Tổng quan nghiên cứu

Huyện Bắc Sơn là địa bàn miền núi giàu truyền thống cách mạng thuộc vùng Tây Nam tỉnh Lạng Sơn, sở hữu diện tích tự nhiên 697,9 km² với 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc gồm 1 thị trấn và 17 xã. Bước vào thập niên 2010, kinh tế - xã hội địa phương duy trì tốc độ phát triển khá với mức tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 9,08% trong giai đoạn 2016 - 2020, kéo theo sự chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tuy nhiên, tình hình đoàn viên thanh niên tại 14 xã vùng cao và 3 xã đặc biệt khó khăn đối mặt với nhiều thách thức lớn: trình độ học vấn không đồng đều, thiếu việc làm tại chỗ, nguy cơ suy giảm lý tưởng cách mạng và áp lực di cư lao động tự phát.

Nhận thức rõ thanh niên là lực lượng rường cột của nước nhà và là trung tâm của chiến lược phát triển nguồn nhân lực, Đảng bộ huyện Bắc Sơn đã tập trung lãnh đạo công tác thanh niên qua hai nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XX (giai đoạn 2010 - 2015) và lần thứ XXI (giai đoạn 2015 - 2020). Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc hệ thống hóa quá trình lãnh đạo, đánh giá toàn diện các chủ trương, biện pháp chỉ đạo và thành tựu thực tiễn trong công tác vận động thanh niên. Nghiên cứu xác lập cơ sở dữ liệu lịch sử xác thực, làm rõ vai trò định hướng của các cấp ủy Đảng đối với tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh huyện Bắc Sơn. Kết quả nghiên cứu chứng minh ý nghĩa thực tiễn thông qua các chỉ số ấn tượng: kết nạp mới 5.742 đoàn viên, đóng góp hàng chục nghìn ngày công xây dựng cơ sở hạ tầng, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện từ 26,2% năm 2015 xuống 12,14% năm 2019, tạo tiền đề vững chắc cho việc hoạch định chính sách thanh niên vùng dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin cùng tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí chiến lược của thế hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng. Cơ sở chính trị và pháp lý cốt lõi của đề tài dựa trên Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kết hợp với các quy định tại Nghị định số 120/2007/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Thanh niên đối với công dân từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi.

Mô hình nghiên cứu làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng:

  • Công tác thanh niên: Hệ thống hoạt động phối hợp đồng bộ giữa Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhằm bồi dưỡng, đào tạo và phát huy tiềm năng xung kích của thế hệ trẻ.
  • Phương thức lãnh đạo của Đảng: Tập hợp các hình thức ban hành nghị quyết, công tác tư tưởng, quy hoạch cán bộ và kiểm tra, giám sát thực tiễn.
  • Mặt trận đoàn kết tập hợp thanh niên: Cơ chế liên kết rộng rãi giữa tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam.
  • Phong trào hành động cách mạng: Môi trường thực tiễn rèn luyện phẩm chất và kỹ năng sống cho đoàn viên thanh niên thông qua các chương trình kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn tư liệu của luận văn được thu thập từ 3 nhóm văn bản chính thống: các văn kiện chỉ đạo của Trung ương Đảng và Chính phủ; các đề án, kế hoạch tổng kết của Tỉnh ủy và Tỉnh đoàn Lạng Sơn; cùng toàn bộ hệ thống nghị quyết, báo cáo định kỳ của Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện và Huyện đoàn Bắc Sơn từ năm 2010 đến năm 2020.

Luận văn vận dụng phương pháp lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp lôgic. Việc lựa chọn phương pháp lịch sử cho phép tái hiện chân thực, liên tục tiến trình chỉ đạo của Đảng bộ huyện qua từng mốc thời gian cụ thể; trong khi phương pháp lôgic giúp khái quát hóa các mối quan hệ nhân quả, đúc rút bài học kinh nghiệm sâu sắc. Cỡ mẫu nghiên cứu bao phủ toàn diện 100% địa bàn với 18 đơn vị hành chính cấp xã, khảo sát trực tiếp 36 cơ sở Đoàn trực thuộc và hơn 320 chi đoàn thôn, bản, trường học. Nghiên cứu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu phân tầng kết hợp phương pháp thống kê, so sánh dữ liệu thực chứng nhằm phản ánh khách quan sự khác biệt giữa các xã vùng sâu đặc biệt khó khăn và thị trấn trung tâm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn giai đoạn 2010 - 2020 đã ghi nhận những bước chuyển biến toàn diện trên các lĩnh vực hoạt động của thanh niên Bắc Sơn:

Thứ nhất, công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng và truyền thống cách mạng đạt độ lan tỏa sâu rộng. Các cơ sở Đoàn đã tổ chức gần 1.000 buổi học tập lý luận chính trị và nghị quyết của Đảng, phối hợp tổ chức hơn 20 cuộc diễu hành tuyên truyền pháp luật và an toàn giao thông, thu hút hơn 15.000 lượt thanh niên tham gia. Tỷ lệ gia đình trẻ đạt danh hiệu gia đình văn hóa hàng năm duy trì ở mức cao trên 95%.

Thứ hai, phong trào xung kích phát triển kinh tế và chung tay xây dựng nông thôn mới tạo dấu ấn đậm nét. Đoàn viên thanh niên toàn huyện đã tham gia làm mới 18 km đường bê tông nông thôn, mở mới 6 km đường dân sinh, sửa chữa gần 20 km đường liên thôn và nạo vét hơn 36 km kênh mương nội đồng. Lực lượng trẻ đã tham gia trồng mới khoảng 11.000 cây xanh và vận động xây dựng 14 hợp tác xã, câu lạc bộ thanh niên làm kinh tế tiêu biểu.

Thứ ba, các chương trình tình nguyện vì cộng đồng và chính sách an sinh xã hội được triển khai thiết thực. Tuổi trẻ huyện Bắc Sơn đã phối hợp trao tặng hơn 20.000 suất quà cho các gia đình thương binh, liệt sĩ và học sinh nghèo; tổ chức khám bệnh, cấp phát thuốc miễn phí cho hơn 2.000 lượt người dân; đồng thời vận động hơn 1.500 đoàn viên thanh niên đăng ký tham gia hiến máu tình nguyện.

Thứ tư, công tác xây dựng tổ chức Đoàn và tham gia xây dựng Đảng đạt chỉ tiêu đề ra. Trong giai đoạn 2010 - 2015, toàn huyện đã mở 138 lớp cảm tình Đoàn cho 5.865 thanh niên ưu tú, tiến hành kết nạp 5.742 đoàn viên mới, đạt tỷ lệ 100% mục tiêu nghị quyết đề ra. Công tác đào tạo cán bộ ghi nhận 126 lượt cán bộ Đoàn được bồi dưỡng chuyên môn, trong đó có 18 đồng chí được quy hoạch, luân chuyển sang giữ các vị trí chủ chốt tại cấp ủy, chính quyền cơ sở.

Thảo luận kết quả

Thành công trong công tác thanh niên bắt nguồn từ sự đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng bộ huyện Bắc Sơn, thể hiện qua việc ban hành các nghị quyết sát hợp với đặc thù kinh tế vùng cao và sự chỉ đạo kịp thời của Ban Thường vụ Huyện ủy. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với định hướng phát triển thanh niên Việt Nam theo Nghị quyết số 25-NQ/TW, chứng minh rằng khi tổ chức Đoàn được giao quyền tự chủ và hỗ trợ nguồn lực, sức sáng tạo của thanh niên sẽ bùng nổ mạnh mẽ.

Để minh họa trực quan cho các nhận định trên, dữ liệu nghiên cứu có thể được tổng hợp thông qua bảng so sánh tỷ lệ cơ sở Đoàn xếp loại vững mạnh: mức độ hoàn thành nhiệm vụ tăng từ 91,18% năm 2007 lên mức tuyệt đối 100% vào năm 2010 và duy trì liên tục trong các năm tiếp theo. Đồng thời, biểu đồ kết hợp giữa độ che phủ rừng tăng từ 55% năm 2015 lên 58,5% năm 2020 với tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 26,2% xuống 12,14% là minh chứng thuyết phục phản ánh sự đóng góp trực tiếp của các mô hình kinh tế thanh niên như trồng quýt VietGAP và nếp cái hoa vàng. Tuy vậy, luận văn cũng chỉ ra một số hạn chế cục bộ: tỷ lệ tập hợp thanh niên nông thôn tại một số chi đoàn vùng xa còn gặp khó khăn do thanh niên đi làm ăn xa, sinh hoạt chi đoàn đôi lúc còn mang tính hình thức.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy hơn nữa vai trò của thanh niên trong kỷ nguyên số hóa, Đảng bộ huyện Bắc Sơn cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược sau:

Một là, hiện đại hóa công tác giáo dục chính trị tư tưởng và truyền thống cách mạng cho thanh thiếu niên thông qua chuyển đổi số. Ban Tuyên giáo Huyện ủy chủ trì phối hợp với Ban Thường vụ Huyện đoàn Bắc Sơn xây dựng các chuyên trang thông tin điện tử, tăng cường đối thoại trực tuyến, đặt mục tiêu phủ sóng thông tin chính thống đến 100% cán bộ Đoàn và trên 90% đoàn viên thanh niên nông thôn trong giai đoạn 2021 - 2025.

Hai là, đẩy mạnh cơ chế hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp và phát triển kinh tế nông lâm nghiệp công nghệ cao. Ủy ban nhân dân huyện Bắc Sơn cần chỉ đạo Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội phối hợp Huyện đoàn mở rộng quy mô dư nợ ủy thác qua kênh thanh niên đạt mốc trên 50 tỷ đồng trong giai đoạn 2022 - 2026. Giải pháp này hướng tới việc nhân rộng tối thiểu 20 mô hình kinh tế tập thể đạt chuẩn OCOP 3 sao và 4 sao do thanh niên làm chủ.

Ba là, chuẩn hóa quy trình quy hoạch, đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ Đoàn kế cận. Ban Tổ chức Huyện ủy Bắc Sơn cần thiết lập kế hoạch đào tạo lý luận chính trị và chuyên môn nghiệp vụ hằng năm, bảo đảm 100% Bí thư Đoàn cơ sở có trình độ đại học và trung cấp lý luận chính trị; đồng thời chủ động bố trí luân chuyển ít nhất 15 cán bộ Đoàn trưởng thành sang đảm nhiệm công tác tại các cơ quan Đảng, chính quyền cấp xã đến năm 2025.

Bốn là, hoàn thiện hạ tầng thiết chế văn hóa cơ sở và đa dạng hóa hình thức tập hợp thanh niên địa bàn dân cư. Ủy ban nhân dân các xã, thị trấn phối hợp với các đoàn thể nhân dân huy động nguồn lực xã hội hóa để nâng cấp 100% thôn, bản có sân thể thao hoặc điểm vui chơi cho thanh thiếu nhi, duy trì các đội hình thanh niên tình nguyện tại chỗ với mục tiêu thu hút trên 75% thanh niên tham gia sinh hoạt thường xuyên từ nay đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền địa phương tại các huyện miền núi. Công trình cung cấp hệ thống quan điểm chỉ đạo, phương pháp xây dựng nghị quyết chuyên đề và kinh nghiệm điều hành quản lý nhà nước về thanh niên phù hợp với điều kiện vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại 18 xã, thị trấn.

Thứ hai, cán bộ Đoàn Thanh niên và Hội Liên hiệp Thanh niên các cấp. Luận văn đóng vai trò như một cẩm nang nghiệp vụ phong phú, chia sẻ bài học thực tiễn về phương thức triển khai 14 mô hình câu lạc bộ kinh tế, kỹ năng tổ chức các chiến dịch tình nguyện và giải pháp khắc phục tình trạng thiếu hụt đoàn viên tại cơ sở.

Thứ ba, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước. Đề tài mở ra cách tiếp cận khoa học trong việc xử lý tư liệu lưu trữ cấp huyện, kết hợp phân tích định tính và định lượng trong nghiên cứu lịch sử địa phương.

Thứ tư, các nhà hoạch định chính sách kinh tế - xã hội và nghiên cứu văn hóa dân tộc. Số liệu thực chứng về giảm nghèo từ 26,2% xuống 12,14% là căn cứ khoa học quan trọng để thiết kế các chính sách an sinh, đào tạo nghề và bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với tiềm năng thế hệ trẻ.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Luận văn tập trung nghiên cứu công tác thanh niên tại Bắc Sơn trong mốc thời gian và không gian nào? Trả lời: Luận văn tập trung nghiên cứu giai đoạn 10 năm từ 2010 đến 2020, trải qua 2 nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ huyện Bắc Sơn khóa XX và khóa XXI, bao quát toàn bộ 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc gồm thị trấn Bắc Sơn và 17 xã trên địa bàn.

Câu hỏi 2: Kết quả nổi bật nhất của tuổi trẻ Bắc Sơn trong phong trào xây dựng nông thôn mới là gì? Trả lời: Đoàn viên thanh niên toàn huyện đã trực tiếp tham gia hoàn thành 18 km đường bê tông, mở mới 6 km đường dân sinh, nạo vét trên 36 km kênh mương và trồng mới khoảng 11.000 cây xanh, góp phần đưa 9 xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Câu hỏi 3: Công tác phát triển Đảng từ đoàn viên ưu tú tại huyện Bắc Sơn giai đoạn 2010 - 2015 đạt chỉ số ra sao? Trả lời: Các cấp bộ Đoàn đã mở 138 lớp bồi dưỡng cho 5.865 thanh niên ưu tú, kết nạp thành công 5.742 đoàn viên mới đạt 100% chỉ tiêu nghị quyết, đồng thời giới thiệu hàng trăm đoàn viên xuất sắc cho cấp ủy xem xét kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Câu hỏi 4: Đâu là rào cản lớn nhất đối với công tác tập hợp thanh niên tại huyện Bắc Sơn được luận văn chỉ ra? Trả lời: Rào cản lớn nhất là tỷ lệ thanh niên nông thôn đi làm ăn xa tại các khu công nghiệp ngoại tỉnh tăng cao, khiến nhiều chi đoàn thôn bản thiếu hụt lực lượng thường trực, cùng với khoảng cách học vấn và đời sống khó khăn tại 3 xã đặc biệt khó khăn.

Câu hỏi 5: Giá trị thực tiễn cốt lõi mà luận văn đóng góp cho công tác lãnh đạo của Đảng hiện nay là gì? Trả lời: Luận văn đúc kết hệ thống bài học kinh nghiệm về việc gắn kết nhiệm vụ công tác thanh niên với chương trình phát triển kinh tế địa phương, khẳng định xây dựng Đoàn vững mạnh là xây dựng Đảng trước một bước, cung cấp giải pháp nhân sự trẻ cho bộ máy chính trị.

Kết luận

  • Đề tài đã tái hiện một cách hệ thống, khách quan toàn bộ tiến trình lịch sử Đảng bộ huyện Bắc Sơn lãnh đạo công tác thanh niên xuyên suốt chặng đường 10 năm từ 2010 đến 2020.
  • Khẳng định tính đúng đắn của các chủ trương nghị quyết, phản ánh sinh động sức mạnh xung kích của tuổi trẻ thông qua việc kết nạp 5.742 đoàn viên và thành lập 14 mô hình câu lạc bộ kinh tế thanh niên hiệu quả.
  • Đúc kết 4 bài học kinh nghiệm quý báu về đổi mới phương thức giáo dục lý tưởng, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, lồng ghép phong trào Đoàn với mục tiêu giảm nghèo và củng cố hệ thống chính trị cơ sở tại 18 xã, thị trấn.
  • Định hướng lộ trình hành động giai đoạn 2021 - 2030, trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật số, phát triển các chuỗi giá trị nông sản bản địa và bảo vệ an ninh trật tự biên cương.
  • Kính mời các nhà nghiên cứu, cán bộ lãnh đạo quản lý và quý độc giả tiếp tục khai thác toàn văn công trình nghiên cứu này để có thêm những luận cứ thực tiễn sâu sắc phục vụ cho công tác quy hoạch phát triển thanh niên trong thời kỳ mới.