Đánh giá ảnh hưởng của khai thác than đến môi trường nước của Công ty Thăng Long tại Hoành Bồ

Quảng Ninh, với tiềm năng khoáng sản phong phú, đặc biệt là than, đóng vai trò quan trọng trong phát triển… 106 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2018.

• Tác giả: Phạm Thị Minh Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Xuân Thành
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Việc Khai Thác Than Đến Môi Trường Nước Tại Hoành Bồ, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng biểu
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Giả thuyết khoa học
• 1.10. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.11. Phạm vi nghiên cứu
• 1.12. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.13. Tổng quan tài liệu
• 1.13.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.13.2. Tình hình khai thác và ảnh hưởng của khai thác, chế biến than đến Môi Trường
• 1.13.3. Các công nghệ khai thác than
• 1.13.4. Tình hình khai thác và ảnh hưởng của hoạt động khai thác, chế biến than đến môi trường trên thế giới
• 1.13.5. Tình hình khai thác và ảnh hưởng của hoạt động khai thác, chế biến than đến môi trường tại Việt Nam
• 1.13.6. Khái quát về khoáng sản than Quảng Ninh
• 1.13.7. Tổng quan về tình hình bảo vệ tài nguyên nước và quản lý nước thải trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 1.13.7.1. Vấn đề bảo vệ tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 1.13.7.2. Cơ cấu tổ chức thực hiện chức năng quản lý tài nguyên nước tại Quảng Ninh
• 1.13.7.3. Công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nước
• 1.13.7.4. Hiện trạng quản lý nước thải tại Quảng Ninh
• 1.13.7.5. Hiện trạng quản lý nước thải ngành than tại Quảng Ninh
• 1.14. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 1.14.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.14.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.14.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.14.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.14.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.14.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 1.14.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 1.14.3.3. Phương pháp lấy mẫu và phân tích
• 1.14.3.4. Phương pháp so sánh, đánh giá
• 1.14.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.15. Kết quả và thảo luận
• 1.15.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 1.15.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.15.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.15.2. Khái quát về công ty TNHH MTV Thăng Long
• 1.15.2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Công ty
• 1.15.2.2. Cơ cấu tổ chức của công ty
• 1.15.2.3. Đặc điểm khu mỏ khai thác than của Công ty
• 1.15.3. Hiệu quả kinh tế xã hội và môi trường của Công ty TNHH MTV Thăng Long tại huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 1.15.3.1. Các quá trình phát sinh nước thải khai thác than của công ty TNHH MTV Thăng Long
• 1.15.3.2. Công nghệ khai thác than
• 1.15.3.3. Các quá trình phát sinh nước thải
• 1.15.3.4. Ước tính khối lượng nước xả thải tại khu vực khai thác than của Công ty TNHH MTV Thăng Long
• 1.15.3.5. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến môi trường nước
• 1.15.3.6. Hiện trạng môi trường nước trên địa bàn nghiên cứu
• 1.15.4. Đánh giá công tác quản lý, bảo vệ môi trường của Công ty TNHH MTV Thăng Long
• 1.15.4.1. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường và sức khỏe dân cư qua ý kiến của người dân trên địa bàn nghiên cứu
• 1.15.4.2. Đánh giá của người dân về hoạt động khai thác than của công ty
• 1.15.4.3. Ảnh hưởng của khai thác than tới môi trường nước ngầm và nước mặt
• 1.15.4.4. Tình hình sức khỏe của người dân
• 1.15.5. Đề xuất giải pháp giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước từ hoạt động khai thác than
• 1.15.5.1. Đối với cơ quan quản lý nhà nước
• 1.15.5.2. Đối với Công ty TNHH MTV Thăng Long
• 1.15.5.3. Một số biện pháp quản lý xung đột môi trường giữa người dân và Công ty TNHH MTV Thăng Long
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Khai Thác Than Đến Môi Trường Nước

Quảng Ninh, với tiềm năng khoáng sản phong phú, đặc biệt là than, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động khai thác than cũng đặt ra những thách thức lớn đối với môi trường nước. Việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường là một bài toán cấp bách. Hoạt động khai thác than có thể gây ra ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Theo nghiên cứu của Phạm Thị Minh Ngọc (2018), hơn 30 triệu m3 nước thải chưa qua xử lý từ hoạt động khai thác than hàng năm thải trực tiếp ra môi trường, gây ô nhiễm nguồn sinh thủy.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Đánh Giá Ảnh Hưởng Khai Thác Than

Việc đánh giá tác động của khai thác than đến môi trường nước là vô cùng quan trọng để đưa ra các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ nguồn tài nguyên nước. Đánh giá này giúp xác định các nguồn gây ô nhiễm, mức độ ô nhiễm và phạm vi ảnh hưởng. Từ đó, có thể xây dựng các biện pháp xử lý nước thải hiệu quả, quản lý chất thải rắn và phục hồi các khu vực bị ô nhiễm. Ngoài ra, việc đánh giá còn giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Ảnh Hưởng Khai Thác Than

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến môi trường nước tại khu vực Hoành Bồ, Quảng Ninh. Mục tiêu chính là xác định các nguồn gây ô nhiễm, đánh giá mức độ ô nhiễm và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực. Nghiên cứu cũng hướng đến việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và các doanh nghiệp về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước trong quá trình khai thác than.

II. Thách Thức Ô Nhiễm Nước Từ Khai Thác Than Tại Hoành Bồ

Hoành Bồ, Quảng Ninh, là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ hoạt động khai thác than. Nước thải từ các mỏ than, chứa nhiều chất độc hại như kim loại nặng, axit, và các chất rắn lơ lửng, gây ô nhiễm nghiêm trọng cho các nguồn nước mặt và nước ngầm. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân địa phương mà còn đe dọa đến hệ sinh thái và các hoạt động kinh tế khác như nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Theo Phạm Thị Minh Ngọc (2018), Công ty TNHH MTV Thăng Long đóng quân trên địa bàn Huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh, thực hiện nhiệm vụ thăm dò, khai thác khoáng sản và bảo vệ tài nguyên, ranh giới mỏ trên địa bàn huyện.

2.1. Nguồn Gốc Ô Nhiễm Nước Từ Hoạt Động Khai Thác Than

Các nguồn gây ô nhiễm nước chính từ hoạt động khai thác than bao gồm nước thải mỏ, nước mưa chảy tràn qua các bãi thải, và nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư và khu công nghiệp liên quan đến khai thác than. Nước thải mỏ thường chứa nhiều kim loại nặng, axit, và các chất rắn lơ lửng. Nước mưa chảy tràn qua các bãi thải có thể cuốn theo các chất ô nhiễm và gây ô nhiễm cho các nguồn nước mặt. Nước thải sinh hoạt cũng có thể chứa các chất ô nhiễm hữu cơ và vi sinh vật.

2.2. Tác Động Đến Sức Khỏe Cộng Đồng Và Hệ Sinh Thái

Ô nhiễm môi trường nước do khai thác than gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Nước ô nhiễm có thể gây ra các bệnh về da, tiêu hóa, và các bệnh mãn tính khác. Ngoài ra, ô nhiễm nước còn ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của các loài thủy sinh, gây suy thoái hệ sinh thái và ảnh hưởng đến các hoạt động kinh tế như nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.

III. Phương Pháp Đánh Giá Ảnh Hưởng Khai Thác Than Đến Nguồn Nước

Để đánh giá chính xác ảnh hưởng của khai thác than đến môi trường nước, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và kỹ thuật phù hợp. Các phương pháp này bao gồm thu thập và phân tích dữ liệu về chất lượng nước, khảo sát thực địa, và đánh giá ý kiến của cộng đồng. Việc sử dụng các phương pháp này giúp xác định mức độ ô nhiễm, nguồn gốc ô nhiễm, và phạm vi ảnh hưởng của hoạt động khai thác than. Theo Phạm Thị Minh Ngọc (2018), các phương pháp chính được sử dụng bao gồm: (i)Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp thông qua: Các số liệu đã công bố, các dữ liệu thống kê, các nghiên cứu đã và đang tiến hành,(ii) Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp thông qua việc điều tra, khảo sát thực địa và điều tra bằng bảng hỏi.

3.1. Thu Thập Và Phân Tích Dữ Liệu Chất Lượng Nước

Việc thu thập và phân tích dữ liệu chất lượng nước là một bước quan trọng trong quá trình đánh giá. Các mẫu nước được thu thập từ các nguồn nước khác nhau, bao gồm nước mặt, nước ngầm, và nước thải mỏ. Các mẫu nước này được phân tích để xác định nồng độ của các chất ô nhiễm, như kim loại nặng, axit, và các chất rắn lơ lửng. Dữ liệu này được so sánh với các tiêu chuẩn và quy chuẩn hiện hành để đánh giá mức độ ô nhiễm.

3.2. Khảo Sát Thực Địa Và Đánh Giá Ý Kiến Cộng Đồng

Khảo sát thực địa giúp xác định các nguồn gây ô nhiễm và đánh giá tình trạng môi trường nước tại khu vực nghiên cứu. Đánh giá ý kiến của cộng đồng giúp hiểu rõ hơn về tác động của ô nhiễm nước đến sức khỏe và đời sống của người dân địa phương. Thông tin này có thể được thu thập thông qua các cuộc phỏng vấn, khảo sát, và các buổi thảo luận nhóm.

IV. Giải Pháp Giảm Thiểu Ô Nhiễm Nước Từ Khai Thác Than Hiệu Quả

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước từ hoạt động khai thác than, cần áp dụng các giải pháp toàn diện và bền vững. Các giải pháp này bao gồm xử lý nước thải mỏ, quản lý chất thải rắn, phục hồi các khu vực bị ô nhiễm, và nâng cao nhận thức của cộng đồng. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này giúp bảo vệ nguồn tài nguyên nước và đảm bảo sức khỏe cộng đồng. Theo Phạm Thị Minh Ngọc (2018), cần phải nghiên cứu thực trạng môi trường khu vực khai thác than và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác động đến môi trường xung quanh.

4.1. Xử Lý Nước Thải Mỏ Bằng Công Nghệ Tiên Tiến

Xử lý nước thải mỏ là một trong những giải pháp quan trọng nhất để giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước. Các công nghệ xử lý nước thải mỏ tiên tiến bao gồm sử dụng các hệ thống lọc, hấp phụ, và các quá trình hóa học để loại bỏ các chất ô nhiễm. Việc lựa chọn công nghệ phù hợp phụ thuộc vào đặc điểm của nước thải và điều kiện địa phương.

4.2. Quản Lý Chất Thải Rắn Và Phục Hồi Khu Vực Bị Ô Nhiễm

Quản lý chất thải rắn và phục hồi các khu vực bị ô nhiễm là các giải pháp quan trọng để ngăn ngừa ô nhiễm môi trường nước. Chất thải rắn cần được thu gom, xử lý, và chôn lấp một cách an toàn. Các khu vực bị ô nhiễm cần được phục hồi bằng cách sử dụng các phương pháp sinh học và hóa học để loại bỏ các chất ô nhiễm.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Đánh Giá Tại Công Ty TNHH MTV Thăng Long

Nghiên cứu của Phạm Thị Minh Ngọc (2018) đã tiến hành đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tại Công ty TNHH MTV Thăng Long đến môi trường nước. Kết quả cho thấy nước thải hầm lò trước và sau xử lý đều mang tính axit, vượt tiêu chuẩn cho phép về BOD5, COD, TSS và sunfua. Chất lượng nước mặt cách trạm xử lý 150m về phía hạ nguồn cũng không đạt tiêu chuẩn về TSS, COD và BOD5. Điều này cho thấy cần có các biện pháp xử lý nước thải hiệu quả hơn để giảm thiểu ô nhiễm.

5.1. Phân Tích Chất Lượng Nước Thải Và Nước Mặt Tại Khu Vực

Phân tích chất lượng nước thải và nước mặt tại khu vực khai thác than của Công ty TNHH MTV Thăng Long cho thấy mức độ ô nhiễm vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Nước thải hầm lò chứa nhiều chất ô nhiễm như kim loại nặng, axit, và các chất rắn lơ lửng. Nước mặt cũng bị ô nhiễm do nước thải tràn ra từ các khu vực khai thác và bãi thải.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Quản Lý Môi Trường Nước

Để cải thiện quản lý môi trường nước tại Công ty TNHH MTV Thăng Long, cần áp dụng các giải pháp như nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, quản lý chất thải rắn một cách hiệu quả, và phục hồi các khu vực bị ô nhiễm. Ngoài ra, cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm về bảo vệ môi trường.

VI. Kết Luận Hướng Đến Khai Thác Than Bền Vững Tại Quảng Ninh

Việc khai thác than tại Quảng Ninh cần hướng đến sự bền vững, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường nước. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Việc áp dụng các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm, quản lý tài nguyên nước một cách hiệu quả, và nâng cao nhận thức của cộng đồng là những yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu này. Theo Phạm Thị Minh Ngọc (2018), cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và Công ty TNHH MTV Thăng Long để quản lý xung đột môi trường giữa người dân và công ty.

6.1. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước Về Môi Trường Nước

Các cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm về bảo vệ môi trường nước. Cần có các quy định chặt chẽ về xử lý nước thải, quản lý chất thải rắn, và phục hồi các khu vực bị ô nhiễm. Ngoài ra, cần khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các công nghệ tiên tiến và thân thiện với môi trường.

6.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Môi Trường

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự bền vững của hoạt động khai thác than. Cần có các chương trình giáo dục, tuyên truyền và vận động cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Ngoài ra, cần khuyến khích cộng đồng giám sát và phản ánh các vi phạm về bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác than đá là ngành công nghiệp trọng điểm đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế của tỉnh Quảng Ninh, nơi nắm giữ 67% đến 74% tổng trữ lượng than của cả nước và cung cấp khoảng 90% sản lượng than toàn quốc. Tuy nhiên, hoạt động này cũng tạo ra áp lực sinh thái nghiêm trọng, với lượng nước thải phát sinh toàn tỉnh lên tới 175.338 m³/ngày, chiếm 52,1% tổng lưu lượng nước thải của địa phương. Hàng năm, hơn 30 triệu m³ nước thải mỏ chưa qua xử lý triệt để đã tác động tiêu cực đến các lưu vực sinh thủy tự nhiên.

Tại huyện Hoành Bồ, Công ty TNHH MTV Thăng Long thực hiện khai thác than hầm lò tại mỏ than Dân Chủ. Dù doanh nghiệp đã đầu tư hạ tầng giảm thiểu tác động, hoạt động khai khoáng vẫn tiềm ẩn nguy cơ làm suy thoái tài nguyên nước mặt và nước ngầm. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hiện trạng phát sinh nước thải, phân tích mức độ biến đổi chất lượng nguồn nước và đo lường tác động xã hội tại khu vực mỏ than Dân Chủ trong giai đoạn từ tháng 4/2017 đến tháng 4/2018. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm quan trọng, giúp các nhà quản lý môi trường và doanh nghiệp định hướng giảm thiểu từ 30% đến 50% tải lượng chất ô nhiễm, bảo vệ an ninh nguồn nước bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết đánh giá tác động môi trường tích hợp theo quan điểm kỹ thuật khoa học và sự tham gia của cộng đồng dân cư. Khung phân tích vận dụng cơ chế hình thành dòng thải axit mỏ từ phản ứng oxy hóa khoáng vật sunfua trong đá vây quanh khi tiếp xúc với không khí và nước ngầm, tạo ra axit sunfuric hòa tan các kim loại nặng. Đồng thời, mô hình lan truyền chất ô nhiễm trong thủy văn dòng chảy mặt được áp dụng để xác định quy luật phát tán chất rắn lơ lửng và chất hữu cơ.

Các khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình gồm: nước thải hầm lò phát sinh từ địa tầng khai thác, hiện tượng axit hóa nguồn nước mỏ, tải lượng ô nhiễm tích lũy, và hệ thống Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp thu thập dữ liệu thứ cấp từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Trung tâm Quan trắc môi trường và dữ liệu sơ cấp thực địa.

Cỡ mẫu điều tra xã hội học gồm 80 phiếu khảo sát, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên gồm 21 công nhân trực tiếp khai thác, 9 cán bộ quản lý và 50 hộ dân sinh sống xung quanh khu vực mỏ than tại xã Dân Chủ. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện đa chiều, phản ánh chính xác tương quan giữa hoạt động sản xuất và đời sống dân sinh.

Hoạt động quan trắc môi trường nước được triển khai theo 2 đợt vào mùa mưa (tháng 6/2017, nhiệt độ 26-28°C) và mùa khô (tháng 12/2017, nhiệt độ 21-24°C). Phương pháp lấy mẫu tổ hợp từ 5 đến 7 điểm theo chiều sâu dòng chảy tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn TCVN 5999:1995 và TCVN 6663-1:2011. Các mẫu nước thải hầm lò, nước thải sinh hoạt, nước mặt suối tại thượng lưu - hạ lưu (cách điểm xả 150m) và nước ngầm tại 2 hộ dân cách mỏ 200m và 350m được phân tích trong phòng thí nghiệm. Lý do lựa chọn phương pháp so sánh đối chuẩn theo các quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT, QCVN 08-MT:2015/BTNMT và QCVN 09-MT:2015/BTNMT nhằm xác định chính xác tỷ lệ vượt ngưỡng của các thông số hóa lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Lưu lượng nước thải hầm lò tại mỏ than Dân Chủ phát sinh dao động lớn theo mùa, với lưu lượng trung bình tại Cửa lò +35 đạt 486 m³/ngày đêm và Cửa lò +42 đạt 651 m³/ngày đêm, tổng lưu lượng thải vượt 1.137 m³/ngày đêm.

Chất lượng nước thải hầm lò trước và sau xử lý đều ghi nhận tính axit rõ rệt. Nồng độ các chất ô nhiễm chính vượt chuẩn cho phép nhiều lần: BOD5 vượt từ 1,2 đến 2,1 lần; COD vượt từ 1,2 đến 2,5 lần; tổng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt từ 1,92 đến 3,5 lần; và hàm lượng sunfua vượt ngưỡng quy định từ 3,0 đến 5,0 lần theo QCVN 40:2011/BTNMT (Cột B).

Tại nguồn tiếp nhận nước mặt trên suối cách trạm xử lý 150m về phía hạ lưu, hàm lượng TSS cao gấp 2,8 lần, COD vượt 1,6 lần và BOD5 vượt 1,6 lần so với QCVN 08-MT:2015/BTNMT. Đối với môi trường nước ngầm, các chỉ tiêu kim loại nặng như sắt, chì, asen đều nằm trong ngưỡng an toàn, tuy nhiên chỉ số vi sinh Coliform đạt 4 MPN/100ml, vượt mức cho phép theo QCVN 09-MT:2015/BTNMT. Qua khảo sát xã hội học, hơn 75% người dân địa phương nhận định chất lượng nguồn nước bị đục và suy thoái do hoạt động khai thác than.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng ô nhiễm là do công nghệ xử lý nước thải hầm lò tại trạm xử lý chưa đạt hiệu suất tối ưu khi tải lượng dòng thải tăng cao vào mùa mưa. Đặc biệt, hệ thống xử lý thiếu nguồn điện dự phòng, khiến nước thải chưa xử lý bị tràn cục bộ ra môi trường khi mất điện lưới.

Các chỉ số phân tích có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng so sánh đối chuẩn thông số trước - sau xử lý và biểu đồ cột thể hiện mức độ gia tăng nồng độ TSS, COD giữa thượng lưu và hạ lưu. Khi so sánh với các mỏ lân cận như mỏ than Hà Lầm (BOD vượt 5,7 lần, TSS vượt 3,9 lần) hay mỏ Dương Huy (TSS vượt 15,6 lần), mức độ ô nhiễm tại mỏ Thăng Long ở ngưỡng trung bình nhưng có tính tích lũy cao, đe dọa sinh thái thủy vực sông Diễn Vọng nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát ô nhiễm và phục hồi hệ sinh thái nước tại huyện Hoành Bồ, các giải pháp kỹ thuật và quản lý cần được triển khai đồng bộ:

• Nâng cấp dây chuyền xử lý nước thải mỏ: Công ty TNHH MTV Thăng Long cần bổ sung bể lắng lamen, tăng cường liều lượng vôi tôi trung hòa axit và polymer keo tụ. Mục tiêu đưa độ pH về mức 6,5 - 8,5 và hạ nồng độ TSS xuống dưới 50 mg/l, hoàn thành trong giai đoạn quý II/2018 đến quý IV/2019.
• Trang bị hệ thống nguồn điện phụ trợ: Doanh nghiệp cần lắp đặt máy phát điện dự phòng công suất tối thiểu 250 kVA tại trạm xử lý nước thải hầm lò nhằm bảo đảm trạm vận hành liên tục 100% thời gian, chấm dứt hoàn toàn sự cố xả tràn khi mất điện lưới, hoàn thành trong 6 tháng.
• Kiến tạo hành lang sinh thái và nạo vét dòng chảy: Công ty phối hợp với chính quyền xã Dân Chủ thực hiện nạo vét định kỳ 500m đến 1000m suối tiếp nhận dòng thải 2 lần mỗi năm, kết hợp trồng dải cây xanh phòng hộ ven bãi thải để hạn chế 40% lượng bùn cát rửa trôi mùa mưa bão.
• Hoàn thiện mạng lưới quan trắc tự động: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh phối hợp Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Hoành Bồ yêu cầu lắp đặt hệ thống quan trắc tự động liên tục đối với lưu lượng 1.137 m³/ngày đêm, truyền dữ liệu trực tuyến 24/7 về trung tâm giám sát trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu trong luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho nhiều nhóm chuyên môn:

• Cán bộ kỹ thuật và quản trị môi trường tại các doanh nghiệp khai khoáng: Cung cấp quy trình kiểm chuẩn các thông số dòng thải axit mỏ, phương pháp vận hành hồ lắng và xử lý hóa lý nước hầm lò.
• Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước: Hỗ trợ Sở Tài nguyên và Môi trường, Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện trong việc thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp phép xả thải và kiểm tra tải lượng mỏ than.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Môi trường: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, thiết kế mạng lưới quan trắc chất lượng nước và phân tích số liệu thống kê học thuật.
• Các đơn vị tư vấn và tổ chức xã hội: Cung cấp phương pháp điều tra bảng hỏi xã hội học và mô hình giải quyết xung đột môi trường giữa doanh nghiệp khoáng sản và cộng đồng dân cư.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến nước thải hầm lò tại mỏ than Thăng Long có tính axit và hàm lượng cặn lơ lửng cao là gì? Hiện tượng này xuất phát từ quá trình phong hóa tự nhiên khi quặng sunfua trong vỉa than tiếp xúc với nước ngầm và oxy, sinh ra axit sunfuric làm giảm độ pH. Cặn lơ lửng phát sinh do hoạt động khoan nổ mìn và đào lò cuốn trôi các hạt bụi than mịn vào dòng thoát nước mỏ với lưu lượng hơn 1.000 m³/ngày đêm.

Hiệu quả xử lý của trạm xử lý nước thải hầm lò hiện tại đạt mức độ nào? Hệ thống hiện tại đã giảm đáng kể nồng độ kim loại nặng, đưa các chỉ tiêu asen, chì, đồng về dưới giới hạn cho phép. Tuy nhiên, hiệu suất lắng lọc chất rắn và khử chất hữu cơ chưa triệt để, khiến TSS sau xử lý vẫn vượt từ 1,92 đến 3,5 lần và COD vượt từ 1,2 đến 2,5 lần quy chuẩn hiện hành.

Nước thải mỏ tác động ra sao đến chất lượng nước mặt suối tiếp nhận tại hạ lưu? Dòng xả thải làm gia tăng độ đục và tích tụ chất hữu cơ trên đoạn suối tiếp nhận. Điểm quan trắc cách cửa xả 150m về phía hạ lưu cho thấy TSS vượt 2,8 lần, COD và BOD5 cùng vượt 1,6 lần so với QCVN 08-MT:2015/BTNMT, làm suy giảm đáng kể hệ sinh thái thủy sinh địa phương.

Nguồn nước ngầm tại khu dân cư lân cận có bị nhiễm độc kim loại từ hoạt động khai khoáng không? Các mẫu nước ngầm tại hộ dân cách tâm mỏ 200m và 350m chưa ghi nhận dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng, hầu hết chỉ tiêu hóa lý đạt QCVN 09-MT:2015/BTNMT. Nguy cơ hiện hữu chủ yếu là nhiễm khuẩn Coliform ở mức 4 MPN/100ml do điều kiện vệ sinh môi trường xung quanh giếng đào.

Giải pháp cấp bách nào cần thực hiện ngay để chấm dứt tình trạng nước thải xả tràn khi mất điện? Doanh nghiệp cần ưu tiên lắp đặt máy phát điện dự phòng chuyên dụng tại trạm bơm và trạm xử lý trong vòng 6 tháng. Thiết bị này đảm bảo hệ thống phản ứng kết tủa và bể lắng vận hành thông suốt 24/7, loại bỏ triệt để nguy cơ xả trực tiếp nước thải axit ra sông suối.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ tổng lưu lượng nước thải hầm lò tại Cửa lò +35 và +42 của Công ty Thăng Long đạt 1.137 m³/ngày đêm, mang đặc trưng axit và cặn than cao.
• Kiểm chứng hiệu quả xử lý thực tế cho thấy các chỉ tiêu TSS, COD, BOD5 và sunfua sau xử lý vẫn vượt quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT từ 1,2 đến 5,0 lần.
• Đánh giá chất lượng nước mặt suối hạ lưu ghi nhận nồng độ TSS vượt 2,8 lần giới hạn cho phép, trong khi nước ngầm có dấu hiệu nhiễm vi sinh vật Coliform.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của đề tài là hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện về ô nhiễm nước mỏ than tại Hoành Bồ, kết hợp bộ giải pháp kỹ thuật công nghệ và quản lý khả thi.
• Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi doanh nghiệp hoàn thiện lắp đặt trạm phát điện dự phòng, tối ưu hóa hóa chất keo tụ trong năm 2018 và triển khai trạm quan trắc tự động liên tục trước năm 2020 để hướng tới mục tiêu khai thác khoáng sản bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM PHẠM THỊ MINH NGỌC ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC KHAI THÁC THAN CỦA CÔNG TY TNHH MTV THĂNG LONG TỚI MÔI TRƯỜNG NƯỚC TẠI HUYỆN HOÀNH BỒ, TỈNH QUẢNG NINH Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 8440301 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TSNguyễn Xuân Thành NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận văn Phạm Thị Minh Ngọc i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.

Nguyễn Xuân Thành đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Môi trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công nhân viên Công ty TNHH MTV Thăng Long, Trung tâm quan trắc môi trường tỉnh Quảng Ninh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận văn Phạm Thị Minh Ngọc ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng biểu .vii Danh mục hình .viii Trích yếu luận văn.

ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học. Mục tiêu nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài.

Tình hình khai thác và ảnh hưởng của khai thác, chế biến than đến Môi Trường. Các công nghệ khai thác than. Tình hình khai thác và ảnh hưởng của hoạt động khai thác, chế biến than đến môi trường trên thế giới. Tình hình khai thác và ảnh hưởng của hoạt động khai thác, chế biến than đến môi trường tại Việt Nam.

Khái quát về khoáng sản than Quảng Ninh. Tổng quan về tình hình bảo vệ tài nguyên nước và quản lý nước thải trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Vấn đề bảo vệ tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Cơ cấu tổ chức thực hiện chức năng quản lý tài nguyên nước tại Quảng Ninh.

Công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nước. Hiện trạng quản lý nước thải tại Quảng Ninh. Hiện trạng quản lý nước thải ngành than tại Quảng Ninh. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh. Khái quát về Công ty TNHH MTV Thăng Long .