MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Nghiên cứu về nguồn gốc cây mận. Nghiên cứu về phân loại cây mận.
Nghiên cứu về dặc điểm sinh học và yêu cầu sinh thái của cây mận. Đặc điểm thực vật học. Nghiên cứu về đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây mận. Nghiên cứu về yêu cầu sinh thái của cây mận.
Tình hình nghiên cứu về cây mận trên thế giới .1 Hiện trạng sản xuất mận trên thế giới. Kết quả nghiên cứu về cây mận. Kết quả nghiên cứu về cây mận ở Việt Nam. Tình hình sản xuất mận ở Việt Nam.
Kết quả nghiên cứu ở Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp bố trí thí nghiệm. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm hình thái của cây mận chín sớm Lạng Sơn.
Phương pháp nghiên so sánh đa dạng di truyền của cây mận chín sớm Lạng Sơn. Phương pháp xử lý số liệu .KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Kết quả đánh giá đặc điểm hình thái của giống mận chín sớm Lạng Sơn. Kết quả đánh giá đặc điểm ra hoa, đậu quả và hình thái quả của giống mận chín sớm Lạng Sơn.
Đánh giá đa dạng di truyền bằng chỉ thị RAPD các dòng mận chín sớm của Lạng Sơn. Kết quả tách chiết DNA tổng số từ các mẫu mận theo dõi .2 Kết quả nhân đoạn đa hình bằng phản ứng PCR với các cặp mồi RAPD .48 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .45 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam gồm 14 tỉnh, có diện tích 10.313,876 ha (chiếm 31% diện tích toàn quốc), dân số 13. Vùng miền núi phía Bắc được coi là vùng khó khăn nhất của đất nước, tổng GDP bằng 9,6 % GDP toàn quốc, mức sống hiện tại của cư dân trong vùng chỉ bằng 70 % so với mức sống bình quân cả nước.
Trong những năm gần đây chính phủ đã tập trung phát triển miền núi nói chung và miền núi phía Bắc nói riêng nhằm xoá đói giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội. Các chương trình chủ yếu tập trung khai thác thế mạnh của vùng núi như tăng hiệu quả sử dụng qũy đất đai, phát triển nông lâm nghiệp, phát triển kinh tế bền vững, bảo vệ nguồn tài nguyên và đa dạng sinh học. Miền núi phía Bắc Việt Nam cùng với khu vực miền nam Trung Quốc được xác định là một trong 5 trung tâm khởi nguyên cây trồng thế giới. Địa hình phức tạp phân chia khu vực thành nhiều tiểu vùng sinh thái khác nhau tạo lên sự đa dạng sinh học cả về động vật và thực vật.
Theo kết quả điều tra gần đây của Frontier, vùng miền núi phía Bắc Việt Nam hiện có 542 loài thực vật, trong đó có 13 loài được ghi trong sách đỏ thực vật thế giới. Trải qua lịch sử trồng trọt lâu đời đã hình thành nhiều vùng cây ăn quả đặc sản như: Vùng Đào, Mận Sa Pa (Lào Cai), Mận Tam Hoa Bắc Hà (Lào Cai), Cam Tuyên Quang, Cam Hà Giang, Quýt Bắc Sơn (Lạng Sơn), Bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), Xoài Yên Châu (Sơn La). Miền núi phía Bắc Việt Nam cũng là nơi có tập đoàn cây ăn quả bản địa phong phú, trong đó có cây mận. Các giống mận nổi tiếng như nhóm Mận máu (quả đỏ sẫm), mận Tam Hoa, Mận Hậu, và nhóm giống Mận chín sớm với một số giống có hiệu quả kinh tế cao ở Lạng Sơn, Bắc Kạn, Sơn La.
Tuy nhiên với sự phát triển của kinh tế xã hội, nhiều giống cây ăn quả bản địa nói chung và các giống mận bản địa nói riêng đang có nguy cơ bị mất dần trong sản xuất do giống bị thoái hóa không còn giữ nguyên được các đặc điểm quí vốn có từ ban đầu. 2 Hiện nay nhiều nguồn gen bản địa đã được chính phủ và các địa phương quan tâm bảo tồn phát triển, như các giống cây ăn quả có múi (cam quýt, bưởi), các giống lê, xoài. Tuy nhiên khai thác và phát triển giống mận bản địa vẫn chưa được đầu tư và quan tâm đúng mức đặc biệt giống mận chín sớm của Lạng Sơn. Giống Mận Chín Sớm Lạng Sơn được trồng ở các huyện Cao Lộc, Văn Lãng, Văn Quan là ba huyện vùng núi cao của tỉnh Lạng Sơn.
Giống Mận Chín Sớm Lạng Sơn có hàm lượng dinh dưỡng cao. Hàm lượng vitamin A chỉ sau quả mơ và bí đỏ. Trong thành phần hoá học của Mận có chứa 0,6 % các chất khoáng như Fe, Ca, P, K, Mn,… Mận Chín Sớm Lạng Sơn có năng suất cao hơn các loại mận khác, quả to màu vàng, quả khi chín ngọt có vi chua nhẹ và chín sớm vào tháng 3 hàng năm nên người dân gọi là mận Chín Sớm. Mận Chín Sớm rất có giá trị được ưa chuộng của địa phương và các vùng lân cận.
Đây còn là loại quả được ưa chuộng trên thị trong nước và xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Trong nhiều năm nay giá quả mận không ngừng tăng cao (trong 5 năm trở lại đây giá mận từ 20.000 đồng/kg, giống Mận Chín Sớm Lạng Sơn có thời điểm giá bán trên địa bàn nên tới 80.000đ/kg cao hơn nhiều so với các loài hoa quả khác; gấp 5-10 lần giá trị cây vải, cây đào, cây táo. Hiện nay giống mận này được chỉ còn một diện tích rất nhỏ trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn (huyện Cao Lộc, Văn Lãng, Văn Quan). Do điều kiện thâm canh lạc hậu và sự di thực của nhiều giống mận từ nơi khác đến đã gây ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng giống mận Chín Sớm của địa phương, vì vậy giống mận này đang bị mai một và lẫn tạp gây khó khăn cho việc trồng trọt và làm giảm hiệu quả kinh tế từ cây mận của người dân.
Để khôi phục, phát triển giống Mận Chín Sớm Lạng Sơn thành sản phẩm hàng hóa, xây dựng vùng chuyên canh cây mận trên địa bàn, thay thế các loại cây trồng hiệu quả kinh tế thấp, nâng cao hiệu quả kinh tế vườn của người dân cần có sự quan tâm. đầu tư, hỗ trợ về khoa học công nghệ và nguồn vốn ban đầu. Tạo điều kiện bảo vệ được nguồn gen quý, khai thác và phát triển nguồn gen này tạo thành hàng hóa có giá trị để phát triển kinh tế - xã hội địa tại phương. Với những lý do trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá đa dạng di truyền cây mận chín sớm Lạng Sơn”.
Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học, khả năng sinh trưởng, tiềm năng cho năng suất và chất lượng quả. Đánh giá đa dạng di truyền của cây mận chín sớm của Lạng Sơn với một số giống mận chín sớm ở các tỉnh khác. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là giống mận chín sớm được trồng tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần tác động biện pháp kỹ thuật thâm canh nâng cao khă năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng mận Chín Sớm.
Kết quả nghiên cứu góp phần bảo tồn cũng như phát triển giống cây mận Chín Sớm Lạng Sơn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Nghiên cứu về nguồn gốc cây mận Cây mận có lịch sử trồng thuần hoá lâu đời ở Việt Nam, Trên Thế giới, Trung Quốc có lịch sử trồng mận lâu đời nhất trên 3000 năm nhiều minh chứng khoa học khẳng định rằng nguồn gốc mận được xuất phát chủ yếu từ Trung Quốc, sau đó mận được di thực sang Nhật Bản (hơn 2000 năm). Châu Âu gồm các nước Pháp, Đức, Rumani, Nga,.
các nước Mỹ, Chile, Brazil cũng có lịch sử trồng mận hàng trăm năm. Các giống mận ở Châu Mỹ được phát sinh qua sự lai tạo giữa mận Trung Quốc với cây cùng họ như mơ, đào [7;15]. Nghiên cứu về phân loại cây mận Cây mận có tên khoa học là Prunus salicina, thuộc họ hoa hồng Rosaceae, họ phụ Prunoideae, nhóm Prunus. Hiện nay, họ hoa hồng có trên 30 giống trong đó có các loại cây ăn quả trồng phổ biến và đem lại hiệu quả kinh tế cao như cây dâu tây, cây táo ta, cây mận, cây đào [40; 44].
Trên thế giới có 3 loại mận chính đó là: - Mận châu Âu (Prunus domestica L.): Đây là cây ôn đới có nhiễm sắc thể (2n = 48), loại này đòi hỏi giai đoạn phân hóa mầm hoa cần nhiệt độ thấp, nếu nhiệt độ cao, thì cây không ra nụ hoa. Nga, Nam Tư, Đức, Rumani là những nước trồng nhiều mận của châu âu [31]. Đây là giống mận có quả to, cây mọc thẳng đứng, gỗ có mầu nâu thẫm, cành có gai hoặc không có gai, lá to, xanh đậm, phía dưới mặt lá màu xanh nhạt, mép lá có răng cưa tròn. Về đặc điểm hoa và quả mận ở châu Âu khá đa dạng.
Hoa có kích thước, màu sắc khác nhau. Quả mận màu sắc cũng rất đa dạng màu tím, xanh, đỏ [7]. Ở Châu Âu hiện có 10 loại mận đang được trồng. Chúng là sản phẩm lai tạo giữa mận châu Á và các cây cùng họ tại châu Âu.
Tuy nhiên, loài có ý nghĩa về kinh tế và hàng hoá phải kể đến là mận Prunus domestica hay mận châu Âu (European 5 plum) [27]. Mận châu Âu (P. domestica) được di thực bằng hạt qua con đường tơ lụa vùng tây Á, sau đó lan truyền vào châu Âu. Mận châu Âu về thực chất là dạng lục bội thể có số lượng nhiễm sắc thể (2n = 6x = 48; x = 8).
Trước đây các nhà khoa học đưa ra giả thiết mận châu Âu là con lai tự nhiên giữa hai loài mận Prunus cerasifera (2n = 16; x = 8) và prunus spinosa (2n = 32), rồi sau đó chọn lọc bằng các tác nhân tự nhiên, các con lai bị nhân đôi số lượng nhiễm sắc thể để trở thành loài mới P. Châu Âu hiện sở hữu bộ giống mận phong phú, cây sinh trưởng khoẻ, lá to, dài, quả chín tuỳ theo giống từ tháng 7 đến tháng 10. Các giống mận châu Âu có quả to, ngọt kèm theo vị chua nhẹ, phần lớn khi chín vỏ quả vẫn giữ được màu xanh, có một số ít có màu đỏ, vàng hoặc phớt hồng rất hấp dẫn. Mận châu Âu khả năng chịu rét tốt và không ra quả trong điều kiện nóng ẩm [29; 37; 42].
- Mận châu Mỹ (Prunus Americana Marsh) gồm các loài có nguồn gốc bản địa và một phần được di thực từ Châu Á.