Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Cây sắn (Manihot esculenta) là cây công nghiệp và lương thực có giá trị kinh tế cao, dễ canh tác và thích nghi tốt tại các vùng đất dốc nhiệt đới. Tại Việt Nam, sắn đã chuyển đổi mạnh mẽ từ cây lương thực truyền thống sang cây công nghiệp phục vụ xuất khẩu và chế biến công nghiệp (thức ăn chăn nuôi, dược phẩm, cồn sinh học, nhiên liệu ethanol). Tính đến năm 2012, diện tích trồng sắn cả nước đạt 550,6 nghìn ha với sản lượng 9,7 triệu tấn; cả nước có hơn 61 nhà máy chế biến tinh bột sắn công nghiệp tiêu thụ khoảng 5,6 triệu tấn sắn củ mỗi năm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu sắn đứng thứ hai châu Á sau Thái Lan.
Tuy nhiên, chế biến tinh bột sắn là ngành công nghiệp tiêu thụ lượng nước rất lớn (định mức trung bình từ 14 đến 20 m³/tấn sản phẩm, tương đương khoảng 4 m³/tấn nguyên liệu). Nước thải phát sinh từ quá trình sản xuất chứa nồng độ ô nhiễm hữu cơ và cặn lơ lửng rất cao ($BOD_5$, $COD$, $TSS$), tính chất chua (pH thấp từ 4,5 đến 5,0) và đặc biệt chứa độc tố axit xianhydric (HCN / $CN^-$) có nguồn gốc từ hợp chất glucozit linamarin giải phóng trong quá trình băm, mài, ngâm củ sắn. Khi thải trực tiếp hoặc xử lý chưa đạt quy chuẩn vào nguồn tiếp nhận, nước thải gây suy thoái nghiêm trọng hệ sinh thái thủy vực, giảm lượng oxy hòa tan ($DO$), làm bốc mùi hôi thối do quá trình phân hủy kỵ khí và đe dọa sinh kế, sức khỏe của người dân khu vực hạ lưu.
Tỉnh Hòa Bình có khoảng 7.000 ha nguyên liệu sắn, trong đó huyện Lạc Sơn chiếm khoảng 2.000 ha. Nhà máy chế biến tinh bột sắn Tân Hiếu Hưng (trực thuộc Công ty TNHH Thương mại Đầu tư Yên Bình) được xây dựng tại xã Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn nhằm thu mua và chế biến nông sản tại chỗ. Tuy nhiên, năm 2011, tại nhà máy đã xảy ra sự cố vỡ cống xả nước thải gây ô nhiễm nghiêm trọng sông Bưởi và dẫn đến hiện tượng cá chết hàng loạt. Đề tài “Đánh giá chất lượng nước thải sản xuất của nhà máy chế biến tinh bột sắn Tân Hiếu Hưng trên địa bàn huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình” được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học về hiện trạng nguồn thải và phục vụ công tác quản lý môi trường tại địa phương.
Mục đích và mục tiêu nghiên cứu
- Mục đích của đề tài:
- Đánh giá hiện trạng môi trường nước thải sản xuất của Nhà máy chế biến tinh bột sắn Tân Hiếu Hưng tại huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình.
- Tạo lập cơ sở khoa học và dữ liệu thực tế phục vụ công tác quản lý, giám sát và bảo vệ môi trường trên địa bàn huyện Lạc Sơn.
- Mục tiêu cụ thể:
- Nắm bắt hiện trạng quy trình công nghệ, lưu lượng và chất lượng nước thải của nhà máy.
- Xác định mức độ ô nhiễm, các thông số vượt ngưỡng và các công đoạn phát sinh nguồn thải chính.
- Đề xuất các biện pháp giảm thiểu và xử lý nước thải phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở sản xuất.
- Yêu cầu của đề tài:
- Dữ liệu thu thập và kết quả đo đạc phải đảm bảo tính khách quan, khoa học, có tính đại diện.
- Các thông số chất lượng nước phải được đối chiếu trực tiếp với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành ($QCVN\ 40:2011/BTNMT$ và $QCVN\ 08:2008/BTNMT$).
- Giải pháp đề xuất phải có tính khả thi kỹ thuật và phù hợp thực tiễn vận hành của nhà máy.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Nước thải sản xuất của Nhà máy chế biến tinh bột sắn Tân Hiếu Hưng và chất lượng nước mặt sông Bưởi tại khu vực tiếp nhận nguồn thải.
- Phạm vi không gian: Nhà máy chế biến tinh bột sắn Tân Hiếu Hưng (diện tích 15 ha tại xóm Bùi, xã Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình) và các khu dân cư lân cận (xóm Bùi, xóm Đa, xóm Ngheo) cùng lưu vực sông Bưởi tiếp nhận dòng thải.
- Phạm vi thời gian: Nghiên cứu và khảo sát thực địa được thực hiện từ ngày 18/08/2014 đến ngày 04/01/2015.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết và căn cứ pháp lý
Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận về ô nhiễm môi trường nước (ô nhiễm sinh học, ô nhiễm hóa học và ô nhiễm vật lý) do chất thải công nghiệp gây ra. Trong chế biến tinh bột sắn, nước thải đặc trưng bởi hàm lượng chất hữu cơ lên men cao làm suy giảm nhanh nồng độ oxy hòa tan ($DO$), độ đục cao do tinh bột và cặn xơ lơ lửng ($TSS$), cùng sự tồn tại của hợp chất xyanua ($CN^-$) gây ức chế vi sinh vật và sinh vật thủy sinh.
| Thành phần hóa học trong củ sắn |
Tỷ lệ (%) |
Ý nghĩa môi trường và công nghệ |
| Nước |
60,0 – 74,2 |
Dung môi hòa tan dịch bào, phát sinh thể tích nước thải lớn |
| Tinh bột |
20,0 – 34,0 |
Nguồn phát sinh tải lượng $BOD_5$, $COD$ chính trong nước thải |
| Protein |
0,8 – 1,2 |
Phân hủy tạo hợp chất chứa Nitơ, sinh mùi hôi ($NH_3$, $H_2S$) |
| Chất béo |
0,3 – 0,4 |
Gây váng, cản trở quá trình hòa tan oxy trên mặt nước |
| Xenluloza |
1,0 – 3,0 |
Tạo bã sắn và hàm lượng chất rắn lơ lửng ($TSS$) |
| Đường |
1,0 – 3,1 |
Dễ lên men axit, làm giảm pH dòng thải ($pH \approx 4,5 - 5,0$) |
| Tro |
0,54 |
Đóng góp vào tổng chất rắn vô cơ |
| Polyphenol |
0,1 – 0,3 |
Bị oxy hóa bởi enzyme tạo phức sẫm màu khó tẩy |
| Độc tố (Glucozit linamarin) |
0,001 – 0,04 |
Thủy phân giải phóng axit xianhydric ($HCN$), rất độc đối với sinh vật |
Hệ thống văn bản pháp lý và quy chuẩn kỹ thuật áp dụng:
- Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014 (Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 23/06/2014, hiệu lực từ 01/01/2015).
- Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13 (có hiệu lực từ 01/01/2013).
- Nghị định số 201/2013/NĐ-CP, Nghị định số 19/2015/NĐ-CP, Nghị định số 179/2013/NĐ-CP, Nghị định số 149/2004/NĐ-CP.
- Quy chuẩn so sánh: $QCVN\ 40:2011/BTNMT$ (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp) và $QCVN\ 08:2008/BTNMT$ (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt).
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu kết hợp các phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp, khảo sát thực địa, lấy mẫu đo đạc phân tích trong phòng thí nghiệm và điều tra xã hội học:
- Phương pháp kế thừa và thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập số liệu khí tượng, thủy văn, điều kiện kinh tế - xã hội huyện Lạc Sơn; báo cáo Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và số liệu quan trắc định kỳ của nhà máy.
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: Khảo sát dây chuyền công nghệ sản xuất, các đường thoát nước, hệ thống hầm Biogas và hồ sinh học; thực hiện phỏng vấn 60 người dân bằng phiếu hỏi tại 3 khu vực phụ cận chịu ảnh hưởng trực tiếp (xóm Bùi, xóm Đa, xóm Ngheo).
- Phương pháp lấy mẫu, bảo quản và phân tích môi trường:
- Vị trí lấy mẫu:
- Mẫu $T1$: Nước thải sản xuất trước xử lý tại hồ thu gom Biogas.
- Mẫu $T2$: Nước thải sau xử lý qua hệ thống Biogas xả ra hồ lắng 2.
- Mẫu $M1$: Nước mặt sông Bưởi tại hạ lưu khu vực tiếp nhận nguồn xả.
- Bảo quản mẫu: Mẫu nước phân tích lý hóa lấy vào chai 1.500 ml; mẫu Coliform lấy vào chai thủy tinh 500 ml vô trùng, bảo quản lạnh theo tiêu chuẩn $TCVN\ 5993:1995$.
| Chỉ tiêu phân tích |
Phương pháp tiêu chuẩn |
Thiết bị / Dụng cụ phân tích |
Xuất xứ thiết bị |
| $pH$ |
$TCVN\ 6492:1999$ |
Máy đo pH Metter |
Anh |
| $TSS$ |
$TCVN\ 6625:2000$ |
Máy quang phổ DR 2010 |
Mỹ |
| $COD$ |
$ALPHA\ 5220D$ |
Máy PALINTEST Model ALPHA 5220D |
Anh |
| $BOD_5$ |
$TCVN\ 6001-1:2008$ |
Tủ ủ và bộ đo BOD HACH |
Anh |
| Tổng Nitơ ($N_{tổng}$) |
$TCVN\ 6179-1:1996$ |
Máy DR 2010 |
Mỹ |
| Tổng Photpho ($P_{tổng}$) |
Phosver 3 method |
Máy DR 2010 |
Mỹ |
| Xyanua ($CN^-$) |
Hach method 8027 |
Máy DR 2010 |
Mỹ |
| Sulfua ($S^{2-}$) |
Hach method 8131 |
Máy DR 2010 |
Mỹ |
- Phương pháp so sánh và xử lý số liệu: So sánh nồng độ chất ô nhiễm trong mẫu $T1, T2$ với $QCVN\ 40:2011/BTNMT$ (Cột A và Cột B) và mẫu $M1$ với $QCVN\ 08:2008/BTNMT$ (Cột A1, A2, B1, B2) để đánh giá hiệu suất xử lý và mức độ gây ô nhiễm nguồn tiếp nhận.
Nội dung chính theo từng phần của khóa luận
Phần 1: Mở đầu
Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò kinh tế của ngành tinh bột sắn và những thách thức môi trường do lưu lượng nước thải lớn, chứa nhiều hợp chất hữu cơ dễ phân hủy và cyanua độc hại. Nêu rõ mục đích, 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, các yêu cầu kỹ thuật cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong công tác quản lý tài nguyên môi trường tại huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
- Cơ sở khoa học và pháp lý: Hệ thống hóa định nghĩa về môi trường, các dạng ô nhiễm nước, nguồn gốc nước thải và khung pháp lý môi trường Việt Nam.
- Hiện trạng sản xuất sắn: Thống kê sản lượng sắn thế giới (năm 2011 đạt 250,2 triệu tấn) và Việt Nam (năm 2013 xuất khẩu 3,1 triệu tấn sắn và sản phẩm từ sắn, thu về 1,1 tỷ USD, thị trường chính là Trung Quốc chiếm 85,7%). Tại Hòa Bình, phát triển các mô hình sắn xen đậu tương (năng suất sắn 48,7 tấn/ha) và sắn xen keo (năng suất 34,8 tấn/ha) tại xã Hương Nhượng.
- Đặc tính chất thải: Phân tích cấu trúc củ sắn gồm tinh bột (20–34%), protein, chất béo, chất xơ và glucoside linamarin giải phóng $HCN$. Nước thải sản xuất có $BOD_5$ dao động 1.500–3.000 mg/l, $COD$ từ 2.500–6.000 mg/l, $TSS$ từ 1.500–2.000 mg/l, pH thấp từ 4,5–5,0 và $CN^-$ từ 15–25 mg/l.
- Công nghệ xử lý nước thải tinh bột sắn lý thuyết: Giới thiệu chuỗi công trình tiêu chuẩn gồm: Song chắn rác $\rightarrow$ Bể lắng cát $\rightarrow$ Bể điều hòa $\rightarrow$ Bể trung hòa $\rightarrow$ Bể phản ứng $\rightarrow$ Bể keo tụ tạo bông $\rightarrow$ Bể lắng 1 $\rightarrow$ Bể kỵ khí UASB $\rightarrow$ Bể lọc sinh học $\rightarrow$ Chuỗi 5 hồ sinh học $\rightarrow$ Xả thải đạt $QCVN\ 24:2009/BTNMT$ loại B.
- Tổng quan môi trường nước: Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nước mặt trên thế giới, Việt Nam và mạng lưới thủy văn tỉnh Hòa Bình (sông Đà, sông Bôi, sông Bưởi dài 55 km).
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Xác định đối tượng là nước thải sản xuất của nhà máy Tân Hiếu Hưng tại xã Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn trong giai đoạn 18/08/2014 – 04/01/2015. Thiết lập kế hoạch lấy mẫu 3 vị trí ($T1, T2, M1$), quy trình bảo quản mẫu theo $TCVN\ 5993:1995$, các phương pháp phân tích phòng thí nghiệm bằng thiết bị quang phổ DR 2010, Palintest và phương pháp điều tra xã hội học với 60 phiếu phỏng vấn.
Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
- Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Lạc Sơn: Huyện có diện tích tự nhiên 582 km², dân số 133.890 người; khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa 1.950 mm/năm; mạng lưới sông suối chính là sông Bưởi. Đất nông nghiệp chiếm 22,16%, đất lâm nghiệp chiếm 62,7%.
- Đặc điểm Nhà máy chế biến tinh bột sắn Tân Hiếu Hưng:
- Quy mô 15 ha tại xóm Bùi, xã Tân Mỹ; 200 công nhân lao động; vận hành công nghệ trích ly tâm phun liên tục, tự động qua 5 công đoạn: (1) Nạp liệu - bóc vỏ - rửa sạch; (2) Thái nhỏ và mài; (3) Tách chiết sữa bột và bã 3 giai đoạn; (4) Trích ly tâm phun rút nước; (5) Sấy và đóng gói. Sản phẩm tinh bột đạt độ ẩm 13%, độ trắng 96%, hàm lượng tinh bột 85%.
- Hiện trạng sử dụng nước và phát sinh chất thải: Tổng lượng nước cấp sử dụng là 4.114 m³/ngày đêm (4.000 m³ cho sản xuất và 114 m³ cho sinh hoạt) khai thác từ sông Bưởi và giếng khoan. Định mức nước sản xuất là 4 m³/tấn nguyên liệu. Lượng nước thải phát sinh cần xử lý tập trung là trên 1.000 m³/ngày đêm.
| Nguồn phát sinh nước thải |
Đặc điểm dòng thải và thành phần ô nhiễm chính |
| Thiết bị rửa sắn |
Chứa nhiều tạp chất vô cơ, bùn đất, cát sỏi, vỏ củ; dễ lắng, ít phát sinh mùi hôi |
| Thiết bị thái nhỏ và mài |
Dòng thải ô nhiễm nặng nhất; chứa mủ sắn đậm đặc, dịch bào, độc tố $CN^-$, dễ phân hủy kỵ khí gây mùi nồng nặc |
| Thiết bị ép nhão và ép bã |
Chứa hàm lượng tinh bột sót và chất hữu cơ hòa tan cao, cặn xơ lơ lửng |
| Nước thải sinh hoạt |
Phát sinh từ khu văn phòng, nhà ăn, khu vệ sinh của 200 cán bộ công nhân viên |
- Đánh giá chất lượng nước thải và chất lượng nước mặt: Khóa luận đối chiếu kết quả phân tích mẫu $T1$ (nước thải thô), $T2$ (nước thải sau xử lý Biogas xả ra hồ lắng 2) với $QCVN\ 40:2011/BTNMT$ và mẫu $M1$ (sông Bưởi) với $QCVN\ 08:2008/BTNMT$. Hệ thống xử lý qua Biogas làm giảm một phần tải lượng ô nhiễm nhưng nước thải sau xử lý ($T2$) vẫn còn các chỉ tiêu vượt quy chuẩn cho phép, gây tác động tiêu cực đến chất lượng nước mặt sông Bưởi.
- Kết quả điều tra xã hội học: Ý kiến của 60 hộ dân tại xóm Bùi, xóm Đa, xóm Ngheo phản ánh tình trạng mùi hôi thối phát tán từ hồ Biogas, khu vực ép bã và hiện tượng nước sông Bưởi bị biến đổi màu, suy giảm chất lượng nước sinh hoạt và tưới tiêu.
- Đề xuất giải pháp: Phân kỳ các nhóm giải pháp trước mắt (tăng cường nạo vét bùn đáy hồ lắng, bổ sung chế phẩm sinh học khử mùi, gia cố bờ bao hồ Biogas chống rò rỉ) và lâu dài (đầu tư hoàn thiện hệ thống xử lý hóa lý kết hợp lọc sinh học hiếu khí, tuần hoàn tái sử dụng nước rửa củ).
Phần 5: Kết luận và đề nghị
Đưa ra các kết luận tổng hợp về hiện trạng vận hành, tải lượng ô nhiễm nước thải của nhà máy và kiến nghị cụ thể đối với Nhà máy Tân Hiếu Hưng cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Lạc Sơn.
Kết quả và đóng góp của đề tài
Kết quả nghiên cứu chính
- Khảo sát quy trình công nghệ và định mức dòng thải: Khóa luận đã mô tả chi tiết quy trình sản xuất khép kín gồm 5 công đoạn của nhà máy với công suất sử dụng nước 4.114 m³/ngày đêm. Xác định chính xác các điểm xả thải chính: nước rửa nguyên liệu mang nhiều cặn đất cát; nước dịch bào từ khâu mài củ và trích ly là dòng thải có nồng độ chất hữu cơ và độc tố $CN^-$ cao nhất.
- Xác định hiệu quả trạm xử lý nước thải Biogas: Làm rõ hiện trạng công nghệ xử lý tại nhà máy chủ yếu dựa vào hệ thống hầm Biogas phủ bạt và chuỗi hồ lắng tự nhiên. Hệ thống chưa xử lý triệt để các thông số ô nhiễm hữu cơ ($BOD_5, COD$), chất dinh dưỡng ($N, P$) và độ màu trước khi thải ra sông Bưởi.
- Đánh giá tác động môi trường và xã hội: Khảo sát 60 hộ dân tại các xóm lân cận ghi nhận tác động kép của hoạt động xả thải: gây ô nhiễm môi trường không khí do khí mùi phân hủy ($H_2S, NH_3, CH_4$) từ bã sắn và hồ chứa; đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước mặt sông Bưởi, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh vùng hạ lưu.
Đề xuất giải pháp của tác giả
- Giải pháp trước mắt:
- Định kỳ thu gom, nạo vét bùn lắng tại các hồ sinh học; kiểm tra bảo dưỡng lớp bạt phủ hầm Biogas để tránh rò rỉ khí độc và nước rỉ.
- Phun xịt chế phẩm vi sinh khử mùi tại khu vực sân phơi bã và bãi chứa bã sắn tươi.
- Ký hợp đồng vận chuyển bã sắn hàng ngày cho các cơ sở sản xuất thức ăn chăn nuôi nhằm tránh tồn đọng bã hữu cơ tại nhà máy.
- Giải pháp lâu dài:
- Nâng cấp trạm xử lý nước thải theo sơ đồ chuẩn: bổ sung cụm keo tụ - tạo bông, bể lắng sơ cấp, bể lọc màng sinh học hiếu khí và bãi lọc trồng cây trước hồ hoàn thiện.
- Áp dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn: phân tách riêng biệt dòng nước rửa củ ít ô nhiễm để xử lý lắng cặn rồi tuần hoàn tái sử dụng; tách riêng dòng dịch mủ đậm đặc để xử lý kỵ khí thu hồi khí sinh học tối đa.
Đóng góp thực tiễn của khóa luận
Khóa luận cung cấp bức tranh thực tế về hiện trạng môi trường của cơ sở chế biến tinh bột sắn quy mô công nghiệp tại miền núi Hòa Bình sau sự cố môi trường năm 2011. Đề tài là nguồn tư liệu cơ sở giúp cơ quan quản lý nhà nước (UBND huyện Lạc Sơn, Phòng Tài nguyên và Môi trường) thiết lập kế hoạch thanh tra, giám sát định kỳ và hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến công nghệ môi trường.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế của khóa luận:
- Thời gian quan trắc và lấy mẫu diễn ra trong phạm vi thời gian hẹp (từ tháng 8/2014 đến tháng 1/2015), tập trung chủ yếu vào niên vụ sản xuất sắn cuối năm, chưa đánh giá được sự biến động chất lượng nước trong mùa khô kiệt kéo dài.
- Số lượng vị trí lấy mẫu còn hạn chế ($T1, T2$ trong khuôn viên nhà máy và $M1$ tại sông Bưởi), chưa tiến hành lấy mẫu đối chứng tại thượng lưu sông Bưởi trước điểm xả và các điểm lấy mẫu nước ngầm xung quanh khu vực hồ chứa.
- Mẫu điều tra xã hội học quy mô 60 phiếu tập trung ở 3 xóm phụ cận gần nhất, chưa mở rộng ra toàn bộ các xã vùng hạ lưu sông Bưởi.
- Hướng nghiên cứu mở rộng:
- Nghiên cứu động thái lan truyền chất ô nhiễm trên sông Bưởi theo mô hình toán thủy lực - chất lượng nước trong cả mùa lũ và mùa cạn.
- Nghiên cứu ứng dụng công nghệ lọc sinh học kết hợp bãi lọc ngập nước kiến tạo để xử lý triệt để nitơ, photpho và xyanua sau bể Biogas với chi phí thấp phù hợp điều kiện miền núi.
Giá trị tham khảo
Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:
- Sinh viên và học viên: Các ngành Quản lý Tài nguyên, Quản lý Môi trường, Kỹ thuật Môi trường, Nông hóa Thổ nhưỡng tham khảo phương pháp lập đề cương đánh giá chất lượng nước thải công nghiệp chế biến nông sản, quy trình lấy mẫu - phân tích theo TCVN và thiết kế bảng hỏi điều tra cộng đồng.
- Kỹ sư vận hành và Doanh nghiệp: Tham khảo quy trình phân tích dòng thải, định mức tiêu thụ nước và các giải pháp phân luồng, tái sử dụng dòng thải trong nhà máy tinh bột sắn.
- Cán bộ quản lý môi trường địa phương: Sử dụng số liệu và các phát hiện thực tế để làm căn cứ giám sát việc chấp hành pháp luật bảo vệ môi trường, vận hành hệ thống xử lý chất thải tại các nhà máy chế biến nông sản trên địa bàn tỉnh Hòa Bình.
Câu hỏi thường gặp
1. Nguồn nước cấp cho Nhà máy tinh bột sắn Tân Hiếu Hưng được khai thác từ đâu và lưu lượng tiêu thụ là bao nhiêu?
Nhà máy khai thác nước mặt từ sông Bưởi (qua hệ thống hồ lắng nước sạch đầu nguồn) kết hợp với hệ thống giếng khoan. Tổng lưu lượng nước tiêu thụ lớn nhất là 4.114 m³/ngày đêm, bao gồm 4.000 m³/ngày đêm phục vụ sản xuất và 114 m³/ngày đêm cho sinh hoạt của 200 cán bộ công nhân viên. Định mức tiêu thụ là 4 m³ nước cho mỗi tấn sắn củ nguyên liệu.
2. Độc tố nguy hiểm nhất trong nước thải chế biến sắn là gì và hình thành từ đâu?
Độc tố nguy hiểm nhất là axit xianhydric (HCN / $CN^-$). Hợp chất này hình thành do hợp chất glucozit linamarin ($C_{10}H_{17}O_6$) có tự nhiên trong vỏ và lõi củ sắn (từ 20–30 mg/kg ở sắn ngọt và 60–150 mg/kg ở sắn đắng) bị thủy phân giải phóng ra môi trường nước trong các công đoạn bóc vỏ, rửa, thái và mài củ.
3. Dòng thải nào trong quy trình sản xuất của nhà máy có mức độ ô nhiễm nặng nhất?
Dòng thải phát sinh từ thiết bị thái nhỏ và mài củ sắn là dòng thải ô nhiễm nặng nhất do chứa nhiều mủ sắn đậm đặc, dịch bào hòa tan, tinh bột sót và hàm lượng cyanua cao, rất dễ phân hủy yếm khí sinh mùi hôi thối nếu không được thu gom và xử lý riêng.
4. Kế hoạch lấy mẫu của đề tài bao gồm những vị trí nào và so sánh với quy chuẩn nào?
Đề tài lấy mẫu tại 3 vị trí: Mẫu $T1$ (nước thải thô tại hồ gom Biogas) và mẫu $T2$ (nước thải sau xử lý Biogas xả ra hồ lắng 2) được phân tích các chỉ tiêu ($pH, BOD_5, COD, TSS, P_{tổng}, N_{tổng}, NH_4^+, S^{2-}, CN^-, Coliform$) và so sánh với $QCVN\ 40:2011/BTNMT$; Mẫu $M1$ (nước mặt sông Bưởi tại hạ lưu điểm xả) được so sánh với $QCVN\ 08:2008/BTNMT$.
5. Điều tra xã hội học của đề tài được triển khai với dung lượng mẫu bao nhiêu và tại địa bàn nào?
Điều tra xã hội học được thực hiện thông qua phát phiếu hỏi trực tiếp với dung lượng 60 phiếu, tiến hành tại 3 cụm dân cư lân cận nhà máy gồm xóm Bùi, xóm Đa và xóm Ngheo thuộc xã Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Bùi Thị Thanh Thùy đã phản ánh chi tiết hiện trạng phát sinh và công tác kiểm soát nước thải tại Nhà máy chế biến tinh bột sắn Tân Hiếu Hưng, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình trong niên vụ sản xuất 2014–2015. Kết quả nghiên cứu làm rõ các đặc trưng ô nhiễm hữu cơ và độc tố xyanua của nước thải ngành chế biến tinh bột sắn, chỉ ra sự quá tải và những hạn chế của hệ thống xử lý hồ Biogas đơn thuần khi thải ra lưu vực sông Bưởi. Dựa trên dữ liệu thực nghiệm và khảo sát ý kiến cộng đồng dân cư, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật trước mắt và lâu dài có tính ứng dụng thực tiễn, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác quản lý tài nguyên và môi trường tại địa phương.
