MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai ngoài chức năng vốn c của n là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế mới, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng thì trong thời kỳ phát triển kinh tế mới, đất đai c n c thêm chức năng tạo vốn và thu hút cho đầu tư phát triển mang nghĩa quan rất quan trọng. Trong nh ng năm qua, kinh tế đất nước đã c nh ng bước phát triển vượt bậc, đời sống nhân dân đã và đang từng bước được cải thiện, hạ tầng xã hội cũng như hạ tầng kỹ thuật được thay đổi tạo ra bộ mặt mới cho đất nước và thu hẹp dần khoảng cách đối với các nước phát triển. Trên con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, để đưa đất đai thực sự trở thành nguồn vốn, nguồn thu hút cho các nhà đầu tư phát triển thì việc thu hồi đất chuyển mục đích sử dụng đất để xây dựng các khu, cụm công nghiệp, khu đô thị tập trung, cơ sở hạ tầng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, xây dựng cơ cấu đất đai hợp l thực sự cần thiết.
Tuy nhiên, qua thực tế việc thu hồi đất để thực hiện dự án cho thấy công tác bồi thường đất đai, giải ph ng mặt bằng GPMB , h trợ và tái định cư đang là một vấn đề nhạy cảm và phức tạp, ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống kinh tế- chính trị – xã hội. Huyện Cao Phong là huyện miền núi phía Tây Bắc của tỉnh H a Bình được tách từ huyện Kỳ Sơn ra theo Nghị định số 95/NĐ-CP của Chính phủ từ tháng 12/2001 và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 15/3/2002. Huyện gồm 13 đơn vị hành chính c 01 thị trấn và 12 xã, c tổng diện tích đất tự nhiên 25.527,83 ha Ph ng TN MT huyện Cao Phong, 2018). Trong nh ng năm qua do tiến trình công nghiệp h a, hiện đại h a của cả nước n i chung và tỉnh H a Bình n i riêng, đặc biệt huyện Cao Phong là huyện mới được thành lập, ngoài ra Cao Phong c vị trí địa l thuận lợi và môi trường đầu tư thông thoáng nên nền kinh tế của huyện trong nh ng năm qua đạt mức tăng trưởng khá.
Sản phẩm Cam Cao Phong thành thương hiệu phát triển g p phần thay đổi bộ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 mặt kinh tế miền núi như huyện Cao Phong. Nh ng năm gần đây, với tốc độ đô thi hoá nhanh, đất đai ở Cao Phong được chuyển mục đích sử dụng khá nhiều, đồng nghĩa với việc áp dụng nh ng chính sách của Nhà nước trong việc thu hồi, bồi thường GPMB và h trợ đối với nh ng nông dân mất đất sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, công tác này c n gặp nhiều kh khăn, vướng măc, hiệu quả thấp, kể cả việc thu hồi đất để xây dựng CSHT phục vụ cho chính cộng đồng dân cư bị thu hồi. Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, sửa đổi thiết kế dự án, chờ đợi do không giải ph ng được mặt bằng hoặc do CSHT không đảm bảo là nh ng nguyên nhân làm ảnh hưởng đến tiến độ của các dự án, gây thiệt hại lớn về kinh tế của các doanh nghiệp, các nhà đầu tư và nhà nước, làm mất ổn định chính trị xã hội ở địa phương.
Xuất phát từ thực ti n n i trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng công tác bồi thƣờng, hỗ trợ của một số dự án tại huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình” LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ, giai giải phóng mặt bằng 1 ồ ồ , hỗ trợ Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản l theo quy địngh của pháp luật Luật Đất đai, 2013. Theo từ điển tiếng Việt thì bồi thường thiệt hại c nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đ bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác gây ra. Theo từ điển Luật học thì bồi thường là b đắp nh ng thiệt hại về vật chất, tinh thần do mình gây ra cho người khác do không thực hiện, thực hiện chậm, thực hiện không đầy đủ một nghĩa vụ dân sự hay do vi phạm pháp luật.
Bồi thường thiệt hại là việc bên vi phạm hợp đồng gây ra cho bên bị vi phạm. Giá bồi thường thiệt hại bao gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vị phạm đáng l được hưởng nếu không c hành vi vi phạm Quốc hội, 2004. Bồi thường đất là sự đền trả lại tất cả nh ng thiệt hại mà chủ thể gây ra một cách tương xứng cho người bị thu hồi đất. Nh ng thiệt hại do thu hồi đất gây ra c thể là thiệt hại vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất.
Theo Khoản 12, Điều 3, Luật Đất đai 2013 thì bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất. Theo Điều 74, Luật Đất đai năm 2013, người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu c đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật Đất đai 2013 thì được bồi thường. H trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người c đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển khoản 14, điều 3 Luật Đất đai 2013). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 H trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề nghiệp mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.
Vì thế, trong giải ph ng mặt bằng, c ng với chính sách bồi thường, chính sách h trợ và tái định cư là một phần quan trọng trong chính sách đền b thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất. Chính sách này nhằm giúp cho người bị thu hồi đất c thể tái lập, ổn định cuộc sống mới do nh ng thiệt hại vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất của việc thu hồi đất gây ra, mặt khác giúp họ giải quyết được nh ng kh khăn khi phải thay đổi nơi ở mới như: ào t o ngh m i, huy n i ngh nghi p, n ịnh i s ng, p inh ph i i n ị i m m i. Giải ph ng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà của, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phân dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới. Quá trình bồi thường giải ph ng mặt bằng được tính khi bắt đầu hình thành Hội đồng bồi thường giải ph ng mặt bằng đến khi giải ph ng xong và giao cho chủ đầu tư mới.
Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau gi a các dự án và liên quan trực tiếp đến các bên tham gia và của xã hội Nguy n Bá Long, Xuân Thị Thu Thảo, 2014. i m quá tr nh ồi th ng, gi i ph ng m t ng - Tính đa dạng: m i dự án được tiến hành trên một v ng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau. Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ. Khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp.
Do đ m i khu vực bồi thường GPMB c nh ng đặc trưng riêng và được tiến hành với nh ng giải pháp riêng ph hợp với nh ng đặc điểm riêng của m i khu vực và từng dự án cụ thể. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Tính phức tạp: Đất đai là tài sản c giá trị cao, c vai tr quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội đối với mọi người dân. Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp kh khăn do đ tâm l dân cư v ng này là gi được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất c n được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê. Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên v ng đ cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất kh khăn và việc h trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này.
- Hậu bồi thƣờng, giải ph ng mặt bằng rất nghi m trọng: Thu hồi đất, bồi thường giải ph ng mặt bằng luôn phát sinh và để lại nhiều vấn đề tiêu cực cho xã hội như: - Thất nghiệp; - Khiếu kiện đông người; - Tệ nạn xã hội nảy sinh - Tái định cư chất lượng thấp hoặc không ph hợp nguyện vọng người dân; - Nhập cư lên các thành phố; - Tham nhũng đất đai. Nh ng y u t tá ộng n ng tá ồi th ng, gi i ph ng m t ng - u t qu n Nhà n v t i: Hiện nay công tác quản l nhà nước về đất đai của các địa phương c n yếu kém, không chặt ch , nhiều vướng mắc trong quan hệ quản l và sử dụng đất đai để tồn đọng khá dài không giải quyết được - á ộng quy ho h, ho h s ng t, gi o t, ho thuê t: Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất.