của việc bảo tồn các loài còn hạn chế, làm cho công việc của các cơ quan chức năng và những nhà bảo tồn còn gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, việc thực thi luật pháp còn chưa hiệu quả do việc thiếu những công cụ và tư liệu cần thiết cho việc nhận dạng chính xác các loài để có những quyết định đúng đắn có lợi cho việc bảo tồn. Hiện nay, khu hệ thú Việt Nam có: + 94 loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam (2007); + 88 loài có tên trong danh lục đỏ IUCN (2009); + 62 loài có tên trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP.

Công tác bảo tồn động vật hoang dã nói chung và thú nói riêng là một thách thức rất lớn. Mặc dù có tới 128 khu RĐD đã được thành lập, nhưng chưa được quản lý hiệu quả, chưa kết hợp giữa bảo tồn và phát triển. Các khu bảo tồn chưa thể hiện sự đóng góp cho nền kinh tế và cải thiện cuộc sống của c 6 cộng đồng trong vùng vành đai. Chính vì vậy, việc săn bắt, buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã chưa thể ngăn chặn triệt để.

Các loài quý hiếm đang có nguy cơ tuyệt chủng. Mặc dù nhiều quy định về bảo tồn động, thực vật hoang dã đã được thể hiện trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, nhưng thực tế thì việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và hệ thống tổ chức quản lý nhà nước cũng như việc ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện các quy định pháp luật vẫn còn chậm. Nhiều nơi trong chỉ đạo, điều hành chỉ chú trọng tới các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế mà coi nhẹ các yêu cầu bảo vệ môi trường, đặc biệt là việc bảo vệ các động vật hoang dã. Thậm chí, có nơi còn có biểu hiện buông lỏng quản lý nhà nước.

Điều này khiến cho công tác bảo vệ môi trường và động vật hoang dã gặp những thách thức lớn cho cả trước mắt và lâu dài. Theo báo cáo của Cục cảnh sát môi trường thì tính riêng trong năm 2008, có 15 vụ mua bán trái phép động, thực vật hoang dã bị phát hiện, trong đó, vụ buôn bán, vận chuyển động vật hoang dã với số lượng lớn nhất từ trước tới nay bị phát hiện tại Quảng Ninh có tổng giá trị lô hàng lên tới trên 70. Ước tính, số lượng động, thực vật hoang dã cung cấp cho thị trường Việt Nam khoảng 3. c 7 Chương 2 MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Xác định thành phần loài và các loài có giá trị bảo tồn cao của khu hệ thú ở KBTTN Hữu Liên; - Xác định các nhân tố đe doạ đối với khu hệ thú tại KBTN Hữu Liên; - Đề xuất các giải pháp để quản lý có hiệu quả tài nguyên thú nói riêng và tài nguyên thiên nhiên nói chung tại KBTTN Hữu Liên. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2. Khu hệ thú (Mammalia) tại KBTTN Hữu Liên; 2. Cộng đồng dân cư xã Hữu Liên, huyện Hữu Lũng tỉnh Lạng Sơn và những hoạt động có liên quan đến lớp thú trong khu vực.

Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội ở KBTTN Hữu Liên 2. Điều kiện tự nhiên a) Vị trí địa lý Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Hữu Liên tỉnh Lạng Sơn bao gồm toàn bộ ranh giới tự nhiên của xã Hữu Liên và một phần ranh giới xã Yên Thịnh và Hoà Bình của huyện Hữu Lũng, một phần xã Vạn Linh huyện Chi Lăng và một phần xã Hữu Lễ huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn. KBTTN Hữu Liên nằm ở phía tây nam tỉnh Lạng Sơn, phía bắc huyện Hữu Lũng, toạ độ địa lý: - Từ 63060' đến 64090' kinh độ đông; - Từ 24007' đến 23092' vĩ độ bắc; - Phía bắc giáp xã Trấn Yên huyện Bắc Sơn; - Phía Nam giáp xã Yên Thịnh huyện Hữu Lũng; c 8 - Phía Đông giáp xã Vạn Linh huyện Chi Lăng; - Phía Tây giáp xã Hoà bình huyện Hữu Lũng và xã Nhất Tiến huyện Bắc Sơn, xã Hữu Lễ huyện Chi Lăng. b) Địa hình KBTTN Hữu Liên nằm trên khu vực núi đá vôi với độ cao trung bình 300m so với mực nước biển, có nhiều đỉnh cao trên 500m cao nhất là đỉnh kheng cao 639m.

Độ cao tuyệt đối trung bình cho toàn khu vực là 300m. Độ cao tương đối trung bình nằm trong khoảng 100m -150m. Độ dốc bình quân 350 - 500 có nhiều vách núi dốc dựng đứng. Khu vực có địa hình tương đối hiểm trở, hiện tượng Karst diễn ra mạnh thể hiện ở việc trong KBTTN có rất nhiều suối cụt, suối ngầm và các hang động.

Địa hình toàn khu vực có hình dạng như một lòng chảo, bao bọc xung quanh bởi các đỉnh và các dãy núi đá vôi, xen kẽ có các núi đất. Trung tâm của khu bảo tồn là một khu vực núi đất với độ dốc thấp. Đây là khu vực núi đá vôi chiếm ưu thế do đó địa hình gồ ghề độ dốc cao, nhiều chỗ bề mặt lởm chởm. Đất thường có diện tích hẹp và thường xen với đá.

Càng lên cao tỷ lệ đất càng ít và ngược lại. Đất trên núi đá vôi thường có thành phần cơ giới nặng từ loại thịt nhẹ đến trung bình, tầng đất mỏng thường không có cấu trúc tầng thứ rõ rệt trong mặt cắt vì chủ yếu đất hình thành do quá trình tích tụ vật chất. c) Khí tượng - Thuỷ văn Theo số liệu thu thập được từ trạm khí tượng thuỷ văn Hữu Lũng chúng tôi đã tiến hành tổng hợp được kết quả như sau: - Nhiệt độ: Khu vực nghiên cứu có nhiệt độ bình quân hàng năm là 22,70C.