Những đóng góp và hạn chế trong chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh những đóng góp và hạn chế trong chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của lê thánh tông, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Đỗ Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Hòa Hới
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Những Đóng Góp Và Hạn Chế Trong Chính Sách Đào Tạo Và Sử Dụng Quan Lại Của Lê Thánh Tông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ của luận văn
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
• 0.6. Những đóng góp mới về khoa học của luận văn
• 0.7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH RA ĐỜI VÀ NỘI DUNG CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG QUAN LẠI CỦA LÊ THÁNH TÔNG
• 1.1. Bối cảnh ra đời chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông
• 1.1.1. Điều kiện khách quan
• 1.1.2. Yếu tố chủ quan
• 1.2. Nội dung chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông
• 1.2.1. Chính sách đào tạo quan lại
• 1.2.2. Chính sách sử dụng quan lại
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ VỀ CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO VÀ QUAN LẠI CỦA LÊ THÁNH TÔNG
• 2.1. Đóng góp của chính sách đào tạo và sử dụng quan lại theo mô hình Nho giáo của Lê Thánh Tông
• 2.1.1. Bảo vệ và củng cố thể chế triều đình và thiết chế xã hội theo mô hình Nho giáo
• 2.1.2. Tạo nên truyền thống trọng dụng người có học trong hệ thống chính trị
• 2.1.3. Chuẩn mực hóa trách nhiệm, nghĩa vụ của các thành viên trong hệ thống chính trị toàn xã hội
• 2.1.4. Khẳng định tư duy, tầm nhìn chiến lược của Lê Thánh Tông
• 2.2. Hạn chế của chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông
• 2.2.1. Nội dung và phương thức đào tạo chưa hướng tới giáo dục con người hoàn thiện
• 2.2.2. Hệ thống giáo dục nhằm phục vụ cho tầng lớp trên, khoa cử là con đường chật hẹp
• 2.2.3. Duy trì sự bất bình đẳng trong cơ hội học tập, thi cử và sử dụng quan lại
• 2.3. Một số bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam hiện nay (qua tìm hiểu chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông)
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông

Chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông là một trong những thành tựu nổi bật trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Vua Lê Thánh Tông (1460-1497) đã xây dựng một hệ thống quan lại vững mạnh, góp phần củng cố triều đại và phát triển đất nước. Chính sách này không chỉ chú trọng đến việc tuyển chọn nhân tài mà còn tạo ra một môi trường giáo dục phù hợp cho sự phát triển của đội ngũ quan lại. Những đóng góp của ông đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử chính trị Việt Nam.

1.1. Bối cảnh lịch sử và xã hội thời Lê Thánh Tông

Thế kỷ XV là thời kỳ phát triển rực rỡ của triều đại Lê sơ. Bối cảnh xã hội ổn định, kinh tế phát triển đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện chính sách đào tạo quan lại. Lê Thánh Tông đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc xây dựng đội ngũ quan lại có trình độ, từ đó đưa ra những chính sách phù hợp.

1.2. Nội dung chính sách đào tạo quan lại

Chính sách đào tạo quan lại của Lê Thánh Tông bao gồm việc tổ chức thi cử, xây dựng hệ thống trường học và khuyến khích học tập. Ông đã áp dụng mô hình Nho giáo để đào tạo nhân tài, từ đó tạo ra một đội ngũ quan lại có tri thức và phẩm hạnh.

II. Đánh giá những đóng góp của chính sách đào tạo quan lại

Chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông đã tạo ra nhiều đóng góp quan trọng cho sự phát triển của triều đại. Những người được tuyển chọn qua thi cử không chỉ có kiến thức mà còn có đạo đức, góp phần xây dựng một bộ máy nhà nước hiệu quả. Điều này đã giúp củng cố thể chế triều đình và nâng cao uy tín của chính quyền.

2.1. Tạo dựng truyền thống trọng dụng hiền tài

Chính sách của Lê Thánh Tông đã tạo ra một truyền thống trọng dụng hiền tài trong hệ thống chính trị. Ông đã khẳng định rằng hiền tài là nguyên khí của quốc gia, từ đó khuyến khích việc tuyển chọn nhân tài từ mọi tầng lớp xã hội.

2.2. Củng cố thể chế triều đình

Việc đào tạo quan lại đã giúp củng cố thể chế triều đình, tạo ra một bộ máy nhà nước vững mạnh. Những quan lại được đào tạo bài bản đã góp phần quản lý đất nước hiệu quả, đảm bảo sự ổn định và phát triển của xã hội.

III. Những hạn chế trong chính sách đào tạo và sử dụng quan lại

Mặc dù có nhiều đóng góp, chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông cũng tồn tại một số hạn chế. Hệ thống giáo dục chủ yếu phục vụ cho tầng lớp trên, dẫn đến sự bất bình đẳng trong cơ hội học tập và thi cử. Điều này đã hạn chế khả năng tiếp cận giáo dục của nhiều người tài.

3.1. Hạn chế trong nội dung và phương thức đào tạo

Nội dung và phương thức đào tạo chưa thực sự hướng tới việc giáo dục con người hoàn thiện. Hệ thống giáo dục chủ yếu tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà thiếu đi sự phát triển toàn diện về nhân cách.

3.2. Bất bình đẳng trong cơ hội học tập

Chính sách đào tạo quan lại đã duy trì sự bất bình đẳng trong cơ hội học tập và thi cử. Những người có điều kiện kinh tế tốt thường có lợi thế hơn trong việc tiếp cận giáo dục, trong khi những người nghèo khó bị bỏ lại phía sau.

IV. Bài học kinh nghiệm từ chính sách của Lê Thánh Tông cho Việt Nam hiện nay

Những bài học từ chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông vẫn còn giá trị cho Việt Nam hiện nay. Việc chú trọng đến đào tạo cán bộ, xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao là điều cần thiết để phát triển đất nước. Cần học hỏi từ những thành công và hạn chế của quá khứ để áp dụng vào thực tiễn hiện tại.

4.1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cán bộ

Việc tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cán bộ là rất quan trọng. Cần xây dựng một hệ thống giáo dục mở, tạo điều kiện cho mọi người có cơ hội học tập và phát triển.

4.2. Đảm bảo công bằng trong giáo dục

Cần đảm bảo công bằng trong giáo dục, tạo cơ hội cho tất cả mọi người, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn. Điều này sẽ giúp phát huy tối đa nguồn nhân lực cho đất nước.

V. Kết luận về chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông

Chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông đã để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử Việt Nam. Những đóng góp và hạn chế của chính sách này cần được nghiên cứu và học hỏi để áp dụng vào thực tiễn hiện nay. Việc kế thừa những giá trị tốt đẹp từ quá khứ sẽ giúp xây dựng một hệ thống chính trị vững mạnh và phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của việc học hỏi từ lịch sử

Việc học hỏi từ lịch sử là rất cần thiết để phát triển. Những giá trị từ chính sách của Lê Thánh Tông có thể được áp dụng để cải cách hệ thống giáo dục và quản lý nhà nước hiện nay.

5.2. Hướng tới một tương lai phát triển bền vững

Cần hướng tới một tương lai phát triển bền vững, trong đó con người là trung tâm. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ có trình độ, phẩm hạnh sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách đào tạo và sử dụng quan lại dưới triều đại Lê Thánh Tông (1460-1497) là một trong những thành tựu nổi bật của lịch sử phong kiến Việt Nam thế kỷ XV. Trong suốt 38 năm trị vì, Lê Thánh Tông đã xây dựng bộ máy nhà nước trung ương tập quyền hoàn chỉnh, đồng thời phát triển hệ thống giáo dục Nho học nhằm tuyển chọn và đào tạo đội ngũ quan lại tinh hoa, góp phần củng cố thể chế và phát triển đất nước. Theo thống kê, dưới thời ông có hơn 500 tiến sĩ và trạng nguyên được phong, tạo nên truyền thống trọng dụng người có học trong bộ máy chính quyền. Tuy nhiên, chính sách này cũng tồn tại những hạn chế như bất bình đẳng trong cơ hội học tập và thi cử, cũng như nội dung đào tạo chưa hướng tới giáo dục con người toàn diện.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ những đóng góp và hạn chế trong chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông, từ đó rút ra bài học cho công tác cán bộ hiện nay. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn nửa cuối thế kỷ XV tại Đại Việt dưới triều đại Lê Thánh Tông, dựa trên các tài liệu lịch sử gốc như chiếu, chỉ, lệnh dụ và bộ luật Hồng Đức. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp hiểu sâu sắc hơn về lịch sử tư tưởng chính trị Việt Nam mà còn cung cấp tư liệu tham khảo cho công tác đào tạo, sử dụng cán bộ trong bối cảnh hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và công tác cán bộ. Ngoài ra, luận văn vận dụng các quan điểm của Đảng và Nhà nước về kế thừa, phát huy giá trị truyền thống lịch sử. Góc nhìn chính trị học văn hóa được sử dụng để phân tích chính sách đào tạo và sử dụng quan lại dưới thời Lê Thánh Tông, nhằm làm rõ mối quan hệ giữa tư tưởng Nho giáo và chính sách cai trị.

Ba khái niệm chính được khai thác gồm:

• Chính sách đào tạo quan lại: hệ thống giáo dục, thi cử và đào tạo nhằm chuẩn hóa đội ngũ quan lại.
• Chính sách sử dụng quan lại: cơ chế tuyển dụng, bổ nhiệm, giám sát và luân chuyển quan lại trong bộ máy nhà nước.
• Tư tưởng Nho giáo: nền tảng tư tưởng chi phối mọi mặt đời sống xã hội và chính trị, đặc biệt trong việc xây dựng con người chính trị và bộ máy nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật lịch sử và phương pháp logic để phân tích các tài liệu lịch sử gốc như chiếu, chỉ, lệnh dụ của vua Lê Thánh Tông, bộ luật Hồng Đức, các văn bản thi cử và giáo dục thời Lê sơ. Phương pháp phân tích - tổng hợp được áp dụng để hệ thống hóa nội dung chính sách, đồng thời so sánh với các triều đại trước và sau để đánh giá đóng góp và hạn chế. Phương pháp so sánh và khái quát hóa được vận dụng nhằm rút ra bài học cho công tác cán bộ hiện đại. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn bản, tài liệu lịch sử liên quan đến chính sách đào tạo và sử dụng quan lại thời Lê Thánh Tông, được chọn lọc kỹ càng để đảm bảo tính khách quan và khoa học.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1460-1497, thời kỳ trị vì của vua Lê Thánh Tông, với việc khảo sát các chính sách, văn bản và kết quả thi cử trong suốt 38 năm này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hoàn thiện bộ máy nhà nước trung ương tập quyền
   Lê Thánh Tông đã tổ chức lại bộ máy hành chính từ 5 đạo thành 13 đạo thừa tuyên, mỗi đạo do ba ty quản lý (quân sự, xử án, hành chính). Ông xóa bỏ chức tướng quốc, đại tổng quản, trực tiếp nắm quyền chỉ huy quân đội và sáu bộ, cấm quan lại lập quân đội riêng. Bộ máy nhà nước được chuẩn hóa với 18 bậc phẩm hàm quan lại, từ nhất phẩm đến cửu phẩm.

2. Phát triển hệ thống giáo dục Nho học và khoa cử
   Hệ thống trường học công và tư được mở rộng khắp nơi, từ trung ương đến địa phương. Quốc Tử Giám là trung tâm đào tạo cao nhất, với hơn 26 khoa thi được tổ chức trong triều đại Lê Thánh Tông. Số lượng thí sinh dự thi lên đến khoảng 4.400 người trong một kỳ thi hội, với tổng cộng 501 người đỗ tiến sĩ, trong đó có 9 trạng nguyên, 10 bảng nhãn và 10 thám hoa. Nội dung đào tạo tập trung vào Tứ thư, Ngũ kinh và các tác phẩm Nho giáo, nhằm chuẩn hóa kiến thức và đạo đức quan lại.

3. Chính sách tuyển dụng và sử dụng quan lại đa dạng và chặt chẽ
   Bộ Lại là cơ quan chủ chốt trong tuyển dụng, thăng giáng quan lại. Ba phương thức tuyển dụng chính gồm: nhiệm tử (tập ấm), bảo cử, tiến cử và khoa cử. Luật hồi tỵ được thực thi nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn bè phái, thân tộc trong bộ máy quan lại. Chế độ khảo khóa định kỳ 3, 6, 9 năm được áp dụng để đánh giá năng lực và đạo đức quan lại, làm cơ sở cho thăng chức hoặc giáng chức. Luân chuyển quan lại được thực hiện thường xuyên nhằm ngăn chặn cát cứ địa phương.

4. Hạn chế trong chính sách đào tạo và sử dụng quan lại
   Mặc dù chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông có nhiều điểm tiến bộ, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế như:

   • Nội dung đào tạo chủ yếu tập trung vào kiến thức Nho giáo, chưa hướng tới giáo dục con người toàn diện.
   • Hệ thống giáo dục và thi cử vẫn duy trì sự bất bình đẳng, ưu tiên tầng lớp quý tộc và con em quan lại.
   • Chính sách trọng nông ức thương làm hạn chế phát triển kinh tế hàng hóa và ngoại thương, ảnh hưởng đến nguồn lực phát triển đất nước.
   • Một số quan lại vẫn lợi dụng chức quyền để tham nhũng, mặc dù có chế độ giám sát chặt chẽ.

Thảo luận kết quả

Các chính sách của Lê Thánh Tông đã góp phần xây dựng một bộ máy nhà nước trung ương tập quyền vững mạnh, chuẩn hóa đội ngũ quan lại về trình độ và đạo đức, tạo nên truyền thống trọng dụng người tài trong lịch sử Việt Nam. Việc tổ chức các kỳ thi khoa cử với quy mô lớn và nghiêm ngặt đã giúp tuyển chọn được nhiều nhân tài, góp phần ổn định và phát triển đất nước. Các biện pháp giám sát, khảo khóa và luật hồi tỵ đã hạn chế được sự lộng quyền, bè phái trong bộ máy quan lại.

So với các triều đại trước, chính sách của Lê Thánh Tông có sự hoàn thiện và tiến bộ rõ rệt, đặc biệt trong việc kết hợp tư tưởng Nho giáo với thực tiễn quản lý nhà nước. Tuy nhiên, hạn chế về mặt giáo dục toàn diện và bất bình đẳng trong cơ hội học tập phản ánh những giới hạn của mô hình phong kiến và tư tưởng Nho giáo thời bấy giờ. Những hạn chế này cũng là bài học quan trọng cho công tác đào tạo cán bộ hiện đại, cần hướng tới sự công bằng và phát triển toàn diện con người.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ số lượng tiến sĩ đỗ trong các kỳ thi, bảng phân loại chức vụ quan lại theo phẩm hàm, và sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước trung ương tập quyền dưới thời Lê Thánh Tông để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống đào tạo cán bộ toàn diện
   Cần phát triển chương trình đào tạo cán bộ không chỉ tập trung vào kiến thức chuyên môn mà còn chú trọng phát triển phẩm chất đạo đức, kỹ năng quản lý và tư duy đổi mới. Mục tiêu nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong vòng 3-5 năm, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các cơ quan quản lý cán bộ thực hiện.

2. Tăng cường công bằng trong tuyển chọn và sử dụng cán bộ
   Thiết lập các cơ chế tuyển chọn minh bạch, công bằng, không phân biệt xuất thân xã hội, nhằm tạo cơ hội bình đẳng cho mọi ứng viên. Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ và đánh giá năng lực để giảm thiểu tiêu cực. Thời gian triển khai trong 2 năm, do các cơ quan tuyển dụng và tổ chức thi chịu trách nhiệm.

3. Hoàn thiện cơ chế giám sát và đánh giá cán bộ
   Xây dựng hệ thống giám sát đa chiều, bao gồm giám sát của cấp trên, đồng nghiệp và người dân, nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi sai phạm. Áp dụng chế độ khảo sát định kỳ 3 năm một lần để đánh giá toàn diện năng lực và đạo đức cán bộ. Chủ thể thực hiện là các cơ quan thanh tra, kiểm tra và tổ chức chính trị xã hội.

4. Khuyến khích luân chuyển cán bộ để tránh cát cứ và bè phái
   Thực hiện chính sách luân chuyển cán bộ định kỳ, đặc biệt ở các vị trí quản lý địa phương và trung ương, nhằm nâng cao năng lực và ngăn chặn lợi ích nhóm. Thời gian thực hiện luân chuyển tối thiểu 3-5 năm một lần, do Bộ Nội vụ và các cơ quan quản lý cán bộ phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách
   Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng chính sách đào tạo, sử dụng cán bộ hiệu quả, phù hợp với bối cảnh hiện đại.

2. Giảng viên và sinh viên ngành Khoa học Chính trị, Lịch sử
   Tài liệu tham khảo quý giá giúp hiểu sâu sắc về lịch sử tư tưởng chính trị Việt Nam và mô hình quản lý nhà nước phong kiến.

3. Cán bộ công tác trong lĩnh vực đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
   Giúp nhận diện các bài học lịch sử trong công tác đào tạo, tuyển chọn và sử dụng nhân sự, từ đó áp dụng vào thực tiễn hiện nay.

4. Nhà nghiên cứu văn hóa và chính trị học văn hóa
   Luận văn phân tích dưới góc độ chính trị học văn hóa, làm rõ mối quan hệ giữa tư tưởng Nho giáo và chính sách nhà nước, góp phần mở rộng nghiên cứu liên ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách đào tạo quan lại của Lê Thánh Tông có điểm gì nổi bật?
   Chính sách tập trung phát triển hệ thống giáo dục Nho học với các kỳ thi khoa cử nghiêm ngặt, mở rộng trường học công và tư, nhằm chuẩn hóa đội ngũ quan lại về trình độ và đạo đức.

2. Làm thế nào để tuyển chọn quan lại dưới thời Lê Thánh Tông?
   Qua ba phương thức chính: nhiệm tử (tập ấm), bảo cử, tiến cử và đặc biệt là khoa cử với các kỳ thi hương, hội, đình được tổ chức định kỳ ba năm một lần.

3. Luật hồi tỵ có vai trò gì trong chính sách sử dụng quan lại?
   Luật này ngăn cấm quan lại làm việc tại quê hương hoặc nơi có quan hệ thân tộc để tránh bè phái, tham nhũng, đảm bảo tính khách quan và công bằng trong quản lý.

4. Những hạn chế chính của chính sách đào tạo và sử dụng quan lại thời Lê Thánh Tông là gì?
   Bao gồm sự bất bình đẳng trong cơ hội học tập và thi cử, nội dung đào tạo chưa toàn diện, và chính sách kinh tế trọng nông ức thương làm hạn chế phát triển kinh tế đa ngành.

5. Bài học nào từ chính sách của Lê Thánh Tông có thể áp dụng cho công tác cán bộ hiện nay?
   Cần xây dựng hệ thống đào tạo toàn diện, công bằng trong tuyển chọn, giám sát chặt chẽ và luân chuyển cán bộ định kỳ để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển nguồn nhân lực.

Kết luận

• Chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông đã góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trung ương tập quyền vững mạnh, chuẩn hóa đội ngũ quan lại về trình độ và đạo đức.
• Hệ thống giáo dục Nho học và khoa cử được phát triển mạnh mẽ, tạo nên truyền thống trọng dụng người tài trong lịch sử Việt Nam.
• Các cơ chế tuyển dụng, giám sát, khảo khóa và luân chuyển quan lại được tổ chức chặt chẽ, góp phần hạn chế tiêu cực và bè phái trong bộ máy nhà nước.
• Hạn chế của chính sách bao gồm bất bình đẳng trong cơ hội học tập, nội dung đào tạo chưa toàn diện và chính sách kinh tế trọng nông ức thương.
• Bài học từ chính sách này có giá trị tham khảo quan trọng cho công tác đào tạo, sử dụng cán bộ hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu mở rộng về ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo trong công tác cán bộ hiện đại và phát triển các mô hình đào tạo phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững.

Các nhà nghiên cứu, quản lý và cán bộ đào tạo cần vận dụng bài học lịch sử để xây dựng đội ngũ cán bộ có đức, có tài, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương, 5 tiết. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 BỐI CẢNH RA ĐỜI VÀ NỘI DUNG CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG QUAN LẠI CỦA LÊ THÁNH TÔNG 1. Bối cảnh ra đời chính sách đào tạo và sử dụng quan lại của Lê Thánh Tông. Điều kiện khách quan  Tình hình chính trị Cuối thời nhà Hồ, khi đó nội trị trong nước tình hình rối ren đã tạo điều kiện cho giặc ngoài cơ hội nhòm ngó và thực hiện mưu đồ xâm lược.

Năm 1404, quân Minh lấy cớ phù Trần diệt Hồ chính thức sang xâm lược nước ta với quy mô lớn, cha con Hồ Quý Ly bị bắt về Trung Quốc. Nước Đại Việt rơi vào tay giặc. Suốt 20 năm nhân dân ta bị nô dịch dưới ách thống trị của giặc Minh, chúng muốn đồng hóa Đại Việt, chúng chia nước ta ra làm 15 phủ, mỗi phủ chia thành nhiều huyện và châu. Nhân dân không thể sống trong áp bức, bóc lột mãi được nên các cuộc khởi nghĩa đã liên tiếp nổ ra nhưng đều thất bại.

Nhưng thời thế tạo anh hùng, tới mùa xuân năm Mậu Tuất - 1418, Lê Lợi cùng những hào kiệt, được sự ủng hộ, đồng thuận, chung chí hướng là Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Lê Văn An, Lê Văn Linh, Bùi Quốc Hưng, Lưu Nhân Chú v.nổi dậy phất cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, xưng là Bình Định Vương, kêu gọi nhân dân đồng lòng đứng lên đánh giặc cứu nước. Trải qua 10 năm chờ đợi thời cơ, chuẩn bị lực lượng, chiến đấu với quân giặc vào sinh ra tử, Lê Lợi đã thực thi chiến lược tấn công của Nguyễn Trãi, lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Minh đi tới thắng lợi. Trong sáchĐại Việt sử ký toàn thưvẫn còn lưu lại cụ thể công lao to lớn của ông trong việc dựng nước mà giữ nước, là người có tài trí, mở mang cơ nghiệp của Đại Việt nói chung và nhà Lê sơ nói riêng. Ngày 15/4/1428, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, xưng hiệu là Lê Thái Tổ.

Ông đổi lại quốc hiệu từ Giao Chỉ (tồn tại dưới thời nhà Minh) thành Đại Việt, ông quyết định đóng đô ở Thăng Long, đổi tên kinh thành Thăng Long thành Đông Kinh, Tây 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đô thành Tây Kinh, Tây Kinh về sau đều gọi là Lam Kinh, nhà Lê sơ chính thức được thành lập. Nhà Lê sơ đãchủ trương lấy Nho giáo làm cốt tủy của hệ tư tưởng chính trị, xây dựng bộ máy nhà nước theo mô hình nhà nước trung ương tập quyền chuyên chế và hoàn chỉnh dần theo mô hình Nho giáo. Theo học thuyết Nho giáo có bảng giá trị khác với Phật giáo, học thuyết Nho giáo tôn vua ở mức độ cao nhất, vua là Thiên tử, là người nắm mọi quyền hành, giúp vua có 6 bộ (là Lại, Hộ, lễ, Binh, Hình, Công), đứng đầu mỗi bộ có quan Thượng thư, bên cạnh bộ có Hàn Lâm Viện (công văn), Quốc sử viện (biên soạn lịch sử), Ngự sử đài (kiểm tra). Lê Thái Tổ với sự tham chính của Nguyễn Trãi và các Nho thần thực hiện hàng loạt các cuộc cải cách để thay đổi tình hình toàn diện đất nước lúc bấy giờ thông qua các chiếu, chỉ, lệnh thi hành cải cách.

Ông quản lý các lĩnh vực, sát sao các vùng khác nhau theo địa vực, chia cả nước thành 5 đạo: Đông Đạo, Tây Đạo, Nam Đạo, Bắc Đạo và Hải Tây Đạo. Đứng đầu mỗi đạo là hành khiển để giữ sổ sách về việc quân - dân, bên cạnh là tổng quản chỉ huy vệ quân trong đạo. Trấn, lộ, phủ, huyện, châu là các đơn vị hành chính dưới đạo. Các chức quan của hệ thống hành chính được đặt rõ: đứng đầu trấn là trấn phủ sứ, tuyên úy sứ; ở lộ là an phủ sứ, tổng quản; ở phủ là tri phủ; huyện là chuyển vận sứ; châu là phòng ngự sứ.

Đơn vị hành chính nhỏ nhất là xã. Vua Lê Thái Tổ chia xã làm ba loại là đại xã, trung xã và tiểu xã. Bộ máy hành chính nhà nước lúc này khá chặt chẽ, hoàn bị chi phối tới cả cấp xã, xã là đơn vị cấp cơ sở. Ngày 22/8/1433, Lê Lợi mất, Lê Thái Tông lên kế vị, Lê Sát là công thần cao được ban quyền phụ chính.

Triều đình có nhiều mâu thuẫn xảy ra nên Lê Thái Tông dựa vào tư tưởng Nho giáo đã ra tay dẹp bỏ quyền thần, giành lấy quyền tư pháp và càng ngày càng khắt khe đối với các công thần. Sau khi quyền lực về tay, ông đã ban nhiều chỉ dụ chỉnh đốn việc hành chính, giáo dục, thi cử ở các đạo, khiến các quan lại chuyên tâm vào chính sự. Ông đề ra nhiều chính sách thay đổi hệ thống tổ chức quan lại, đặt lại nguyên tắc và kèm theo đặt ra thế chế cho chế độ thi cử theo Nho giáo để lấy người có học. Vua đưa con thứ là Bang Cơ lên làm Thái tử.

Năm 1442, Lê Thái Tông mất, Bang Cơ khi đó mới 2 tuổi lên ngôi Hoàng đế là vua Lê Nhân Tông. Vì vua còn quá nhỏ nên Thái hậu Nguyễn Thị Anh đã buông rèm nhiếp 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chính, họ ngoại dường như nắm quyền lực trong tay. Tuy nhiên, những chính sách cai trị đất nước của bà đưa ra chưa có hiệu quả, chúng mang tính tư lợi, tình hình triều đình lục đục và dân chúng càng trở nên khốn đốn hơn, công thần bị chém giết vô cớ, tham ô hối lộ công khai và người dân rơi vào lầm than, cực khổ. Tới năm 12 tuổi, vua Lê Nhân Tông mới chính thức được nắm quyền, ông đã thay đổi chính sách, đưa ra quy định mới khiến tình hình ổn định hơn.

Ông truy tặng cho các công thần khai quốc của triều Hậu Lê, việc này về sau được Lê Thánh Tông tiếp tục kế thừa và phát huy. Lê Nhân Tông là một vị vua nhân từ và sáng suốt được các bậc quần thần yêu mến. Tới ngày 3/10/1459, Lê Nghi Dân (Lạng Sơn Vương) là người anh cùng cha khác mẹ của Lê Nhân Tông đã đảo chính, giết hại vua và thái hậu và cướp ngôi báu. Ông lên ngôi Hoàng đế và đặt niên hiệu là Thiên Hưng.

Tháng 2 năm 1460, Nghi Dân bàn việc đặt phủ huyện, lại đặt 6 bộ (Lại, Lễ, Bộ, Binh, Hình, Công), 6 khoa (Trung thư, Hải, Đông, Tây, Nam, Bắc) và các quan ở phủ, huyện, châu. Năm 1460, các tể tướng là Đỗ Bí, Lê Ngang, Lê Thu đã bàn kế hoạch lật đổ Thiên Hưng đế nhưng bị bại lộ, nên vua Nghi Dân đã bắt giết và đề phòng nhiều hơn bằng cách đưa ra chỉ dụ và nhiều pháp chế hà khắc, làm nhiều người oán giận, không được lòng quan lại và dân chúng. Tháng 6 năm 1460 Nguyễn Xí đã phát lệnh dẫn quân vào giết khoảng 100 người bề tôi thân cận của Nghi Dân. Sau đó, lật đổ Nghi Dân, truất làm Lê Đức hầu và cho ra khỏi cung, trao cho một dải lụa để tự vẫn.

Ngày hôm ấy, các đại thần đem kiệu đến rước Gia Vương là Lê Tư Thành, tức con trai thứ tư của Lê Thái Tông để trao ngôi báu, tức hoàng đế Lê Thánh Tông. Nhà vua Lê Thánh Tông lên ngôi và cai trị trong vòng 38 năm (1460- 1497) và trong ngần ấy năm cầm quyền Lê Thánh Tông đã cải cách đất nước, biến Đại Việt thành một quốc gia phát triển rực rỡ về mọi mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục… thành một vương quốc có tiếng nói trong khu vực Đông Nam Á, cũng như đã khiến quân chủ chuyên chế Việt Nam đạt tới đỉnh cao. Ngay từ khi mới lên ngôi, Lê Thánh Tông đã dốc sức cải cách mọi mặt đời sống. Về vấn đề hành chính, bộ máy nhà nước tổ chức thành 6 bộ: Lại, Lễ, Hộ, Binh, Hình, Công.

Rút bài học về sự lộng quyền đời trước, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ông tiến hành xóa bỏ chức tướng quốc, đại tổng quản, hành khiển; trực tiếp làm tổng chỉ huy quân đội, cấm các quan lập quân đội riêng. Ông xóa chế độ hành chính cũ từ thời Lê Thái Tổ từ 5 đạo, ông chia cả nước ra làm 13 đạo thừa tuyên, mỗi thừa tuyên do 3 ty cai quản là Đô ty (quân sự), Hiến ty (xử án), Thừa ty (hành chánh); hành chính ở địa phương,dưới đạo có phủ , huyện, châu (miền núi), xã. Vua Lê Thánh Tông đã kế thừa và cải tổ hệ thống quan lại và chính sách đào tạo đội ngũ quan lại của nhà nước quân chủ tập quyền Như vậy, từ thời Lê Thái Tổ cho tới Lê Thánh Tông trị vì thì vận động theo xu hướng các vị vua đều hướng tới xây dựng nhà nước quân chủ tập quyền quan liêu. Đến thời Lê Thánh Tông thì có sự hoàn thiện nhất và thể hiện rõ rệt nhất được ưu điểm của mô hình đó.

Nhìn nhận một cách sâu sắc được những bài học cai trị đất nước của các vương triều trước nhất là những thiếu sót của nhà nước cuối thời Trần, Hồ nên từ khi lên ngôi Lê Thái Tổ đã có cho xây dựng nhà nước quân chủ tập quyền thay thế nhà nước quý tộc tản quyền trước đó. Ông đã biết được rằng nhà nước đó đã không đáp ứng được những yêu cầu tập trung quyền lực phát triển của xã hội, cần phải loại bỏ và tạo dựng nhà nước mới phù hợp với thời cuộc thì mới vực dậy được nước nhà. Ông lấy học thuyết Nho giáo làm cơ sở để đưa ra các chính sách xã hội và đặc biệt là xây dựng nền giáo dục Nho học. Có được nền tảng từ thời Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông, đến thời Lê Thánh Tông chính sách đào tạo đội ngũ quan lại theo mô hinh giáo dục Nho học được nâng lên tầm cao mới và mô hình nhà nước quân chủ phong kiến tập quyền được kiện toàn hơn bao giờ hết, thể hiện rõ ràng những mặt ưu việt trong chính sách của mọi mặt đời sống.

Trong luận văn này chúng tôi tiếp tục làm rõ những đóng góp và cả mặt hạn chế trong chính sách đào tạo và sử dụng quan lại thời Lê Thánh Tông.  Tình hình kinh tế Đến thời Lê sơ, sau khi giành được đất nước từ tay giặc Minh, vua Lê Thái Tổ đã đề ra nhiều chính sách cải cách khuyến khích nông nghiệp, khôi phục lại sản xuất để nền kinh tế thoát khỏi tình trạng đình trệ, thúc đẩy thông thương. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về nông nghiệp, nông thôn Đại Việt trước Lê sơ từng tồn tại loại hình kinh tế đại điền trang với kiểu bóc lột nông nô nô tỳ thời Lý, Trần.