Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ĐÁNH GIÁ CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Công chức cấp xã 1. Khái niệm Tại Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 đã đưa ra khái niệm chung: “Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [13, Khoản 3, Điều 4]. Công chức cấp xã là những người trực tiếp thực hiện các mối quan hệ làm việc ở cơ sở, nơi có các mối quan hệ xã hội nảy sinh phong phú, phức tạp và sinh động nhất nên tạo điều kiện cho họ nắm bắt từ các thông tin từ thực tiễn một cách nhanh chóng, đầy đủ và toàn diện.
Vì vậy, chính họ có vai trò quan trọng trong việc tham gia sáng tạo pháp luật, xây dựng và điều chỉnh chính sách của nhà nước, đưa chúng về gần với thực tiễn, góp phần to lớn vào việc quản lý các công việc của địa phương. Công chức cấp xã là những người trực tiếp thực thi pháp luật, công vụ, thực thi quyền lực nhà nước ở địa phương. Nói cách khác, họ là đại diện cho bộ mặt của Đảng, nhà nước tại địa phương cho nên những đánh giá của người dân về phẩm chất, năng lực hiệu quả ở cơ sở. Thực thi nhiệm vụ của họ sẽ ảnh hưởng lớn đến uy tín của Đảng và nhà nước tại cơ sở.
Chính sự nhìn nhận của nhân dân với đội ngũ công chức cấp xã là tấm gương phản chiếu sự đánh giá của người dân với Đảng, Nhà nước và Chính phủ. Cho nên chăm lo xây dựng một đội ngũ công chức hành chính nói chung và công chức cấp xã nói riêng là sự quan tâm của Đảng, Nhà nước. Thông qua đội ngũ này, Nhà nước khẳng định vị trí, vai trò của mình trước nhân dân và xã hội. 10 e Công chức cấp xã theo Khoản 3 Điều 4 và Khoản 3 Điều 61 Luật CB, CC năm 2008 quy định: “Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
Công chức cấp xã có các chức danh sau: - Trưởng Công an (áp dụng đối với xã, thị trấn chưa tổ chức công an chính quy theo quy định của Luật Công an nhân dân số 37/2018/QH14). - Chỉ huy Trưởng quân sự. - Văn phòng - Thống kê. - Địa chính - Xây dựng.
- Tài chính - Kế toán. - Tư pháp - Hộ tịch. Đặc điểm của công chức xã Họ là những người trưởng thành về thể chất và trưởng thành về mặt xã hội, họ được tuyển dụng giữ một chức danh thường xuyên trong các công sở của Nhà nước, họ đang trực tiếp tham gia vào bộ máy công quyền của nền hành chính quốc gia, như vậy họ là những người tự làm chủ được hành vi, thái độ của mình và phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật với tư cách là một công dân, một công chức hành chính. Họ trưởng thành ở mặt xã hội còn biểu hiện ở giá trị sản phẩm lao động của họ được xã hội công nhận và bằng sức lao động của mình, họ đã nuôi sống được bản thân.
Hơn nữa, sự trưởng thành về mặt xã hội còn thể hiện ở cuộc sống riêng tư của họ, họ là những người có đầy đủ điều kiện hành vi trước pháp luật. Họ là những người đã có vị thế xã hội, vì công chức là những người đang giữ chức danh và có trách nhiệm nhất định theo trình độ đào tạo và được xếp vào ngạch bậc tương ứng 11 e trong hệ thống hành chính, bởi vậy, công chức đang có một vị thế xã hội nhất định để thực hiện quyền lực của Nhà nước quản lý toàn xã hội. Công chức có nhiều kinh nghiệm sống, được tích luỹ tuỳ theo lĩnh vực mà họ hoạt động. Bởi là công chức, họ phải được đào tạo ở trình độ nhất định, cùng với vị trí làm việc của mình trong bộ máy công quyền.
Vị trí vai trò của công chức cấp xã Xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã) có vị trí rất quan trọng trong hệ thống chính quyền bốn cấp của nước ta hiện nay. Sự vững mạnh của chính quyền cấp xã là nền tảng cho sự vững mạnh của hệ thống chính quyền trong cả nước và ngược lại. Trong hệ thống chính quyền ở nước ta thì chính quyền cấp cơ sở có một vị trí rất quan trọng, là cầu nối trực tiếp của hệ thống chính quyền nhà nước với nhân dân thông qua đội ngũ CB, CC cấp xã. CB, CC chính quyền cấp xã vừa là người đại diện Nhà nước, vừa là người đại diện cộng đồng, vừa là người cùng làng, cùng họ, vừa là người dân, là người gần gũi dân, sát dân nhất cho nên họ là người trực tiếp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng tình cảm của dân để phản ánh lên các cấp chính quyền để các cấp chính quyền đặt ra chính sách đúng.
Thực tế cho thấy, ở đâu mà CB, CC chính quyền cấp xã gần dân, hiểu dân, nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của dân thì ở đó các cấp chính quyền sẽ đề ra chính sách đúng, ngược lại ở đâu mà cán bộ chính quyền cấp xã quan liêu, hách dịch, cửa quyền thì sẽ đề ra chính sách không phù hợp. CB, CC chính quyền cấp xã là người trực tiếp tuyên truyền, phổ biến đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước cho nhân dân và vận động nhân dân thực hiện tốt đường lối, chính sách, pháp luật đó trong cuộc sống. Là người tiên phong gương mẫu trong việc thực hiện chính sách pháp luật và xây dựng gia đình văn hóa ở khu dân cư. 12 e CB, CC chính quyền cấp xã là người am hiểu các phong tục tập quán, truyền thống dân tộc của địa phương, họ là người tập hợp được khối đại đoàn kết toàn dân ở cơ sở, là người phát huy tính tự quản của cộng đồng dân cư.
Tóm lại, CB, CC chính quyền cấp xã là người có vị trí, vai trò quan trọng trong việc ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, tạo điều kiện phát huy tính tự quản trong cộng đồng dân cư. Đánh giá công chức cấp xã 1. Khái niệm về đánh giá nhân sự Đánh giá con người là quá trình nhằm so sánh con người đó với những chuẩn mực nhất định để rút ra kết luận về con người. Đánh giá nhân sự trong tố chức là đánh giá con người trong quá trình thực thi công việc và đánh giá chính bản thân họ.
Đánh giá nhân sự của một tổ chức là đánh giả mang tính hệ thống đổi với việc quản lý, sử dụng nguồn nhân lực của tổ chức, là quá trình nhằm tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu chung của tổ chức trên phương diện nhân lực. Đánh giá là chức năng quản lý liên quan đến việc thu thập một cách thường xuyên dữ liệu theo các tiêu chí liên quan đến một mục tiêu được xác định trước nhằm giúp cho các nhà quản lý có được những thông tin để quản lý công chức có hiệu quả. Nhìn chung, định nghĩa như vậy đã được nhiều người thừa nhận và áp dụng để nghiên cứu nhằm hoàn thành các nhiệm vụ do yêu cầu thực tế của công tác đánh giá đề ra. Đánh giá nhân sự nói chung và đánh giá công chức nói riêng thường phải trả lời các câu hỏi: - Ai đánh giá ai? - Chủ thể đánh giá.
- Đánh giá để làm gì? - Mục đích đánh giá. - Cơ sở để đánh giá? - Nguyên tắc đánh giá. 13 e - Đánh giá những vấn đề gì? - Nội dung đánh giá. - Khi nào đánh giá? - Thời điểm và tần xuất đánh giá.
- Quá trình đánh giá bị ảnh hưởng bởi những yếu tố nào? Đánh giá có vai trò đặc biệt quan trọng vì nó cho phép xác định đúng những người có thành tích, hỗ trợ những người hoạt động chưa hiệu quả và thúc đẩy, tăng hiệu quả công tác của họ. Đây là biện pháp quản lý công chức thông qua việc kiểm định các chỉ số nói lên kết quả làm việc và sự cống hiến của từng cá nhân. Đánh giá là một công cụ mạnh mẽ được dùng trong quản lý nói chung và quản lý nguồn nhân lực nói riêng trong mọi tổ chức. Đánh giá là phản hồi tốt nhất để biết được kết quả hoạt động, từ đó lập kế hoạch hành động phù hợp.
Đánh giá công chức Đánh giá công chức là một nội dung trong quản lý công chức. Nếu làm tốt đây sẽ là cơ sở để phân loại công chức, trả lương và áp dụng các chế độ chính sách cần thiết nhằm phát huy tài năng và sức sáng tạo của CB, CC, đồng thời là cơ sở để xây dựng quy hoạch nguồn nhân lực trong tổ chức, sắp xếp, bố trí, luân chuyển, đào tạo, bồi dưỡng, bổ nhiệm nhân sự hợp lý. Lập kế hoạch Phát triển Tuyển dụng QUẢN LÝ CÔNG CHỨC Đánh giá Bố trí, sắp xếp Đào tạo, bồi dưỡng Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa đánh giá và các nội dung quản lý công chức 14 e Trong lĩnh vực quản lý công chức, đánh giá là cơ sở để phân loại công chức và áp dụng chế độ tiền lương và chính sách khuyến khích, phát huy tài năng và sức sáng tạo, đồng thời là cơ sở để sắp xếp, bố trí, luân chuyển, đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch, bổ nhiệm nhân sự hợp lý. Như vậy, có thể hiểu đánh giá công chức là hoạt động đo lường và phân loại năng lực công chức theo các tiêu chí nhằm thực hiện mục tiêu quản lý công chức.
Trong các bước của quá trình quản lý nhân sự, đánh giá công chức trở thành một nội dung quan trọng, không thể thiếu. Nhờ có công tác đánh giá chúng ta mới tìm ra những ưu điểm và những thiếu sót, từ đó hoàn thiện nó và giúp cho cơ quan đạt được mục tiêu. Từ các các yếu tố cơ bản nêu trên, chúng ta có thể xem đánh giá công chức là nhận xét, bình phẩm về năng lực, chuyên môn và các công việc mà công chức đã được cấp có thẩm quyền giao với các mục tiêu, tiêu chí xác định trên cơ sở so sánh, đối chiếu với hoạt động thực tế của công chức. Đối với cấp xã đây là hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước có thẩm (hoặc người có thẩm quyền) để đo lường và phân loại năng lực công chức ở cấp cơ sở theo các tiêu chí cụ thể phù hợp.