Luận văn đánh giá tình trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan của người bệnh tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa thành phố sầm sơn năm 2022

Luận văn đánh giá tình trạng dinh dưỡng và yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại bệnh viện Sầm Sơn năm 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hường
• Người hướng dẫn: PGS. Ninh Thị Nhung
• Trường học: Trường Đại học Y Dược Thái Bình
• Chuyên ngành: Dinh Dưỡng
• Đề tài: Đánh Giá Tình Trạng Dinh Dưỡng Và Yếu Tố Liên Quan Đến Bệnh Nhân Tăng Huyết Áp Tại Sầm Sơn 2022
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Bình

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổ ng quan về tăng huyế t áp
• 1.2. Phân loại tăng huyết áp
• 1.3. Điều trị tăng huyết áp
• 1.4. Thực trạng tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở Việt Nam và trên thế giới
• 1.4.1. Tỷ lệ mắc
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặt Vấn Đề

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh mạn tính không lây nhiễm phổ biến, có nguy cơ cao gây ra các bệnh lý tim mạch và tử vong. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ mắc THA đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. Nghiên cứu cho thấy, tại Việt Nam, tỷ lệ người mắc THA đã lên đến 47,3% trong số người trưởng thành. Một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tình trạng THA là dinh dưỡng. Việc đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân THA tại Bệnh viện Đa khoa Sầm Sơn sẽ giúp xác định các yếu tố liên quan, từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhân.

1.1. Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân THA mà còn chỉ ra các yếu tố dinh dưỡng ảnh hưởng đến huyết áp. Việc hiểu rõ các yếu tố như chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và điều trị bệnh. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần xây dựng các chương trình giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về dinh dưỡng và quản lý huyết áp.

II. Tổng Quan Về Tăng Huyết Áp

Tăng huyết áp được định nghĩa là khi huyết áp tâm thu ≥ 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90mmHg. Tình trạng này có thể chia thành hai loại chính: tăng huyết áp tự phát và tăng huyết áp thứ phát. Các nghiên cứu cho thấy rằng, ở Việt Nam, tỷ lệ THA đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và lối sống hiện đại. Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp. Việc ăn uống không hợp lý, như tiêu thụ nhiều muối và chất béo bão hòa, có thể làm tăng nguy cơ mắc THA.

2.1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Của Tăng Huyết Áp

Các yếu tố nguy cơ của THA bao gồm tuổi tác, di truyền, lối sống không lành mạnh và tình trạng dinh dưỡng. Theo nghiên cứu, những người có chế độ ăn uống không cân bằng, thiếu rau củ và trái cây thường có nguy cơ mắc THA cao hơn. Việc nâng cao nhận thức về dinh dưỡng là cần thiết để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Các khuyến cáo về chế độ ăn uống lành mạnh, như chế độ ăn DASH, đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc giảm huyết áp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa Sầm Sơn với đối tượng là bệnh nhân THA điều trị ngoại trú. Phương pháp thu thập dữ liệu bao gồm phỏng vấn và khảo sát tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân. Các chỉ số như chỉ số khối cơ thể (BMI), vòng eo, và các chỉ số huyết áp sẽ được ghi nhận và phân tích. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu này giúp đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Thiết kế nghiên cứu là một nghiên cứu mô tả cắt ngang, cho phép thu thập thông tin về tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố liên quan một cách đồng thời. Dữ liệu sẽ được phân tích bằng các phần mềm thống kê để xác định mối liên hệ giữa tình trạng dinh dưỡng và huyết áp. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các biện pháp can thiệp nhằm cải thiện tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy, phần lớn bệnh nhân THA có tình trạng dinh dưỡng không đạt yêu cầu, với tỷ lệ thừa cân và béo phì cao. Những bệnh nhân này thường có thói quen ăn uống không lành mạnh, như tiêu thụ nhiều muối và ít rau củ. Mối liên hệ giữa tình trạng dinh dưỡng và huyết áp được thể hiện rõ qua các chỉ số đo được, cho thấy rằng việc cải thiện dinh dưỡng có thể giúp giảm huyết áp hiệu quả.

4.1. Phân Tích Tình Trạng Dinh Dưỡng

Phân tích tình trạng dinh dưỡng cho thấy có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm tuổi và giới tính. Những bệnh nhân lớn tuổi thường có tình trạng dinh dưỡng kém hơn, điều này có thể do sự giảm sút khả năng hấp thu dinh dưỡng. Ngoài ra, việc thiếu kiến thức về dinh dưỡng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Cần thiết phải có các chương trình giáo dục về dinh dưỡng cho bệnh nhân THA.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh mạn tính không lây nhiễm phổ biến, góp phần làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ và là một trong tám nguyên nhân tử vong hàng đầu hiện nay. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2020, tỷ lệ mắc THA toàn cầu là 26,4%, tương đương gần 2 tỷ người, trong đó 2/3 sống ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. Ở Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành bị THA lên đến 47,3%, với hơn 39% chưa được phát hiện và 69% chưa kiểm soát được huyết áp. Tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Sầm Sơn, mỗi tháng có gần 1.000 bệnh nhân THA điều trị ngoại trú, tuy nhiên chưa có nghiên cứu đánh giá đầy đủ về tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố liên quan đến thói quen ăn uống của nhóm bệnh nhân này.

Nghiên cứu nhằm mục tiêu mô tả tình trạng dinh dưỡng và xác định các yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của người bệnh THA điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Sầm Sơn trong năm 2022. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 350 bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, được chẩn đoán THA theo tiêu chuẩn JNC VII, thu thập trong 6 tháng từ tháng 10/2022 đến tháng 3/2023. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, điều trị và tư vấn dinh dưỡng cho người bệnh THA, góp phần giảm thiểu biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về tăng huyết áp: Định nghĩa và phân loại THA theo JNC VII và WHO, bao gồm các mức độ huyết áp và phân loại dựa trên nguyên nhân (THA tiên phát và thứ phát). Khung lý thuyết này giúp xác định tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại bệnh nhân.

• Mô hình đánh giá tình trạng dinh dưỡng: Sử dụng các chỉ số nhân trắc học như BMI, vòng eo, tỷ số vòng eo/vòng mông (WHR), tỷ trọng mỡ cơ thể, cùng với phương pháp Subjective Global Assessment (SGA) và phân tích điện trở kháng sinh học (BIA) để đánh giá toàn diện tình trạng dinh dưỡng.

• Khái niệm về các yếu tố nguy cơ THA: Bao gồm các yếu tố hành vi (ăn mặn, hút thuốc, uống rượu, ít vận động), yếu tố sinh học (tuổi, giới, tiền sử gia đình), và yếu tố môi trường xã hội (trình độ học vấn, stress).

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, tiến hành phỏng vấn và đo lường trực tiếp các chỉ số dinh dưỡng, huyết áp, xét nghiệm sinh hóa.

• Đối tượng nghiên cứu: 350 bệnh nhân THA điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Sầm Sơn, tuổi từ 18 trở lên, được chọn mẫu thuận tiện.

• Thu thập dữ liệu: Bao gồm phỏng vấn trực tiếp về nhân khẩu học, thói quen ăn uống, hoạt động thể lực, tiền sử bệnh; đo các chỉ số nhân trắc (cân nặng, chiều cao, vòng eo, vòng mông, tỷ trọng mỡ, khối nạc); đo huyết áp theo quy trình chuẩn; xét nghiệm sinh hóa gồm glucose, cholesterol, triglycerid, ure, creatinin.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 20, trình bày số liệu dưới dạng trung bình, tỷ lệ phần trăm; kiểm định t-test, chi-square; phân tích hồi quy logistic để xác định các yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng. Mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong 6 tháng (10/2022 - 3/2023), đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và xử lý số liệu chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm nhân khẩu học: Trong 350 bệnh nhân, nữ chiếm 54,9%, nam 45,1%. Đa số bệnh nhân trên 60 tuổi (77,7%), sinh sống chủ yếu tại vùng biển (89,7%). Trình độ học vấn phổ biến là trung học cơ sở và trung học phổ thông (68,9%). Thời gian mắc bệnh chủ yếu từ 1 đến dưới 5 năm (34,9%) và từ 5 đến dưới 10 năm (30%).

2. Tình trạng dinh dưỡng: Giá trị trung bình BMI là 23,7 ± 3,0 kg/m², vòng eo trung bình 84,9 ± 8,5 cm, tỷ số WHR 0,91 ± 0,06. Tỷ trọng mỡ cơ thể trung bình 29,6 ± 7,3%, khối nạc 40,0 ± 7,1 kg. Tỷ lệ thừa cân, béo phì theo BMI chiếm khoảng 27,5% theo ước tính, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế.

3. Tình trạng huyết áp và các chỉ số sinh hóa: 44,3% bệnh nhân đã kiểm soát được huyết áp, trong khi 39,4% THA độ 1, 12,6% THA độ 2 và 3,7% THA độ 3. Chỉ số glucose tăng ở 35,4%, cholesterol tăng 61,7%, triglycerid tăng 61,4%. Các chỉ số này phản ánh tình trạng rối loạn chuyển hóa phổ biến ở bệnh nhân THA.

4. Yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng: Tuổi cao, tiền sử gia đình mắc THA, thói quen ăn mặn, hút thuốc lá, uống rượu bia và ít vận động có mối liên quan chặt chẽ với tình trạng thừa cân, béo phì và kiểm soát huyết áp kém. Ví dụ, bệnh nhân có tiền sử gia đình THA có nguy cơ cao hơn gấp 4 lần so với người không có tiền sử.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình trạng dinh dưỡng của người bệnh THA tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Sầm Sơn tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, với tỷ lệ thừa cân, béo phì chiếm khoảng 27-30%. Tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt 44,3% còn thấp so với mục tiêu quốc gia đề ra, phản ánh khó khăn trong việc tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống.

Các chỉ số sinh hóa tăng cao như cholesterol và triglycerid cho thấy bệnh nhân THA thường kèm theo rối loạn chuyển hóa, làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch. Mối liên quan giữa thói quen ăn uống không hợp lý (ăn mặn, ít rau quả), hút thuốc, uống rượu và tình trạng dinh dưỡng kém là phù hợp với các nghiên cứu trước đây, nhấn mạnh vai trò của thay đổi hành vi trong quản lý bệnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố BMI theo giới, bảng so sánh tỷ lệ kiểm soát huyết áp theo nhóm tuổi và phân tích hồi quy logistic các yếu tố nguy cơ. Việc đánh giá toàn diện tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố liên quan giúp xây dựng các can thiệp phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị THA.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tư vấn dinh dưỡng cá nhân hóa: Xây dựng chương trình tư vấn dinh dưỡng phù hợp với từng nhóm bệnh nhân, tập trung vào giảm muối, tăng rau quả, kiểm soát năng lượng, thực hiện trong vòng 6 tháng, do đội ngũ bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng tại bệnh viện thực hiện.

2. Phát triển chương trình giáo dục sức khỏe và thay đổi hành vi: Tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo về lối sống lành mạnh, tác hại của hút thuốc, rượu bia và lợi ích của vận động thể lực, triển khai định kỳ hàng quý cho bệnh nhân và cộng đồng.

3. Cải thiện quản lý điều trị và theo dõi huyết áp: Áp dụng phác đồ điều trị chuẩn, kết hợp thuốc cố định liều và theo dõi định kỳ, nhằm nâng tỷ lệ kiểm soát huyết áp lên trên 50% trong 1 năm tới, do khoa Khám bệnh và phòng khám THA đảm nhiệm.

4. Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá liên tục: Thiết lập cơ sở dữ liệu quản lý bệnh nhân THA, theo dõi tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố nguy cơ, cập nhật hàng tháng để điều chỉnh kế hoạch chăm sóc kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và nhân viên y tế tại các cơ sở khám chữa bệnh: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố liên quan giúp cải thiện công tác tư vấn, điều trị và quản lý bệnh nhân THA.

2. Chuyên gia dinh dưỡng và cán bộ y tế công cộng: Thông tin chi tiết về các chỉ số dinh dưỡng và thói quen ăn uống hỗ trợ xây dựng chương trình can thiệp dinh dưỡng phù hợp cho người bệnh THA.

3. Nhà hoạch định chính sách y tế: Cơ sở khoa học để xây dựng các chiến lược phòng chống THA, nâng cao hiệu quả quản lý bệnh không lây nhiễm tại địa phương và toàn quốc.

4. Người bệnh và cộng đồng: Hiểu rõ về tầm quan trọng của dinh dưỡng và lối sống trong kiểm soát THA, từ đó chủ động thay đổi thói quen để cải thiện sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng huyết áp là gì và tại sao cần kiểm soát?
   Tăng huyết áp là tình trạng huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg. Nếu không kiểm soát, THA làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ và tử vong. Ví dụ, kiểm soát huyết áp giúp giảm 30-40% nguy cơ đột quỵ.

2. Tình trạng dinh dưỡng ảnh hưởng thế nào đến bệnh tăng huyết áp?
   Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực lên tim và mạch máu, làm tăng huyết áp. Nghiên cứu cho thấy khoảng 27,5% bệnh nhân THA có thừa cân béo phì, liên quan mật thiết đến việc kiểm soát huyết áp kém.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của người bệnh THA?
   Tuổi cao, tiền sử gia đình, thói quen ăn mặn, hút thuốc, uống rượu và ít vận động là các yếu tố chính. Ví dụ, người có tiền sử gia đình THA có nguy cơ cao hơn gấp 4 lần.

4. Làm thế nào để cải thiện tình trạng dinh dưỡng và kiểm soát huyết áp?
   Thực hiện chế độ ăn giảm muối, tăng rau quả, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục đều đặn 30 phút/ngày và tuân thủ điều trị thuốc. Các can thiệp này đã được chứng minh làm giảm huyết áp trung bình từ 4-8 mmHg.

5. Tại sao tỷ lệ kiểm soát huyết áp còn thấp ở người bệnh?
   Nguyên nhân gồm thiếu kiến thức, không tuân thủ điều trị, bỏ thuốc khi thấy huyết áp bình thường, và thói quen lối sống không lành mạnh. Cần tăng cường giáo dục và hỗ trợ liên tục để nâng cao hiệu quả điều trị.

Kết luận

• Tình trạng dinh dưỡng của người bệnh THA tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Sầm Sơn có tỷ lệ thừa cân, béo phì khoảng 27,5%, ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát huyết áp.
• Các yếu tố như tuổi, tiền sử gia đình, thói quen ăn uống, hút thuốc và hoạt động thể lực có liên quan mật thiết đến tình trạng dinh dưỡng và kiểm soát bệnh.
• Tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt 44,3%, còn thấp so với mục tiêu quốc gia, cần có các biện pháp can thiệp toàn diện.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình tư vấn dinh dưỡng, giáo dục sức khỏe và quản lý điều trị hiệu quả hơn.
• Đề xuất triển khai các giải pháp trong vòng 6-12 tháng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc và cải thiện sức khỏe người bệnh THA.

Các cơ sở y tế và chuyên gia dinh dưỡng cần phối hợp triển khai các chương trình can thiệp dựa trên kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả điều trị và phòng ngừa biến chứng tăng huyết áp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Tổ ng quan về tăng huyế t áp 1. Huyế t áp Huyết áp là áp lực cần thiết tác động lên thành của động mạch để đưa máu từ tim đến nuôi dưỡng các mô trong cơ thể. Huyết áp được tạo ra do lực co bóp của cơ tim và sức cản của thành động mạch.

Mặc dù huyết áp trung bình của một người không đổi nhưng nó cho thấy những dao động nhỏ trong suốt cả ngày - giảm khi đang thư giãn và tăng trong giây lát khi đang phấn khích hoặc căng thẳng. Huyết áp ban đêm thường thấp hơn ban ngày. Huyết áp tăng khi hoạt động, giảm khi nghỉ ngơi [6]. Tăng huyế t áp * Tăng huyết áp Khái niệm tăng huyết áp (Theo JNC VII): Tăng huyết áp là khi huyết áp tâm thu ≥ 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90mmHg [7].

* Tăng huyết áp tâm thu đơn độc Đối với người lớn tuổi huyết áp tâm thu có xu hướng tăng, huyết áp tâm trương có xu hướng giảm. Khi trị số của huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và huyết áp tâm trương ≤ 90 mmHg, được gọi là THA tâm thu đơn độc. Tỷ lệ THA tâm thu đơn độc khác nhau ở các nghiên cứu, nhưng thường thấp [7]. * Tăng huyết áp tâm trương đơn độc: Thường xảy ra ở tuổi trung niên, THA tâm trương được định nghĩa khi HATT ≤140 mmHg và HATTr ≥90 mmHg.

Một số tiền cứu cho thấy THA tâm trương đơn độc thường lành tính, nhưng vấn đề này còn đang tranh luận [7]. Phân loại tăng huyết áp Trên thực tế, có 2 cách phân loại THA được dùng phổ biến, gồm có phân loại dựa trên nguyên nhân và phân loại dựa trên mức chỉ số huyết áp. 4 * Theo nguyên nhân: - THA tự phát (tiên phát), không rõ nguyên nhân (vô căn) gọi là bệnh THA, chiếm khoảng 95% số bệnh nhân THA. - THA thứ phát là THA có nguyên nhân chiếm 5% trường hợp bị THA.

Với nhóm tăng huyết áp thứ phát, nhiều nguyên nhân đã được biết đến như hẹp động mạch chủ, bệnh mạch máu thận, suy thận, hội chứng cường Aldosterol, u tủy thượng thận [6]. * Phân loại dựa trên mức chỉ số huyết áp. Phân độ THA dựa vào chỉ số huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương hoặc chỉ một trong hai. Khi huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương không cùng mức phân độ khác nhau thì chọn mức cao hơn để xếp loại.

THA tâm thu đơn độc cũng được đánh giá theo mức biến động của huyết áp tâm trương. Phân độ THA ở người lớn theo WHO [8] Phân đô ̣ THA Huyế t áp theo WHO HATT(mmHg) HATTr(mmHg) Tố i ưu <120 <80 Bin ̀ h Thường <130 <85 Tiề n THA 130-139 85-89 THA đô ̣ 1 140-159 90-99 THA đô ̣ 2 160-179 100-109 THA đô ̣ 3 ≥180 ≥110 THA tâm thu đơn đô ̣c ≥140 ≤90 5 Bảng 1. Phân loại huyết áp ở người ≥ 18 tuổi theo JNC VII [7] Phân đô ̣ THA HATT(mmHg) HATTr(mmHg) Huyế t áp bình thường <120 <80 Tiề n THA 120-139 80-89 THA đô ̣ I 140-159 90-99 THA đô ̣ II ≥160 ≥100 Việc phân nhóm tiền THA của WHO rất có ý nghĩa dựa trên nhiều bằng chứng nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong do bệnh lý về mạch vành trong nhóm đối tượng có chỉ số này cao hơn có ý nghĩa so với mức huyết áp bình thường. Những người tiền tăng huyết áp nếu không đưa được huyết áp về bình thường sẽ tiến triển thành THA thực sự.

Nhóm này được khuyến cáo cải thiện tình trạng huyết áp thông qua thay đổi lối sống. Điều trị tăng huyết áp *Mục tiêu điều trị THA ở người lớn - Mục tiêu điều trị THA là chọn phương thức điều trị có chứng cứ giảm tối đa nguy cơ lâu dài toàn bộ về bệnh suất và tử suất tim mạch, tử vong chung. - Xác định ngưỡng HA ban đầu cần điều trị và đich HA cần đạt theo cá nhân hóa: Dựa vào độ THA, bệnh phối hợp và nhóm tuổi. Điều trị kiểm soát cùng lúc tất cả các yếu tố nguy cơ tim mạch đi kèm và các bệnh đồng mắc theo các khuyến cáo hiện hành.

- Xác định các yếu tố cản trở sự tuân thủ điều trị [6], [9]. *Điều trị không dùng thuốc Thay đổi lối sống phải được thực hiện ngay ở tất cả bệnh nhân với huyết áp bình thường cao và THA. Hiệu quả của thay đổi lối sống có thể ngăn ngừa 6 hoặc làm chậm khởi phát THA và giảm các biến cố tim mạch. Thay đổi lối sống cũng là bước đầu tiên của phác đồ điều trị bệnh tăng huyết áp.

Thay đổi lối sống có thể nâng cao hiệu quả của điều trị bệnh tăng huyết áp. Việc thay đổi lối sống nên bao gồm các vấn đề theo hướng dẫn [6]: - Giảm cân được khuyến cáo cho huyết áp bình thường cao (tiền THA) và THA cho những người có thừa cân hoặc béo phì, duy trì BMI 20-25kg/m2, vòng eo < 94 cm ở nam và < 80 cm ở nữ. - Tiết thực chế độ ăn có lợi cho tim mạch: ăn một chế độ ăn giàu ngũ cốc, trái cây, rau, chất béo không bão hòa và các sản phẩm từ sữa và giảm thực phẩm nhiều đường, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, như chế độ ăn DASH. Tăng lượng rau có hàm lượng nitrat cao được biết là làm giảm HA, chẳng hạn như rau lá và củ cải đường.

Các thực phẩm và chất dinh dưỡng có lợi khác bao gồm những loại chứa nhiều magiê, canxi và kali như bơ, các loại hạt, hạt, đậu và đậu phụ [9]. - Hạn chế ăn mặn đối với THA và tiền THA <5g muối/ngày. - Bổ sung kali ưu tiên ăn giàu chất kali cho THA và tiền THA ngoại trừ có bệnh thận mạn hay tăng kali máu hay dùng thuốc giữ kali máu. - Tăng cường hoạt động thể lực với một chương trình hợp lý (30p/ngày).

- Người bệnh THA và tiền THA được khuyến khích dùng rượu bia theo tiêu chuẩn không quá 2 đơn vị/ngày ở nam và 1 đơn vị/ngày ở nữ. - Ngưng hút thuốc lá và tránh nhiễm độc khói thuốc. *Điều trị bằng thuốc hạ huyết áp Hầu hết bệnh nhân THA cần điều trị thuốc hạ áp cùng với thay đổi lối sống để đạt hiệu quả kiểm soát tối ưu. Năm nhóm thuốc có hiệu quả giảm HA và các biến cố tim mạch qua các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng nên được chỉ định chính điều trị hạ áp.

Mặc dù liệu pháp dùng thuốc hạ áp đã chứng minh có hiệu quả nhưng tỷ lệ kiểm soát HA chung vẫn còn kém, nên 7 cần có chiến lược kết hợp thuốc cố định liều sớm với một phác đồ đơn giản nhằm gia tăng sự tuân thủ điều trị [6]. Thực trạng tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở Việt Nam và trên thế giới 1. Tỷ lệ mắc Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh tim mạch và tử vong sớm trên toàn thế giới. Do việc sử dụng rộng rãi các loại thuốc điều trị THA, HA trung bình toàn cầu không đổi hoặc giảm nhẹ trong bốn thập kỷ qua.

Ngược lại, tỷ lệ THA ngày càng tăng, đặc biệt là ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. Ước tính trên toàn thế giới có khoảng 1,56 tỷ người bị THA vào năm 2025 [10]. Tỷ lệ THA ở người trưởng thành ở các nước thu nhập thấp và trung bình (31,5%, 1,04 tỷ người) cao hơn ở các nước thu nhập cao (28,5%, 349 triệu người). Tuy nhiên mức THA dường như mới là yếu tố nguy cơ với các biến chứng nặng nề về tim mạch và đột quỵ não [3].

Số người ở độ tuổi 30–79 bị tăng huyết áp đã tăng gấp đôi từ năm 1990 đến năm 2019, từ 331 (khoảng tin cậy 95% 306–359) triệu phụ nữ và 317 (292– 344) triệu nam giới vào năm 1990 lên 626 (584–668) triệu phụ nữ và 652 (604– 698) triệu nam giới vào năm 2019, mặc dù tỷ lệ hiện mắc chuẩn hóa theo độ tuổi trên toàn cầu ổn định. Năm 2019, tỷ lệ tăng huyết áp chuẩn hóa theo tuổi thấp nhất ở Canada và Peru đối với cả nam và nữ; ở Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản và một số quốc gia ở Tây Âu bao gồm Thụy Sĩ, Tây Ban Nha và Vương quốc Anh cho phụ nữ; và ở một số quốc gia có thu nhập thấp và trung bình như Eritrea, Bangladesh, Ethiopia và Quần đảo Solomon dành cho nam giới [3]. Trên toàn cầu, 59% (55–62) phụ nữ và 49% (46–52) nam giới bị tăng huyết áp đã báo cáo chẩn đoán tăng huyết áp trước đó vào năm 2019, và 47% (43–51) phụ nữ và 38% (35–41) nam giới được điều trị. Tỷ lệ kiểm soát ở những người bị tăng huyết áp năm 2019 là 23% (20–27) đối với nữ và 18% (16–21) 8 đối với nam.

Năm 2019, tỷ lệ điều trị và kiểm soát cao nhất ở Hàn Quốc, Canada và Iceland (điều trị >70%; kiểm soát >50%), tiếp theo là Hoa Kỳ, Costa Rica, Đức, Bồ Đào Nha và Đài Loan. Tỷ lệ điều trị dưới 25% đối với phụ nữ và dưới 20% đối với nam giới ở Nepal, Indonesia và một số quốc gia ở châu Phi cận Sahara và châu Đại Dương. Tỷ lệ điều trị và kiểm soát đã được cải thiện ở hầu hết các quốc gia kể từ năm 1990, nhưng rất ít thay đổi ở hầu hết các quốc gia khu vực châu Phi cận Sahara và Châu Đại Dương. Cải thiện lớn nhất ở các quốc gia có thu nhập cao, Trung Âu và một số quốc gia có thu nhập trung bình cao và thu nhập cao gần đây bao gồm Costa Rica, Đài Loan, Kazakhstan, Nam Phi, Brazil, Chile, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran [11].

Tại Đông Nam Á, bệnh THA đang gia tăng mạnh mẽ trong hai thập kỷ qua. Khoảng một phần ba số người trưởng thành hiện được chẩn đoán mắc bệnh tăng huyết áp và ước tính có khoảng 1,5 triệu ca tử vong có liên quan đến tăng huyết áp hàng năm [12]. Việt Nam hiên nay có khoảng 25% dân số mắc bệnh về tim mạch và tăng huyết áp. Trong đó có khoảng 17 triệu người bị tăng huyết áp, tức là cứ bốn người trưởng thành thì có một người mắc.

Tăng huyết áp là nguyên nhân chủ yếu gây tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, suy tim và các bệnh tim mạch này đang là nguyên nhân tử vong số một tại Việt Nam, chiếm trên 35% tổng số ca tử vong toàn quốc. Đặc biệt, trong 17 triệu người mắc tăng huyết áp ở cộng đồng thì có tới trên 50% chưa được phát hiện và trên 70% chưa được điều trị.