CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE CƠ BAN VE AN TOÀN TÀI CHÍNH CUA CONG TY CHUNG KHOAN 1. TONG QUAN VE CONG TY CHUNG KHOAN 11. Khai niệm Khái niệm về công ty chứng khoán có thé tiếp cận theo nhiều cách khác nhau, theo giáo trình thị trường chứng khoán, trường Đại học Kinh tế Quốc dân, công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán. Theo quyết định số 27/2007/QD- BTC ngày 24/4/2007 của Bộ trưởng Bộ tài chính thì công ty chứng khoán là “tô chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gom một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh, bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư chứng khoán”.
Như vậy, công ty chứng khoán được hiểu là “tổ chức tài chính trung gian được thành lập hợp pháp và thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán”. Công ty chứng khoán là tổ chức tài chính trung gian hoạt động trên thị trường chứng khoán- một thị trường có mức độ nhạy cảm cao và có ảnh hưởng đến nên kinh tế. Do vậy, công ty chứng khoán thuộc loại hình kinh doanh có điều kiện, tức là công ty chứng khoán phải đáp ứng các điều kiện do luật pháp quy định và khi triển khai hoạt động, công ty chứng khoán phải tuân theo những quy tắc ứng xử riêng có của ngành chứng khoán. Điều kiện này chính là những đặc điểm khác biệt giữa hoạt động của công ty chứng khoán với hoạt động của các loại hình doanh nghiệp trong lĩnh vực khác.Đặc điểm công ty chứng khoán 1.1 Đặc điểm về vốn Công ty chứng khoán phải có vốn điều lệ tối thiểu bằng vốn pháp định.
Vốn pháp định được quy định cụ thể cho từng loại nghiệp vụ. Một công ty càng tham gia vào nhiều loại hoạt động nghiệp vụ thì yêu cầu về vốn càng nhiều. Theo Nghị định số 14/2007/NĐ-CP ngày 19/01/2007: Vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của CTCK, CTCK có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh CTCK nước ngoài tại Việt Nam là: - Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đông Việt Nam; - Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Việt Nam; - BLPH chứng khoán: 165 tỷ đông Việt Nam; - Tu van dau tư chứng khoán: 10 ty dong Việt Nam. Trong do: vx Môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động kinh doanh chứng khoán trong đó một công ty chứng khoán làm trung gian thực hiện mua bán chứng khoán cho khách hàng dé hưởng hoa hong.
Công ty chứng khoán cung cấp cho nha đầu tư những thông tin can thiết, những ý tưởng đầu tư, những lời khuyên mang tính thời điểm hay mang tính chiến lược và giúp cho nhà đầu tư thực hiện các giao dịch theo hướng có lợi nhất. Hoạt động môi giới là nghiệp vụ quan trọng của công ty chứng khoán. Bat kỳ công ty chứng khoán nào muốn tồn tại bền vững thì cần phải duy trì nghiệp vụ này. Y Tự doanh chứng khoán Giao dịch tự doanh chứng khoán là các giao dịch băng chính nguồn vốn kinh doanh của công ty chứng khoán nhằm phục vụ mục đích đầu tư kinh doanh thu lợi của chính công ty và gánh chịu mọi rủi ro từ việc đầu tư của mình.
Hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán được thực hiện thông qua cơ chế giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán hoặc thị trường OTC. Trên thị trường giao dịch tập trung, lệnh giao dịch của công ty chứng khoán được đưa vào hệ thống và thực hiện lệnh như giao dịch của khách hàng. Trên thị trường OTC, các hoạt động này có thé được thực hiện trực tiếp giữa các đối tác hoặc thông qua hệ thống mang thông tin. Vì vậy đòi hỏi công ty chứng khoán phải có nguồn vốn rất lớn và đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn, khả năng phân tích và đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý.
v4 Phát hành bảo lãnh phát hành chứng khoán Bảo lãnh phát hành chứng khoán là việc tổ chức bảo lãnh phát hành cam kết với tô chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một phần hay toàn bộ chứng khoán của tô chức phát hành dé bán lại hoặc mua một số chứng khoán còn lại chưa phân phối hết của tổ chức phát hành hoặc hỗ trợ tổ chức phát hành trong việc phân phối chứng khoán ra công chúng. Bảo lãnh phát hành của công ty chứng khoán sẽ giúp tổ chức phát hành nắm chắc khả năng huy động vốn và có kế hoạch sử dụng vốn huy động. Y Tu vấn đầu tu Tư van dau tu là việc các công ty chứng khoán cung cấp cho nhà đầu tư kết quả phân tích, công bố báo cáo tài chính và khuyến nghị liên quan đến chứng khoán. Hoạt động này đòi hỏi phải có nhiều kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm.
Mặt khác tính trung thực của công ty chứng khoán có tam quan trọng lớn tới việc thu hút khách hàng. Thông thường hoạt động tư vẫn luôn đi kèm với hoạt động môi giới, bảo lãnh phát hành, lưu ký chứng khoán. Đặc điểm về nhân sự Những người quản lý hay nhân viên của CTCK phải có đây đủ kiến thức, kinh nghiệm và độ tín nhiệm. Thông thường, các nhân viên của CTCK phải có giấy phép hành nghề.
Muốn có giấy phép hành nghề, ngoài việc đáp ứng một số quy định như tuổi tác, trình độ học van, lý lịch tốt phải trai qua những 10 kì thi kiến thức chuyên môn chứng khoán. Những người nắm giữ các chức năng quản lý trong CTCK phải có giấy phép đại diện. Yêu cầu dé được cấp giấy phép đại diện cao hơn so với giấy phép hành nghề về các mặt học van kinh nghiệm công tác. Điều 62 Luật Chứng Khoán 2006 quy định: Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và các nhân viên thực hiện nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán phải có Chứng chỉ hành nghề chứng khoán.
UBCK vừa công bố Quyết định số 126/2008/QD-BTC về việc sửa đổi bỗ sung một số điều của “Quy chế tổ chức và hoạt động của CTCK”. Theo đó, cá nhân là cô đông sáng lập chỉ được phép sử dụng vốn của chính mình để góp vốn, không được sử dụng vốn vay, vốn ủy thác đầu tư của tổ chức, cá nhân khác; cá nhân tham gia góp vôn phải chứng minh khả năng góp von bằng tiền, chứng khoán hoặc các tài sản khác. Điều kiện đối với pháp nhân khắt khe hơn, với yêu cầu có thời gian hoạt động toi thiêu là 5 năm. Đặc điểm về cơ sở vật chất (Điều 62 Luật chứng khoán, quyết định số 27/2007/QĐ-BTC về quy chế tô chức và hoạt động của công ty chứng khoán).
- Có trụ sở đảm bảo yêu cầu, đảm bảo an ninh, an toàn theo quy định - Quyên sử dụng trụ sở công ty có thời hạn tối thiểu một năm, trong đó diện tích sàn giao dịch phục vụ Nhà đâu tư tối thiểu là 150m2; - Có đủ cơ sở vật chất, kỹ thuật hoạt động phục vụ kinh doanh, bao øÖm: san giao dịch phục vụ khách hàng, trang thiết bị văn phòng, hệ thống máy tính cùng các phần mềm phục vụ hoạt động giao dịch chứng khoán, trang thông tin điện tử, bang tin dé công bố thông tin cho khách hàng, hệ thống kho, két bảo quản chứng khoán, tiền mặt, tài sản có giá trị khác và lưu trữ, bảo quản tài liệu, chứng từ giao dịch đối với công ty chứng khoán có nghiệp vụ môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán. -Hệ thống phòng cháy chữa cháy; 1] -Hệ thống an ninh, bảo vệ an toàn trụ sở làm việc của công ty. Đặc điểm về xung đột lợi ích giữa quyên lợi của KH và CTCK Đối với hoạt động công ty chứng khoán, bên cạnh việc cung ứng dịch vụ tốt nhất cho khách hàng thì giữa công ty chứng khoán và khách hàng đôi khi xảy ra mâu thuẫn về lợi ích. Những hoạt động mà công ty chứng khoán tiễn hành có thé dẫn đến xung đột lợi ích là hoạt động môi giới, tự doanh và tư vấn đầu tư chứng khoán.
Do vậy, đặc điểm này tạo ra sự khác biệt trong hoạt động của công ty chứng khoán trên thị trường chứng khoán so với các loại hình kinh doanh trong các lĩnh vực khác. Vai trò của công ty chứng khoản Vai trò của CTCK được thé hiện qua các nghiệp vụ của CTCK. Thông qua các hoạt động này, CTCK đã thực sự tạo ra ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của TTCK nói riêng và của cả nền kinh tế nói chung. CTCK đã trở thành tác nhân quan trọng không thể thiếu trong quá trình phát triển của TTCK.
Vai trò làm cau noi giữa cung- câu chứng khoán CTCK là một định chế tài chính trung gian tham gia hầu hết vào quá trình luân chuyên của chứng khoán: từ khâu phát hành trên thị trường sơ cấp đến khâu giao dịch mua bán trên thị trường thứ cấp. e Trên thị trường sơ cấp: CTCK là cầu nối giữa nhà phát hành và nhà đầu tư, giúp các tổ chức phát hành huy động vốn một cách nhanh chóng thông qua nghiệp vụ BLPH. CTCK với nghiệp vụ chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp và bộ máy tổ chức thích hợp, đã thực hiện tốt vai trò trung gian môi giới mua bán, phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư và thực hiện một số dịch vụ khác cho cả người đầu tư và người phát hành. Với nghiệp vụ này, CTCK thực hiện vai trò làm cầu nối và là kênh dẫn vốn từ nơi thừa đến nơi thiêu vôn.
L2 e Trên thị trường thứ cấp: CTCK là cầu nối giữa các nhà đầu tư, là trung gian chuyển các khoản đầu tư thành tiền và ngược lại. Trong môi trường đầu tư ồn định, các nhà đầu tư luôn chuộng những chứng khoán có tính thanh khoản cao, vì họ luôn có nhu cau chuyên đổi số vốn tạm thời nhàn rỗi thành các khoản đầu tư và ngược lại. CTCK với nghiệp vụ môi giới, tư vẫn đầu tư đảm nhận tốt vai trò chuyền đổi này, giúp cho các nha đầu tư giảm thiểu thiệt hại về giá trị khoản đầu tư của mình. Vai trò góp phan điều tiết và bình ổn giá trên thị trường Theo quy định, các CTCK có nghiệp vụ tự doanh phải dành ra một tỷ lệ nhất định giao dịch của mình để mua chứng khoán vào khi giá giảm và bán chứng khoán dự trữ ra khi giá lên quá cao nhằm góp phần điều tiết và bình ổn gia trên thị trường.
Dĩ nhiên, sự can thiệp của các CTCK chỉ có hạn, phụ thuộc vào nguồn vốn tự doanh và quỹ dự trữ chứng khoán. Tuy vậy, nó vẫn có ý nghĩa nhất định, có tác động đến tâm lý của các NĐT trên thị trường.