Chương 1 TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN LÀM VIỆC Ở CÁC CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG Điều kiện làm việc là tổng thể các yếu tố kỹ thuật, tổ chức lao động, kinh tế, xã hội, tự nhiên, môi trường và văn hoá xung quanh con người nơi làm việc. Điều kiện làm việc thể hiện qua quá trình công nghệ, công cụ lao động, đối tượng lao động, năng lực của người lao động và sự tác động qua lại giữa các yếu tố trên tạo nên điều kiện làm việc của con người trong quá trình lao động sản xuất. Các yếu tố của điều kiện làm việc rất đa dạng, phong phú, có thể kể đến: - Các yếu tố kỹ thuật, tổ chức lao động: máy, thiết bị, công cụ, nhà xưởng, năng lượng, nguyên nhiên vật liệu, đối tượng lao động, người sử dụng lao động. - Các yếu tố liên quan đến lao động: các yếu tố tự nhiên có liên quan đến nơi làm việc, các yếu tố kinh tế, xã hội, quan hệ, đời sống hoàn cảnh gia đình liên quan đến người lao động, quan hệ đồng nghiệp - đồng nghiệp, quan hệ của cấp dưới với cấp trên, chế độ thưởng - phạt, sự hài lòng với công việc.
- Tính chất của quá trình lao động: lao động thể lực hay trí óc, lao động thủ công, cơ giới, tự động. - Các yếu tố về tổ chức bố trí lao động: bố trí vị trí lao động, phương pháp hoạt động, thao tác, chế độ lao động nghỉ ngơi, chế độ ca kíp, thời gian lao động. - Yếu tố tâm - sinh lý lao động: gánh nặng thể lực, căng thẳng thần kinh - tâm lý, thần kinh - giác quan. - Đặc điểm của lao động: cường độ lao động, chế độ lao động, tư thế lao động không thuận lợi và đơn điệu trong lao động không phù hợp với hoạt động tâm sinh lý bình thường và nhân trắc của cơ thể người lao động trong lao động… Luan van 6 Do yêu cầu của công nghệ và tổ chức lao động mà người lao động có thể phải lao động ở cường độ lao động quá mức theo ca, kíp, tư thế làm việc gò bó trong thời gian dài, ngửa người, vẹo người, treo người trên cao, mang vác nặng, động tác lao động đơn điệu buồn tẻ.hoặc với trách nhiệm cao gây căng thẳng về thần kinh tâm lý.
Điều kiện lao động trên gây nên những hạn chế cho hoạt động bình thường, gây trì trệ phát triển, gây hiện tượng tâm lý mệt mỏi, chán nản dẫn tới những biến đổi ức chế thần kinh. Cuối cùng gây bệnh tâm lý mệt mỏi uể oải, suy nhược thần kinh, đau mỏi cơ xương, làm giảm năng suất và chất lượng lao động, có khi dẫn đến tai nạn lao động. - Các yếu tố môi trường lao động: vi khí hậu, tiếng ồn và rung động, bức xạ và phóng xạ, chiếu sáng không hợp lý, bụi, các hoá chất độc, các yếu tố vi sinh vật có hại… Các yếu tố vi khí hậu: bao gồm các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ nhiệt và tốc độ vận chuyển của không khí. Các yếu tố này phải đảm bảo ở giới hạn nhất định, phù hợp với sinh lý của con người.
Nhiệt độ cao hơn hoặc thấp hơn tiêu chuẩn cho phép làm suy nhược cơ thể, làm tê liệt sự vận động, do đó làm tăng mức độ nguy hiểm khi sử dụng máy móc thiết bị. Nhiệt độ quá cao sẽ gây bệnh thần kinh, tim mạch, bệnh ngoài da, say nóng, say nắng, đục nhãn mắt nghề nghiệp. Nhiệt độ quá thấp sẽ gây ra các bệnh về hô hấp, bệnh thấp khớp, khô niêm mạc, cảm lạnh. Độ ẩm cao có thể dẫn đến tăng độ dẫn điện của vật cách điện, tăng nguy cơ nổ do bụi khí, cơ thể khó bài tiết qua mồ hôi.
Các yếu tố tốc độ gió, bức xạ nhiệt nếu cao hoặc thấp hơn tiêu chuẩn vệ sinh cho phép đều ảnh hưởng đến sức khoẻ, gây bệnh tật và giảm khả năng lao động của con người. Tiếng ồn, rung động: Làm việc trong điều kiện có tiếng ồn và rung sóc quá giới hạn cho phép dễ gây các bệnh nghề nghiệp như: điếc, viêm thần kinh thực vật, rối loạn cảm giác, rối loạn phát dục, tổn thương về xương khớp và cơ; hoặc làm giảm khả năng tập trung trong lao động sản xuất, giảm khả năng nhạy bén. Người mệt mỏi, cáu gắt, buồn ngủ. Tiếp xúc với tiếng ồn lâu sẽ bị giảm thính lực, điếc nghề nghiệp hoặc bệnh thần kinh.
Tình trạng trên dễ dẫn đến tai nạn lao động. Nguồn bức Luan van 7 xạ: Mặt trời phát ra bức xạ hồng ngoại, tử ngoại. Lò thép hồ quang, hàn cắt kim loại, nắn đúc thép phát ra bức xạ tử ngoại. Người ta có thể bị say nắng, giảm thị lực (do bức xạ hồng ngoại), đau đầu, chóng mặt, giảm thị lực, bỏng (do bức xạ tử ngoại) và dẫn đến tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
Phóng xạ là dạng đặc biệt của bức xạ. Tia phóng xạ phát ra do sự biến đổi bên trong hạt nhân nguyên tử của một số nguyên tố và khả năng iôn hoá vật chất. Những nguyên tố đó gọi là nguyên tố phóng xạ. Các tia phóng xạ gây tác hại đến cơ thể người lao động dưới dạng: gây nhiễm độc cấp tính hoặc mãn tính; rối loạn chức năng của thần kinh trung ương, nơi phóng xạ chiếu vào bị bỏng hoặc rộp đỏ, cơ quan tạo máu bị tổn thương gây thiếu máu, vô sinh, ung thư, tử vong.
Chiếu sáng: Trong đời sống và lao động, con mắt người đòi hỏi điều kiện ánh sáng thích hợp. Chiếu sáng thích hợp sẽ bảo vệ thị lực, chống mệt mỏi, tránh tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, đồng thời tăng năng suất lao động. Khi cường độ và kỹ thuật chiếu sáng không đảm bảo tiêu chuẩn quy định, (thường là quá thấp) ngoài tác hại làm tăng phế phẩm, giảm năng suất lao động. về mặt kỹ thuật an toàn còn thấy rõ: khả năng gây tai nạn lao động tăng lên do không nhìn rõ hoặc chưa đủ thời gian để mắt nhận biết sự vật (thiếu ánh sáng); do lóa mắt (ánh sáng chói quá) [15].
Tổng quan các nghiên cứu của nước ngoài về điều kiện làm việc ở các công trình xây dựng Các nghiên cứu về điều kiện lao động trên các công trường xây dựng ở hầu hết các quốc gia trên thế giới đều ghi nhận điều kiện làm việc đặc thù, khó khăn, phức tạp, nguy hiểm và độc hại, người lao động phải làm việc ngoài trời, trên cao, dưới sâu, sản phẩm đa dạng, địa bàn lao động luôn thay đổi có nhiều yếu tố rủi ro gây chấn thương và bệnh nghề nghiệp cho người lao động. Người lao động làm việc trên công trường xây dựng thường phải đối mặt với điều kiện làm việc khắc nghiệt như làm việc trên cao, trong các hố sâu, không gian kín dẫn đến các nguy cơ rủi ro về ngã cao, vật rơi, đổ, sập, thiếu khí hoặc làm việc ngoài trời với điều kiện thời tiết khắc nghiệt như nắng nóng Luan van 8 hoặc lạnh buốt; làm việc với các máy thiết bị lớn có nguy cơ bị cán, kẹp cuốn, va chạm. Đồng thời, người lao động còn phải thường xuyên tiếp xúc với điện gây rủi ro điện giật, điện phóng; các yếu tố tiếng ồn lớn, hàm lượng bụi, hơi khí độc hại vượt tiêu chuẩn cho phép nhiều lần, ánh sáng không đảm bảo là những yếu tố của điều kiện làm việc gây ra các rủi ro đối với người lao động trên công trường xây dựng. Theo kết quả điều tra của Bộ Lao động Mỹ (USDL), người lao động trong ngành xây dựng thường xuyên phải làm việc ở điều kiện trên cao, trong nhiều năm (từ 1995- 2015), ngã cao là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong ngành xây dựng.
Trung bình có 362 vụ ngã chết người xảy ra mỗi năm, với xu hướng gia tăng. Những nguy cơ gây ra nhiều chấn thương liên quan đến ngã cao nhất có thể kể đến: các mặt không được bảo vệ, khe hở trên tường và lỗ trên sàn, xây dựng giàn che không đúng cách, các thanh thép nhô ra không được bảo vệ, sử dụng sai thang di động [16]. Báo cáo của Khoa Môi trường và sức khỏe nghề nghiệp, đại học Washington (Mỹ) cho thấy, người lao động làm việc trên các công trình xây dựng thường xuyên tiếp xúc với tiếng ồn có cường độ trung bình là 115dB, trong khi đó, giới hạn cường độ tiếng ồn cho làm việc 8 tiếng là 85dB. Nghiên cứu của Joseph A.Lamonica và cộng sự cũng cho kết quả tương tự về cường độ tiếng ồn tại vị trí máy khoan bằng khí nén trong hầm: 112 – 121 dBA; Xe vận chuyển chạy dầu Diesel: 88 – 100 dBA; Gầu xúc chạy dầu Diesel 91 – 107 dBA; Xe tải (trọng tải 15 tấn) 89 – 101 dBA.
Phơi nhiễm tiếng ồn đủ lớn và đủ lâu có thể làm tổn thương các dây thần kinh ở tai trong, gây ra vĩnh viễn và không thể phục hồi mất thính lực. Thiệt hại này có thể do tiếp xúc nhiều lần với các mức trên 85 dBA (chẳng hạn như nhiều năm làm việc xung quanh tiếng ồn xây dựng không có thiết bị bảo vệ thính giác), hoặc chỉ từ một lần tiếp xúc ở trên 140 dBA. Người lao động bị khiếm thính thường trở nên xã hội bị cô lập vì họ không thể giao tiếp dễ dàng với người khác. Họ cũng có thể không nghe thấy tín hiệu cảnh báo, có thể dẫn Luan van 9 đến tai nạn và chấn thương.
Các kết quả đo cho thấy rằng hầu hết các nhiệm vụ xây dựng và các công cụ tạo ra mức độ tiếng ồn yêu cầu sử dụng thiết bị bảo vệ thính giác. Tuy nhiên, trong nhiều tình huống người lao động hiếm khi hoặc không bao giờ sử dụng thiết bị bảo vệ thính giác [17]. Tam et al. (2004), Haslam và cộng sự.
(2005), Aksorn và Hadikusumo (2008), Cheng và cộng sự. (2010), Ismail và cộng sự. (2012), và Leung et al. (2012) đã phân nhóm và phân loại nguyên nhân dẫn đến các rủi ro tai nạn trong lĩnh vực xây dựng bao gồm: - Hành vi không an toàn của người lao động - Điều kiện làm việc không an toàn - Người lao động tiếp xúc với các nguồn thương tích nguy hiểm.
Theo Heinrich, tai nạn dẫn đến thương tích trên công trường xây dựng khi người lao động thực hiện các hành vi không an toàn hoặc có các nguy cơ trực tiếp về cơ học hoặc vật lý liên quan đến công việc.