ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Kể từ khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, đặc biệt là những năm gần đây tình hình tranh chấp đất đai ngày càng giá tăng về số lượng và phức tạp về tính chất. Nhà nước ta đang cố gắng trong việc giải quyết các tranh chấp đất đai nhằm ổn định tình hình chính trị, xã hội. Hệ thống các văn bản pháp luật đất đai ngày càng được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện, trong đó việc giải quyết tranh chấp đất đai thuộc thẩm quyền của UBND và TAND được quy định cụ thể trong Luật đất đai 2013.
Trong quá trình đổi mới hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đã xác định rõ hơn vai trò của đất đai. Chính sách và pháp luật đất đai đang từng bước hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Chúng ta kiên quyết không đi theo con đường tư hữu hóa, đa dạng hóa các hình thức sở hữu đất đai mà tiếp tục thực hiện quyền sở hữu toàn dân về đất đai. Muốn vậy phải có một hệ thống các giải pháp chủ yếu để tiếp tục hoàn thiện và tăng cường quản lý Nhà nước về đất đai, đảm bảo sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước, đảm bảo sử dụng hợp lý có hiệu quả, bảo vệ và phát triển quỹ đất quốc gia.
điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước. Như vậy đất đai có vai trò hết sức quan trọng, là tư liệu sản xuất chính, là điều kiện của lao động, là bộ phận lãnh thổ quốc gia. Trong lịch sử đất đai là đối tượng tranh chấp của các cuộc cách mạng, các cuộc chiến tranh các tham vọng về lãnh thổ. Xuất phát từ những vấn đề trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài nguyên – Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn giúp đỡ trực tiếp, tận tình của thầy giáo Nguyễn Huy Trung – giảng viên e 2 khoa Quản lý Tài nguyên, tôi đã chọn đề tài “Đánh giá công tác giải quyết tranh chấp về đất đai trên địa bàn huyện Tam Đường - tỉnh Lai Châu giai đoạn 2012-2014” để có thể tìm hiểu sâu hơn về trình tự giải quyết cũng như tìm ra phương án tối ưu giúp công tác giải quyết tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện Tam Đường đạt hiệu quả cao hơn.
Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu tổng quát Nhằm đánh giá công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo tranh chấp về đất đai trên địa bàn huyện Tam Đường giai đoạn 2012 – 2014. Nhằm nâng cao chất lượng tiếp công dân, giải quyết khiế u nại, tố cáo tranh chấp về đất đai của các cơ quan hành chính cấp huyện bảo đảm quyền lợi chính đáng, hợp pháp và nghĩa vụ của công dân trong việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo. Từ đó rút ra kết luận bài học, kinh nghiêm để hoàn thiện hệ thống pháp luật nhà nước góp phần giữ vững tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển.2 Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu và phân tích nguyên nhân gây ra tình trạng tranh chấp về đất đai trên địa bàn huyện Tam Đường. - Tiếp tục nâng cao hơn nữa nhận thức pháp luật về TCĐĐ và quy chế tiếp công dân đối với toàn thể nhân dân và cán bộ, công chức, viên chức.
- Tìm hiểu nguyên nhân để hạn chế đến mức thấp nhất phát sinh các vụ việc TCĐĐ. - Tìm hiểu, đánh giá tình hình giải quyết TCĐĐ trên địa bàn huyện Tam Đường. Yêu cầu của đề tài - Các kiến nghị, đề nghị phải có tính khả thi. e 3 - Các số liệu, tài liệu phản ánh chính sách các yếu tố ảnh hưởng tới giải quyết tranh chấp đất đai.
- Tổng hợp và phân tích được những thuận lợi khó khăn, ưu điểm khuyết điểm trong quá trình thực hiện công tác đồng thời đề xuất và kiến nghị một số giải pháp để giải quyết các tranh chấp về đất đai, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với tình hình thực tế địa phương. - Nắm chắc các quy định về trình tự thủ tục trong công tác giải quyết tranh chấp đất đai. Ý nghĩa của đề tài - Áp dụng kiến thức đã học áp dụng thực tiễn nâng cao, chiều sâu của kiến thức ngành học cho bản thân. - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu.
+ Củng cố kiến thức những môn học đã được học trong nhà trường và áp dụng vào thực tế công việc. + Học hỏi được những kinh nghiệm, cách giao tiếp trong quá trình thực tập tại địa phương. + Cơ hội tìm hiểu thêm những vấn đề liên quan đến quản lý nhà nước về đất đai nói chung và công tác giải quyết tranh chấp đất đai nói riêng. - Ý nghĩa trong thực tiễn + Đánh giá được những kết quả trong công tác giải quyết TCĐĐ trên địa bàn huyện Tam Đường giai đoạn 2012 – 2014.
+ Góp phần đề xuất các giải pháp thực hiện công tác giải quyết tranh chấp đất đai để công tác quản lý ngày càng có hiệu quả hơn. e 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận Từ nhiều năm nay, tình hình tranh chấp đất đai luôn là vấn đề bức bách được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội quan tâm.
Sự ra đời của Luật Đất đai 1988, Luật Đất đai 1993, Luật Đất đai 2003 và nay là Luật Đất đai 2013 cùng với nhiều Nghị định, Chỉ thị nhằm sửa đổi, bổ sung hoàn thiện các chính sách về đất đai cũng như các chính sách khác để phát triển, đổi mới Đất nước để phù hợp với tình hình thực tế về kinh tế, xã hội, chính trị đã và đang phát sinh nhiều mâu thuẫn trong quan hệ đất đai. Và các mâu thuẫn đó được thể hiện chủ yếu thông qua các vụ tranh chấp về đất đai. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các mâu thuẫn có thể do lịch sử, các chính sách, chế độ từ trước… để lại. Bên cạnh đó, Luật Đất đai 2003 ban hành, kèm theo nhiều văn bản pháp lý bổ sung, hướng dẫn thi hành đây là những văn kiện có tính chất pháp lý rất quan trọng nhằm quy định chế độ quản lý và sử dụng đất hợp lý, hiệu quả; đảm bảo quyền và nghĩa vụ cho người sử dụng đất, cho những quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý và sử dụng đất diễn ra phù hợp hơn với quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, góp phần ổn định xã hội, tăng cường quan hệ sản xuất.
Đồng thời tạo hành lang pháp lý điều chỉnh các quan hệ về đất đai trong thời kỳ CNH - HĐH, hội nhập nền kinh tế thế giới của đất nước[12]. “Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai là một trong những nội dung quản lý Nhà nước về đất đai đã được quy định trong Luật đất đai 2013. Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai với ý nghĩa là một nội dung của công tác quản lý nhà nước đối với đất đai, là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm giải quyết các bất đồng, mâu thuẫn e 5 trong nội bộ các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tham gia quan hệ đất đai để tìm ra các giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm phục hồi lại các quyền lợi bị xâm phạm, đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm Luật đất đai” [12]. Trong những năm gần đây, tình hình tranh chấp của công dân trong lĩnh vực đất đai diễn ra gay gắt, phức tạp ở hầu hết các địa phương trong cả nước, nhiều nơi đã trở thành điểm nóng.
Số lượng đơn vượt cấp gửi đến các cơ quan ở Trung ương nhiều, nội dung thể hiện tính bức xúc gay gắt, không chấp nhận với cách giải quyết của chính quyền địa phương. Số lượng công dân đến khiếu nại trực tiếp tại phòng tiếp công dân của các địa phương, các cơ quan có xu hướng gia tăng, nội dung đơn tập trung nhiều vào các nội dung về lấn chiếm đất, đòi lại đất, ranh giới đất, về quyền sử dụng đất… Tình hình trên nếu không được xử lý kịp thời sẽ rất phức tạp, gây tâm lý hoang mang, thiếu tin tưởng vào chính quyền, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và lợi ích quốc gia. Cơ sở pháp lý - Luật đất đai 2013. - Luật khiếu nại 2011.
- Luật Tố tụng Dân sự 2004, sửa đổi bổ sung năm 2011. - Nghị định 43/NĐ-CP của chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật đất đai 2013. - Nghị định 102/2014/NĐ-CP ngày 10/01/2014 về sử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. - Nghị định 102/2014/NĐ-CP ngày 10 tháng 11 năm 2014 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.
- Nghị định 15/2014/NĐ-CP ngày 27/02/2014 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật hòa giải ở cơ sở. e 6 - Luật hòa giải cơ sở số 35/2013QH/13 NGÀY 20/06/2013. - Thông tư 02/2015/TT-BTNMT ngày 27/01/2015 về quy định chi tiết một số điều của Nghị định 43/2014/NĐ-CP và Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ. Các quy định của pháp luật về tranh chấp đất đai 2.
Khái niệm về tranh chấp đất đai Theo khoản 24, điều 03 Luật đất đai 2013 thì: “Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai”. “Tranh chấp đất đai là tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể tham gia vào quan hệ đất đai về quyền và nghĩa vụ trong quá trình quản lý và sử dụng đất” [5]. Trong thực tế, tranh chấp đất đai được hiểu là sự tranh chấp về quyền quản lý, quyền sử dụng một khu đất cụ thể mà mỗi bên đều cho rằng mình phải được hưởng quyền đó do pháp luật quy định và bảo hộ. Vì vậy, họ không thể cùng nhau tự giải quyết các tranh chấp đó mà phải yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
Nguyên nhân dẫn đến tranh chấp đất đai * Nguyên nhân khách quan - Nguồn gốc và quá trình sử dụng đất lâu đời chưa xác định rõ ranh giới, việc quản lý và sử dụng trải qua từng giai đoạn phát triển của lịch sử đất nước. - Quy định về quản lý và sử dụng đất đai chưa đồng bộ, còn chồng chéo, chưa thiết lập mặt bằng pháp lý. - Sự hiểu biết về pháp luật đất đai của hầu hết người dân trong huyện còn kém. - Sự biến động về dân số làm cho nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng.